Đ
ỘNG CƠ
Thúc đ
ẩ
y b
ản thân vành
ững ngư
ời xung quanh.
Đi
ề
ut
ốt đ
ẹp s
ẽ
đ
ến v
ới ngư
ời bi
ết ch
ờ
đ
ợi.
Abraham Lincoln
T
ôi tin
vào hai gi
ả
thuy
ết. Th
ứnh
ất: đa s
ốm
ọi ngư
ời đ
ề
ut
ốt vàh
ọ
có th
ể
làm t
ốt hơn; th
ứ
hai: thư
ờng thì ngư
ời ta đ
ề
u bi
ết nên làm gì đ
ểc
ải thi
ện đ
ời mình, nhưng không ph
ải ai cũng th
ực hi
ện chúng. Đ
ến đây, có th
ể
b
ạn s
ẽ
đ
ặt ra câuh
ỏi: T
ại saoh
ọ
l
ại như v
ậ
y?
Đó là vìh
ọ
thi
ế
u đ
ộng cơ. Đ
ộng cơm
ạnh m
ẽnh
ất đ
ến t
ừh
ệ
th
ống ni
ềm tin c
ủ
a chúng ta. Đ
ể
bi
ến thành hành đ
ộng, tac
ần tin vào đi
ề
u mình làm và có tinh th
ần gánh vác trách nhi
ệm. Khi bi
ết ch
ị
u trách nhi
ệm v
ề
cách x
ử
s
ự
, hành đ
ộng c
ủ
a mình, thái đ
ộ
s
ống c
ủ
a ta s
ẽ
tr
ở
nên tích c
ực; đ
ời s
ống cá nhân l
ẫn công vi
ệc đ
ề
u đ
ạt hi
ệ
u qu
ảt
ốt hơn; quan h
ệ
ngh
ề
nghi
ệp l
ẫn gia đình cũng đư
ợc c
ải thi
ện.
Sau khi nhuc
ầ
u cơ b
ản c
ủ
a con ngư
ời đư
ợc đáp
ứng, nhuc
ầ
uc
ảm xúc s
ẽ
phát tri
ển thành đ
ộng cơ l
ớn hơn. M
ọi hành vi đ
ề
u
xu
ất phát t
ừ
nguyên t
ắc “khónh
ọc hay l
ợi ích”. N
ế
u th
ấ
y khónh
ọc l
ớn hơn l
ợi ích đ
ạt đư
ợc, thì hành đ
ộng s
ẽg
ặp c
ản tr
ở
. N
ế
u l
ợi ích l
ớn hơn khónh
ọc, đó s
ẽ
là đ
ộng cơ. L
ợi ích có th
ểh
ữ
u hình (như ti
ền thư
ởng, chuy
ến đi ngh
ỉ
hay quàt
ặng), cũng có th
ể
v
ô hình (như đư
ợc m
ọi ngư
ời công nh
ận, c
ảm kích; có đư
ợc c
ảm giác thành công, to
ại nguy
ện; nh
ận ra giá tr
ị
b
ản thân, s
ự
thành đ
ạt, ni
ềm tin…).
Đ
ỊNH NGHĨA Đ
ỘNG CƠ
V
ậ
y, đ
ộng cơ là gì?
Đ
ộng cơ là s
ức đ
ẩ
y, khuy
ến khích hành đ
ộng hayc
ảm xúc.
C
ẢM H
ỨNG VÀ Đ
ỘNG CƠ
KHÁC NHAU NHƯ TH
Ế
NÀO?
Khit
ổch
ức h
ội th
ả
o
ở
nhi
ề
u nư
ớc trên th
ế
gi
ới, tôi thư
ờng nh
ận đư
ợc câuh
ỏi là có th
ểt
ạ
o đ
ộng cơ thúc đ
ẩ
y ngư
ời khác đư
ợc không. Xin thưa là không, tôi không làm đư
ợc vi
ệc
ấ
y. Đ
ộng cơ ph
ải là dom
ỗi ngư
ời tìm ra đ
ể
thúc đ
ẩ
y chính
mình. Đi
ề
u tôi có th
ể
làm làt
ạ
oc
ảm
h
ứng choh
ọ
thúc đ
ẩ
y b
ản thân. Chúng ta có th
ể
xây d
ựng môi trư
ờng t
ạ
o đ
ộng l
ực chom
ọi ngư
ời.
C
ảm h
ứng là suy nghĩ; đ
ộng cơ là hành đ
ộng. Khi suy nghĩ thay đ
ổi, đi
ề
u
ấ
y th
ể
hi
ện qua hành vi. Đ
ểt
ạ
oc
ảm h
ứng cho ngư
ời
khác bi
ết thúc đ
ẩ
y chính mình, tac
ần ph
ải hi
ể
u nhuc
ầ
u và ư
ớc mu
ốn c
ủ
ah
ọ
.
Nhân t
ố
hình thành đ
ộng cơ quan tr
ọng nh
ất là gì? Ti
ền b
ạc? Đư
ợc xãh
ội công nh
ận? C
ải thi
ện ch
ất lư
ợng cu
ộc s
ống? Đư
ợc ngư
ời thân đón nh
ận?... T
ất c
ảnh
ững đi
ề
u này đ
ề
u có th
ể
là
s
ức m
ạnh thúc đ
ẩ
y con ngư
ời.
Chúng ta s
ẽ
làm ra nhi
ề
u ti
ền, nhi
ề
u hơn n
ữ
an
ế
u có ngư
ời lãnh đ
ạ
ot
ốt, nhưng ki
ếm ti
ền nhi
ề
unh
ất lành
ờm
ột ni
ềm tin. Ngư
ời ta s
ống ch
ết vì ni
ềm tin c
ủ
a mình. Đi
ề
u này x
ả
y ra hàng ngày trên th
ế
gi
ới. Khi tin b
ản thân ch
ị
u trách nhi
ệm cho chính cu
ộc đ
ời, hành vic
ủ
a mình, t
ầm nhìn cu
ộc s
ống c
ủ
a chúng ta s
ẽ
thay đ
ổi t
ốt hơn.
Đ
ộng cơ gi
ống nhưng
ọn l
ử
a – n
ế
u b
ạn không liên t
ục cung c
ấp thêm nhiên li
ệ
u, nó s
ẽ
tàn l
ụi. Nhiên li
ệ
u
ấ
y chính là ni
ềm tin vàonh
ững giá tr
ịn
ội t
ại c
ủ
am
ình. Khi đư
ợc ni
ềm tin d
ẫn d
ắt, đ
ộng cơ s
ẽ
có giá tr
ịt
ồn t
ại su
ốt đ
ời.
Đ
ỘNG CƠ BÊN TRONG VÀ Đ
ỘNG CƠ BÊN NGOÀI
Đ
ộng cơ chia làm hai lo
ại: bên ngoài và bên trong.
Đ
ộng cơ bên ngoài
Đ
ộng cơ bên ngoài xu
ất phát t
ừ
ngo
ại c
ảnh. Ví d
ụ
như ti
ền b
ạc, đư
ợc xãh
ội c
ông nh
ận, danh ti
ếng, ho
ặc do s
ợ
hãi (ch
ẳng h
ạn: s
ợ
b
ốm
ẹ
th
ất v
ọng, s
ợ
b
ịc
ấp trên sa th
ải).
Đ
ộng cơ do s
ợ
hãi
Công tyn
ọ
mu
ốn thi
ết l
ập chính sách tr
ợc
ấp lương hưu. Đ
ể
th
ực hi
ện k
ế
ho
ạch, m
ọi ngư
ời ph
ải tham gia 100%. Ai cũng ký tên đ
ồng tình tr
ừ
John.
T
ất c
ả
đ
ề
u th
ấ
y chính sách này làh
ợp lý và ph
ục v
ụ
l
ợi ích t
ập th
ể
, cho nên vi
ệc John t
ừch
ối ký tên là tr
ởng
ại duynh
ất. Đ
ốc công cũng như nhi
ề
u đ
ồng nghi
ệp khác đãc
ốg
ắng thuy
ết ph
ục anh, nhưng không thành công.
Giám đ
ốc công tyg
ọi John vào văn phòng
và b
ả
o: “Này John, đây là cây vi
ết vàm
ấ
y gi
ấ
yt
ờ
đ
ể
anh ký tên hư
ởng
ứng chính sách lương hưuc
ủ
a công ty. N
ế
u không ký, anh l
ập t
ức b
ị
sa th
ải ngay gi
ờ
phút này”. John ký ngay. Sau đó, giám đ
ốc m
ới h
ỏi anh t
ại sao trư
ớc đó l
ại t
ừch
ối. Anh đáp: “Là vìc
h
ẳng ai gi
ải thích k
ế
ho
ạch này rõ ràng như ông c
ả
”.
L
ợi ích c
ủ
a đ
ộng cơ do s
ợ
hãi là:
• Công vi
ệc đư
ợc th
ực hi
ện nhanh chóng.
• Tránh đư
ợc t
ổn th
ất vì làm đúng th
ời h
ạn công vi
ệc.
• Ngay l
ập t
ức c
ải thi
ện hi
ệ
u qu
ả
làm vi
ệc c
ủ
a b
ản thân.
B
ất l
ợi c
ủ
a đ
ộng c
ơ do s
ợ
hãi là:
• Ch
ị
u tác đ
ộng bên ngoài, t
ức làch
ỉ
có đ
ộng cơ khi nhân t
ố
thúc đ
ẩ
y còn đó; khi nhân t
ố
ấ
y bi
ến m
ất, thì đ
ộng cơ cũng không còn n
ữ
a.
• Gây stress.
• Thành qu
ả
công vi
ệc b
ị
gi
ới h
ạn trong s
ự
tuân th
ủ
.
• V
ề
lâu dài, thành tích s
ẽ
suy gi
ảm.
• H
ủ
y ho
ại tính sáng t
ạ
o.
• Ngư
ời ta tr
ở
nên quen v
ới “câyg
ậ
y” cho nên v
ề
sauc
ần ph
ải có câyg
ậ
y l
ớn hơn m
ới có hi
ệ
u qu
ả
thúc đ
ẩ
yh
ọ
làm vi
ệc.
Ngư
ời ch
ỉ
làm vi
ệc cho qua đ
ể
kh
ỏi b
ị
sa th
ải s
ẽ
không bao gi
ờ
có giá tr
ị
đ
ối v
ới b
ất k
ỳt
ổch
ức nào.
Đ
ộng cơk
hích l
ệ
Đ
ộng cơ bên ngoài cũng có th
ểt
ồn t
ại
ở
hình th
ức khuy
ến khích b
ằng v
ật ch
ất, ti
ền thư
ởng, ti
ền hoah
ồng, đư
ợc m
ọi ngư
ời công nh
ận, v.v.
Đ
ộng cơ mang tính ch
ất khích l
ệ
có tác đ
ộng l
ớn nh
ất
ởch
ỗ
hi
ệ
u qu
ảc
ủ
a nó r
ất t
ốt, mi
ễn là s
ự
khích l
ệ
v
ẫn còn
giá tr
ịm
ạnh m
ẽ
. L
ấ
y ví d
ụ
hình
ảnh con l
ừ
a v
ới c
ủ
cà r
ốt đong đưa trư
ớc m
ặt và chi
ếc xe hàng phía sau. Đ
ộng cơ khích l
ệ
s
ẽ
có tác d
ụng n
ế
u chú l
ừ
a th
ấ
y đói, cà r
ốt khá ngon, và ki
ện hàng cũng v
ừ
a s
ức chú.
Th
ỉnh tho
ảng, ta ph
ải cho con l
ừ
ag
ặm m
ột mi
ếng c
à r
ốt, n
ế
u không nó s
ẽn
ản chí. Sau khi ăn m
ột chút, b
ụng con v
ật không còn đóin
ữ
a, r
ồi ta ph
ải ch
ờt
ới khi nó th
ấ
y đói l
ại m
ới có đ
ộng cơ kéo xe hàng. Chuk
ỳ
này cũng thư
ờng g
ặp trong môi trư
ờng kinh doanh. Ngay khi nhân viên bán hàng đáp
ứng đ
ủch
ỉ
tiêu
đ
ặt ra, h
ọ
s
ẽ
gi
ảm nhi
ệt tâm. Đi
ề
u này là vì đ
ộng cơc
ủ
ah
ọh
ạn ch
ế
ởm
ức ch
ỉc
ần đ
ạt ch
ỉ
tiêu. Đó là đ
ộng cơ bên ngoài, ch
ứ
không ph
ải xu
ất phát t
ừn
ội tâm.
Đ
ộng cơ bên trong
M
ột c
ậ
u bé thư
ờng xuyên đit
ập đá bóng nhưng chưa bao gi
ờ
đư
ợc ch
ọn vào đ
ội hìn
h chính th
ức. Khic
ậ
ut
ập, ngư
ời b
ố
thư
ờng ng
ồi ch
ờ
cu
ối sân. M
ột l
ần, gi
ải đ
ấ
u đã b
ắt đ
ầ
u b
ốn ngày r
ồi màc
ậ
uch
ẳng h
ề
đ
ến sân t
ập luy
ện. Đ
ến tr
ận chung k
ết m
ới th
ấ
yc
ậ
u xu
ất hi
ện
ởch
ỗ
hu
ấn luy
ện viên. C
ậ
u kh
ẩn kho
ản: “Th
ầ
y ơi, th
ầ
y lúc nào cũng cho con
ng
ồi gh
ế
d
ự
b
ị
mà không đư
ợc chơi chính th
ức. Hôm nay, th
ầ
y cho con ra sân nhé”. Hu
ấn luy
ện viên l
ắc đ
ầ
u b
ả
o: “Th
ầ
y ti
ếc là không đư
ợc con
ạ
. Hôm nay là tr
ận đ
ấ
u chung k
ết, nhi
ề
u b
ạn khác chơi gi
ỏi hơn con. Đ
ể
gi
ữ
danh ti
ếng cho trư
ờng mình, th
ầ
y không th
ể
đánh li
ề
u v
ới con đư
ợ
c”. C
ậ
u bé nàin
ỉ
: “Thưa th
ầ
y, con h
ứ
a s
ẽ
không đ
ể
th
ầ
y th
ất v
ọng đâu
ạ
. Con xin th
ầ
y cho con chơi ngày hôm nay”. Chưa bao gi
ờ
th
ấ
yh
ọc trò mình kh
ẩn kho
ản như v
ậ
y, nên cu
ối cùng hu
ấn luy
ện viên b
ả
o: “Thôi đư
ợc r
ồi. Con ra sân đi. Nhưng con nên nh
ớ
, th
ầ
y làm v
ậ
y là đi ngư
ợc l
ại ý mình và có th
ể
ảnh hư
ởng không t
ốt đ
ến trư
ờng. Con đ
ừng đ
ể
th
ầ
y th
ất v
ọng nhé”.
Tr
ận đ
ấ
u b
ắt đ
ầ
u vàc
ậ
u bé chơi nhưng
ọn l
ử
a b
ừng cháy. C
ậ
u liên t
ục ghi bàn, và dĩ nhiên, c
ậ
u tr
ở
thành ngôi sao trong tr
ận đ
ấ
u
hôm
ấ
y. Đ
ội bóng trư
ờng c
ậ
u đã giành đư
ợc chi
ến th
ắng l
ẫ
y l
ừng.
Tr
ận đ
ấ
uk
ết thúc, hu
ấn luy
ện viên đ
ến bên c
ậ
u, trìum
ến h
ỏi: “Này con, ch
ẳng l
ẽ
ta đã nhìn nh
ầm ngư
ời à? Trư
ớc gi
ờ
có th
ấ
y con chơit
ốt như th
ế
này đâu. Có chuy
ện gì v
ới con h
ả
? Sao đ
ột nhiên
con đ
ầ
y hào hưng và sáng t
ạ
o trong cách chơi như v
ậ
y?”. C
ậ
u đáp: “Thưa th
ầ
y, là do hôm nay có b
ố
con xem đ
ấ
y
ạ
”. Hu
ấn luy
ện viên quay l
ại nhìn v
ề
góc sân quen thu
ộc nơi b
ốc
ậ
u bé v
ẫn hayng
ồi xem con thi đ
ấ
u. Ông nói: “Nè con, thư
ờng b
ố
con hayng
ồi đó xem con t
ập, nhưng hôm nay th
ầ
y có th
ấ
y ai đâu”. C
ậ
u béng
ậm ngùi kh
ẽ
nói: “Thưa th
ầ
y, cóm
ột chuy
ện con chưa bao gi
ờ
nói cho th
ầ
y bi
ết. B
ố
con b
ị
mù
ạ
. B
ốn ngày trư
ớc, b
ố
con đã qua đ
ời. Hôm nay
ở
trên tr
ời, ch
ắc ch
ắn b
ố
đã đư
ợc xem con thi đ
ấ
u”.
Đ
ộng cơ bên trong xu
ất phát t
ừn
ội tâm, t
ừnh
ững nhân t
ố
như lòng t
ự
hào, c
ảm giác thành công, trách nhi
ệm và ni
ềm tin.
Đ
ộng cơ bên trong làc
ảm giác th
ầm hài lòng, không ph
ải vì thành công hay chi
ến th
ắng, mà vì s
ự
mãn nguy
ện do đã hoàn thành công vi
ệc. Đó làc
ảm g
iác mình đã làm công vi
ệc tr
ọn v
ẹn ch
ứ
không ph
ải đơn thu
ần đ
ạt m
ục đích nào đó. Đ
ạt m
ục tiêut
ầm thư
ờng không đem l
ại c
ảm xúc hài lòng như v
ậ
y. Đ
ộng cơ bên trong có
ảnh hư
ởng v
ững b
ền vì xu
ất phát t
ừn
ội tâm và bi
ến thành kh
ả
năng t
ự
thân v
ận đ
ộng.
Đ
ể
có
đư
ợc thành công, chúng tac
ần nhìn nh
ận và liên t
ục c
ủng c
ố
đ
ộng cơc
ủ
a mình. Hãy vi
ết ra gi
ấ
ym
ục tiêuc
ủ
a b
ản thân. Đ
ể
chúng trư
ớc m
ặt r
ồi đ
ọc m
ỗi ngày lúc sáng và trư
ớc khi đing
ủ
.
Hai nhân t
ố
thúc đ
ẩ
y đ
ộng cơn
ội tâm quan tr
ọng nh
ất chính là tinh th
ần
trách nhi
ệm và đư
ợc m
ọi ngư
ời công nh
ận.
Đư
ợc công nh
ận nghĩa là đư
ợc trân tr
ọng, đ
ối x
ửm
ột cách tôn tr
ọng, đàng hoàng; và b
ản thân c
ảm th
ấ
yg
ắn bó v
ới m
ọi ngư
ời.
Tinh th
ần trách nhi
ệm cũng cho con ngư
ời c
ảm giác g
ắn bó v
ới t
ập th
ể
và làm ch
ủ
. Khi đó, ngư
ời ta th
ấ
y đư
ợc vai tròc
ủ
a mình trong b
ối c
ảnh l
ớn hơn. Thi
ế
u tinh th
ần trách nhi
ệm l
ại làm cu
ộc s
ống h
ọm
ất đ
ộng cơ thúc đ
ẩ
y.
Tinh th
ần trách nhi
ệm là đ
ộng cơ bên trong vì nó đ
ến t
ừ
chính n
ội tâm con ngư
ời.
Xin k
ể
ví d
ụ
v
ề
Jill, cô làm
ở
v
ị
trí chăm sóc
khách hàng đã sáu năm. Jill yêu thích công vi
ệc vì đư
ợc trò chuy
ện v
ới khách hàng và giúp h
ọ
gi
ải quy
ết v
ấn đ
ề
. Đi
ề
u cô không hài lòng làh
ầ
uh
ết nh
ững nhân viên khác, v
ốn làm chưa đư
ợc hai năm, l
ại t
ỏ
ra ngang hàng v
ới cô. Cô th
ất v
ọng, và ph
ẫn n
ộ
khi th
ấ
yh
ọ
không ch
ị
u nghe đ
ề
xu
ất c
ủ
a mình. M
ỗi l
ần g
ặp chuy
ện, h
ọ
l
ại tìm đ
ến ngư
ời qu
ản lý xin giúp đ
ỡ
dù kinh nghi
ệm c
ủ
a ông ta kém h
ẳn cô.
R
ồi nhà qu
ản lý cũng nh
ận th
ấ
y thành tích c
ủ
a Jill không đư
ợc t
ốt như trư
ớc, dù cũng không gi
ảm sút. Dư
ờng như cô khôn
g vui v
ới công vi
ệc c
ủ
a mình n
ữ
a. Không mu
ốn m
ất m
ột nhân
viên có năng l
ực như Jill, ông quy
ết đ
ịnh tăng lương cho cô. Nhưng thái đ
ộ
làm vi
ệc c
ủ
a Jill v
ẫn không thay đ
ổi. Ti
ền lương kh
ấm khá, nhưng đi
ề
u côc
ần chính là s
ự
tôn tr
ọng c
ủ
a đ
ồng nghi
ệp. Sau khi
dành th
ời gian trò chuy
ện và hi
ể
u đư
ợc ng
ọn ngu
ồn s
ự
th
ất v
ọng c
ủ
a Jill, ngư
ời qu
ản lý đ
ề
b
ạt cô lên v
ị
trí giám sát và yêuc
ầ
u các nhân viên khác liên h
ệ
v
ới cô đ
ể
gi
ải quy
ết các v
ấn đ
ề
thư
ờng ngày.
Ở
v
ị
trím
ới, nhuc
ầ
u đư
ợc m
ọi ngư
ời tôn tr
ọng c
ủ
a Jill
đư
ợc th
ỏ
a mãn, hi
ệ
u qu
ả
làm vi
ệc c
ủ
a côt
ốt lên trông th
ấ
y.
Ph
ần thư
ởng v
ật ch
ất ch
ỉ
làt
ạm th
ời và có tác đ
ộng r
ất ng
ắn ng
ủi; v
ề
lâu dài chúng không làm b
ạn mãn nguy
ện. Trái l
ại, khi th
ấ
y ý tư
ởng c
ủ
a mình đư
ợc th
ực hi
ện, b
ạn s
ẽ
cóc
ảm giác mãn nguy
ện l
ớn
lao. Khi đó, b
ạn không còn c
ảm giác b
ịm
ọi ngư
ời đ
ối x
ử
như đ
ồ
v
ật mà thay vào đó làc
ảm giác b
ạn thu
ộc v
ềm
ột t
ập th
ể
, công s
ức b
ạn b
ỏ
ra là x
ứng đáng. Ch
ỉc
ần đư
ợc làm công vi
ệc thích h
ợp cũng đã là ph
ần thư
ởng l
ớn, thúc đ
ẩ
y con ngư
ời s
ống và làm vi
ệc t
ích c
ực hơn.
M
ỌI NGƯ
ỜI Đ
Ề
U CÓ Đ
ỘNG CƠ – TÍCH C
ỰC HO
ẶC TIÊUC
ỰC
Khi
ở
thành ph
ố
Toronto, tôi nghe đư
ợc câu chuy
ện v
ề
hai anh em. Ngư
ời anh nghi
ện ma túy, c
ứ
rư
ợ
u vào r
ồi là đánh đ
ập v
ợ
con. Ngư
ời em kinh doanh r
ất thành đ
ạt, ai ai cũng quý tr
ọng, gia đình
ấm êm, h
ạnh phúc.
T
ại sao hai anh em h
ọ
sinh ra trong cùng m
ột mái nhà, l
ớn lên trong cùng m
ột môi trư
ờng, nhưng l
ại khác nhau đ
ến v
ậ
y?
Có ngư
ời h
ỏi ông anh: “Đi
ề
u gì khi
ến anh ra nông n
ỗi này? Nghi
ện ma túy, rư
ợ
u chè, l
ại còn đánh đ
ập ngư
ời thân n
ữ
a. Nguy
ên nhân nào khi
ến anh làm th
ế
?”. Anh ta b
ả
o: “B
ố
tôi. B
ố
tôi nghi
ện ma túy, bia rư
ợ
u và hành h
ạ
v
ợ
con. Th
ế
anh mu
ốn tôi ph
ải làm sao? Tôi là th
ế
này đó”.
Câuh
ỏi tương t
ự
cũng đư
ợc đ
ặt ra cho ngư
ời em: “Làm th
ế
nào anh thành đ
ạt đ
ến v
ậ
y? Đ
ộng l
ực nào giúp
anh có đư
ợc đi
ề
u đó?”. B
ạn có đoán đư
ợc l
ời đáp c
ủ
a anh không? Anh nói r
ằng: “B
ố
tôi. Khi còn bé, tôi thư
ờng th
ấ
y b
ố
tôi say rư
ợ
u, làm m
ọi chuy
ện sai qu
ấ
y. T
ừ
đó tôit
ựh
ứ
a v
ới lòng mình r
ằng không bao gi
ờ
tôi mu
ốn tr
ở
thành con ngư
ời như v
ậ
y”.
C
ả
hai anh
em h
ọ
cùng xu
ất phát t
ừm
ột th
ực t
ế
, nhưng m
ột ngư
ời bi
ết khai thác tích c
ực, còn m
ột ngư
ời l
ại v
ận d
ụng r
ất tiêuc
ực. Cái nhìn tiêuc
ực d
ẫn đ
ến cách s
ống b
ắt chư
ớc theot
ấm gương x
ấ
u, d
ễ
dàng hơn nhưng k
ết qu
ả
cũng đau đ
ớn hơn.
B
ỐN GIAI ĐO
ẠN TRONG QUÁ
TRÌNH CHUY
ỂN T
Ừ
TR
ẠNG THÁI CÓ Đ
ỘNG CƠ SANG M
ẤT Đ
ỘNG CƠ
Trong công vi
ệc, ngư
ời ta thư
ờng tr
ải qua 4 giai đo
ạn có tr
ạng thái khác nhau v
ề
đ
ộng cơ.
Giai đo
ạn 1: Đ
ộng cơ caonh
ất và s
ựh
ọc h
ỏi trong công vi
ệc
Nhân viên có đ
ộng cơ làm vi
ệc caonh
ất khi nào? Câu
tr
ả
l
ời là: khi v
ừ
am
ới gianh
ập t
ổch
ức. T
ại sao? Vì khi đó, nhân viên mu
ốn ch
ứng minh r
ằng vi
ệc mình đư
ợc tuy
ển d
ụng là đúng đ
ắn. Tuy nhiên, do chưa quen v
ới môi trư
ờng m
ới nên năng l
ực c
ủ
ah
ọ
chưa đư
ợc phát huym
ột cách t
ối đa.
Đây là giai đo
ạn nhân vi
ên c
ởi m
ở
đón nh
ận góp ý, và d
ễ
u
ốn n
ắn theo văn hóa đ
ặc thùc
ủ
a công ty. Đàot
ạ
o và đ
ịnh hư
ớng cho nhân viên m
ới ngay lúc
ấ
y là vi
ệc r
ất nên làm.
T
ổch
ức không chuyên nghi
ệp không có ho
ặc ch
ỉ
có chương trình đ
ịnh hư
ớng r
ất nghèo nàn. Trong ngày đ
ầ
u tiên n
hân viên đ
ến nhi
ệm s
ở
, ngư
ời qu
ản lý d
ẫn nhân viên m
ới bi
ết v
ị
trí làm vi
ệc, giao nhi
ệm vu, r
ồi b
ỏ
đi.
Trong khi đó,
ở
các t
ổch
ức chuyên nghi
ệp thì ngư
ợc l
ại. H
ọ
s
ẵn sàng dành th
ời gian và công s
ức hư
ớng d
ẫn t
ận tình đ
ể
d
ẫn d
ắt ngư
ời m
ới h
ội nh
ập công ty
th
ật t
ốt. Đ
ặc bi
ệt, h
ọ
gi
ải thích nh
ững n
ội dung như:
• H
ệ
th
ống c
ấp b
ậc trong công ty
• K
ỳ
v
ọng c
ủ
am
ọi thành viên
• Quyt
ắc làm vi
ệc
• Các gi
ới h
ạn vàch
ỉ
d
ẫn
• Nguyên t
ắc đ
ạ
o đ
ức công vi
ệc
• Các ngu
ồn l
ực đư
ợc phép s
ử
d
ụng
Ch
ỉ
bi
ết mong đ
ợi nhân viên m
ới đ
ảm nhi
ệm t
ốt công vi
ệc trong khi không gi
ải thích rõ ràng m
ọi k
ỳ
v
ọng choh
ọ
là đi
ề
u th
ật vô lý. Vi
ệc đ
ịnh hư
ớng và d
ẫn d
ắt các nhân viên này s
ẽ
giúp b
ản thân ngư
ời qu
ản lý cũng như công ty tránh đư
ợc nh
ững v
ấn đ
ề
phát sinh v
ề
sau.
Giai đo
ạn 2: Có đ
ộng
cơ làm vi
ệc và đ
ạt hi
ệ
u qu
ảt
ốt
Đây là giai đo
ạn nhân viên đãn
ắm đư
ợc nhi
ệm v
ục
ủ
a mình và nhi
ệt tình th
ực hi
ện. H
ọh
ọc đư
ợc cách làm và th
ể
hi
ện s
ự
thành th
ạ
oc
ủ
a mình qua hi
ệ
u qu
ả
công vi
ệc, sau đóh
ọ
bư
ớc vào giai đo
ạn th
ứ
ba.
Giai đo
ạn 3: Gi
ảm đ
ộng cơ
nhưng làm vi
ệc v
ẫn còn hi
ệ
u qu
ả
Saum
ột th
ời gian, m
ức đ
ộ
nhi
ệt tình trong công vi
ệc đi xu
ống, nhân viên b
ắt đ
ầ
u bi
ết đ
ủ
các mánh khóe trong công vi
ệc c
ủ
a mình. Đây là giai đo
ạn h
ọ
không còn đ
ộng cơ làm vi
ệc m
ạnh m
ẽ
như lúc đ
ầ
un
ữ
a. Tuy nhiên, h
ọ
v
ẫn ti
ếp
t
ục vai tròc
ủ
a mình
ởm
ức đ
ộ
sao choc
ấp trên không có lý do sa th
ải.
Tình tr
ạng này r
ất cóh
ại cho s
ự
phát tri
ển, b
ởi nóng
ấm ng
ầm phá ho
ại t
ổch
ức. Khi
ở
trong tình tr
ạng này, nhân viên ch
ỉ
làm vi
ệc
ởm
ức qua loa chi
ế
u l
ệ
, nhưng l
ại hay gièm phan
ỗ
l
ực
c
ủ
a ngư
ời khác, bác b
ỏ
sáng ki
ến và rêu rao chuy
ện x
ấ
u kh
ắp nơi.
Vì v
ậ
y, ph
ải đưah
ọ
tr
ở
l
ại bư
ớc th
ứ
hai, nói cách khác là giúp h
ọ
làm vi
ệc hi
ệ
u qu
ả
, b
ằng cách đàot
ạ
o. Không nên đ
ể
nhân viên rơi vào giai đo
ạn ba quá lâu, b
ởi vì có nhi
ề
u kh
ả
năng h
ọ
chuy
ển sang giai đo
ạn b
ốn.
Giai đo
ạn 4: M
ất đ
ộng cơ và làm vi
ệc không hi
ệ
u qu
ả
Đ
ến đây, ngư
ời qu
ản lý thư
ờng không có cách nào khác hơn là sa th
ải nhân viên, có l
ẽ
đây là quy
ết đ
ịnh thích h
ợp nh
ất trong hoàn c
ảnh này.
CÁC NGUYÊN NHÂN LÀM M
ẤT Đ
ỘNG CƠ LÀM VI
ỆC
T
ại sao lúc đ
ầ
u nhân viên thư
ờng có đ
ộng l
ực làm vi
ệc tích c
ực, nhưng d
ần d
ần đ
ộng l
ực
ấ
y l
ại không còn n
ữ
a? Cóm
ột s
ố
nguyên nhân khi
ến nhân viên m
ất đ
ộng l
ực làm vi
ệc là:
• Phê bình ho
ặc khen thư
ởng có tính thiên v
ị
• Phê phán có tính ch
ất tiêuc
ực
• B
ị
l
àm nh
ục trư
ớc t
ập th
ể
• Ngư
ời không làm l
ại đư
ợc thư
ởng (vì v
ậ
y ngư
ời gánh vác công vi
ệc trong th
ực t
ế
không còn đ
ộng cơn
ỗ
l
ực)
• Th
ất b
ại ho
ặc s
ợ
b
ị
th
ất b
ại
• Thành công (t
ừ
đó sinh rat
ự
mãn và không mu
ốn ph
ấn đ
ấ
un
ữ
a)
• Không có đ
ịnh hư
ớng
• Không cóm
ục tiêuh
ợp lý
• Đánh giá th
ấp năng l
ực b
ản thân
• Không bi
ết s
ắp x
ếp ưu tiên k
ế
ho
ạch hành đ
ộng
• H
ạ
th
ấp giá tr
ị
chính mình
• Trong t
ổch
ức có hi
ện tư
ợng bè phái
• Đ
ối x
ử
b
ất công
• Thói đ
ạ
o đ
ức gi
ả
• Chu
ẩn m
ực th
ấp kém
• Thư
ờng xuyên thay đ
ổi
• Đư
ợc gi
ao trách nhi
ệm nhưng không đư
ợc trao quy
ền thích đáng
Phương pháp t
ạ
o đ
ộng cơm
ới s
ẽ
không hi
ệ
u qu
ản
ế
u v
ẫn chưa lo
ại b
ỏnh
ững nhân t
ố
gâym
ất đ
ộng cơ như trên. Nhi
ề
u khich
ỉc
ần lo
ại b
ỏnh
ững nguyên nhân
ấ
y cũng đánh th
ức đ
ộng cơc
ủ
a nhân viên.
CÁC NHÂN T
ỐT
Ạ
O Đ
ỘNG CƠ
Đi
ề
uc
ần thi
ết ph
ải có chính là đ
ộng cơt
ự
thân, t
ức là chúng ta làm vi
ệc vì chính mình ch
ứ
không ph
ải vìk
ẻ
khác. Đóm
ới là đ
ộng cơ b
ền v
ững.
Đ
ộng cơ l
ớn nh
ất chính là ni
ềm tin. Tac
ần có ni
ềm tin m
ạnh m
ẽ
và s
ẵn sàng ch
ị
u trách nhi
ệm trư
ớc
m
ọi hành đ
ộng và thái đ
ộc
ủ
a mình. Khi con ngư
ời bi
ết ch
ị
u trách nhi
ệm, m
ọi th
ứ
s
ẽ
đư
ợc c
ải thi
ện: ch
ất lư
ợng cu
ộc s
ống, năng su
ất công vi
ệc, quan h
ệ
xãh
ội vàn
ỗ
l
ực t
ập th
ể
.
M
ột s
ố
cách khuy
ến khích đ
ộng l
ực
ở
ngư
ời khác như sau:
• Công nh
ận vai trò, năn
g l
ực c
ủ
ah
ọ
• T
ỏ
thái đ
ộ
trân tr
ọng
• Giao choh
ọnh
ững nhi
ệm v
ụ
thú v
ị
• Bi
ết l
ắng nghe
• Khuy
ến khích h
ọ
đ
ặt ram
ục tiêu ph
ấn đ
ấ
u
• T
ạ
o cơh
ội choh
ọ
phát tri
ển
• Đàot
ạ
o thêm
• Choh
ọ
th
ử
thách
• Giúp đ
ỡ
, nhưng không làm giùm nh
ững vi
ệc h
ọ
nên làm
K
ết
lu
ận
Ngư
ời ta làm m
ọi vi
ệc t
ốt nh
ất là khi có lý doc
ủ
a riêng h
ọch
ứ
không ph
ải vì yêuc
ầ
uc
ủ
a ngư
ời khác. Câu chuy
ện v
ề
Ralph Waldo Emerson là ví d
ụ
minh h
ọ
a cho đi
ề
u này. Có l
ần ông cùng con traic
ốg
ắng đưam
ột con bê vào trong chu
ồng. C
ả
hai đ
ề
um
ệt l
ử
vìc
ố
kéo và đ
ẩ
y mãi cũng không đư
ợc. Tình c
ờ
có cô bé đi ngang qua. Bé cho ngón tay út vào mi
ệng con v
ật, đ
ể
nóng
ậm và con bê ngoan ngoãn theo bé vào trong nhà kho.
Khit
ắm vòi sen, ngư
ời ta đ
ề
uc
ảm th
ấ
y đ
ầ
u óc mình s
ảng khoái vàn
ả
y ranh
ững ý tư
ởng m
ới m
ẻ
, lý thú. Nhưng ch
ỉnh
ững ngư
ời bư
ớc ra ngoài, lau mình, và sau đó b
ắt tay vào vi
ệc m
ới là ngư
ời t
ạ
o nên s
ự
khác bi
ệt. -
Nolan Bushnell