hồi xem xét bàn chân lấm lem của mình, anh dịu giọng giải thích: “Ban nãy anh phải đuổi một con gấu trúc Bắc Mỹ ra khỏi vườn, vì vội quá nên không kịp mang giày”. Họ nhìn nhau, cả hai đều bật cười và bầu không khí căng thẳng giữa hai vợ chồng bỗng chốc tan biến, như thể bầu trời âm u vần vũ bỗng trở nên dễ chịu hơn khi cuối cùng cơn mưa nặng hạt cũng trút xuống. Xung đột vì vấn đề tiền bạc là chuyện thường thấy trong rất nhiều gia đình trên khắp thế giới. Điểm khác thường duy nhất trong cuộc cãi vã giữa Cynthia và David là nó đang được các chuyên gia tâm lý học quay phim lại. Các nhà nghiên cứu muốn quan sát các cặp vợ chồng “trong môi trường sống tự nhiên”. Nhưng sẽ rất bất tiện nếu đội ngũ nghiên cứu tác nghiệp ngay trong nhà của các cặp vợ chồng, thế nên họ đã chọn phương án hợp lý nhất trong hoàn cảnh này, đó là dựng một căn hộ nhỏ ngay trong tòa nhà nghiên cứu, vốn nằm trong khuôn viên trông giống công viên của trường Đại học Washington ở Seattle. Căn hộ tạm này được thiết kế gồm một phòng đơn có bàn bếp, đồ nội thất cơ bản, ti-vi và dàn âm thanh. Các cặp vợ chồng tham gia nghiên cứu lần lượt chuyển vào căn hộ này và đồng ý để các nhà nghiên cứu quan sát suốt hai mươi bốn giờ - thường là bắt đầu vào sáng Chủ nhật. Khi đến lượt mình, mỗi đôi vợ chồng được yêu cầu mang theo đồ ăn, thức uống và bất cứ vật dụng gì khác mà họ cần để trải qua một ngày cuối tuần bình thường trong nhà - chẳng hạn như đĩa phim, sách, thậm chí là tài liệu công việc. Ngoài ra thì chỉ dẫn duy nhất mà họ nhận được là hãy tự nhiên
102 như ở nhà. Họ được ghi hình trong suốt mười hai giờ đồng hồ của ngày hôm đó, thường là từ chín giờ sáng đến chín giờ tối. Một trong những điều khiến nhóm nghiên cứu ấn tượng nhất là cách các cá nhân thực hiện và đáp lại “các nỗ lực kết nối cảm xúc”, chẳng hạn như câu hỏi của Cynthia về đôi vớ lấm lem của David. Các nhà nghiên cứu đã xếp hạng các nỗ lực này dựa trên mức độ thu hút cảm xúc của chúng. Sau đây là một vài ví dụ về các nỗ lực kết nối cảm xúc, được xếp theo thứ tự từ thấp đến cao: • Nỗ lực đơn giản để thu hút sự chú ý của đối phương: “Bên kia có chiếc thuyền đẹp quá.” • Nỗ lực thu hút sự quan tâm của đối phương: “Chẳng phải cha của anh từng lái một chiếc thuyền tương tự như vậy sao?” • Nỗ lực thu hút sự hưởng ứng của đối phương: “Này, với một chiếc thuyền như vậy thì chúng ta có thể đi khắp thế giới đấy.” • Nỗ lực mở rộng chủ đề của cuộc trò chuyện: “Em có liên lạc với anh trai chưa? Anh ấy có sửa chiếc thuyền của ảnh chưa?” • Nỗ lực bày trò: Cuộn tờ báo lại và gõ nhẹ lên đầu đối phương, “Đó. Cả ngày nay em đã rất muốn làm điều này!” • Nỗ lực hài hước: “Một giáo sĩ, một linh mục và một nhà tâm thần học cùng ngồi trên một chiếc thuyền...” • Nỗ lực thu hút tình yêu thương: thường được thể hiện qua cử chỉ, nhưng thỉnh thoảng cũng được bày tỏ thành những lời như “Em cần một cái ôm.” • Nỗ lực thu hút sự an ủi, xoa dịu về mặt tinh thần: “Anh vẫn không thể hiểu tại sao mình không được thăng chức.” • Nỗ lực tâm sự: “Hồi nhỏ khi đi thuyền ra khơi cùng ông, anh đã cảm thấy như thế nào?” Các nhà nghiên cứu nhận thấy sau mỗi nỗ lực “mở đường” này, người tiếp nhận sẽ có một trong ba kiểu phản ứng sau: • “Đón nhận” nỗ lực của đối phương với các mức độ nhiệt tình khác nhau, từ ậm ừ cho qua chuyện cho đến toàn tâm toàn ý tham gia; • “Phớt lờ”, thường là bằng cách không đáp lại lời bình luận hoặc câu hỏi của đối phương; • “Chống đối” (“Anh không thấy em đang cố tập trung đọc sách hay sao?”). Cách các cặp vợ chồng phản ứng với những nỗ lực thu hút cảm xúc này tiết lộ khá nhiều về tương lai của họ. Mặc dù thoạt nhìn thì những hành vi nho nhỏ này không có gì quan trọng, nhưng thật ra chúng chính là những dấu hiệu dự báo chính xác nhất về mức độ hòa hợp của mỗi cặp vợ chồng về lâu về dài. Trong một nghiên cứu nối tiếp vào sáu năm sau đó, các cặp vợ chồng chỉ đáp lại ba trong số mười nỗ lực kết nối trong thí nghiệm ban đầu đều đã ly hôn, trong khi
103 những cặp nhiệt tình đáp lại chín trong số mười nỗ lực kết nối thì vẫn duy trì mối quan hệ vợ chồng. Trong đời sống hôn nhân, thái độ quan tâm hoặc xao nhãng được thể hiện trong các khoảnh khắc ngắn ngủi sẽ tạo ra một môi trường ứng xử giúp vun đắp hoặc làm lụi tàn tình cảm vợ chồng. Cho dù có vẻ vụn vặt như thế nào đi nữa thì mỗi hành vi đều mang đến một cảm nhận nào đó và sức ảnh hưởng của chúng sẽ lớn dần theo thời gian, vì hành vi này sẽ kéo theo những hành vi khác. Những giây phút tức giận và đay nghiến hoặc bao dung và đầy yêu thương của mỗi người sẽ tạo ra một vòng phản hồi khiến mối quan hệ của họ trở nên tồi tệ hơn hoặc tốt đẹp hơn. * Vào đầu thập niên 50, danh ca Kitty Kallen đã có một bản tình ca rất nổi tiếng về tình yêu tan vỡ mang tên Little things mean a lot (tạm dịch: Những điều nhỏ bé có ý nghĩa lớn lao). Và bà đã đúng. Điều chỉnh những điều nho nhỏ trong cuộc sống có thể tạo ra tác động mạnh mẽ vì khi đó, chúng ta có thể điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp hơn với những gì thật sự quan trọng đối với chúng ta. Thiên nhiên ủng hộ sự tiến hóa chứ không phải sự lặp đi lặp lại. Kết quả nghiên cứu từ nhiều lĩnh vực khác nhau đã chứng minh rằng những thay đổi nhỏ theo thời gian có thể nâng cao đáng kể khả năng phát triển của chúng ta. Vì vậy, cách hiệu quả nhất để thay đổi cuộc đời của bạn không phải là nghỉ việc và chuyển vào sống trong một thiền viện, mà là làm những việc bạn có thể làm, với những gì bạn đang có và bắt đầu từ vị trí bạn đang đứng - theo lời của Teddy Roosevelt. Mỗi sự điều chỉnh nhỏ có vẻ không mang lại tác động gì lớn, nhưng hãy thử nghĩ về chúng như là các khung hình trong một bộ phim. Nếu bạn chỉnh sửa từng khung hình một và sau đó ráp chúng lại với nhau, cuối cùng bạn sẽ có một bộ phim hoàn toàn khác với cốt truyện hoàn toàn khác. Hoặc (tiếp tục với ví dụ về chiếc thuyền đã nêu ở phần trên) nếu từng đi thuyền buồm, bạn sẽ biết rằng chỉ cần xoay cánh buồm một hay hai độ thôi cũng đủ để thay đổi đáng kể hướng đi của con thuyền trên vịnh. Hãy tưởng tượng sự thay đổi này sẽ tạo ra tác động lớn như thế nào nếu bạn đang giương buồm trên biển. Khi nghĩ đến những phương án quá vĩ mô cho các vấn đề của mình (“Tôi cần xây dựng một sự nghiệp mới!” chẳng hạn), chúng ta đang tự khiến mình có nguy cơ phải thất vọng vì không hoàn thành các phương án đó. Nhưng nếu chúng ta nhắm tới các điều chỉnh nhỏ (“Mỗi tuần, tôi sẽ thảo luận với một người có chuyên môn khác với mình”) thì cái giá phải trả cho sự thất bại là khá nhỏ. Khi chúng ta biết mình không bị mất mát quá nhiều, mức độ căng thẳng của chúng ta sẽ giảm và sự tự tin sẽ tăng lên. Chúng ta cảm thấy “Mình có thể giải quyết vấn
104 đề này” và niềm tin này giúp chúng ta nỗ lực hơn cũng như sáng tạo hơn khi đương đầu với thử thách. Quan trọng không kém, chúng ta có thể thỏa mãn được nhu cầu cơ bản của con người, đó là có những bước phát triển hướng tới những mục tiêu có ý nghĩa. Nếu muốn thực hiện những thay đổi nhỏ có tác động lớn này, bạn có thể bắt đầu từ ba khía cạnh lớn trong cuộc sống của mình. Bạn có thể điều chỉnh quan điểm, hoặc nói theo các nhà tâm lý học thì đó là lối tư duy của bạn; bạn có thể điều chỉnh động lực hành động; hoặc bạn có thể điều chỉnh các thói quen. Khi học cách tạo ra những thay đổi nhỏ trong ba lĩnh vực này, chúng ta sẽ sẵn sàng để tạo ra sự thay đổi có sức ảnh hưởng lớn và bền vững trong suốt cuộc đời mình. Nhìn cuộc sống dưới một góc độ mới: Điều chỉnh cách tư duy Giáo sư tâm lý học Alia Crum đã tiến hành một nghiên cứu mà trong đó, bà đã tạo ra một sự thay đổi nhỏ trong lối tư duy của tám mươi bốn nữ nhân viên vệ sinh khách sạn. Những người phụ nữ cần cù chịu khó mà Crum tuyển chọn này đã làm việc suốt hàng giờ đồng hồ và khi tan ca, họ lại vội vã về nhà chăm sóc gia đình. Họ không có thời gian đến phòng gym tập thể dục, còn chế độ ăn uống của họ thì có quá nhiều chất béo, caffeine và đường như đa số người Mỹ khác. Vì vậy, hầu hết họ đều thừa cân hoặc béo phì. Ý tưởng của Crum đơn giản mà tinh tế. Bà muốn biết chuyện gì sẽ xảy ra nếu bà yêu cầu các nhân viên vệ sinh này làm một việc đơn giản như nghĩ khác đi về công việc của họ. Sẽ thế nào nếu thay vì cảm thấy bứt rứt vì không thường xuyên tập thể dục, họ nhận ra rằng các hoạt động đã chiếm