CÁCH XÂY D
ỰNG THÁI Đ
Ộ
S
ỐNG TÍCH C
ỰC
Dù chuy
ện gì x
ả
y ra chăng n
ữ
a cũng không quan tr
ọng b
ằng thái đ
ộc
ủ
a ta trư
ớc s
ự
vi
ệc đó, b
ởi thái đ
ộ
quy
ết đ
ịnh s
ự
thành b
ại.
- Norman Vince
nt PealeT
hái đ
ộ
hình thành t
ừ
tu
ổi
ấ
u thơ và
ảnh hư
ởng su
ốt đ
ời ngư
ời. N
ế
u tính khí b
ẩm sinh k
ết h
ợp nh
ững tr
ải nghi
ệm th
ời thơ
ấ
u mang đ
ến cho b
ạn thái đ
ộ
tích c
ực thì b
ạn làm
ột ngư
ời maym
ắn. Ngư
ợc l
ại, n
ế
u thái đ
ộ
tiêuc
ực, có th
ể
do b
ẩm sinh hay dom
ôi trư
ờng đeo đ
ẳng b
ạn thì li
ệ
u thái đ
ộ
ấ
y có theo b
ạn su
ốt đ
ời không? Dĩ nhiên là không. B
ạn v
ẫn có th
ể
thay đ
ổi! M
ặc dù không d
ễ
, nhưng đáng ph
ải làm như v
ậ
y.
V
ậ
y, chúng ta có th
ể
xây d
ựng và duy trì thái đ
ộ
tích c
ực b
ằng cách nào?
• Có ý th
ức v
ềnh
ững n
guyên t
ắc hình thành thái đ
ộ
tích c
ực.
• Mong mu
ốn tr
ở
thành ngư
ời tích c
ực.
• Trau d
ồi tính k
ỷ
lu
ật vàt
ập trung th
ực hi
ện nh
ững nguyên t
ắc
ấ
y.
V
ới ngư
ời trư
ởng thành, cho dù môi trư
ờng, đi
ề
u ki
ện giáo d
ục và tr
ải nghi
ệm s
ống ra sao thì chính h
ọ
ph
ải làn
gư
ời ch
ị
u trách nhi
ệm trư
ớc thái đ
ộ
và cách hành x
ửc
ủ
a b
ản thân. Thái đ
ộ
s
ống hàng ngày như th
ế
nào tùy thu
ộc vào l
ự
ach
ọn c
ủ
am
ỗi ngư
ời. Ngư
ời có thái đ
ộ
tiêuc
ực thư
ờng tìm cách đ
ổ
l
ỗi cho ngư
ời khác – b
ốm
ẹ
, th
ầ
y cô, ch
ồng (v
ợ
), c
ấp trên, s
ố
ph
ận, xui
x
ẻ
o, chính sách kinh t
ế
, v.v.
C
ần đo
ạn tuy
ệt v
ới thái đ
ộ
s
ống
ấ
y đ
ể
hòanh
ập vào dòng ch
ả
y tích c
ực c
ủ
a cu
ộc đ
ời. Hãy nhìn nh
ận l
ại nh
ững mơ ư
ớc c
ủ
a mình m
ột cách nh
ất quán và b
ắt tay vào hành đ
ộng. Suy nghĩm
ột cách l
ạc quan, chân thành và s
ống h
ết mình,
đó chính là cách giúp b
ạn hình thành thái đ
ộ
tích c
ực.
8 BƯ
ỚC GIÚP THAY Đ
ỔI THÁI Đ
Ộ
Đ
ể
xây d
ựng và duy trì thái đ
ộ
tích c
ực, b
ạn c
ần t
ập trung th
ực hi
ện các bư
ớc sau:
Bư
ớc 1: Thay đ
ổi tr
ọng tâm cu
ộc s
ống – tìm ki
ếm giá tr
ị
tích c
ực
B
ạn ph
ải là ngư
ời đi tìm
cáit
ốt trong đ
ời s
ống b
ằng cách t
ập trung vàom
ặt tích c
ực. B
ắt đ
ầ
ut
ừ
vi
ệc tìm ki
ếm đi
ề
ut
ốt, h
ợp lý
ở
con ngư
ời ho
ặc tình hu
ống c
ụ
th
ể
thay vìch
ỉ
đ
ể
ý đ
ến nh
ững cái x
ấ
u. Do b
ản năng và quán tính, ph
ần l
ớn chúng ta hay b
ắt l
ỗi và chú tr
ọng cái saic
ủ
a
ngư
ời khác mà quên nhìn nh
ận giá tr
ị
tích c
ực
ởh
ọ
.
Tìm vàng
Andrew Carnegie, ngư
ời g
ốc Scotland di cư sang M
ỹt
ừnh
ỏ
. Ông t
ừng làm đ
ủm
ọi vi
ệc v
ặt trư
ớc khi tr
ở
thành m
ột trong nh
ững nhà s
ản xu
ất thép l
ớn nh
ất HoaK
ỳ
. Có th
ời đi
ểm, 43 nhà tri
ệ
u phú cùng l
àm vi
ệc cho ông. Ngày naym
ột tri
ệ
u đô-la v
ẫn là s
ố
ti
ền l
ớn, vào th
ập niên 1920 nó còn giá tr
ịg
ấp nhi
ề
u l
ần.
Có ngư
ời t
ừng h
ỏi Carnegie v
ề
cách đ
ối nhân x
ử
th
ếc
ủ
a ông. Andrew Carnegie tr
ả
l
ời đơn gi
ản r
ằng: “Đ
ối nhân x
ử
th
ế
cũng gi
ống như vi
ệc tìm vàng.
Tìm m
ột ounce2 vàng thôi nhưng ngư
ời ta ph
ải di d
ời hàng t
ấn đ
ất đá”.
Th
ật v
ậ
y, đôi khi b
ản tính t
ốt đ
ẹp c
ủ
a con ngư
ời vìm
ột lý do gì đó mà b
ị
chìm l
ấp, chúng tac
ần đào sâu đ
ể
tìm cho đư
ợc giá tr
ị
tích c
ực
ởh
ọ
.
B
ản ch
ất t
ốt đ
ẹp chính là th
ứ
vàng ròng
ẩn gi
ấ
u trong m
ỗi con ngư
ời. N
ế
uch
ỉ
chăm chăm nhìn vào khuy
ết đi
ểm c
ủ
a ngư
ời khác, ta s
ẽch
ẳng bao gi
ờ
th
ấ
y đư
ợc. Đ
ấ
y là chưak
ể
ta s
ẽ
ph
ải s
ống trong tâm tr
ạng b
ực d
ọc, khóch
ị
u. Xét nét ngư
ời khác M
ột s
ố
ngư
ời g
ặp chuy
ện gì cũng ch
ỉ
trích. Dù s
ự
vi
ệc ti
ến tri
ển h
ết s
ức t
ốt đ
ẹp, h
ọ
v
ẫn tìm cách b
ắt l
ỗi. Có th
ể
xem h
ọ
lành
ững chuyên gia trong vi
ệc ch
ỉ
trích vìh
ọ
phê bình như th
ể
đang tranh gi
ải thư
ởng. Ki
ể
u ngư
ời này có th
ể
xu
ất hi
ện trong b
ất c
ứ
gia đình ho
ặc môi trư
ờng làm vi
ệc nào. H
ọ
đi loanh quanh, k
hông ng
ừng cac
ẩm và đ
ổ
l
ỗi chom
ọi ngư
ời. H
ọ
chính là nguyên nhân hút c
ạn năng lư
ợng s
ống c
ủ
anh
ững ngư
ời xung quanh. H
ọ
ra quán nư
ớc, u
ống café ho
ặc hút thu
ốc lá liên t
ục vì cáic
ớ
: h
ọ
đang c
ốg
ắng thư giãn. Th
ực ch
ất, h
ọch
ỉ
gây thêm căng th
ẳng cho chín
h mình vành
ững ngư
ời xung quanh mà thôi. Nh
ững thông đi
ệp tiêuc
ực t
ừh
ọ
gi
ống nhưm
ột th
ứ
b
ệnh d
ịch, d
ần d
ần hình thành môi trư
ờng ch
ỉ
toàn đem l
ại k
ết qu
ả
tiêuc
ực.
Robert Fulton - nhà phát minh tàu hơi nư
ớc, có l
ần t
ổch
ức tri
ển lãm phát minh c
ủ
a mình
trên b
ờ
sông Hudson. Trong s
ố
đám đông t
ụt
ập quan sát s
ự
ki
ện này, cók
ẻ
hoài nghi cho
r
ằng con tàu s
ẽch
ẳng bao gi
ờch
ạ
y đư
ợc. Nhưng th
ật k
ỳ
l
ạ
, tàu đãch
ạ
y. Khi tàu đang xuôi dòng, dùt
ận m
ắt ch
ứng ki
ến đi
ề
u đó, k
ẻ
hoài nghi kia v
ẫn hét toáng lên là tàu
không bao gi
ờng
ừng đư
ợc. Qu
ả
là thái đ
ộ
vô lý!
M
ột anh th
ợ
săn t
ậ
u đư
ợc chú chó tài ba, bi
ết đi trên nư
ớc. Anh nôn nóng ch
ờ
d
ịp khoe báu v
ật c
ủ
a mình v
ới b
ạn bè. Anh r
ủm
ột ngư
ời b
ạn cùng đi săn v
ịt tr
ời. M
ột lúc sau, h
ọ
b
ắn h
ạ
đư
ợc vài con và anh l
ập t
ức ra l
ệnh cho chú chó đem con m
ồi v
ề
. Su
ốt ngày hôm đó, m
ỗi khic
ần đem m
ồi v
ề
, chú chó l
ại ch
ạ
y trên nư
ớc đ
ể
th
ực hi
ện ých
ủ
. Anh th
ợ
săn s
ốt ru
ột ch
ờ
b
ạn mình có l
ời khen ho
ặc nh
ận xét v
ề
kh
ả
năng k
ỳ
di
ệ
u
ấ
y, nhưng tuy
ệt nhiên b
ạn anh không nóim
ột l
ời.
Khic
ả
hai cùng v
ề
nhà, anh m
ới h
ỏi b
ạn có th
ấ
y gì khác l
ạ
ở
con chó này không. Ngư
ời
ấ
y đáp: “Cóch
ứ
, đúng là mình th
ấ
y nó có đi
ề
u khác thư
ờng. Con chóc
ủ
ac
ậ
u không bi
ết bơi”.
Cónh
ững ngư
ời lúc nào cũng ch
ỉ
nhìn th
ấ
y cái tiêuc
ực. H
ọ
là ai? Sau đây là đ
ặc đi
ểm c
ủ
ah
ọ
- nh
ững ngư
ời bi quan:
• M
ất vui khi không có v
ấn đ
ề
gì choh
ọch
ỉ
trích.
• B
ực mình khi trong lòng th
ấ
y tho
ải mái. H
ọ
s
ợ
r
ằng c
ảm xúc s
ẽ
x
ấ
u đi saunh
ững phút giây vui v
ẻ
b
ất thư
ờng.
• Ph
ần l
ớn th
ời gian ch
ỉ
dành cho than phi
ền.
• Không
bi
ết t
ận hư
ởng s
ức kh
ỏ
ec
ủ
a b
ản thân vìc
ứ
nghĩ ngày mai mình s
ẽ
b
ị
ốm.
• Không ch
ỉc
ầ
u mong đi
ề
u x
ấ
u x
ả
y ra mà còn khi
ến m
ọi vi
ệc t
ồi t
ệ
hơn.
• Ch
ỉ
th
ấ
y thi
ế
u sót mà không nhìn ra cơh
ội ti
ềm
ẩn.
• Tin r
ằng chuy
ện t
ốt đ
ẹp cũng mau chóng thành tin x
ấ
u màt
hôi.
• Quên m
ất phúc l
ộc đang có màch
ỉ
chú tr
ọng r
ắc r
ối.
• Bi
ết s
ựn
ỗ
l
ực r
ất ích l
ợi chom
ọi ngư
ời nhưng luôn t
ựh
ỏi “Sao mình ph
ải c
ố
v
ậ
y?”.
Lưu ý: Tìm giá tr
ị
tích c
ực không có nghĩa là xem nh
ẹ
sai l
ầm.
Tr
ở
thành ngư
ời l
ạc quan
Làm th
ế
nào đ
ể
tr
ở
thành ngư
ời l
ạc quan? Đo
ạn văn sau đây trong quy
ển “The Best of … Bits and Pieces” c
ủ
a Christian D. Larsen s
ẽ
là l
ời gi
ải đáp cho b
ạn:
Hãym
ạnh m
ẽ
đ
ể
không gì có th
ể
khu
ấ
y đ
ộng s
ự
bình yên trong lòng. Nói chuy
ện v
ề
s
ức kh
ỏ
e, h
ạnh phúc và s
ự
thành đ
ạt v
ới n
h
ững ngư
ời mình g
ặp. Gieo vào lòng b
ạn bèc
ảm giác mình trân tr
ọng ph
ẩm ch
ất t
ốt đ
ẹp và s
ở
trư
ờng c
ủ
ah
ọ
. Luôn nhìn s
ự
vi
ệc
ở
khíac
ạnh tươi sáng. Nghĩ và làm nh
ững gìt
ốt đ
ẹp nh
ất. Nhi
ệt tình chia s
ẻ
ni
ềm vui thành công c
ủ
a ngư
ời khác như th
ể
mình đang đón nh
ận th
ắng l
ợi. Quên đi l
ỗi l
ầm quá kh
ứ
vàn
ỗ
l
ực hòng g
ặt hái thành qu
ả
l
ớn hơn trong tương lai. M
ỉm cư
ời thân thi
ện v
ới m
ọi ngư
ời. Dành nhi
ề
u th
ời gian hoàn thi
ện b
ản thân đ
ể
không còn th
ời gian r
ảnh r
ỗi phê bình ngư
ời khác n
ữ
a. Hãy là ngư
ời r
ộng lư
ợng
, không b
ận tâm âu lo, hãy cao thư
ợng và không bao gi
ờn
ổi gi
ận.
Bư
ớc 2: T
ạ
o thói quen làm ngaym
ọi vi
ệc
Ngư
ời ng
ủ
dư
ới ánh trăng
Phơi mình trong ánh n
ắng
Ch
ỉ
bi
ết nuôi bao d
ự
đ
ịnh đ
ến ch
ết ch
ẳng làm đư
ợc gì.
- James Albery
Chúng ta đ
ề
u cónh
ững lúc ch
ần c
h
ừ
và không ít l
ần h
ối ti
ếc vì s
ựch
ần ch
ừ
ấ
y. Lư
ỡng l
ự
d
ẫn đ
ến thái đ
ộ
tiêuc
ực. Thói quen ch
ần ch
ừ
khi
ến tam
ệt m
ỏi hơn c
ản
ỗ
l
ực b
ỏ
ra đ
ể
hoàn t
ất công vi
ệc.
Hoàn thành công vi
ệc đem l
ại c
ảm giác mãn nguy
ện và ti
ếp thêm sinh l
ực; ngư
ợc l
ại vi
ệc dang d
ở
s
ẽ
bòn rút sinh l
ực c
ủ
am
ỗi ngư
ời.
Vì v
ậ
y, đ
ể
xây d
ựng và duy trì thái đ
ộ
tích c
ực, hãyt
ập thói quen s
ống cho hi
ện t
ại và làm m
ọi vi
ệc ngay bây gi
ờ
.
“Khi nào con l
ớ
n…”
Câu nói này làm chúng ta d
ễ
liên tư
ởng đ
ến hình
ảnh chú nhóc con vô tư b
ả
o “Khi nào l
ớn
lên, làm đư
ợc chuy
ện này, chuy
ện n
ọ
con m
ới th
ực s
ựh
ạnh phúc”. Đ
ến khi thành thi
ế
u niên, c
ậ
u l
ại b
ả
ot
ốt nghi
ệp đ
ại h
ọc r
ồi c
ậ
um
ới th
ấ
y vui. Xong đ
ại h
ọc, c
ậ
u nói tìm đư
ợc công vi
ệc t
ốt m
ới th
ấ
y th
ỏ
a mãn. Có đư
ợc vi
ệc làm l
ại b
ả
o khi nàok
ết hôn r
ồi m
ới
th
ấ
yh
ạnh phúc. L
ấ
y v
ợ
xong thì nói con cáih
ọc thành tài r
ồi mình m
ới th
ấ
y hài lòng. Con t
ốt nghi
ệp r
ồi l
ại b
ả
o lúc nào v
ề
hưum
ới th
ấ
y thanh th
ản. T
ới lúc v
ề
hưu, ngư
ời
ấ
y th
ấ
y đư
ợc đi
ề
u gì? Ch
ỉ
th
ấ
y cu
ộc s
ống trôi qua ngay trư
ớc m
ắt mình t
ừ
lúc nào không bi
ết.
Có ngư
ời quen thóich
ần ch
ừ
b
ằng cách n
ấp saunh
ững câu nói đao to búa l
ớn, đ
ại lo
ại như “Mình đang phân tích tình hình” và sáu tháng sauh
ọ
v
ẫn c
ứ
phân tích như v
ậ
y. Đi
ề
uh
ọ
không nh
ận ra là mình đang m
ắc ph
ải căn b
ệnh mang tên Tê li
ệt do phân tích (Paralysis by analysis) vàch
ẳng bao gi
ờ
có đư
ợc thành công.
Ch
ần ch
ừ
cũng th
ể
hi
ện
ởm
ột s
ố
ngư
ời v
ới thói quen bi
ện minh r
ằng “Tôi đang chu
ẩn b
ị
”. M
ột tháng sauh
ọ
v
ẫn “đang chu
ẩn b
ị
” vàn
ử
a năm sau cũng v
ẫn “đang chu
ẩn b
ị
”. H
ọ
không nh
ận ra mình m
ắc
ph
ải ch
ứng “vi
ện c
ớ
” nên c
ứ
liên t
ục bàoch
ữ
a cho s
ựch
ần ch
ừc
ủ
a mình.
S
ống trong hi
ện t
ại
Cu
ộc s
ống không ph
ải là bu
ổi t
ổng duy
ệt trên sân kh
ấ
u. Có th
ể
b
ạn có tri
ết lý s
ống khác – nhưng chúng tach
ỉ
cóm
ột lư
ợt đi trong trò chơi có tên là cu
ộc đ
ời mà thôi. V
ốn li
ếng d
ồn vào trò chơi nhi
ề
u đ
ến m
ức chúng ta không th
ể
nào lãng phí cu
ộc s
ống c
ủ
a chính mình vì v
ốn li
ếng
ấ
y bao hàm c
ảnh
ững th
ếh
ện
ối ti
ếp chúng ta.
Ho
ạt đ
ộng s
ống c
ủ
a chúng ta bao gi
ờ
cũng di
ễn ra trong hi
ện t
ại. Vì th
ế
hãyt
ận d
ụng t
ốt nh
ất m
ỗi th
ời kh
ắc b
ạn đang s
ống và s
ống m
ột cách tr
ọn v
ẹn cho giây phút hi
ện t
ại. Đi
ề
u này không có nghĩa là ta không c
ần l
ập k
ế
ho
ạch cho tương lai; mà ngư
ợc l
ại ta v
ẫn c
ần ho
ạch đ
ịnh nh
ững gì s
ắp t
ới. Khi bi
ết t
ận d
ụng t
ừng phút giâyc
ủ
a hi
ện t
ại t
ức là ta đan
g gieom
ầm chom
ột tương lait
ốt đ
ẹp hơn.
Đ
ể
xây d
ựng thái đ
ộ
tích c
ực, b
ạn hãy b
ắt tay vào làm nh
ững vi
ệc c
ần thi
ết ngay lúc này vàch
ấm d
ứt thói quen trì hoãn.
Nh
ững câu nói đáng bu
ồn trong cu
ộc s
ống là:
• “L
ẽ
ra có th
ể
như v
ậ
y.”
• “L
ẽ
ra mình nên làm th
ế
.”
• “Đúng ra mình có th
ể
làm đư
ợc.”
• “Ư
ớc gì mình đã làm.”
• “Ph
ải chi mình có thêm chút n
ữ
a.”
Tôi dám ch
ắc h
ầ
uh
ết nh
ững ngư
ời thành công đ
ề
u cónh
ững lúc mu
ốn trì hoãn nhưng h
ọ
không bao gi
ờng
ả
theo nó.
Đ
ừng đ
ể
đ
ến ngày mainh
ững vi
ệc b
ạn có th
ể
làm hôm nay.
- Benjamin Franklin
”
Có ngư
ời c
ứch
ờ
đèn xanh b
ật h
ết r
ồi m
ới ra kh
ỏi nhà. Tình hu
ống hoàn h
ả
o
ấ
y r
ất hi
ếm có nên h
ọ
đã b
ị
th
ất b
ại dù chưa b
ắt tay vào vi
ệc. Qu
ả
là đáng bu
ồn.
Hãych
ấm d
ứt thóich
ần ch
ừ
b
ởi đã đ
ến lúc ch
úng tac
ần g
ạt b
ỏ
thói quen trì hoãn!
Bư
ớc 3: Xây d
ựng thái đ
ộ
bi
ết ơn
Chúng ta thư
ờng than phi
ền v
ềnh
ững đi
ề
u mình không có đ
ến m
ức quên đinh
ững giá tr
ị
mình đang có. Cu
ộc s
ống có r
ất nhi
ề
u đi
ề
u đáng đ
ể
ta bi
ết ơn. Vì v
ậ
y, hãyt
ận hư
ởng vàc
ảm ơn nh
ững
phúc lành ta đang đư
ợc đón nh
ận. Quan tâm đ
ến nh
ững đi
ề
ut
ốt lành ta đang có không có nghĩa làt
ự
mãn. Hi
ể
u đư
ợc thông đi
ệp
ấ
y, b
ạn s
ẽ
bi
ết l
ắng nghem
ột cách cóch
ọn l
ọc.
Xin nêu ví d
ụ
l
ắng nghe cóch
ọn l
ọc qua câu chuy
ện k
ểc
ủ
am
ột v
ị
bác sĩ sau đây. Đư
ợc m
ời nói chuy
ện v
ới m
ột nhóm ngư
ời nghi
ện rư
ợ
u, v
ị
bác sĩ này mu
ốn t
ạ
o
ấn tư
ợng đ
ể
khán gi
ảnh
ận th
ức rõ tác h
ại c
ủ
a bia rư
ợ
u đ
ối v
ới s
ức kh
ỏ
e. Ông l
ấ
y hai chi
ếc ly, m
ột cái đ
ựng nư
ớc s
ạch vàm
ột cáich
ứ
a rư
ợ
u. Ông th
ảm
ột con giun vào ly nư
ớc s
ạch, nó bơi ngoe ngo
ả
y r
ồi ngoi lên m
ặt nư
ớc. Ông th
ả
chú giun khác vào ly rư
ợ
u, thân th
ể
nó nhanh chóng rã r
ời ngay trư
ớc m
ắt m
ọi ngư
ời. Sau thí nghi
ệm ch
ứng minh bia rư
ợ
u cũng có tác h
ại tương t
ự
đ
ối v
ới n
ội t
ạng con ngư
ời, ông đ
ề
ngh
ịnh
ững ngư
ời tham d
ự
đưa ra s
uy nghĩc
ủ
ah
ọ
. Ngay l
ập t
ức, m
ột ngư
ời
ở
hàng gh
ế
cu
ối đáp: “N
ế
u u
ống rư
ợ
u thì đâu có b
ị
b
ệnh giun”.
Đó có ph
ải là thông đi
ệp v
ị
bác sĩ mu
ốn đưa ra hay không? T
ất nhiên là không. Đi
ề
u này cho th
ấ
y, ngư
ời tach
ỉ
nghe đi
ề
u mình mu
ốn nghech
ứ
không đón nh
ận
n
ội dung đư
ợc truy
ền th
ụ
.
Bư
ớc 4: H
ọc h
ỏi su
ốt đ
ời
Nhi
ề
u ngư
ời xưa nay v
ẫn cho r
ằng chúng ta đư
ợc giáo d
ục nh
ờnh
ững năm tháng ng
ồi trên gh
ế
nhà trư
ờng. Khi tham d
ựm
ột s
ốh
ội th
ả
o qu
ốc t
ế
, tôi thư
ờng h
ỏi khán gi
ả
: “Th
ực s
ự
có ph
ải chúng ta đư
ợc giáo d
ục t
rong nhà trư
ờng ph
ổ
thông và đ
ại h
ọc không?”. Câu tr
ả
l
ời đa ph
ần là không.
V
ậ
y ý nghĩa đích th
ực c
ủ
a giáo d
ục là gì?
Giáo d
ục trí tu
ệ
ảnh hư
ởng đ
ến nh
ận th
ức, còn giáo d
ục trên n
ền t
ảng giá tr
ị
tác đ
ộng vào trái tim con ngư
ời. Khi giáo d
ục không t
ập trung
vào trái tim, nó có th
ể
s
ẽ
d
ẫn đ
ến nhi
ề
u hi
ểm h
ọ
a. Khi mu
ốn xây d
ựng nhân cách
ở
công s
ở
, gia đình và xãh
ội, ta ph
ải đ
ạt đư
ợc văn hóa đ
ạ
o đ
ức và luân lý
ởm
ức đ
ột
ối thi
ể
u nào đó. Nhi
ệm v
ụ
quan tr
ọng c
ủ
a giáo d
ục là xây d
ựng cho con ngư
ời nh
ững đ
ức tính
t
ốt đ
ẹp như lương thi
ện, v
ị
tha, can đ
ảm, nh
ẫn n
ại và trách nhi
ệm.
Có th
ể
không c
ần thêm giáo d
ục mang tính h
ọc thu
ật n
ữ
a; nhưng r
ất c
ần m
ột n
ền giáo d
ục đi sâu vào giá tr
ị
con ngư
ời. Lý do là vì giáo d
ục đ
ạ
o đ
ức luôn là hành trang đ
ắc l
ực giúp con ngư
ời t
hăng ti
ến và thành đ
ạt trong đ
ời, khác v
ới nh
ững k
ẻ
có ki
ến th
ức h
ọc thu
ật cao siêu nhưng tinh th
ần sa đ
ọ
a.
Giáo d
ục không đi sâu vào giá tr
ị
nhân ph
ẩm
Ngày nay, m
ột s
ố
trư
ờng đ
ại h
ọc đang t
ạ
o ranh
ững k
ẻ
“m
ọi r
ợ
” cók
ỹ
năng lao đ
ộng cao nhưng thi
ế
u giá tr
ị
nhân ph
ẩm do không đư
ợc trang b
ịh
ệ
th
ống giá tr
ị
đ
ạ
o đ
ức c
ần thi
ết. - Steven Muller, Hi
ệ
u trư
ởng trư
ờng Đ
ại h
ọc Johns Hopkins
N
ền giáo d
ục chân chính làn
ền giáo d
ục đàot
ạ
o con ngư
ời c
ả
v
ề
kh
ối óc l
ẫn trái tim. K
ẻ
tr
ộm thi
ế
uh
ọc th
ức có th
ểch
ỉ
tr
ộm đ
ồ
ở
toach
ở
hàng, nhưng n
ế
u cóh
ọc v
ấn, tên tr
ộm
ấ
y có th
ể
tính chuy
ện tr
ộm c
ả
đoàn tàu. Đi
ề
u chúng tac
ần thi đua
ở
nhà trư
ờng chính là ki
ến th
ức, s
ự
thông tu
ệch
ứ
không ph
ải đi
ểm s
ố
. Ki
ến th
ức là th
ực ti
ễn đư
ợc đúc k
ết, còn s
ự
thông tu
ệ
chính là kh
ả
năng
v
ận d
ụng ki
ến th
ức đơn gi
ản hóa vào cu
ộc s
ống. Có ngư
ời đ
ạt đi
ểm cao, b
ằng c
ấp gi
ỏi nhưng ki
ến th
ức trong đ
ầ
uch
ẳng có bao nhiêu. Ngày nay, không ít ngư
ời v
ẫn còn hi
ể
unh
ầm giáo d
ục v
ới kh
ả
năng ghinh
ớ
s
ự
vi
ệc. Khi giáo d
ục không d
ự
a trên các giá tr
ị
đ
ạ
o
đ
ức, nó s
ẽt
ạ
o ranh
ững k
ẻ
l
ập d
ị
trong xãh
ội.
Ki
ến th
ức chưah
ẳn đã là s
ức m
ạnh
Ta v
ẫn thư
ờng nghe nói ki
ến th
ức là s
ức m
ạnh. Không h
ẳn v
ậ
y. Ki
ến th
ức lành
ững thông tin c
ần thi
ết và nóch
ỉ
phát huy s
ức m
ạnh khi đư
ợc chúng ta v
ận d
ụng vào th
ực ti
ễn.
Ngư
ời không bi
ết đ
ọc ch
ữ
và ngư
ời bi
ết ch
ữ
nhưng không đ
ọc khác nhau như th
ế
nào? Nói như Ben Franklin thì: “Ch
ẳng khác nhau làm
ấ
y!”.
H
ọc t
ập cũng khá gi
ống vi
ệc ăn u
ống. Ăn nhi
ề
u th
ế
nào không quan tr
ọng mà v
ấn đ
ề
là ta tiêu hóa đư
ợc bao nhiêu.
Ki
ến th
ức là
s
ức m
ạnh ti
ềm
ẩn; s
ự
thông tu
ệm
ới là s
ức m
ạnh đích th
ực. -
Shiv Khera
”
Giáo d
ục có nhi
ề
u hình th
ức ch
ứ
không ch
ỉ
th
ể
hi
ện qua đi
ểm s
ố
, b
ằng c
ấp. Giáo d
ục là:
• Trau d
ồi s
ở
trư
ờng cá nhân
• Rèn luy
ện k
ỷ
lu
ật t
ự
giác
• L
ắng nghe
• Nhi
ệt tình h
ọc h
ỏi
Đ
ầ
u óc
con ngư
ời cũng như cơ b
ắp v
ậ
y, tâm trí phát tri
ển hay cùn mòn đi đ
ề
u tùy thu
ộc vàom
ức đ
ộ
đư
ợc rèn luy
ện ít hay nhi
ề
u.
N
ế
u nghĩ ph
ải tr
ả
giá quá đ
ắt cho giáo d
ục, b
ạn hãy th
ử
ngu d
ốt mà xem. -
Derek Bok
”
Có ki
ến th
ức không có nghĩa là gi
ỏi suy xét Chuy
ện k
ể
v
ề
ngư
ời bán bánh hotdog bên đư
ờng. Do mùch
ữ
nên ông không bao gi
ờc
ầm t
ới t
ờ
báo. L
ại b
ịn
ặng tai, nên ông cũng không khi nào nghe đài. M
ắt y
ế
u, nên ông chưa bao gi
ờ
xem truy
ền hình. Nhưng b
ằng s
ự
nhi
ệt tình c
ủ
a mình, công vi
ệc buôn bán c
ủ
a ông r
ất phát đ
ạt. L
ợi nhu
ận tăng vùn v
ụt. Ông mua thêm nhi
ề
u th
ịt vàm
ột chi
ếc lò nư
ớng l
ớn t
ốt hơn. Gi
ữ
a lúc kinh doanh ti
ến tri
ển thu
ận l
ợi, con trai ông v
ừ
am
ới t
ốt nghi
ệp đ
ại h
ọc đã đ
ến ph
ụ
giúp b
ố
.
B
ỗng có chuy
ện l
ạ
x
ả
y ra. Ngư
ời con h
ỏi: “B
ố
ơi, b
ố
không th
ấ
y d
ạ
o này tình hình suy thoái nghiêm tr
ọng đang
ảnh hư
ởng đ
ến chúng ta hay sao?”. Ông đáp: “B
ố
không bi
ết, con phân tích rõ cho b
ố
nghe xem nào”. Ngư
ời con b
ả
o: “N
ền kinh t
ế
th
ế
gi
ới đang c
ực k
ỳ
bi đát. Trong nư
ớc l
ại càng t
ồi t
ệ
hơn. Gia đình ta nên chu
ẩn b
ị
cho lúc kh
ốn khó d
ần đi là v
ừ
a b
ố
ạ
”. Ngư
ời b
ố
nghĩ con mình h
ọc đ
ại h
ọc, bi
ết đ
ọc báo, nghe đài nên h
ẳn là hi
ể
u bi
ết hơn r
ồi, vì th
ế
không nên xem nh
ẹ
l
ời khuyên c
ủ
a con trai. Ngày hôm sau, ông b
ắt đ
ầ
u rút b
ớt s
ố
lư
ợng th
ịt và bánh mì l
ại và cũng không m
ấ
y nhi
ệt tình buôn bán n
ữ
a. Ch
ẳng m
ấ
ych
ốc, khách ghé ti
ệm hotdog c
ủ
a ông thưa d
ần, l
ợi nhu
ận vì th
ế
nhanh chóng gi
ảm sút. Ngư
ời b
ố
b
ả
o con: “Con trai b
ố
nói chí ph
ải. Chúng ta đang s
ống gi
ữ
a lúc suy thoái. Cũng may con đãc
ảnh báo trư
ớc cho b
ố
”.
Ý nghĩac
ủ
a câu chuy
ện
1. Đ
ừng nh
ầm l
ẫn trí thông minh v
ới k
ỹ
năng suy xét.
2. Nhi
ề
u ngư
ời có th
ể
r
ất thông minh nhưng kh
ả
năng suy xét kém.
3. C
ẩn th
ận khich
ọn ngư
ời tư v
ấn cho mình. C
ần có chính ki
ến riêng c
ủ
a b
ản thân.
4. Con ngư
ời có kh
ả
năng vàch
ắc ch
ắn s
ẽt
hành công dù đư
ợc h
ọc hành đàng hoàng hay không n
ế
uh
ọh
ội đ
ủ
các đi
ề
u ki
ện sau (trong ti
ếng Anh g
ọi t
ắt là 5C):
• nhân cách (character)
• s
ựt
ận tâm (commitment)
• ni
ềm tin (conviction)
• nhãnh
ặn (courtesy)
• can đ
ảm (courage)
5. Bik
ịch là
ởch
ỗ
nhi
ề
un
gư
ời uyên bác gi
ống như pho bách khoa toàn thư s
ống nhưng l
ại th
ất b
ại trong cu
ộc đ
ời.
Khác v
ới trí thông minh - giúp ngư
ời ta ti
ếp thu r
ất nhanh, k
ỹ
năng là v
ấn đ
ề
thu
ộc v
ề
kh
ả
năng. Năng l
ực là kh
ả
năng k
ết h
ợp v
ới thi
ện chí và mong mu
ốn v
ận d
ụng ki
ến th
ức đãh
ọc.
Nhi
ệm v
ụ
đ
ầ
u tiên c
ủ
am
ột trư
ờng đ
ại h
ọc là truy
ền d
ạ
y s
ự
thông tu
ệ
, ch
ứ
không ph
ải cách ki
ếm s
ống, đ
ạ
o đ
ức, hay các môn khoah
ọc k
ỹ
thu
ật. -
Winston Churchill
Mong mu
ốn chính là thái đ
ộ
giúp ngư
ời cók
ỹ
năng phát tri
ển năng l
ực. Nhi
ề
u ngư
ời cók
ỹ
năng nhưng l
ại b
ất tài. Cho nên, kh
ả
năng không đi đôi v
ới thái đ
ộ
thích h
ợp s
ẽ
b
ị
lãng phí.
Th
ế
nào là ngư
ời “có giáo d
ụ
c”?
Trư
ớc h
ết, ngư
ời có giáo d
ục ph
ải là ngư
ời bi
ết x
ử
lýt
ốt tình hu
ống g
ặp ph
ải hàng ngày; bi
ết suy xét tình hình m
ột cách h
ợp lý
khi phát sinh v
ấn đ
ề
và ít khi b
ỏ
l
ỡ
d
ịp hành đ
ộng thích h
ợp.
Ti
ếp theo, h
ọ
ph
ải khéo léo trong cách đ
ối nhân x
ử
th
ế
, bi
ết đón nh
ận đi
ề
u ngư
ời khác cho là khóch
ị
u hay xúc ph
ạm và bi
ết phân bi
ệt ph
ải trái v
ới đ
ồng s
ự
.
Hơn n
ữ
a, h
ọ
còn ph
ải bi
ết ki
ềm ch
ế
l
ạc
thú và không b
ị
ảnh hư
ởng quám
ức trư
ớc sóng gió cu
ộc đ
ời, bi
ết ch
ị
u đ
ựng m
ột cách kiên cư
ờng và x
ứng đáng v
ới b
ản ch
ất con ngư
ời.
Quan tr
ọng nh
ất, h
ọ
là ngư
ời không b
ị
thành công c
ủ
a b
ản thân làm cho bi
ến ch
ất, không t
ừ
b
ỏ
cái tôi đích th
ực, mà luôn gi
ữ
v
ững l
ập trư
ờng như ngư
ời thông tu
ệ
vàt
ỉnh táo. V
ới h
ọ
, nh
ững đi
ề
ut
ốt đ
ẹp đ
ến trong cu
ộc s
ống nh
ờ
maym
ắn thì cũng giá tr
ị
gi
ống nhưk
ết qu
ả
đ
ạt đư
ợc b
ằng chính ph
ẩm cách và trí thông minh b
ẩm sinh c
ủ
a mình.
Ngư
ời có giáo d
ục là ngư
ời có tính cách dung h
òat
ất c
ảnh
ững y
ế
ut
ố
trên, ch
ứ
không ph
ải ch
ỉ
th
ể
hi
ện m
ột đi
ểm. H
ọh
ội t
ụm
ọi đ
ức h
ạnh t
ốt đ
ẹp trên đ
ời.
- Socrates (470-399 trư
ớc Công nguyên)
Nói tóm l
ại, ngư
ời có giáo d
ục là ngư
ời bi
ết ch
ọn l
ự
a khôn ngoan và can đ
ảm trong b
ất k
ỳ
tình hu
ống nào, bi
ết
phân bi
ệt s
ự
thông tu
ệ
v
ới ng
ốc ngh
ếch, t
ốt v
ới x
ấ
u, đ
ức h
ạnh v
ới thôt
ục.
Th
ế
nào là giáo d
ục toàn di
ện?
Truy
ện k
ể
r
ằng, trong m
ột khu r
ừng n
ọ
, loài v
ật quy
ết đ
ịnh m
ở
trư
ờng. H
ọc viên g
ồm chim, sóc, cá, chó, th
ỏ
vàm
ột chú lươn ch
ậm phát tri
ển. Ban giám
hi
ệ
u đư
ợc thành l
ập đ
ể
lên chương trình đàot
ạ
o. H
ọ
quy
ết đ
ịnh s
ẽ
xoáy vào giáo d
ục đa năng v
ới các ngành bay lư
ợn, leo cây, bơi l
ội và đào hang. M
ọi h
ọc viên đ
ề
u ph
ải h
ọc đ
ủt
ất c
ả
các môn này. Chim bay r
ất gi
ỏi nên đư
ợc nh
ận đi
ểm A trong môn h
ọc này, nhưng đ
ến môn đào hang thì liên t
ục gãym
ỏ
, tr
ật cánh và b
ị
đánh r
ớt. Ch
ẳng bao lâu, nóch
ỉ
đ
ạt toàn đi
ểm C
ở
môn bay và đương nhiên, đi
ểm F cho hai môn leo cây và bôi l
ội. Sóc trèo cây r
ất tài, nhưng r
ớt môn bơi. Cá bơi gi
ỏi nh
ất nhưng l
ại không lên b
ờ
đư
ợc
nên ch
ỉ
đ
ạt đi
ểm F trong các môn h
ọc khác. Chó không ch
ị
uh
ọc, ng
ừng luôn nghĩa v
ụ
đóng h
ọc phí và liên t
ục đ
ấ
u tranh đòi ban qu
ản lý nhà trư
ờng ph
ải đưa môn s
ủ
a vào chương trình đàot
ạ
o. Th
ỏ
đ
ạt đi
ểm A môn đào hang nhưng leo cây qu
ả
là v
ấn đ
ề
nan gi
ải v
ới
nó. Chú ta liên t
ục b
ị
té vàch
ấn thương não, nên sau đó cũng không đào hang t
ốt đư
ợc và r
ốt cu
ộc cũng b
ị
đi
ểm C
ở
môn s
ở
trư
ờng này.
Riêng chú lươn ch
ậm phát tri
ển, doh
ọc môn nào cũng
ởm
ức trung bình, cho nên đư
ợc tuyên dương làt
ấm gương tiêu bi
ể
uc
ủ
a
l
ớp. Ban giám hi
ệ
u l
ấ
y làm vuim
ừng vìm
ọi h
ọc sinh đã đư
ợc giáo d
ục m
ột cách toàn di
ện.
Tôi r
ất thích câu chuy
ện này, đó làm
ột câu chuy
ện thú v
ị
và sâu s
ắc. Nó cho th
ấ
y giáo d
ục toàn di
ện đúng nghĩa là ph
ải trang b
ị
cho ngư
ời h
ọc nh
ững ki
ến th
ức cơ b
ản
trư
ớc khi bư
ớc vào cu
ộc s
ống mà không làm m
ất đi s
ở
trư
ờng và năng l
ực riêng c
ủ
am
ỗi ngư
ời.
S
ở
trư
ờng b
ẩm sinh
Kích thư
ớc và tr
ọng lư
ợng nh
ỏ
béc
ủ
a chim ru
ồi khi
ến cho loài v
ật này tr
ở
nên linh ho
ạt và có th
ể
th
ực hi
ện đư
ợc nh
ững thao tác ph
ức t
ạp như đ
ập
cánh 75 l
ầ
n/giây. Đi
ề
u này giúp chúng hút m
ật hoa trong lúc bay dù không th
ể
vút lên cao, lư
ợn haynh
ả
y nhưnh
ững loài chim khác. Ngư
ợc l
ại, v
ới tr
ọng lư
ợng g
ần 150 kg, đà đi
ể
u là loài chim n
ặng cân nh
ất, nhưng l
ại không bi
ết bay. Tuy v
ậ
y, v
ới đôi chân to
kh
ỏ
e, chúng có th
ểch
ạ
yt
ới v
ận t
ốc 80 km/ gi
ờ
, m
ỗi s
ải chân t
ừ
3,5 - 4 mét.
S
ự
d
ốt nát
D
ốt nát không đáng x
ấ
uh
ổ
b
ằng thái đ
ộ
không mu
ốn h
ọc h
ỏi.
- Benjamin Franklin
”
B
ản thân d
ốt nát không có gì sai, nhưng nót
ạ
o nên nhi
ề
u bik
ịch. Có ngư
ời c
ứ
tích t
ụ
cái d
ốt mà l
ầm tư
ởng đó làh
ọc v
ấn. D
ốt nát đưa đ
ến kh
ổ
s
ở
, nghèo đói và b
ệnh t
ật. Thi
ế
u hi
ể
u bi
ết v
ốn đã là nguy hi
ểm, d
ốt nát còn đáng s
ợ
hơn, nó thư
ờng đi li
ền v
ới s
ựnh
ỏ
nhen, s
ợ
hãi, võ đoán, ích k
ỷ
và thành ki
ến.
Chúng ta đang s
ống trong th
ời đ
ại thông
tin. Theo ư
ớc tính, lư
ợng thông tin hàng năm tăng lên g
ấp đôi. V
ới đi
ề
u ki
ện như v
ậ
y, ta r
ất d
ễ
chi
ến th
ắng s
ự
d
ốt nát. Có ý ki
ến cho r
ằng ngày nay ngư
ời ta đư
ợc truy
ền th
ụ
r
ất nhi
ề
u đi
ề
u nhưng l
ại thi
ế
unh
ững đi
ề
u cơ b
ản nh
ất. Ta đư
ợc h
ọc bak
ỹ
năng: đ
ọc
, vi
ết, làm toán, nhưng giáo d
ục trí tu
ệ
ph
ỏng ích l
ợi gìn
ế
u không hi
ể
u bi
ết ph
ẩm giá và thi
ế
u lòng v
ị
tha
ở
con ngư
ời?
Trư
ờng h
ọc là su
ối ngu
ồn ki
ến th
ức: có ngư
ời đ
ến u
ống, có ngư
ời nh
ấp t
ừng ng
ụm và cũng có ngư
ời tu
ừng
ực.
Lương tri
B
ẩm sinh, con ngư
ời v
ốn có năm giác quan: xúc giác, v
ị
giác, th
ị
giác, kh
ứ
u giác và thính giác.
Ở
ngư
ời thành công còn có thêm m
ột giác quan n
ữ
a – giác quan th
ứ
sáu – đó là lương tri. Lương tri là kh
ả
năng nhìn nh
ận đúng b
ản ch
ất s
ự
vi
ệc và làm theo l
ẽ
ph
ải. Cóh
ọc v
ấn vàk
i
ến th
ức mà không có lương tri thì cũng vô nghĩa.
Đư
ợc ăn h
ọc đàng hoàng, không có nghĩa là có lương tri. N
ền giáo d
ục có ti
ến b
ộ
đ
ến m
ấ
y chăng n
ữ
a mà không có lương tri cũng tr
ở
nên vô d
ụng. Lương tri là y
ế
ut
ố
cơ b
ản đưa đ
ến s
ự
thông tu
ệ
.
Mài s
ắc lư
ỡi rì
u
John làm ngh
ề
đ
ốn cây cho nông tr
ại n
ọ
năm năm li
ền mà chưa đư
ợc tăng lương. Trong khi đó, Bill làm chung nông tr
ại v
ới anh m
ới đư
ợc m
ột năm mà đã đư
ợc nâng lương. Ghen t
ức v
ới Bill, John quy
ết đ
ịnh tìm g
ặp ông ch
ủ
đ
ểh
ỏi cho ranh
ẽ
. Ch
ủ
anh b
ả
o: “Năng s
u
ất hi
ện t
ại c
ủ
a anh cũng ch
ỉ
b
ằng nhi
ề
u năm qua mà thôi. Chúng tôi tính lương d
ự
a trên thành qu
ả
lao đ
ộng và v
ẫn s
ẵn sàng tăng lương cho anh n
ế
u anh c
ải thi
ện năng su
ấ
t”. John tr
ở
v
ề
, b
ắt đ
ầ
un
ỗ
l
ực nhi
ề
u hơn, làm vi
ệc nhi
ề
u gi
ờ
hơn nhưng v
ẫn không tăng t
hêm s
ố
cây đ
ốn h
ạ
. Anh tìm ngư
ời ch
ủ
và băn khoăn k
ể
v
ề
v
ấn đ
ề
mình g
ặp ph
ải. Ông ch
ủ
khuyên anh đ
ến nói chuy
ện v
ới Bill. “Ch
ắc có chuy
ện gì đóc
ậ
u Bill bi
ết rõ mà tôi v
ới anh không bi
ế
t”. John h
ỏi Bill làm sao có th
ể
đ
ốn thêm nhi
ề
u câyn
ữ
a. Bill đáp: “Sau
khi đ
ốn xong m
ỗi thân cây, tôi ngh
ỉ
hai phút và mài l
ại lư
ỡi rìu. L
ần cu
ối cùng anh mài lư
ỡi rìu là khi nào?”.
L
ần cu
ối cùng b
ạn mài lư
ỡi rìuc
ủ
a mình là khi nào? Đ
ừng s
ống d
ự
a vào vinh quang vàh
ọc v
ấn c
ủ
a quá kh
ứ
. Hãy không ng
ừng mài s
ắc lư
ỡi rìuc
ủ
a
b
ản thân.
Nuôi dư
ỡng tinh th
ần
Hàng ngày cơ th
ể
chúng tac
ần th
ức ăn b
ổ
dư
ỡng, đ
ầ
u óc chúng tac
ần cónh
ững suy nghĩt
ốt đ
ẹp. N
ế
uch
ỉ
nuôi dư
ỡng cơ th
ể
b
ằng quà v
ặt và nuôi dư
ỡng tinh th
ần b
ằng tư tư
ởng x
ấ
u, nh
ững gì tanh
ận đư
ợc s
ẽ
làm
ột cơ th
ể
ốm đau vàm
ột tinh th
ần b
ệnh ho
ạn. Hãy nuôi dư
ỡng tinh th
ần mình b
ằng nh
ững tư tư
ởng trong sáng, tích c
ực, lành m
ạnh đ
ể
v
ững vàng trong cu
ộc s
ống.
H
ọc v
ấn là kho d
ự
tr
ữ
Giáo d
ục tích c
ực, liên t
ục s
ẽ
đưa đ
ến tư duy tích c
ực.
Ngư
ời tư duy tích c
ực cũng gi
ống như v
ận
đ
ộng viên nh
ờ
kh
ổ
luy
ện màt
ạ
o cho mình s
ức b
ền n
ội tâm d
ự
tr
ữ
đ
ể
dùng khi thi đ
ấ
u. Không t
ập luy
ện, h
ọ
s
ẽch
ẳng có v
ốn li
ếng đ
ể
xoay x
ở
.
Tương t
ự
, kho d
ự
tr
ữc
ủ
a ngư
ời tư duy tích c
ực đư
ợc hình thành t
ừ
quá trình nuôi dư
ỡng đ
ầ
u óc b
ằng nh
ững suy nghĩ trong sáng, không ng
ừng trau d
ồi đi
ề
u hay l
ẽ
ph
ải. H
ọ
hi
ể
u đã là con ngư
ời, ai cũng có lúc ph
ải đ
ối di
ện v
ới khó khăn; nhưng chúng ta luôn có th
ể
vư
ợt quan
ế
u không ng
ừng rèn luy
ện.
Ngư
ời tư duy tích c
ực không ph
ải làk
ẻ
kh
ờ
, cũng không s
ống theo ki
ể
u che tai
b
ịt m
ắt, màh
ọ
là ngư
ời bi
ết nh
ận ra gi
ới h
ạn c
ủ
a b
ản thân, đ
ồng th
ời bi
ết t
ập trung vào s
ở
trư
ờng c
ủ
a mình. Trái l
ại, ngư
ời thua cu
ộc ý th
ức đư
ợc đi
ểm m
ạnh c
ủ
a mình nhưng l
ại b
ị
ám
ảnh quá nhi
ề
u vì đi
ểm y
ế
u.
Bư
ớc 5: Xây d
ựng hình
ảnh tích c
ực v
ề
b
ản thân
Hình
ảnh b
ản thân là gì?
Hình
ảnh b
ản thân là đi
ề
u tac
ảm nh
ận v
ề
chính mình. Khic
ảm th
ấ
y tho
ải mái trong lòng, hi
ệ
u qu
ả
làm vi
ệc c
ủ
a chúng ta s
ẽ
tăng lên, quan h
ệ
công vi
ệc và gia đình cũng đư
ợc c
ải thi
ện. M
ọi chuy
ện dư
ờng nhưt
ốt đ
ẹp hơn. Lý do là vìc
ảm nh
ận và hành vic
ủ
a chúng ta tương quan tr
ực ti
ếp t
ới nhau.
Cách xây d
ựng hình
ảnh tích c
ực v
ề
b
ản thân
Đ
ể
xây d
ựng hình
ảnh tích c
ực v
ề
b
ản thân, m
ột trong nh
ững cách nhanh nh
ất là làm vi
ệc gì đó cho ngư
ời khác mà không đ
ể
ngư
ời ta tr
ả
ơn b
ằng ti
ền b
ạc
.
Vài năm trư
ớc, tôi b
ắt đ
ầ
u tình nguy
ện dành th
ời gian t
ập hu
ấn chương trình xây d
ựng thái đ
ộ
và hình
ảnh b
ản thân tích c
ực chom
ột s
ố
tù nhân. Ch
ỉ
sau vài tu
ần, nh
ững đi
ề
u tôih
ọc đư
ợc qu
ả
th
ực quý giá.
Sau khi tham d
ự
chương trình đư
ợc hai tu
ần, m
ột tù
nhân tìm g
ặp tôi và b
ả
o: “Anh Shiv, vài tu
ần n
ữ
a là tôi mãn h
ạn tù”. Tôi bèn h
ỏi anh đã ti
ếp thu đư
ợc gì qua chương xây d
ựng thái đ
ộ
. Ng
ẫm nghĩm
ột lát, anh b
ả
o b
ản thân c
ảm th
ấ
y r
ất tho
ải mái. Tôi nói: “C
ảm giác tho
ải mái chung chung quá. Anh có th
ể
cho b
i
ết c
ụ
th
ể
hành vi gì đã thay đ
ổi
ở
mình?” (vì theo tôin
ế
u hành vi không thay đ
ổi thì không di
ễn ra quá trình h
ọc h
ỏi).
Anh k
ểt
ừ
khi b
ắt đ
ầ
u chương trình, anh đ
ọc Kinh thánh hàng ngày. Tôih
ỏi vi
ệc này có hi
ệ
u qu
ả
th
ế
nào v
ới anh. Anh đáp bây gi
ờ
anh c
ảm
th
ấ
y tho
ải mái v
ới chính mình và ngư
ời khác,
đó là đi
ề
u trư
ớc đây anh chưa bao gi
ờc
ảm nh
ận đư
ợc. Tôi nói: “Nghe cũng hay, th
ế
anh d
ự
đ
ịnh làm gì khi ra tù?”. Anh b
ả
o “s
ẽc
ốg
ắng làm ngư
ời có ích cho xãh
ộ
i”. Tôi l
ại h
ỏi anh câu
ấ
y và anh v
ẫn nói như v
ậ
y.
R
ồi tôig
ặng ti
ếp: “Anh s
ẽ
làm gì khi ra tù?”. Đương nhiên, ý tôi mong đ
ợi m
ột câu tr
ả
l
ời khác.
Khi đó, b
ằng gi
ọng có v
ẻ
gi
ận, anh đáp rành r
ọt: “Tôi s
ẽ
làm ngư
ời có ích cho xãh
ộ
i”. Lúc này, tôim
ới phân tích cho anh th
ấ
y s
ự
khác bi
ệt l
ớn gi
ữ
a l
ời nói b
an đ
ầ
uc
ủ
a anh và bây gi
ờ
. Đ
ầ
u tiên anh ch
ỉ
b
ả
o “s
ẽc
ốg
ắ
ng” nhưng hi
ện t
ại là “s
ẽ
làm”. S
ự
khác bi
ệt n
ằm
ởt
ừ
“c
ốg
ắ
ng”, nó có nghĩa là ho
ặc anh s
ẽ
làm, ho
ặc là không. Đi
ề
u này cũng đ
ồng nghĩa v
ới vi
ệc cánh c
ử
a nhà giam v
ẫn đ
ểng
ỏch
ờ
anh tr
ở
l
ại. Trong k
hi đó, t
ừ
“s
ẽ
làm” l
ại nhưm
ột l
ời kh
ẳng đ
ịnh ch
ắc ch
ắn v
ềm
ột con ngư
ời hoàn lương s
ắp t
ới.
M
ột tù nhân khác, nãy gi
ờ
l
ắng nghe câu chuy
ện c
ủ
a chúng tôi, bèn h
ỏi: “Anh Shiv, anh làm vi
ệc này thì đư
ợc tr
ả
lương th
ế
nào?”. Tôi b
ả
oc
ảm giác đư
ợc tr
ải nghi
ệm
v
ới tôi giá tr
ị
hơn đ
ồng ti
ền. Ngư
ời
ấ
yh
ỏi ti
ếp: “T
ại sao anh đ
ến đây?”. Tôi nói: “Tôi đ
ến vì lý do cá nhân, tôi mu
ốn th
ế
gi
ới này tr
ở
thành môi trư
ờng s
ống t
ốt đ
ẹp hơn”. S
ự
ích k
ỷ
như v
ậ
y r
ất lành m
ạnh. Nói tóm l
ại, m
ột khi ta đã đ
ầ
u tư cóh
ệ
th
ống thì l
uôn đư
ợc đ
ền đáp, mà thư
ờng lành
ận nhi
ề
u hơn nh
ững gì mình b
ỏ
ra.
M
ột ngư
ời tù khác có ý ki
ến: “B
ất k
ỳ
chuy
ện gì ngư
ời ta làm cũng đ
ề
u có lý do riêng c
ủ
ah
ọc
ả
. Khih
ọ
chích ma túy thì đâu ph
ải là vi
ệc c
ủ
a anh. Sao anh không đ
ểh
ọ
yên?”. Tôi đáp: “Anh b
ạn
thân m
ến, dù không đ
ồng tình đi
ểm này, nhưng tôi v
ẫn ch
ấp nh
ận ý anh – t
ức là chuy
ện đó không ph
ải vi
ệc c
ủ
a tôi. N
ế
u anh ch
ắc ch
ắn khi có ngư
ời chơi ma túy r
ồi lái xe gây tain
ạn, th
ứ
duynh
ất h
ọ
đ
ụng vàoch
ỉ
làm
ột g
ốc cây bên đư
ờng thì tôi xin như
ợng b
ộ
v
ới anh. Nhưng n
ế
u anh không th
ể
đ
ảm b
ả
o đư
ợc đi
ề
u này, vì có th
ển
ạn nhân tain
ạn
ấ
y là anh, tôi ho
ặc con cái chúng ta, thì anh nên tin r
ằng chuy
ện đó liên quan đ
ến tôi. Tôi ph
ải đưa ngư
ời
ấ
y ra kh
ỏi con đư
ờng l
ầm l
ạ
c”.
Câu nói: “Đó là cu
ộc đ
ời tôi, tôi
s
ẽ
làm đi
ề
u mình mu
ố
n” d
ễ
d
ẫn đ
ến nh
ững suy nghĩ ích k
ỷ
. Ngư
ời ta s
ẽ
tìm cách ph
ớt l
ờ
tinh th
ần tích c
ực c
ủ
a câu nói màch
ỉt
ập trung vào ý nghĩa sao cho có l
ợi v
ới mình. H
ọ
quên m
ất r
ằng gi
ữ
a con ngư
ời luôn có s
ự
liên h
ệ
v
ới nhau. Đi
ề
u b
ạn làm có tác đ
ộng
đ
ến tôi và ngư
ợc l
ại. Gi
ữ
a chúng ta cóm
ột s
ợi dây vô hình g
ắn k
ết, vì v
ậ
yc
ần h
ọc cách hành x
ử
có trách nhi
ệm.
Là con ngư
ời, t
ất c
ả
chúng ta đ
ề
u có nhuc
ầ
u cho vành
ận v
ới nh
ững m
ức đ
ộ
khác nhau. Ngư
ời t
ốt là ngư
ời luôn bi
ết cho đi và ít quan tr
ọng chuy
ện nh
ận l
ại.
Bư
ớc 6: Tránh xanh
ững
ảnh hư
ởng tiêuc
ực
Ngư
ời thi
ế
u b
ản lĩnh thư
ờng b
ị
ảnh hư
ởng vì cách
ứng x
ửc
ủ
a ngư
ời khác cũng nhưt
ừ
các phương ti
ện truy
ền thông. Th
ực t
ế
cho th
ấ
y, áp l
ực đ
ồng trang l
ứ
a không ch
ỉ
tác đ
ộng đ
ến tr
ẻ
v
ị
thành niên mà còn t
ác đ
ộng đ
ến c
ả
ngư
ời l
ớn. Khi không bi
ết t
ừch
ối và tránh xanh
ững
ảnh hư
ởng tiêuc
ực, ch
ứng t
ỏ
đó là ngư
ời thi
ế
u ý th
ức v
ề
b
ản thân.
Th
ế
nào là
ảnh hư
ởng tiêuc
ực?
Truy
ện k
ể
r
ằng, cóm
ột qu
ả
tr
ứng đ
ại bàng l
ạc vào
ổ
gà r
ừng. Tr
ứng n
ở
, chú đ
ại bàng tí hon
l
ớn lên c
ứng
ỡ
mình là gà con. Nó cũng hành đ
ộng như bao con gà khác: b
ới đ
ất tìm h
ạt m
ầm, c
ục tac
ục tác và chưa bao gi
ờ
bay xa quá vài mét. M
ột hôm, khi th
ấ
ym
ột cánh chim đ
ại bàng ng
ạ
o ngh
ễ
, duyên dáng lư
ớt trên tr
ời cao, nóh
ỏi b
ầ
y gà r
ừng: “Con chim x
inh đ
ẹp kia tên gì?”. Gà b
ả
o: “Đó là đ
ại bàng. Nó r
ất c
ừ
khôi, nhưng chú mày không th
ể
bay như nó đư
ợc vì chúch
ỉ
là gà r
ừng thôi”. Th
ế
là chú đ
ại bàng này không bao gi
ờ
b
ận tâm vi
ệc đón
ữ
a vì tin s
ự
th
ật là như v
ậ
y. Chú s
ống r
ồi ch
ết đi như bao con gà r
ừn
g khác vàt
ự
đánh m
ất b
ản năng loàic
ủ
a mình. T
ất c
ảch
ỉ
vì thi
ế
ut
ầm nhìn. Chú sinh ra đ
ể
bay lư
ợn, nhưng do môi trư
ờng xung quanh tác đ
ộng, chú đã không làm đư
ợc đi
ề
u đó.
Không ít ngư
ời trong s
ố
chúng tat
ừng g
ặp ph
ải k
ết c
ục tương t
ự
. Theo di
ễn gi
ả
Oliv
er Wendall Holmes thì b
ất h
ạnh c
ủ
a nhi
ề
u ngư
ời là
ởch
ỗ
: “Khi đ
ến g
ần n
ấm m
ồ
mà tài năng c
ủ
ah
ọ
v
ẫn còn
ở
d
ạng ti
ềm
ẩ
n”. Đôi khi, chúng ta không đ
ạt đư
ợc thành tích vư
ợt tr
ội ch
ỉ
vì thi
ế
ut
ầm nhìn.
N
ế
u mu
ốn bay vút như chim đ
ại bàng, b
ạn ph
ải h
ọc cách th
ức
c
ủ
a đ
ại bàng. N
ế
uk
ết giao v
ới ngư
ời thành đ
ạt, b
ạn cũng s
ẽ
đư
ợc như v
ậ
y. N
ế
uk
ết giao v
ới b
ậc hi
ền tri
ết, b
ạn cũng s
ẽ
gi
ống th
ế
. N
ế
uk
ết giao v
ới ngư
ời bao dung, b
ạn s
ẽ
bi
ết cho đi. N
ế
uk
ết giao v
ới ngư
ời tiêuc
ực, b
ạn r
ất d
ễ
thành ngư
ời tiêuc
ực.
Trư
ớc
thành công c
ủ
a ngư
ời khác, k
ẻnh
ỏ
nhen hay ghen t
ức và tìm cách gièm pha. Khit
ừch
ối đ
ối đ
ầ
u v
ới k
ẻnh
ỏ
nhen, t
ức là b
ạn đã chi
ến th
ắng. Trong võ thu
ật cóm
ột chi
ến lư
ợc là khi có ngư
ời đá móc, thay vì khóa chân đ
ối th
ủ
, b
ạn nên bư
ớc lùi l
ại. T
ại sao? Khó
a chân đòih
ỏi ph
ải dùng s
ức, còn bư
ớc lùi l
ại thì b
ạn không c
ần t
ốn s
ức v
ẫn có th
ể
vô hi
ệ
u s
ức m
ạnh c
ủ
a đ
ối phương. Đó là chi
ến lư
ợc s
ử
d
ụng công l
ực m
ột cách hi
ệ
u qu
ả
. Vi
ệc b
ỏ
qua s
ựnh
ỏ
nhen c
ủ
ak
ẻ
khác cũng v
ậ
y, đ
ối đ
ầ
u v
ới h
ọch
ỉ
khi
ến b
ạn ph
ải h
ạ
th
ấp mình gi
ống h
ọ
.
Đ
ừng đ
ể
ngư
ời tiêuc
ực lôi mình xu
ống. Nên nh
ớ
tính cách con ngư
ời không ch
ỉ
đư
ợc nhìn nh
ận qua b
ạn bèc
ủ
ah
ọ
mà còn quac
ảnh
ững ngư
ời h
ọ
tránh xa.
Thu
ốc lá, ma túy và bia rư
ợ
u
Khi đi công tác nhi
ề
u nơi, tôinh
ận th
ấ
y
ởm
ột s
ố
qu
ốc gia, b
ia rư
ợ
u tr
ở
thành thú tiêu khi
ển chính c
ủ
a nhi
ề
u ngư
ời dân. N
ế
u b
ạn không u
ống, h
ọ
s
ẽ
nhìn b
ạn b
ằng ánh m
ắt ng
ạc nhiên. Vi
ệc u
ống rư
ợ
u và hút thu
ốc ngày nay tr
ở
nên h
ết s
ức ph
ổ
bi
ến. Không ít ngư
ời ch
ỉ
đ
ịnh “th
ửm
ột l
ần cho bi
ế
t”, và r
ồi sau đóch
ẳng th
ển
ào d
ứt ra.
Tôi không u
ống rư
ợ
u vì tôi còn mu
ốn t
ận hư
ởng cu
ộc s
ống này! -
Lady Astor
N
ế
uh
ỏi t
ại saoh
ọ
u
ống rư
ợ
u hay dùng ma túy, h
ọ
s
ẽ
vi
ện hàng m
ớ
lý do: nào là ăn m
ừng k
ỷ
ni
ệm, liên hoan, quên s
ầ
u, thư giãn, mu
ốn th
ử
, t
ạ
o
ấn tư
ợng v
ới ngư
ời khác, h
ợp t
h
ời, xã giao, vì công vi
ệc, v.v.
M
ột trong nh
ững nguyên nhân ph
ổ
bi
ến đó là mu
ốn ch
ứng t
ỏ
b
ản thân v
ới ngư
ời đ
ồng trang l
ứ
a. Nh
ững câu nói ki
ể
u như: “Anh không ph
ải là b
ạn tôi sao?”, “Làm m
ột ly chúc thư
ợng l
ộ
bình an”, “Làm m
ột ly chúc m
ừng s
ức kh
ỏ
e”… tr
ở
nên h
ết s
ức quen thu
ộc.
Lái xe trong tình tr
ạng say rư
ợ
u khi
ến cho không ít ngư
ời thi
ệt m
ạng. Theo trích d
ẫn (trang xv) c
ủ
a Jerry Johnson trong tác ph
ẩm “It’s Killing Our Kids” (t
ạm d
ịch Gi
ết h
ại con em chúng ta), Hi
ệp h
ội b
ệnh vi
ện HoaK
ỳ
cho bi
ết m
ột n
ử
a s
ố
canh
ập vi
ện có liên quan đ
ến rư
ợ
u bia.
Ấn ph
ẩm Th
ống kê tain
ạn năm 1989 c
ủ
aH
ội an toàn qu
ốc giaM
ỹ
cho bi
ết c
ứm
ỗi phút trôi qua l
ại cóm
ột ngư
ời b
ị
thương do tain
ạn liên quan bia rư
ợ
u.
“Rư
ợ
u chè khi
ến ngư
ời ta khó ki
ểm soát b
ản thân và d
ễn
ả
y sin
h nh
ững hành đ
ộng d
ại d
ột. - Shiv Khera”
S
ản ph
ẩm khiêu dâm
Khiêu dâm d
ẫn đ
ến nhi
ề
uh
ậ
u qu
ả
nghiêm tr
ọng, như:
• Bôinh
ọ
nhân ph
ẩm ph
ụn
ữ
• Bi
ến tr
ẻ
em thành n
ạn nhân
• Phá ho
ại hôn nhân gia đình
• Truy
ền bá tình d
ục b
ạ
o l
ực
• Bôinh
ọ
các giá tr
ị
đ
ạ
o đ
ức,
tinh th
ần
• Gâyh
ại cho cá nhân, gia đình vàc
ộng đ
ồng
ỞM
ỹ
, c
ứ
46 giây là cóm
ột ph
ụn
ữ
b
ị
hãm hi
ếp (theo s
ố
li
ệ
u th
ống kê năm 1992 c
ủ
a Vi
ện Nghiên c
ứ
u và tr
ị
li
ệ
ut
ội ác thu
ộc Trung tâm n
ạn nhân qu
ốc gia). 86% k
ẻ
hi
ếp dâm đ
ề
u thúnh
ận thư
ờng xuyên s
ử
d
ụn
g các s
ản ph
ẩm khiêu dâm, và 57% cho bi
ết b
ắt chư
ớc các c
ảnh làm tình khi th
ực hi
ện hành vit
ội ác c
ủ
a mình (s
ố
li
ệ
u nghiên c
ứ
u năm 1988 c
ủ
a Ti
ến sĩ William Marshall, trích d
ẫn t
ừ
Báo cáo thư
ờng niên năm 1995 c
ủ
a Liên hi
ệp b
ả
o v
ệ
gia đình và tr
ẻ
em qu
ốc gi
a).
Phim
ảnh và các chương trình truy
ền hình tiêuc
ực
Ngày nay tr
ẻ
em ti
ếp nh
ận r
ất nhi
ề
u thông tin phim
ảnh, truy
ền hình cũng nhưt
ừ
nhi
ề
u ngu
ồn khác. Theo ư
ớc tính
ởM
ỹ
, đ
ến lúc t
ốt nghi
ệp trung h
ọc, tr
ẻ
v
ị
thành niên xem ti-vi hơn 20.000 gi
ờ
, trong đóc
ó 15.000 v
ụ
gi
ết ngư
ời và 100.000 qu
ảng cáo liên quan đ
ến bia rư
ợ
u (trích d
ẫn t
ừ
tác ph
ẩm c
ủ
a Jerry Johnson). Nh
ững chương trình này
ảnh hư
ởng r
ất l
ớn đ
ến vi
ệc hình thành nhân cách
ở
tr
ẻ
. Đáng báo đ
ộng
ởch
ỗ
, không ít chương trình vô tình khi
ến tr
ẻ
hi
ể
u l
ệch l
ạc r
ằng rư
ợ
u bia đem l
ại vui thú, hút thu
ốc t
ạ
o v
ẻ
quy
ến rũ, còn chơi ma túy là “m
ố
t”. B
ởi v
ậ
y, không có gìng
ạc nhiên khit
ỉ
l
ệt
ội ph
ạm ngày càng tăng cao như v
ậ
y!
Âm nh
ạc kích đ
ộng
Ph
ần l
ời m
ột s
ố
bài hát th
ịnh hành ngày nay r
ất thôt
ục. Âm nh
ạc và
trình di
ễn nói chung có th
ể
ảnh hư
ởng ti
ềm th
ức c
ủ
a chúng ta.
Bư
ớc 7: H
ọc cách thích vi
ệc c
ần làm
B
ắt đ
ầ
u b
ằng cách làm vi
ệc c
ần thi
ết, sau đó là vi
ệc phùh
ợp kh
ả
năng, d
ần d
ần b
ạn s
ẽ
th
ấ
y mình làm đư
ợc nh
ững vi
ệc phi thư
ờng. -
Thánh Francis thành Assisi
”
Cónh
ững vi
ệc c
ần ph
ải làm, dù ta có thích hay không, ch
ẳng h
ạn như vi
ệc m
ột ngư
ời m
ẹ
ph
ải chăm sóc con nh
ỏ
. Lo
ại công vi
ệc này không ph
ải lúc nào cũng vui v
ẻ
, d
ễch
ị
u, đôi khi
có th
ể
b
ực b
ội là đ
ằng khác. Nhưng n
ế
uh
ọc đư
ợc cách yêu thích công vi
ệc mình l
àm, m
ọi chuy
ện ch
ắc ch
ắn s
ẽ
trôi quam
ột cách nh
ẹ
nhàng, vui v
ẻ
.
Bư
ớc 8: Kh
ởi đ
ầ
u ngàym
ới b
ằng nh
ững vi
ệc làm tích c
ực
Saum
ột đêm ngon gi
ấc, đ
ầ
u óc ta đư
ợc thư giãn, tinh th
ần tinh t
ấn tr
ở
l
ại và s
ẵn sàng đón nh
ận nh
ững đi
ề
um
ới m
ẻ
. Đ
ể
tăng cư
ờng hơn n
ữ
a
năng lư
ợng cho ngàym
ới, b
ạn nên ch
ọn đ
ọc ho
ặc l
ắng nghem
ột chương trình tươi sáng, vui v
ẻ
. Đi
ề
u đó s
ẽ
giúp b
ạn b
ắt nh
ịp ngàym
ới và đưa tâm trí vàoch
ế
đ
ộ
ho
ạt đ
ộng thích h
ợp chom
ột ngày tích c
ực. Đ
ểt
ạ
o thay đ
ổi, c
ần có ý th
ức n
ỗ
l
ực bi
ến suy nghĩ và
hành x
ử
tích c
ực tr
ở
thành nhân t
ố
trong cu
ộc s
ống hàng ngày. T
ập suy nghĩ và hành x
ử
tích c
ực t
ới khi nó tr
ở
thành m
ột thói quen.
Nhà tâm lýh
ọc William James t
ừng nói: “N
ế
u có ý đ
ịnh thay đ
ổi cu
ộc s
ống c
ủ
a mình, b
ạn c
ần b
ắt đ
ầ
u ngayt
ừ
bây gi
ờ
”.
Th
ực hi
ện 8 bư
ớc trên, thành công s
ẽm
ỉm cư
ời v
ới b
ạn!
SO SÁNH NGƯ
ỜI THÀNH CÔNG VÀ NGƯ
ỜI TH
ẤT B
ẠI
• Ngư
ời Thành Công luôn bi
ết cách tháog
ỡ
v
ấn đ
ề
.
Ngư
ời Th
ất B
ại ch
ỉ
bi
ết gây ra v
ấn đ
ề
.
• Ngư
ời Thành Công luôn có chương trình hành đ
ộng.
Ngư
ời Th
ất B
ại ch
ỉ
bi
ết vi
ện c
ớ
.
• Ngư
ời Thành Công nói: “Đ
ể
tôi làm giúp b
ạ
n”.
Ngư
ời Th
ất B
ại nói: “Vi
ệc đó không ph
ải c
ủ
a tôi”.
• Ngư
ời Thành Công nhìn th
ấ
y gi
ải đáp chom
ọi v
ấn đ
ề
.
Ngư
ời Th
ất B
ại th
ấ
y có v
ấn đ
ề
trong m
ọi gi
ải pháp.
• Ngư
ời Thành Công nói: “Chuy
ện này có v
ẻ
khó
nhưng v
ẫn có th
ể
làm đư
ợ
c”.
Ngư
ời Th
ất B
ại b
ả
o: “Chuy
ện có th
ể
làm đư
ợc nhưng khó quá”.
• Khi ph
ạm l
ỗi, ngư
ời Thành Công nói: “Xin l
ỗi. Tôi đã sai”.
Khi ph
ạm l
ỗi, ngư
ời Th
ất B
ại b
ả
o: “Đó không ph
ải l
ỗi c
ủ
a tôi”.
• Ngư
ời Thành Công đưa ra cam k
ết.
Ngư
ời Th
ất B
ại ch
ỉ
toàn h
ứ
ah
ẹn.
• Ngư
ời Thành Công có ư
ớc mơ.
Ngư
ời Th
ất B
ại ch
ỉ
có âm mưu.
• Ngư
ời Thành Công nói: “Tôi ph
ải làm gì đó”.
Ngư
ời Th
ất B
ại b
ả
o: “Ph
ải làm gì đó”.
• Ngư
ời Thành Công làm
ột thành viên g
ắn k
ết v
ới t
ập th
ể
.
Ngư
ời Th
ất B
ại xa r
ời t
ập th
ể
.
• Ngư
ời Thành Công nhìn th
ấ
y l
ợi ích đ
ạt đư
ợc.
Ngư
ời Th
ất B
ại ch
ỉ
th
ấ
y kh
ổ
s
ở
.
• Ngư
ời Thành Công th
ấ
y các kh
ả
năng.
Ngư
ời Th
ất B
ại ch
ỉ
th
ấ
y v
ấn đ
ề
.
• Ngư
ời Thành Công tin vàok
ết qu
ảm
ọi ngư
ời cùng chi
ến th
ắng.
Ngư
ời Th
ất B
ại cho r
ằng mình th
ắng t
ất ph
ải
cók
ẻ
thua.
• Ngư
ời Thành Công nhìn th
ấ
y ti
ềm năng.
Ngư
ời Th
ất B
ại ch
ỉ
nhìn th
ấ
y quá kh
ứ
.
• Ngư
ời Thành Công gi
ống như b
ộ
ổn nhi
ệt.
Ngư
ời Th
ất B
ại gi
ống chi
ếc nhi
ệt k
ế
.
• Ngư
ời Thành Công l
ự
ach
ọn đi
ề
u mình mu
ốn nói.
Ngư
ời Th
ất B
ại nói đi
ề
uh
ọ
l
ự
ach
ọn.
•
Ngư
ời Thành Công có lý l
ẽm
ạnh m
ẽ
nhưng l
ời nói d
ị
u dàng.
Ngư
ời Th
ất B
ại dùng lý l
ẽ
y
ế
u
ớt nhưng l
ời nói l
ại đao to búa l
ớn.
• Ngư
ời Thành Công gi
ữ
v
ững l
ập trư
ờng và bi
ết b
ỏ
quanh
ững đi
ề
u v
ụn v
ặt.
Ngư
ời Th
ất B
ại bám l
ấ
ynh
ững đi
ề
u v
ụn v
ặt và chùn bư
ớc
trư
ớc nh
ững v
ấn đ
ề
l
ớn lao.
• Ngư
ời Thành Công s
ống theo nguyên t
ắc th
ấ
uc
ảm: “Đ
ừng gây cho ngư
ời khác nh
ững vi
ệc b
ạn không mu
ốn h
ọ
gây ra cho mình”.
Ngư
ời Th
ất B
ại l
ại nghe theo tri
ết lý: “Thà ph
ụ
ngư
ời ch
ứ
không đ
ể
ngư
ời ph
ụ
mình”.
• Ngư
ời Thành Công thúc đ
ẩ
y thành công đ
ến v
ới mình.
Ngư
ời Th
ất B
ại đ
ể
vi
ệc t
ự
x
ả
y ra.
• Ngư
ời Thành Công l
ập k
ế
ho
ạch và chu
ẩn b
ịg
ặt hái chi
ến th
ắng. C
ụm t
ừm
ấ
uch
ốt là “chu
ẩn b
ị
”.
CÁC BƯ
ỚC HÀNH Đ
ỘNG
“B
ạn có th
ể
th
ất v
ọng n
ế
u b
ị
th
ất b
ại, nhưng cu
ộc s
ống s
ẽ
bi đát hơn n
ế
u b
ạn
không n
ỗ
l
ực. - Beverley Sills”
Có th
ể
tóm t
ắt ng
ắn g
ọn tám bư
ớc hành đ
ộng v
ừ
a trình bày như sau:
• Tìm ki
ếm giá tr
ị
tích c
ực.
• T
ạ
o thói quen làm ngaym
ọi vi
ệc.
• Xây d
ựng thái đ
ộ
bi
ết ơn.
• Hình thành chương trình giáo d
ục su
ốt đ
ời cho b
ản thân.
• Xây d
ựng hình
ảnh b
ản thân tích c
ực.
• Tránh xa
ảnh hư
ởng tiêuc
ực.
• H
ọc cách thích vi
ệc c
ần ph
ải làm.
• Kh
ởi đ
ầ
u ngàym
ới b
ằng vi
ệc làm tích c
ực.