Phần lớn những điều thảo luận trong quyển sách này liên quan đến cách mà các bối cảnh giao tiếp liên cá nhân mang tính kiểm soát - và những yếu tố như phần thưởng, kỳ hạn hoàn thành công việc bao hàm trong chúng - có thể hạn chế sự tự do. Tuy nhiên, vẫn có một con đường mà ở đó sự tự do của chúng ta có thể bị hạn chế - một con đường thậm chí còn quan trọng hơn những sự kiểm soát tầm gần hay tầm xa do các tổ chức xã hội đặt ra, đối với sự hiểu biết của chúng ta về tự do con người. Đó là giới hạn được áp đặt bởi những ràng buộc nội tại - bởi những giới hạn của các cấu trúc bên trong cứng nhắc của chúng ta. Tôi biết một người phụ nữ có vẻ như đã dành toàn bộ thời gian của mình nói về các thương vụ mà cô đã chốt và số tiền cô ấy kiếm được. Cô ấy thật sự bị cuốn đi. Cô ấy hung hăng và ganh đua, kiếm tiền và có được sức ảnh hưởng đi kèm hiển nhiên là quan trọng hơn bất cứ thứ gì khác trong cuộc đời cô ấy. Cô ấy có thật sự tự do? Cô ấy có hành động với nhận thức về tự do cá nhân khi đương đầu với cuộc sống hằng ngày? Sự thiếu hụt tương đối những ràng buộc bên ngoài cho phép cô ấy theo đuổi những mục tiêu của mình. Nhưng sức mạnh rõ ràng của những áp lực bên trong ngăn cản việc theo đuổi mục tiêu - ở mức độ chúng ám ảnh cô ấy - cho thấy cô ấy không phải là một hình mẫu của tự do cá nhân. Thế còn vị giáo sư lúc nào cũng trễ giờ họp? Ông có tự do hành động khi đang đi ngược lại mong đợi rằng ông sẽ cư xử như bao người khác và đến đúng giờ? Cả hai ví dụ này - người phụ nữ cố bồi đắp tài khoản ngân hàng và người đàn Công c qun tr th i gian,s p x p công vic & l u tr d li u cá nhân tích h p T T-C -TRONG-1 https://www.trello.nguyencongthuc.com
ông luôn đến trễ - cho thấy sự thiếu hụt tự do cá nhân theo hai kiểu mang tính bù trù. Kiểu đầu tiên là trường hợp điển hình của việc tuân theo những giá trị nội nhập được xã hội thừa nhận, và kiểu thứ hai là trường hợp chống đối lại chúng. Cả hai đều là những trường hợp về những người bị hạn chế, bị những áp lực bên trong trói buộc họ hành động như những gì họ đã làm. Từ góc nhìn này, tự do con người có nghĩa là thật sự tự chủ. Nó có nghĩa là hành động theo cách không bị giới hạn bởi những nội nhập, bởi những cấu trúc cứng nhắc bên trong, bằng cách làm tê liệt sự tự phê bình, bằng sự thúc đẩy để thách thức các sức ép đang hạn chế ta. Tự do nghĩa là cảm thấy tự nguyện; nghĩa là được một bản ngã đích thực chi phối những hành động của mình. Dĩ nhiên các hệ thống xã hội, chính trị và kinh tế tác động đến mức độ tự do tâm lý của con người. Trước hết, các hệ thống trao hoặc từ chối trao cơ hội để một người theo đuổi những mục tiêu của họ, và chúng đặt ra ít nhiều những ràng buộc độc đoán. Nhưng có lẽ điều còn thú vị hơn là các bối cảnh xã hội cũng có một vai trò trong việc tạo ra áp lực bên trong - những điều lệ và giá trị nội nhập - mà cùng với nó con người tự giới hạn tự do của chính mình. Việc xã hội quá coi trọng tích lũy vật chất đã làm cho con người đặc biệt dễ bị những phần thưởng tài chính cũng như tình yêu ngẫu nhiên kiểm soát. Do đó, khi những người ở vị thế bề trên sử dụng những sự ngẫu nhiên này để kiểm soát, chúng có khuynh hướng mang lại những hậu quả rõ ràng tiêu cực cho con cái, học sinh, nhân viên và bệnh nhân. Như vậy, những người ở vị thế bề trên sử dụng phần thưởng để kiểm soát là yếu tố xúc tác cho các quá trình có tính hệ thống mà suy cho cùng là để giới hạn sự tự do tâm lý của người sống trong hệ thống đó. Hệ thống Mỹ cung cấp sự tự do thiết yếu để theo đuổi những kết quả mong muốn, nhưng nghịch lý là tự do của con người thường chấm dứt vì bị hạn chế bởi sự mưu cầu những kết quả này. Ở Bungary, các nhân viên bỏ công việc về nhà chăm vườn lẽ ra có thể tự do, về tâm lý, nếu họ biết cách dàn xếp đúng đắn cho tình huống này. Tuy nhiên, ấn Kho sách t ng h p Google Drive VIP 800+ GB, 4000+ ebook & sách nói, 38 ch , c p nh t liên t c https://www.usbsach.nguyencongthuc.com
tượng của tôi khi phỏng vấn nhiều người trong số đó là rất ít người thật sự tự do. Hầu hết đều bị động và mâu thuẫn. Chế độ chuyên chế đã gây ra một thiệt hại đáng kể dù cho nó không thành công trong việc kiểm soát hành vi làm việc của họ. Thay vì làm cho họ tận tâm với công việc thì nó lại khiến tâm trí của họ trở nên chậm chạp, tay chân họ trở nên nặng nề. Đa phần đều buông xuôi trước chế độ bởi vì cái giá của việc không làm vậy dường như lớn đến mức không thể chịu được. Dù vậy, vẫn có ngoại lệ. Có một người đặc biệt đã để lại ấn tượng sâu sắc với tôi. Anh ta chẳng làm gì nhiều, anh dành hầu hết thời gian để học. Anh học ngoại ngữ, tâm lý học phương Tây, kinh tế tư bản và các chủ đề tương tự khác. Anh đã viết thư cho các học giả ở phương Tây xin các bài báo, anh tìm sách báo thú vị ở khắp các thư viện đại học và thư viện quốc gia. Không bất ngờ, khi Thủ tướng Zhivkov³¹ rời bỏ quyền lực vào năm 1989 và đất nước bắt đầu mở cửa cho phương Tây, người đàn ông này đã trở thành một nhân tố thay đổi lý tưởng. ³¹ Todor Hristov Zhivkov (1911-1998) giữ vai trò nguyên thủ quốc gia của Cộng hòa Nhân dân Bulgary từ năm 1954 đến năm 1989. Bối cảnh xã hội tác động mạnh mẽ đến tự do cá nhân trong chừng mực nào đó nhưng nó không phải là yếu tố quyết định. Tự do là một đặc tính của chức năng tâm lý cá nhân ở một khoảnh khắc cụ thể nào đó. Vì vậy, tự do phải được thực hành trong từng khoảnh khắc. Người đàn ông ở đất nước Bungary độc tài đó đã cố gắng để sống “một cách tự do”