phần lớn mọi người đều có đủ sự khéo léo trong giao tiếp để không chia sẻ quá đà về kiểm toán thuế hay mụn cơm ở bàn chân. Tiếc thay, câu khẩu hiệu luôn được nhắc đi nhắc lại “Hãy tích cực lên” cũng ám ảnh những người không ưa công việc của mình hoặc có vấn đề trong quan hệ gia đình – chiếm số lượng khá lớn trong xã hội – buộc họ phải che đi sự thật phũ phàng này bằng những lời tâng bốc vô vị rằng mình có một ông sếp cực kỳ cứng rắn nhưng vẫn công bằng. Mặc dù luôn có những quan điểm sống mà tôi xem là… thực tế, tôi luôn cố gắng tuân theo những quy tắc thông thường, giữ cho không khí buổi hẹn hò lúc nào cũng nhẹ nhõm và vui vẻ. Có lúc không khí cuộc hẹn được duy trì đúng như vậy và chúng tôi có một buổi tối dễ chịu, cùng nhau tán gẫu về công việc mà cả hai đều ưa thích hay những chuyến nghỉ mát mình đang mong chờ. Nhưng những buổi hẹn như vậy hầu hết đều bị lãng quên. Cuộc hẹn hò thực sự tuyệt vời là những lần chúng ta vứt bỏ tấm mặt nạ tích cực thật nhanh, những lần chúng ta tâm sự về chuyện ly hôn, gia đình bố mẹ kế, băng tan ở hai cực Trái đất, những lần chúng ta quên đi việc tự kiểm duyệt điều mình nói, quên đi việc tự quảng bá bản thân mà sống thật với đúng bản chất của mình – hai con người cô đơn cố gắng thấu hiểu mọi thứ. (Một đặc điểm của việc hẹn hò qua mạng mà tôi rất thích là nó khiến tất cả mọi người đều trở về với bản chất thật của mình – khi gặp nhau qua mạng vào lúc 10 giờ tối thứ Bảy, bạn không thể giả bộ cuộc sống của mình hiện giờ đang rất tốt đẹp được.)
25 Hiển nhiên tôi không phải là đối tượng hẹn hò trong mơ của tất cả mọi người. Chắc chắn một số người muốn khi được hỏi về công việc chán ngắt của mình, bạn sẽ trả lời đúng theo lời khuyên của các “nhà tâm lý học” hành nghề tràn lan trên thị trường: “Chà chà, tôi không chắc công việc của mình có gì thú vị, nhưng mọi người ở đó đều rất tuyệt!” Có người ghét phải nghe những chuyện không vui. Ngược lại, một số người khác lại ghét nghe những lời sáo rỗng. Họ muốn được nghe câu: “Anh biết đấy, tôi đã làm nghề này 15 năm rồi và tôi hoàn toàn không thích chiều hướng phát triển sắp tới của nó, thực sự tôi rất bối rối không biết phải làm gì đây.” Một người bị coi là kẻ “chuyên than vãn” hay được đánh giá là thật thà tới mức khiến người khác thấy khoan khoái chỉ đơn giản tùy thuộc vào ý thích riêng của mỗi cá nhân mà thôi. Tuy thế, ngay cả khi những chuyên gia hẹn hò đã nói quá nhiều, duy trì thái độ tích cực chẳng phải là điều nên làm hay sao? Không hẳn. Trong cuốn The Antidote: Happiness for People Who Can’t Stand Positive Thinking (tạm dịch: Thuốc giải độc: Hạnh phúc cho những người không thể chịu nổi lối suy nghĩ tích cực), nhà báo Oliver Burkeman đã giải thích việc dồn nén những suy nghĩ tiêu cực thực ra lại khiến chúng trở nên mạnh mẽ hơn, hiện tượng này gọi là “lý thuyết ngược đời”. Hầu hết chúng ta đều từng làm thí nghiệm về con voi màu hồng: không nghĩ tới con voi màu hồng, để rồi sau đó nhận ra càng cố ngăn tâm trí nghĩ tới một điều gì đó thì chỉ khiến nó càng sâu đậm thêm mà thôi – cố gắng không nghĩ tới con voi màu hồng khiến tâm trí bạn điên cuồng để tâm tới nó. Đây chính là lý do tại sao lời khuyên “Hãy suy nghĩ tích cực lên” chẳng có tác dụng gì. “Một người khi đã quyết tâm ‘suy nghĩ’ tích cực phải liên tục rà soát các ý nghĩ tiêu cực trong tâm trí mình – không có cách nào khác để tâm trí chúng ta đo lường tính hiệu quả của việc này – nhưng chính sự rà soát này khiến chúng ta chú ý tới những suy nghĩ tiêu cực,” Burkeman viết. Trong một thí nghiệm, những người được khuyên nhủ rằng đừng buồn sau một việc không may hóa ra lại khổ tâm hơn những người không được khuyên nhủ gì cả. Một nghiên cứu khác khám phá ra những người mắc hội chứng lo lắng khi nghe các cuộn băng thư giãn có nhịp tim nhanh hơn những người nghe audiobook về các chủ đề không mang tính thư giãn. Khi người thân qua đời, những ai dồn nén sự đau khổ của mình sẽ mất nhiều thời gian hồi phục hơn những người tự cho phép mình cảm nhận nỗi đau đớn mất mát. Hóa ra những lời tích cực tâng bốc bản thân không chỉ đáng xấu hổ – một nghiên cứu đã chỉ ra
26 người thiếu tự tin thực ra còn cảm thấy tồi tệ hơn sau khi nhắc lại câu: “Tôi là người đáng yêu.” “Theo quan điểm này, việc hô hào suy nghĩ tích cực bắt đầu không còn giống bày tỏ niềm vui nữa mà thành cố gắng gò ép xóa bỏ bất kỳ dấu hiệu tiêu cực nào… Một người suy nghĩ tích cực không bao giờ thư giãn được, bởi lẽ khi ấy ý thức về nỗi buồn và thất bại sẽ lại dâng lên,” Burkeman viết trên tờ New York Times. Lời khuyên “Hãy tích cực lên” khiến bạn e sợ bóng tối. Bạn bật tất cả đèn lên, lúc nào cũng thận trọng. Thay vì cố xóa bỏ sự tiêu cực, Burkeman lấy cảm hứng từ Phật giáo: Sẽ tốt hơn rất nhiều nếu chúng ta nhìn nhận rõ ràng những sự việc không may hay những cảm xúc không mấy dễ chịu theo đúng bản chất của chúng – chúng là một