Chương 13 Kho sách t ng h p Google Drive VIP 800+ GB, 4000+ ebook & sách nói, 38 ch , c p nh t liên t c https://www.usbsach.nguyencongthuc.com
Ý nghĩa tự do của con người Garth Fagan là một trong những thiên tài đích thực của giới khiêu vũ đương đại. Đoàn khiêu vũ của ông có một tiết mục đặc biệt, các vũ công sẽ bay lên một độ cao không tưởng trong những tư thế thanh lịch. Tiết mục đó được gọi là Prelude: Discipline Is Freedom (Khúc dạo đầu: Kỷ luật là tự do). Các vũ công của Fagan bật người lên và uốn lượn, với nguồn năng lượng và sức mạnh khổng lồ, nhưng trong động tác của họ không hề có sự lộn xộn hay hỗn loạn. Thay vào đó, họ có trách nhiệm và tin cậy lẫn nhau. Mỗi vũ công đều ở đúng vị trí, vào đúng thời điểm. Một ví dụ hoàn hảo về trách nhiệm, nhưng đồng thời cũng là sự linh hoạt và tự do tuyệt vời. Hành vi của các vũ công này giúp minh họa một điểm cực kỳ quan trọng, rằng ta không nên xem trách nhiệm như một nghĩa vụ mà thay vào đó, ta có thể liên kết nó với sự tự do. Hành vi có trách nhiệm của những vũ công này không bị kiểm soát, nó có tính tự chủ. Nếu các vũ công cảm thấy bị áp lực phải ở đúng vị trí, nếu họ chỉ nội nhập sự cần thiết của việc phải ở đó, thì họ sẽ không linh hoạt và tự do như vậy, sự kỳ diệu trong màn trình diễn của họ sẽ biến mất. Nhưng họ đã hành động một cách tự do, với toàn bộ ý chí tự do của mình, nên những người trình diễn kỷ luật cao này thể hiện sự sáng tạo hiếm có. Abraham Maslow đã nói rằng: “Trách nhiệm chính là niềm vui, và niềm vui chính là hoàn thành trách nhiệm của mình”. Ông đang đưa ra cùng một luận điểm. Đối với ông, “trách nhiệm” không có nghĩa là bổn phận hay sự bắt buộc. Nó có nghĩa là cho đi những gì mà tình huống yêu cầu ở bạn, và cho một cách tự do. Nếu tình huống là con của bạn đói bụng, bạn sẽ cho chúng ăn. Nhưng có một sự khác biệt lớn giữa việc làm điều đó với cảm giác yêu thương và cảm thấy có trách nhiệm sâu sắc đối với con cái, với việc làm điều đó với ý thức về nghĩa vụ Công c qun tr th i gian,s p x p công vic & l u tr d li u cá nhân tích h p T T-C -TRONG-1 https://www.trello.nguyencongthuc.com
và bổn phận. Theo nhà triết học hiện sinh Jean-Paul Sartre, tự do nghĩa là hoàn toàn chấp nhận những giới hạn của mình. Tự do tồn tại trong sự thật về những ràng buộc - không phải những ràng buộc tùy tiện do người khác đặt ra, mà là những ràng buộc đích thực như ràng buộc khiến chúng ta không thể bay, không thể chịu được sức mạnh của sóng thủy triều, và với một số người, là ràng buộc khiến ta không thể hiểu được vật lý hạt nhân. Đây là những ràng buộc thật sự tồn tại trong bản chất của vạn vật. Nhưng ràng buộc đặt ra cho một đứa trẻ kiểu như “Đừng ồn, nếu không con sẽ bị phạt đấy” không phải là một ràng buộc tự nhiên; nó là sự độc đoán, do ai đó ở vị thế bề trên áp đặt. Nó hời hợt hơn so với những ràng buộc cho chúng ta biết ta thật sự là ai. Con người tìm thấy phần nào tự do qua việc chấp nhận những ràng buộc đích thực của họ, nhưng chỉ riêng điều này thôi thì không đảm bảo rằng họ sẽ hoạt động một cách hiệu quả trong xã hội. Thêm vào đó, họ có thể cần chấp nhận một số quy ước độc đoán mà các tổ chức xã hội tạo ra. Đương nhiên, xã hội đầu tư rất nhiều cho việc con người chấp nhận các luật lệ như vậy. Thách thức quan trọng cho mỗi cá nhân là phải chấp nhận những ràng buộc độc đoán có ý nghĩa với họ, trong khi vẫn duy trì được một ý thức về tự do cá nhân. Các vũ công của Fagan dường như đã làm được điều này một cách đáng ngưỡng mộ. *** Khi Đông Âu còn thuộc về khối liên minh của Liên Xô, tôi đã đến tham quan nhiều xí nghiệp, cửa hàng, công ty dịch vụ ở Bungary và các nước láng giềng. Tôi rất ngạc nhiên khi thấy người lao động ở đó thật sự làm việc ít đến mức nào và ít quan tâm đến công việc ra sao. Một số người kể với tôi rằng họ thường về nhà nghỉ trưa ba tiếng để chăm sóc vườn tược hay làm những việc vặt khác, và đôi khi quay lại vào đúng lúc kết thúc ngày làm việc. Họ nói rằng họ chẳng lo gì vì biết sẽ chẳng có gì xảy ra với họ cả. Bên cạnh đó, ngay cả khi có bị đuổi việc, họ cũng chỉ cần tìm việc khác là được. Vì chính quyền về cơ bản vẫn bảo đảm Kho sách t ng h p Google Drive VIP 800+ GB, 4000+ ebook & sách nói, 38 ch , c p nh t liên t c https://www.usbsach.nguyencongthuc.com
công việc và nguồn thu nhập cho tất cả mọi người, và thế là, theo một cách kỳ quặc, họ được tự do làm theo ý mình. Tuy nhiên, chính quyền đã đặt ra nhiều trở ngại và ràng buộc độc đoán. Chẳng hạn như, người dân nói chung không thể rời khỏi đất nước và phải cực kỳ cẩn trọng khi chỉ trích chính phủ. Thêm nữa, muốn họ tìm kiếm những mục tiêu cá nhân ý nghĩa trong hệ thống ấy là hoàn toàn vô ích, bởi vì bộ máy quan liêu và sự thiên vị gần như luôn luôn quyết định ai sẽ thành công. Cá nhân thật sự bị hạn chế theo nhiều cách, nhưng nếu họ không quan tâm đến những hành vi và thành tựu nào đó, thì hệ thống này có vẻ sẽ cho họ sự tự do thật sự. Ở phương Tây, chúng ta thường nghe nói nhiều về “tự do của chúng ta”. Ở một số khía cạnh, nó là hình ảnh phản chiếu của những gì tôi đã chứng kiến ở Bungary, thứ trông giống như một kiểu tự do. Ở Mỹ, con người tương đối không bị ràng buộc bởi sự can thiệp của chính quyền trong việc đi lại, và họ có khả năng đạt được những mục tiêu cá nhân trong hệ thống đó. Người ta có thể làm ra tiền triệu - nếu họ đủ thông minh và sẵn lòng làm việc chăm chỉ. Họ có thể tổ chức một đại nhạc hội, xây một ngôi nhà cho mình, vươn lên trong hệ thống cấp bậc của tổ chức, có được khối tài sản không giới hạn, và cho con họ đi học ở các trường họ chọn - nếu họ có thể và sẵn sàng cư xử theo những cách cụ thể nào đó. Phương tiện để đạt được các mục tiêu này tương đối rõ ràng và có khá ít những hạn chế chuyên quyền. Tuy nhiên, chính các mục tiêu và sự cần thiết phải hành xử theo những cách cụ thể là những kẻ sinh sự. Những mục tiêu mà con người tự do theo đuổi sau cùng có thể sẽ kiểm soát lại những người theo đuổi chúng. Ví dụ, chúng ta đã thấy trong nghiên cứu của Kasser và Ryan, rằng những ai có những khát vọng mãnh liệt bất thường từ bên ngoài sẽ bị kiểm soát nhiều hơn và thể hiện sức khỏe tinh thần kém hơn. Nó cũng là trường hợp mà đòi hỏi phải hành động theo những cách cụ thể để đạt được một kết quả nào đó có thể tạo cảm giác như một áp lực khổng lồ, đặc biệt nếu cái tôi hay lòng tự tôn của ai đó phụ thuộc vào kết quả, hoặc nếu những người ở vị thế bề trên (như quản lý và giáo viên) cung cấp những kết quả như vậy theo cách kiểm soát. Công c qun tr th i gian,s p x p công vic & l u tr d li u cá nhân tích h p T T-C -TRONG-1 https://www.trello.nguyencongthuc.com
Mỉa mai thay, sự tự do theo đuổi những mục đích riêng của một người thường dẫn đến việc con người từ bỏ quá nhiều tự do cá nhân vì tính dễ bị tổn thương của họ - chẳng hạn những ràng buộc bản ngã - vốn sẽ phát triển khi những nhu cầu tâm lý bẩm sinh về năng lực, sự tự chủ và kết nối không được thỏa mãn một cách tương xứng. Trong hệ thống kinh tế của chúng ta, hầu hết mọi người không thể tự do về nhà để chăm sóc vườn tược trong giờ làm việc, vì những phương tiện - sự cần thiết của việc hành xử theo những cách cụ thể để đạt được kết quả mong muốn - sẽ không cho phép điều đó xảy ra. Như đã đề cập ở trên, mặc dù những công cụ này cung cấp thông tin về cách đạt được các mục tiêu, nhưng chúng cũng là phương tiện mà qua đó con người có thể bị kiểm soát bởi chính những mục tiêu và khao khát của họ, và bởi những người quản lý các công cụ đó. Liệu người Bungary có tự do khi họ về nhà chăm vườn không? Liệu người Mỹ có tự do khi họ lao đầu vào công việc và nhất tâm theo đuổi các mục tiêu? Để trả lời những câu hỏi này, ta cần phải xác định chính xác tự do là gì. Thường thì, thuật ngữ tự do được áp dụng ở cấp độ chính trị và xã hội. Con người ở một số xã hội được cho là tự do nếu họ được trao cho những cơ hội có giá trị để lựa chọn sẽ làm gì, sống thế nào, với tương đối ít sự cưỡng ép độc đoán. Theo nghĩa này, người Mỹ được cho là tự do hơn nhiều so với nhiều quốc gia khác, đặc biệt là những quốc gia nằm dưới sự thống trị chuyên chế. Đương nhiên, bất kỳ xã hội nào cũng có một số người có thể tự do một cách tương đối, còn những người khác thì không, như trường hợp giai đoạn nô lệ của đất nước này. Tuy nhiên, thông thường có thể định hình đặc điểm xã hội trên phương diện mức độ tự do của hành động mà họ cho phép các công dân bình thường theo đuổi mục tiêu cá nhân. Thuật ngữ tự do khi được sử dụng theo cách này, được xem là tự do khỏi những áp bức bên ngoài, ở cấp độ của một hệ thống. Tức là chính quyền can thiệp ở mức tối thiểu trong cách bạn sống. Nó có nghĩa là không bị hạn chế trong việc sống ở nơi bạn muốn, mua sắm nơi bạn muốn, du Kho sách t ng h p Google Drive VIP 800+ GB, 4000+ ebook & sách nói, 38 ch , c p nh t liên t c https://www.usbsach.nguyencongthuc.com
lịch nơi bạn muốn và học nơi bạn muốn. Ở cấp độ gần hơn, các bối cảnh giao tiếp liên cá nhân trực tiếp do những người ở vị thế bề trên tạo ra có thể hạn chế sự tự do của con người theo những cách tương đương với những hạn chế do một hệ thống rộng hơn tạo ra. Những người ở vị thế bề trên có quyền lực đối với những người khác, và họ có thể sử dụng quyền lực đó theo những cách tương đối mang tính kiểm soát (hoặc cũng có thể, theo những cách tương đối khuyến khích tự chủ).