GIÁ TR
Ị
VÀT
ẦM NHÌN
Hành đ
ộng h
ợp tình, h
ợp lý
Nhi
ệm v
ục
ủ
a chúng ta bây gi
ờ
không ph
ải là s
ử
ach
ữ
a sai l
ầm c
ủ
a quá kh
ứ
, mà là đi
ề
uch
ỉnh con đư
ờng cho tương lai.
- John F. KennedyK
him
ột đ
ứ
a tr
ẻ
ra đ
ời, ai là ngư
ời vuim
ừng? Câu tr
ả
l
ời là b
ốm
ẹ
, h
ọ
hàng và b
ạn bè. Nhưng ai khóc? Đ
ứ
a tr
ẻ
ấ
y. Tuy nhiên, khich
ết thì ngư
ợc l
ại.
Ta nên vuim
ừng, mãn nguy
ện vì mình đã góp ph
ần vào cu
ộc s
ống và đ
ể
l
ại th
ế
gi
ới t
ốt đ
ẹp hơn ban đ
ầ
u ta nhìn th
ấ
y. Hãy s
ống sao cho th
ế
gian s
ẽ
kh
óc thương, ti
ếc nu
ối vìm
ất đim
ột tâm h
ồn đ
ẹp.
Giáo lý Hindu d
ạ
y r
ằng khi ngư
ời t
ốt qua đ
ời, h
ọ
không ch
ết, mà tên tu
ổi s
ống mãi cùng v
ới nh
ững nghĩac
ử
cao đ
ẹp. Khit
ỏ
lòng thành kính, đi
ề
u ngư
ời ta thư
ờng truy
ền mi
ệng nhau nhi
ề
unh
ất chính lành
ững vi
ệc
t
ốt bình thư
ờng ngư
ời ch
ết t
ừng làm khi còn s
ống. Nh
ững hành đ
ộng
ấ
y không trôi qua l
ặng l
ẽ
trong s
ự
quên lãng mà chúng có
ảnh hư
ởng m
ạnh m
ẽ
hơn sau khi ngư
ời
ấ
y qua đ
ời.
Không ai đư
ợc tôn vinh vình
ững gình
ận đư
ợc. Vinh d
ự
là ph
ần thư
ởng chonh
ững gìng
ư
ời
ấ
y đã cho đi. -
Calvin Coolidge
ĐÁNH GIÁH
Ệ
TH
ỐNG GIÁ TR
Ị
B
ẢN THÂN NHƯ TH
Ế
NÀO?
Theo Mahatma Gandhi, b
ả
yt
ội l
ỗi l
ớn nh
ất là:
• Giàu nhưng không làm vi
ệc
• Hư
ởng l
ạc thú mà không có lương tâm
• Ki
ến th
ức mà không có tư cách
• Buôn bán mà không có đ
ạ
o
đ
ức
• Khoah
ọc mà thi
ế
u tình ngư
ời
• Tôn giáo mà không có đ
ức hy sinh
• Chính tr
ị
mà không có nguyên t
ắc
M
ỗi s
ự
l
ệch l
ạc trên đ
ề
uch
ứng t
ỏ
s
ự
thi
ế
uh
ụt giá tr
ị
làm ngư
ời.
Đ
ể
xem l
ại h
ệ
th
ống giá tr
ịc
ủ
a b
ản thân, b
ạn có th
ể
áp d
ụng hai bài ki
ểm tra có tên:
“Bài ki
ểm trac
ủ
am
ẹ
”, và “Bài ki
ểm trac
ủ
a b
ố
”.
V
ới “Bài ki
ểm trac
ủ
am
ẹ
”, cho dù đang làm gì,
ở
đâu, m
ột mình hay cùng ngư
ời khác, n
ế
u nghing
ờ
giá tr
ịc
ủ
a b
ản thân, b
ạn hãyt
ựh
ỏi: “N
ế
um
ẹ
th
ấ
y mình làm vi
ệc này, m
ẹ
cót
ự
hào r
ằng mình là đ
ứ
a con ngoan
c
ủ
am
ẹ
không? Haym
ẹ
s
ẽ
ph
ải khóc vì th
ất v
ọng?”. N
ế
u vư
ợt qua bài ki
ểm này nhưng r
ớt t
ất c
ảnh
ững th
ử
thách khác, t
ức là b
ạn đã “đ
ậ
u”. Ngư
ợc l
ại, r
ớt bài này nhưng vư
ợt qua các bài ki
ểm khác, t
ức là b
ạn đã th
ất b
ại.
N
ế
u “Bài ki
ểm trac
ủ
am
ẹ
” không cók
ết
qu
ả
, b
ạn hãy chuy
ển sang “Bài ki
ểm trac
ủ
a b
ố
”. Cho dù đang làm gì,
ở
đâu, m
ột mình hay cùng ngư
ời khác, n
ế
u nghing
ờ
giá tr
ị
b
ản thân, b
ạn hãyt
ựh
ỏi: “N
ế
u con mình làm chuy
ện này, mình có mu
ốn th
ấ
ym
ặt con n
ữ
a không? Hay là mình x
ấ
uh
ổ
?”. M
ột l
ần n
ữ
a đám mâyng
ờ
v
ực s
ẽ
nhanh chóng tan bi
ến và b
ạn có câu tr
ả
l
ời cho mình.
TƯ CÁCH VÔ GIÁ
Trong b
ộ
phim Indecent Proposal (L
ời đ
ề
ngh
ị
khi
ếm nhã), ngư
ời ph
ụn
ữn
ọch
ỉc
ần đ
ồng ý ngo
ại tình là có ngaym
ột tri
ệ
u đô-la. Nhưng cô đã không làm th
ế
, đơn gi
ản vì cô
không th
ể
đem bán lương tâm c
ủ
a mình, và vì giá tr
ị
th
ực s
ực
ủ
a con ngư
ời là vô giá.
Đ
ồng ti
ền không th
ể
tr
ả
giá sòng ph
ẳng chom
ọi lo
ại công vi
ệc. Ch
ẳng b
ốm
ẹ
nào nuôi con mà l
ại th
ầm tính ti
ền lương c
ủ
a vi
ệc
ấ
yc
ả
. Cónh
ững ngư
ời giàu có nhưng đ
ời s
ống t
âm h
ồn l
ại h
ết s
ức nghèo nàn. M
ục tiêu chúng tac
ần đ
ạt đư
ợc đó là v
ừ
a giàu có, v
ừ
a có đ
ời s
ống tinh th
ần phong phú.
Ta không th
ể
nhìn th
ấ
y ho
ặc ch
ạm vàonh
ững đi
ề
u tuy
ệt v
ời trên th
ế
gian màch
ỉ
có th
ểc
ảm nh
ận b
ằng trái tim. -
Helen Keller
Lao đ
ộng v
ất v
ả
d
ạ
y cho con ngư
ời giá tr
ị
đ
ồng ti
ền, bên c
ạnh đó, b
ốm
ẹ
cũng ph
ải d
ạ
y cho con cái bàih
ọc này.
Th
ật maym
ắn khi có ti
ền và có đư
ợc đ
ời s
ống v
ật ch
ất sung túc, nhưng nh
ững đi
ề
ut
ốt đ
ẹp, quý giá trên đ
ời l
ại không th
ể
mua b
ằng ti
ền b
ạc.
NH
ỮNG GIÁ TR
Ị
Đ
ỒNG
TI
ỀN KHÔNG MUA ĐƯ
ỢC
Đ
ồng ti
ền mua đư
ợc:
• Thú vui, nhưng không mua đư
ợc h
ạnh phúc.
• Chi
ếc giư
ờng, nhưng không mua đư
ợc gi
ấc ng
ủ
.
• Sách v
ở
, nhưng không mua đư
ợc ki
ến th
ức.
• Đ
ồng h
ồ
, nhưng không mua đư
ợc th
ời gian.
• Ngư
ời đ
ồng hành, nhưng không mua đư
ợc
b
ạn bè.
• V
ật trang trí, nhưng không mua đư
ợc cái đ
ẹp.
• Th
ức ăn, nhưng không mua đư
ợc s
ự
ngon mi
ệng.
• Căn nhà, nhưng không mua đư
ợc gia đình.
• Thu
ốc men, nhưng không mua đư
ợc s
ức kh
ỏ
e.
• Chi
ếc nh
ẫn, nhưng không mua đư
ợc tình yêu.
HAI LO
ẠI BIK
ỊCH TRONG
CU
ỘC S
ỐNG
1. Không có đư
ợc đi
ề
u mình mu
ốn
L
ỜI AN
ỦI CHO NGƯ
ỜI CH
Ị
U Đ
ỰNG
Tôic
ầ
u xin có đư
ợc s
ức m
ạnh đ
ể
thành đ
ạt.
Nhưng sinh ra l
ại làk
ẻ
y
ế
u đu
ối đ
ể
tôi bi
ết khiêm t
ốn, vâng l
ờ
i…
Tôic
ầ
u xin s
ức kh
ỏ
e đ
ể
làm nên đi
ề
u vĩ đ
ại.
Tôi đã đư
ợc ban cho s
ự
mong
manh đ
ể
bi
ết c
ốg
ắng làm vi
ệc t
ốt hơn …
Tôic
ầ
u xin giàu sang đ
ể
đư
ợc h
ạnh phúc.
L
ại đư
ợc ban cho nghèo khó đ
ểh
ọc đư
ợc s
ự
khôn ngoan …
Tôic
ầ
u xin quy
ền l
ực đ
ể
có đư
ợc s
ự
tán t
ụng c
ủ
a ngư
ời đ
ời.
L
ại đư
ợc ban cho khi
ếm khuy
ết đ
ể
bi
ết c
ảm nh
ận s
ực
ần thi
ết c
ủ
a Chúa Tr
ời …
Tôi đãc
ầ
u xin cho mình t
ất c
ả
đ
ể
đư
ợc t
ận hư
ởng cu
ộc s
ống.
L
ại đư
ợc ban cho cu
ộc s
ống đ
ể
có th
ểt
ận hư
ởng t
ất c
ả
.
Tôi không đư
ợc như mình th
ỉnh c
ầ
u – ch
ỉ
cónh
ững đi
ề
u tôi th
ầm hy v
ọng.
Nh
ững th
ỉnh c
ầ
u th
ầm l
ặng
ấ
y đ
ề
u đư
ợc đ
ền đáp.
Trong m
ọi ngư
ời, tôi đư
ợc hư
ởng phúc lành nhi
ề
unh
ất!
-
Khuy
ết danh
2. Có đư
ợc đi
ề
u ta mu
ốn
Khih
ệ
th
ống giá tr
ị
nhân ph
ẩm không rõ ràng, có đư
ợc đi
ề
u mình mu
ốn có th
ể
là bik
ịch nghiêm tr
ọng hơn.
Câu chuy
ện v
ề
vua Midas hàm ý như v
ậ
y.
Cáich
ạm tayc
ủ
a vua Midas
Xưa, cóm
ột ông vua tham lam tên là Midas. V
ốn có nhi
ề
u vàng b
ạc, nhưng nhà vua v
ẫn khát khao có nhi
ề
u hơn n
ữ
a. Hàng ngày, nhà vua vào kho tàng châu báum
ột mình, ng
ồi mân mê đ
ếm t
ừng th
ỏi
vàng mình có đư
ợc.
M
ột hôm cók
ẻ
l
ạm
ặt xu
ất hi
ện nói r
ằng s
ẽ
cho vua Midas m
ột đi
ề
u ư
ớc. Nhà vuam
ừng l
ắm, l
ập t
ức ông b
ả
o: “Ta mu
ốn m
ọi th
ứ
mình ch
ạm vào đ
ề
u bi
ến thành vàng”. Ngư
ời l
ạh
ỏi nhà vua: “B
ệh
ạ
suy nghĩch
ắc chưa?”. Vua đáp: “R
ồ
i”. K
ẻ
l
ạm
ặt b
ả
o: “B
ắt đ
ầ
ut
ừ
sáng ngày mai, khi xu
ất hi
ện tian
ắng m
ặt tr
ời đ
ầ
u tiên, nhà vua s
ẽ
có phép màuch
ạm vàom
ọi th
ứ
đ
ề
u hóa thành vàng”.
Vua nghĩh
ẳn đang n
ằm mơ, đi
ề
u này không l
ẽ
nào l
ại là th
ực? Nhưng ngày hôm sau khi th
ức gi
ấc, vua s
ờ
vào chi
ếc giư
ờng, ch
i
ếc giư
ờng li
ền bi
ến thành vàng. Đúng v
ậ
y, m
ọi th
ứ
vuach
ạm vào đ
ề
u bi
ến thành vàng. Vua nhìn rac
ử
a s
ổ
và th
ấ
y cô con gái yêu quý đang chơi trong vư
ờn. Vua quy
ết đ
ịnh làm nàng ng
ạc nhiên, vàh
ẳn công chúa s
ẽ
r
ất h
ạnh phúc. Nhưng trư
ớc khi ra vư
ờn, vua s
ẽ
đ
ọc sách. Ngay khi vuach
ạm tay vào, sách bi
ến thành vàng nên vua không đ
ọc đư
ợc. Vuang
ồi xu
ống ăn đi
ểm tâm, ngư
ời v
ừ
a đưa tay đ
ến đĩa trái cây và ly nư
ớc, chúng đ
ề
u bi
ến thành vàng. Vua th
ấ
y đói vàt
ựnh
ủ
: “Mình không th
ể
ăn hay u
ống vàng đư
ợ
c”. Ngay khi
ấ
y công chúach
ạ
y vào phòng, vua Midas ôm hôn con gái, l
ập t
ức nàng bi
ến thành pho tư
ợng vàng, n
ụ
cư
ời ch
ết c
ứng.
Nhà vua cúi đ
ầ
u òa khóc. K
ẻ
l
ạm
ặt kia xu
ất hi
ện vàh
ỏi ông có vui v
ới phép màu
ấ
y không. Nhà vua b
ả
o mình làk
ẻ
kh
ổ
s
ởnh
ất th
ế
gian này. Ng
ư
ời l
ạh
ỏi: “B
ệh
ạ
thích có gì hơn, th
ức ăn và cô con gái xinh đ
ẹp hay là hàng đ
ống vàng cùng pho tư
ợng công chúa?”. Nhà vuan
ức
n
ởc
ầ
u xin giúp đ
ỡ
. Ông nói: “Ta s
ẽ
b
ỏh
ết vàng b
ạc c
ủ
a mình. Hãy tr
ả
l
ại con gái cho ta, không có công chúam
ọi th
ứ
trên đ
ời,
v
ới ta, s
ẽ
tr
ở
nên vô nghĩa”. Ngư
ời l
ạm
ặt b
ả
o: “B
ệh
ạ
đã khôn ngoan hơn trư
ớc r
ồi đ
ấ
y!”. Phép màu đư
ợc rút đi. Nhà vua Midas vui sư
ớng đón công chúa tr
ở
l
ại trong vòng tay, ông cũng đãh
ọc đư
ợc bàih
ọc không bao gi
ờ
quên trong quãng đ
ời còn l
ại c
ủ
a mình.
B
ẠN MU
ỐN Đ
Ể
L
ẠI ĐI
Ề
U GÌ CHO Đ
ỜI?
Vàom
ột bu
ổi sáng, ngư
ời đàn ông n
ọ
tình c
ờ
th
ấ
y tên mình trên m
ục Cáo phóc
ủ
am
ột t
ờ
báo. Donh
ầm l
ẫn, t
ờ
báo đưa tin ông m
ất. Lúc đ
ầ
u, ông th
ực s
ự
s
ốc, nhưng khi đã bình tĩnh l
ại, suy nghĩ ti
ếp theoc
ủ
a ông là đ
ể
xem ngư
ời ta nói gì v
ề
mình. Trong Cáo phó vi
ết: “Ông vua thu
ốc n
ổ
– ngư
ời kinh doanh trên s
ựch
ết chóc đã qua đ
ờ
i”. Là nhà phát minh thu
ốc n
ổ
, khi đ
ọc th
ấ
y dòng ch
ữ
ấ
y, ông t
ựh
ỏi: “Ph
ải chăng đây là cách m
ọi ngư
ời s
ẽnh
ớ
đ
ến mình?”. Đây là đi
ề
u ông không h
ề
mong
mu
ốn. Cũng t
ừ
ngày đó tr
ở
đi, ông b
ắt đ
ầ
u làm vi
ệc cho hòa bình th
ế
gi
ới. Ông vua thu
ốc n
ổ
ấ
y chính là Alfred Nobel, ngày nay ông đư
ợc m
ọi ngư
ời nh
ớ
đ
ến quanh
ững gi
ải thư
ởng Nobel vĩ đ
ại.
B
ạn mu
ốn đ
ể
l
ại cho đ
ời đi
ề
u gì và mu
ốn m
ọi ngư
ời nh
ớ
đ
ến b
ạn như
th
ế
nào? Tên tu
ổi c
ủ
a b
ạn có đư
ợc ngư
ời khác nh
ắc đ
ến v
ới tình yêu thương và s
ự
trân tr
ọng?... T
ất c
ả
đ
ề
u ph
ụ
thu
ộc vào cách s
ống vành
ững vi
ệc b
ạn làm.
NH
ỮNG ĐI
Ề
UNH
ỎNH
ẶT LÀM NÊN S
Ự
KHÁC BI
ỆT
Đó là vàom
ột bu
ổi sáng, m
ột ngư
ời đàn ông đi d
ạ
o trên bãi bi
ển. Khi th
ấ
y hàng trăm con sao bi
ển b
ị
th
ủ
y tri
ề
u xô d
ạt vào b
ờ
, ông nghĩ, ch
ỉc
ần ít phút n
ữ
a thôi, khi nư
ớc rút đi, lũ sao bi
ển này s
ẽ
ph
ải n
ằm phơi mình dư
ới ánh n
ắng m
ặt tr
ời, và chúng s
ẽ
b
ịch
ết. Lúc này th
ủ
y tri
ề
u v
ừ
a rút nên lũ sao bi
ển v
ẫn còn s
ống.
Ngư
ời đàn ông đi vài bư
ớc l
ại nh
ặt lên m
ột con và ném tr
ở
l
ại v
ới nh
ững con sóng. C
ứ
th
ế
, ông liên t
ục nh
ặt lên r
ồi ném. M
ột ngư
ời đi d
ạ
og
ần đó, th
ấ
y v
ậ
y, th
ắc m
ắc. Khi bi
ết chuy
ện, ngư
ời
ấ
y cư
ời, nói v
ới ngư
ời đàn ông kia r
ằng: “Ông làm th
ế
thì ích gì?
Có hàng ngàn con sao bi
ển m
ắc c
ạn, ông c
ứ
u đư
ợc bao nhiêu? Li
ệ
u cót
ạ
o nên khác bi
ệt nào không?”. Ngư
ời đàn ông im l
ặng, r
ồi ông đi ti
ếp hai bư
ớc n
ữ
a, nh
ặt lên m
ột con sao bi
ển khác, ném xu
ống nư
ớc và b
ả
o: “Khác bi
ệt là v
ới con này”.
Ta đang t
ạ
o ra s
ự
khác
bi
ệt gì? Quy mô l
ớn haynh
ỏ
không quan tr
ọng. Ch
ỉc
ần nh
ớ
r
ằng, nhi
ề
u s
ự
khác bi
ệt nh
ỏg
ộp l
ại s
ẽ
làm nên m
ột s
ự
khác bi
ệt l
ớn.
S
ỐNG CHO X
ỨNG ĐÁNG
M
ột c
ậ
u béch
ới v
ới gi
ữ
a sông ch
ực ch
ết đu
ối. Ngư
ời đàn ông đi ngang th
ấ
y th
ế
li
ền nh
ả
y xu
ống c
ứ
u. Khi ông s
ắp bư
ớc đi, c
ậ
u bé nói: “Cháuc
ảm ơn bác”. Ngư
ời đàn ông h
ỏi: “V
ề
chuy
ện gì?”. “Vì bác đãc
ứ
um
ạng cháu” - C
ậ
u bé đáp. Ngư
ời đàn ông nhìn vàom
ắt c
ậ
u bém
ỉm cư
ời b
ả
o: “Con trai, khi con l
ớn lên, hãy đ
ảm b
ả
o r
ằng cu
ộc đ
ời c
ủ
a con x
ứng đáng v
ới vi
ệc đư
ợc c
ứ
u
s
ố
ng”.
Thành công nhưng không có đư
ợc s
ự
mãn nguy
ện là vô nghĩa. N
ế
u không c
ảm nh
ận đư
ợc ý nghĩa vàm
ục đích s
ống, cu
ộc đ
ời s
ẽ
tr
ống r
ỗng, b
ất h
ạnh dù ta có ti
ếng tăm, ti
ền b
ạc và ki
ến th
ức th
ế
nào đin
ữ
a.
Thành công b
ắt đ
ầ
ut
ừ
vi
ệc b
ản thân ph
ải bi
ết xây
d
ựng tri
ết lý v
ề
s
ự
thành công, s
ức kh
ỏ
e, ti
ền b
ạc, gia đình, xãh
ội và các giá tr
ị
cá nhân. Không xác đ
ịnh rõ ràng m
ục tiêu và tri
ết lý s
ống cho mình, cu
ộc s
ống c
ủ
a ta s
ẽ
b
ị
ả
o tư
ởng d
ẫn d
ắt.
CAM K
ẾT
M
ột ph
ần không th
ể
thi
ế
uc
ủ
ah
ệ
th
ống giá tr
ị
nhân ph
ẩm t
ốt đ
ẹp là s
ự
cam k
ết. Khi cóh
ệ
th
ống giá tr
ị
rõ ràng, ta d
ễ
đưa ra quy
ết đ
ịnh và l
ời cam k
ết c
ủ
a mình.
Không gi
ữ
đư
ợc cam k
ết, chúng ta s
ẽ
đánh m
ất d
ần ni
ềm tin tư
ởng vào nhau.
N
ế
u trong nh
ững m
ối quan h
ệ
sau đây ngư
ời ta không th
ể
trông c
ậ
y nhau, li
ệ
u
cu
ộc s
ống s
ẽ
như th
ế
nào?
• Cham
ẹ
/ con cái
• H
ọc sinh / th
ầ
y cô
• Ông ch
ủ
/ nhân viên
• Ch
ồng / v
ợ
• Khách hàng / nhân viên bán hàng
• B
ạn bè
Khi không th
ể
tin tư
ởng vào b
ất c
ứm
ối quan h
ệ
nào, con ngư
ời ta s
ẽ
mang trong mình c
ảm giác b
ất an. Thi
ế
u cam
k
ết, m
ọi m
ối quan h
ệ
đ
ề
um
ất hi
ệ
u l
ực.
Cam k
ết hàm ý:
1. Ngư
ời khác có th
ể
ph
ụ
thu
ộc mình
2. Ngư
ời khác có th
ể
trông c
ậ
y mình
3. Ngư
ời khác có th
ể
d
ự
đoán hành vic
ủ
a mình
4. S
ựnh
ất quán
5. S
ự
quan tâm
6. S
ự
th
ấ
uc
ảm
7. Ý th
ức b
ổn ph
ận
8. S
ự
chân thành
9.
Tư cách
10. S
ự
chính tr
ực
11. S
ự
trung thành
N
ế
u thi
ế
um
ột trong nh
ững thành t
ố
này, cam k
ết s
ẽm
ất hi
ệ
u l
ực.
Khi cam k
ết v
ới ai đó, nghĩa là b
ạn đưa ra l
ời h
ứ
a r
ằng: “Anh có th
ể
tin c
ậ
y tôi dù chuy
ện gì x
ả
y ra đin
ữ
a”, hay “Tôi s
ẽ
cóm
ặt khi anh c
ầ
n”.
S
ự
cam k
ết thư
ờng mang theonh
ững thông đi
ệp như:
1. Tôi s
ẵn lòng hy sinh vì tôi quan tâm.
2. Tôi là ngư
ời chính tr
ực và b
ạn có th
ể
tin c
ậ
y.
3. Tôi s
ẽ
không làm b
ạn th
ất v
ọng.
4. B
ất ch
ấp gian nan, tôi v
ẫn s
ẽ
cóm
ặt.
5. Tôi s
ẽ
không đ
ể
b
ạn th
ất v
ọng trong b
ất c
ứ
hoàn c
ảnh nào.
Cam k
ết không như b
ản h
ợp đ
ồng có giá tr
ị
th
ực thi v
ề
pháp lý. N
ền t
ảng cam k
ết không ph
ải làm
ảnh gi
ấ
y cóch
ữ
ký mà là tư cách, s
ự
chính tr
ực và th
ấ
uc
ảm.
Cam k
ết không có nghĩa làg
ắn ch
ặt v
ới vi
ệc gì đó khi không còn l
ự
ach
ọn nào khác, mà làg
ắn bó dù có nhi
ề
u l
ự
ach
ọn. N
ế
u thi
ế
unh
ững y
ế
ut
ố
trên, cam k
ết s
ẽ
không còn tính b
ền v
ững và chân thành.
Cam k
ết có giá tr
ị
b
ởi nó mang l
ại:
• Kh
ả
năng d
ự
li
ệ
u trư
ớc
• S
ự
an tâm
• Phát tri
ển cá nhân
• Quan h
ệ
v
ững ch
ắc gi
ữ
a cá nhân vàc
ộng đ
ồng
• Quan h
ệ
cá nhân và ngh
ề
nghi
ệp b
ền v
ững
Cam k
ết đem l
ại tr
ật t
ự
trong cu
ộc s
ống v
ốn đ
ầ
ynh
ững bi
ến đ
ộng ph
ức t
ạp. Gi
ữ
đư
ợc cam k
ết có giá tr
ị
x
ứng đáng v
ới n
ỗ
l
ực c
ủ
a chúng ta, vì đi
ề
u đó nghĩa là ta đã b
ỏ
qua ham mu
ốn riêng vì nhuc
ầ
uc
ủ
a ngư
ời khác.
C
am k
ết gi
ống nhưch
ất keog
ắn k
ết các m
ối quan h
ệ
và hàm ý bi
ết hy sinh khic
ần thi
ết.
Ví d
ụ
:
1. Cam k
ết v
ới tình b
ạn hàm ý duy trì s
ực
ẩn m
ật.
2. Cam k
ết v
ới khách hàng hàm ý luôn ph
ục v
ụt
ốt.
3. Cam k
ết v
ới hôn nhân hàm ý lòng chung th
ủ
y.
4. Cam k
ết v
ới
ph
ẩm h
ạnh hàm ý tránh xa s
ựt
ầm thư
ờng, thôt
ục.
5. Cam k
ết v
ới lòng yêu nư
ớc hàm ý hy sinh.
6. Cam k
ết v
ới công vi
ệc hàm ý s
ự
chính tr
ực.
7. Cam k
ết v
ới c
ộng đ
ồng hàm ý trách nhi
ệm.
Cam k
ết nghĩa là không t
ừ
b
ỏ
dù có cơh
ội khác đ
ể
l
ự
ach
ọn ho
ặc g
ặp b
ất k
ỳ
khó khăn nào. Các cá nhân có s
ự
cam k
ết m
ạnh m
ẽ
s
ẽt
ạ
o nên s
ức m
ạnh c
ộng đ
ồng.
Quan h
ệ
d
ự
a trên s
ự
cam k
ết, ch
ứ
không ch
ỉ
d
ự
a vào s
ựg
ần gũi, riêng tư. Ngư
ời ta có th
ể
thân thi
ết, g
ần gũi, nhưng l
ại không cam k
ết g
ắn bó. Các giá tr
ị
xãh
ội đã thay đ
ổi m
ạnh m
ẽ
đ
ến m
ức trong vài th
ập k
ỷ
qua, quan h
ệ
không ràng bu
ộc đư
ợc xem làt
ốt. Đó là b
ởi vì nhi
ề
u ngư
ời nh
ầm l
ẫn cam k
ết là ràng bu
ộc. H
ọ
không mu
ốn cam k
ết vì th
ấ
y mình không s
ẵn sàng.
Trong lúc đó, đôi khi nhi
ề
u năm li
ền, h
ọ
dùng c
ủ
ac
ải ho
ặc tài nguyên c
ủ
a ngư
ời khác và vi
ện c
ớ
là: “Chúng tôi v
ẫn đang tìm hi
ể
u nhau r
ồi m
ới đi đ
ến cam k
ế
t”. Th
ực ra đóch
ỉ
là s
ựng
ụ
y bi
ện và vô trách nhi
ệm.
Cam k
ết hàm ý đ
ặt nhuc
ầ
uc
ủ
a ngư
ời khác lên trên nhuc
ầ
u riêng mình. Đôi khi ngư
ời ta ph
ải đ
ối di
ện v
ới nh
ững cam k
ết
mâu thu
ẫn nhau. Ví d
ụ
:
1. Trong lúc b
ệnh tình c
ủ
a v
ợ
nguyc
ấp thì viên c
ảnh sát nh
ận đư
ợc cú đi
ện tho
ại kh
ẩn c
ấp báo r
ằng anh ph
ải nh
ận nhi
ệm v
ụ
vì tính m
ệnh c
ủ
a 10 ngư
ời đang g
ặp nguy hi
ểm. Anh s
ẽ
làm gì đây?
2. Bác sĩ ph
ẫ
u thu
ật mong ch
ờ
ngày con gáit
ốt nghi
ệp. Ông h
ứ
a s
ẽ
tham d
ự
s
ự
ki
ện tr
ọng đ
ại này. Nhưng hai mươi phút trư
ớc khi bu
ổi l
ễ
b
ắt đ
ầ
u, ông nh
ận đư
ợc đi
ện kh
ẩn ph
ải m
ổc
ấp c
ứ
u b
ệnh nhân v
ừ
a b
ị
tain
ạn. Ông s
ẽch
ọn l
ự
a th
ế
nào đây?
Quá trình ch
ọn l
ự
a gi
ữ
a hai cam k
ết
ấ
y hàm
ẩn ưu tiên, trách
nhi
ệm và b
ổn ph
ận. Giá tr
ị
cu
ộc s
ống trên cơ s
ở
ưu tiên giúp tach
ọn cam k
ết nàych
ứ
không ph
ải cam k
ết khác mà không rơi vàom
ặc c
ảm có l
ỗi.
Đi
ề
u đau l
ớn nh
ất khi cam k
ết làch
ấp nh
ận m
ất ni
ềm tin khi s
ự
vi
ệc đ
ổ
v
ỡ
. Cam k
ết gi
ữ
a đôi bên v
ẫn duy trìn
ế
u v
ấn đ
ề
phát sinh t
ừ
l
ỗi l
ầm do sơ sót. Có th
ể
b
ỏ
qua vi ph
ạm do sơ sót v
ới t
ấm lòng tr
ắc
ẩn và tha th
ứ
. Tuy nhiên, ph
ải đánh giá s
ự
vi
ệc xem có đúng là do sơ sót hay là s
ự
vi ph
ạm b
ổn ph
ận. Chúng ta nên có ph
ản
ứng khi đ
ối phương vi ph
ạm như sau:“Anh l
ừ
a tôi m
ột l
ần thì anh th
ấ
y x
ấ
uh
ổ
. Anh l
ừ
a tôi hai l
ần, thì tôi r
ất x
ấ
uh
ổ
”.
S
ẽ
khó duy trì cam k
ết n
ế
u không có s
ự
v
ị
tha. Ví d
ụ
: con cái ph
ản b
ội ni
ềm tin c
ủ
a cham
ẹ
khi nói d
ối hay l
ừ
ag
ạt. Nhưng n
ế
u mu
ốn duy trì cam k
ết thương yêu, b
ốm
ẹc
ần bi
ết tha th
ức
ho con (ch
ỉ
cho con phương hư
ớng và d
ạ
y con bi
ết h
ậ
u qu
ả
khi nói d
ối).
CAM K
ẾT V
ỚI NH
ỮNG GIÁ TR
Ị
B
ẢN THÂN
Ta nên trung thành v
ới ai? V
ới cá nhân hayt
ổch
ức nào? Câu tr
ả
l
ời làch
ẳng đ
ối tư
ợng nào trong s
ố
đóc
ả
, mà đi
ề
u tac
ần là trung thành v
ới chính mìn
h, v
ới h
ệ
th
ống giá tr
ị
đ
ạ
o đ
ức trong con ngư
ời mình. M
ột khih
ệ
th
ống giá tr
ị
làm ngư
ời mâu thu
ẫn, m
ọi m
ối quan h
ệc
ủ
a chúng ta cũng s
ẽ
s
ụp đ
ổ
.
Khi cam k
ết trung thành v
ới cá nhân hayt
ổch
ức, th
ực s
ự
ta có hàm ý gì? Đó là: “Tôi
ủng h
ộ
anh vì tôi tin đi
ề
u
anh tin”.
S
ẽ
như th
ế
nàon
ế
u ngư
ời cam k
ết trung thành ho
ặc g
ắn bó l
ại làk
ẻ
buôn ma túy hay gián đi
ệp nư
ớc ngoài? Có nên ti
ếp t
ục
ủng h
ộh
ọ
vì ta l
ỡ
cam k
ết không? Tuy
ệt đ
ối không! Cam k
ết
ủng h
ộ
hành vi trái đ
ạ
o đ
ức và b
ất h
ợp pháp làm
ột sai l
ầm không
th
ể
tha th
ứ
.
Nhưng v
ới các giá tr
ị
b
ản thân, ta ph
ải luôn luôn trung thành. N
ế
u không duy trì cam k
ết này, s
ẽ
d
ẫn đ
ến các h
ậ
u qu
ả
:
• Gia đình tan v
ỡ
• Cu
ộc s
ống không mãn nguy
ện
• Con cái b
ị
b
ỏ
rơi
• Kinh doanh th
ất b
ại
• S
ự
b
ất
ổn trong lòng
• S
ự
cô l
ập
•
Các m
ối quan h
ệ
đ
ổ
v
ỡ
• S
ự
tuy
ệt v
ọng
• T
ội l
ỗi
Hãy cam k
ết và duy trì cam k
ết v
ới nh
ững giá tr
ị
b
ản thân!
Đ
Ạ
O Đ
ỨC
Không nên vin vào hoàn c
ảnh đ
ểch
ọn l
ự
a tiêuc
ực. Giá tr
ị
đ
ạ
o đ
ức
ởm
ỗi con ngư
ời không ch
ỉ
giúp cu
ộc đ
ời t
ốt đ
ẹp hơn, mà còn giúp chúng ta
vư
ợt qua khó khăn.
H
ầ
uh
ết ch
ọn l
ự
ac
ủ
a chúng ta không liên quan đ
ạ
o đ
ức. Ví d
ụ
, mua qu
ần áo hay ti-vi gì làch
ọn l
ự
a theo s
ở
thích ho
ặc đi
ề
u ki
ện, không ph
ải l
ự
ach
ọn đ
ạ
o đ
ức. Ch
ọn l
ự
a này mang tính ch
ủ
quan.
Ch
ọn l
ự
a liên quan đ
ạ
o đ
ức ph
ản ánh s
ựch
ọn l
ự
a khách quan gi
ữ
a đúng và sai. Đó là lý dot
ại sao lương tâm c
ắn r
ứt khi ta có l
ự
ach
ọn vô đ
ạ
o đ
ức nhưng lương tâm v
ẫn bình thư
ờng khi th
ực hi
ện l
ự
ach
ọn cá nhân sai l
ầm – vì trong v
ấn đ
ề
đ
ạ
o đ
ức rõ ràng ch
ỉ
có duynh
ất m
ột s
ự
l
ự
ach
ọn đúng.
CHU
ẨN M
ỰC Đ
Ạ
O
Đ
ỨC
Khi làm theonh
ững giá tr
ị
đ
ạ
o đ
ức, con ngư
ời s
ẽ
có đư
ợc s
ự
hài hòa, thanh th
ản trong b
ất c
ứ
hoàn c
ảnh nào. - Ted Koppel
Chu
ẩn m
ực là thư
ớc đo. M
ột mét
ở
châu Âu cũng làm
ột mét
ở
châu Á. M
ột kilôgram b
ột làm
ột kilôgram b
ột, dù b
ạn đ
ến b
ất k
ỳ
đâu. Ngư
ời không mu
ốn g
ắn bó v
ới b
ất k
ỳ
chu
ẩn m
ực đ
ạ
o đ
ức nào s
ẽ
liên t
ục thay đ
ổi quan ni
ệm đ
ạ
o đ
ức b
ằng s
ự
bi
ện h
ộ
r
ằng không có gì là đúng ho
ặc sai, r
ằng ch
ẳng qua do cách nghĩc
ủ
a con ngư
ời làm s
ự
v
ật như v
ậ
y thôi. H
ọ
thiên v
ề
gi
ải thích hơn là đ
ặt ra chu
ẩn m
ực đ
ối v
ới hành vi b
ản thân.
M
ỗi vùng mi
ền, qu
ốc gia có th
ể
cónh
ững truy
ền th
ống văn hóa khác nhau, tuy nhiên nh
ững giá tr
ị
như s
ự
công b
ằng, công lý, chính tr
ực và cam k
ết l
ại mang tính ph
ổ
quát và b
ất di
ệt, không tùy thu
ộc vàon
ền văn hóa nàoc
ả
. Ch
ẳng c
ó xãh
ội nào l
ại không đ
ề
cao lòng can đ
ảm so v
ới hèn nhát.
Đ
ạ
o đ
ức và công lý liên quan nh
ững giá tr
ị
sau:
• S
ự
th
ấ
uc
ảm
• S
ự
công b
ằng
• Lòng tr
ắc
ẩn
• Nh
ững v
ấn n
ạn l
ớn c
ủ
a xãh
ội
Nh
ững giá tr
ị
đ
ạ
o đ
ức ti
ềm
ẩn chính là nhân t
ốt
ạ
o s
ức m
ạnh cho xãh
ội. N
ăm 1993, khi Michael Severn - hi
ệ
u trư
ởng trư
ờng Đ
ại h
ọc Columbiat
ừch
ức, có phóng viên h
ỏi ông r
ằng còn nhi
ệm v
ụ
nào chưa làm hay không. “Có” - Severn đáp. R
ồi ông đ
ềc
ập vi
ệc thi
ế
u gi
ảng d
ạ
y đ
ạ
o đ
ức trong trư
ờng đ
ại h
ọc: “Nhìn chung sinh viên ng
ồi trên
gh
ế
nhà trư
ờng không đư
ợc gi
ảng d
ạ
y nhi
ề
u v
ề
lĩnh v
ực này. H
ầ
uh
ết các nhà giáo d
ục đ
ề
ung
ại đ
ụng ch
ạm v
ấn đ
ề
. Đ
ạ
o đ
ức thư
ờng đ
ể
cho ph
ụ
huynh x
ử
lý. K
ết qu
ả
là thanh niên v
ốn c
ần đư
ợc rèn luy
ện v
ề
đ
ạ
o đ
ức và luân lýnh
ất thì l
ại ít đư
ợc giáo d
ục v
ề
lĩnh v
ực nàynh
ất. Đ
ạ
o đ
ức và luân lý không ph
ải là tôn giáo, mà là nguyên t
ắc hành x
ửt
ốt, có logic, h
ợp lý vàc
ần thi
ết chom
ột xãh
ội thanh bình”.
Giáo d
ục v
ề
trí não mà không giáo d
ục v
ề
đ
ạ
o đ
ức làm
ột n
ền giáo d
ục l
ệch l
ạc. -
Thoedore Roosevelt
Đ
Ạ
O Đ
ỨC VÀT
ÍNH H
ỢP PHÁP
Tính h
ợp pháp và đ
ạ
o đ
ức là hai lĩnh v
ực khác nhauc
ủ
a đ
ời s
ống. M
ột v
ấn đ
ề
nào đó có th
ểh
ợp đ
ạ
o đ
ức nhưng l
ại không h
ợp pháp và ngư
ợc l
ại. Ví d
ụ
:
1. Nhân viên b
ả
o hi
ểm ch
ỉ
quan tâm đ
ến vi
ệc làm sao ki
ếm đư
ợc th
ật nhi
ề
u ti
ền hoah
ồng t
ừ
vi
ệc
bán b
ả
o hi
ểm cho khách hàng, mà không quan tâm r
ằng chính sách b
ả
o hi
ểm
ấ
y cóh
ợp lý hay không. Đi
ề
u này có th
ểh
ợp pháp nhưng vô đ
ạ
o đ
ức.
2. M
ột ngư
ời lái xe vư
ợt t
ốc đ
ộ
, c
ốg
ắng ch
ở
đ
ứ
a con đic
ấp c
ứ
u càng nhanh càng t
ốt. Dù có vi ph
ạm lu
ật giao thông, n
gư
ời ta cũng d
ễ
dàng b
ỏ
qua cho anh trong trư
ờng h
ợp này. Nhưng s
ẽ
là vô đ
ạ
o đ
ức khi các v
ị
bác sĩch
ần ch
ừ
, không có s
ựh
ỗ
tr
ợk
ịp th
ời.
Tính h
ợp pháp thi
ết l
ập chu
ẩn m
ực t
ối thi
ể
u, trong khi đó đ
ạ
o đ
ức và các giá tr
ị
vư
ợt ngoàinh
ững tiêu chu
ẩn đó.
M
ỤC Đ
ÍCH S
ỐNG
Hãyh
ọc như th
ể
b
ạn s
ẽ
s
ống mãi.
Hãy s
ống như th
ể
b
ạn s
ẽch
ết ngày mai.
-
Mahatma Gandhi
Con ngư
ời có nhi
ề
u ki
ể
u khao khát, m
ột trong nh
ững khao khát có ích nh
ất đó là s
ống cóm
ục đích...
Càng s
ớm tìm th
ấ
ym
ục đích s
ống, cu
ộc đ
ời chúng ta càng t
ốt
đ
ẹp hơn. Thách th
ức l
ớn nh
ất chính là trong hành trình tìm ki
ếm
ấ
y ta không bao gi
ờ
đ
ặt d
ấ
uch
ấm h
ết v
ới m
ục đích c
ủ
a mình, không ch
ỉ
v
ới tư cách cá nhân mà còn đ
ối v
ới gia đình, t
ổch
ức và đ
ất nư
ớc. M
ột khi cóm
ục đích s
ống và giá tr
ị
làm ngư
ời rõ ràng,
ta s
ẽ
tìm đư
ợc s
ự
cân b
ằng đ
ạ
o lý khi gi
ải quy
ết mâu thu
ẫn gi
ữ
a quy
ền l
ợi cá nhân và b
ổn ph
ận xãh
ội. Ta bi
ết khi nào ph
ải nêu rõ l
ập trư
ờng. Đó là khi ta b
ắt đ
ầ
u cónh
ững quy
ết đ
ịnh đúng đ
ắn vì l
ợi ích lâu dài thay vì quy
ết đ
ịnh sai trái hư
ớng vào cái l
ợi
trư
ớc m
ắt. Khôn ngoan, trư
ởng thành giúp con ngư
ời hi
ể
u bi
ết sâu hơn nh
ững v
ấn đ
ề
tr
ọng đ
ại.
Janette Colet
ừng nói: “Hãych
ỉ
cho tôi ngư
ời hài lòng v
ới nh
ững đi
ề
ut
ầm thư
ờng, tôi s
ẽch
ỉ
cho b
ạn th
ấ
yk
ẻ
có s
ố
ph
ận đ
ịnh s
ẵn là th
ất b
ạ
i”. Cu
ộc đ
ời không ph
ải
là môn th
ể
thao ngo
ạn
m
ục. Ta không th
ểng
ồi làm khán gi
ả
xem s
ự
vi
ệc x
ả
y ra, mà ph
ải tìm m
ục đích làm cu
ộc s
ống có ý nghĩa vàn
ỗ
l
ực đ
ạt m
ục đích đó.
Không th
ểt
ự
giúp mình n
ế
u không giúp ngư
ời khác.
Không th
ể
làm cu
ộc s
ống c
ủ
a mình phong phún
ế
u không g
iúp ngư
ời khác phát tri
ển.
Không th
ể
th
ịnh vư
ợng n
ế
u không mang l
ại s
ự
ph
ồn th
ịnh cho ngư
ời khác. -
Janette Cole, Đ
ại h
ọc Spellman
M
ỗi ngư
ời chúng tac
ần cóm
ột m
ục đích s
ống nh
ất đ
ịnh. Có ngư
ời h
ỏi nhà khoah
ọc Albert Einstein r
ằng: “T
ại sao con ngư
ời t
ồn
t
ại trên đ
ời?”. Ông đáp: “N
ế
u vũ tr
ụ
làm
ột s
ựng
ẫ
u nhiên, chúng ta cũng ng
ẫ
u nhiên. S
ựng
ẫ
u nhiên
ấ
y có ý nghĩa trong vũ tr
ụ
, cũng có ý nghĩa trong m
ỗi chúng ta”. Và ông nói thêm: “Càng nghiên c
ứ
u v
ật lý, tôi càng nghiêng v
ề
siêu hình h
ọ
c”.
H
ỌC GIÁ TR
Ị
L
ÀM NGƯ
ỜI
Ởm
ột trư
ờng Trung h
ọc n
ọ
, trong ti
ết Giáo d
ục công dân, th
ầ
y giáo đưa ra câu chuy
ện v
ềm
ột n
ữ
sinh trong l
ớp nh
ặt đư
ợc ví ti
ền đ
ựng 1.000 đô-la đem tr
ả
l
ại cho ngư
ời m
ất r
ồi đ
ề
ngh
ịc
ả
l
ớp đưa ra suy nghĩ v
ề
hành đ
ộng này. Đa ph
ần h
ọc sinh trong
l
ớp đ
ề
u cho r
ằng b
ạn này th
ật ng
ốc, vìk
ẻ
b
ất c
ẩn thì đáng b
ị
tr
ừng ph
ạt.
Khi đư
ợc h
ỏi th
ầ
y giáo đã nói gì v
ới h
ọc sinh, th
ầ
y đáp: “À, đương nhiên tôi không nói gìc
ả
. N
ế
u đ
ứng
ở
quan đi
ểm đúng sai r
ạch ròi, thì tôi không ph
ải làc
ố
v
ấn c
ủ
a các em. Tôi không th
ể
áp đ
ặt quan đi
ểm c
ủ
a mình”.
M
ột khi b
ốm
ẹ
, th
ầ
y cô không truy
ền d
ạ
y cho tr
ẻnh
ững giá tr
ị
làm ngư
ời thì tr
ẻ
s
ẽh
ọc t
ừ
ai? Có th
ể
chúng s
ẽh
ọc t
ừ
các phương ti
ện truy
ền thông, k
ểc
ảnh
ững ngu
ồn không như mong đ
ợi. Ngư
ời th
ầ
y trong ví d
ụ
trên không nh
ững vô trách nhi
ệm v
ới nh
ững giá tr
ị
đ
ạ
o đ
ức b
ị
bóp méo mà còn không x
ứng đáng
ở
cương v
ịc
ủ
am
ột nhà giáo.
HÀNH VI CHI
ẾN TH
ẮNG VÀ NGƯ
ỜI CHI
ẾN TH
ẮNG
S
ự
khác bi
ệt gi
ữ
a chi
ến th
ắng và làm ngư
ời chi
ến th
ắng là gì? Chi
ến th
ắng là s
ự
ki
ện, làm ngư
ời chi
ến th
ắng
là v
ấn đ
ề
tinh th
ần. Ngư
ời chi
ến th
ắng duy trì chi
ến th
ắng theo ý nghĩa d
ự
a vàoh
ệ
th
ống giá tr
ị
làm ngư
ời c
ủ
ah
ọ
.
NH
ỮNG CÂU CHUY
ỆN CHI
ẾN TH
ẮNG TRUY
ỀN C
ẢM H
ỨNG
1. Th
ế
v
ận h
ội là s
ự
ki
ện tr
ọng đ
ại mang t
ầm qu
ốc t
ế
, th
ế
nhưng khi th
ấ
y đ
ối th
ủg
ặp n
ạn, v
ận đ
ộng viên Lawrence Lemieux đã s
ẵn sàng ng
ừng l
ại trên đư
ờng đua đ
ể
giúp đ
ỡ
. R
ất nhi
ề
u ngư
ời dõi theo hành đ
ộng c
ủ
a anh. Thái đ
ộ
coi tr
ọng s
ự
an toàn và quan tâm đ
ến sinh m
ạng ngư
ời khác
ở
anh đã l
ớn hơn ni
ềm khát khao chi
ến th
ắng. Dù không giành th
ắng l
ợi,
nhưng anh làm
ột ngư
ời chi
ến th
ắng, đư
ợc m
ọi ngư
ời tôn vinh vì nghĩac
ử
cao đ
ẹp. Anh đã cho th
ấ
y tinh th
ần Th
ế
v
ận h
ội s
ống mãi.
2. Reuben Gonzales d
ự
tr
ận chung k
ết gi
ải đ
ấ
u qu
ần v
ợt tranh ch
ức vô đ
ịch th
ế
gi
ới.
Ở
ván cu
ối, khi đang giành l
ợi th
ế
ghi đi
ểm
quy
ết đ
ịnh th
ắng l
ợi chung cu
ộc, Gonzales đánh m
ột cú r
ất tuy
ệt. Tr
ọng tài chính và tr
ọng tài biên đ
ề
u công nh
ận đó là cú đánh đ
ẹp và tuyên b
ố
anh là ngư
ời chi
ến th
ắng chung cu
ộc. Nhưng Gonzales, saum
ột thoáng s
ững l
ại ng
ần ng
ừ
, đã quay l
ại b
ắt tay đ
ối t
h
ủ
và nói: “Cú đánh
ấ
y có l
ỗ
i”. Sau đó, anh m
ất quy
ền giao bóng và cu
ối cùng thua tr
ận.
M
ọi ngư
ời đ
ề
u s
ửng s
ốt. Ai có th
ể
tư
ởng tư
ợng m
ột tay v
ợt v
ới chi
ến th
ắng c
ận k
ề
như v
ậ
y l
ại t
ự
tru
ất quy
ền giao bóng c
ủ
a mình đ
ể
r
ồi b
ị
thua cu
ộc? Khi đư
ợc h
ỏi t
ại sao
, Gonzales đáp: “Đó là đi
ề
u duynh
ất c
ần làm đ
ể
tôi gi
ữ
s
ự
chính tr
ực c
ủ
a mình”. Thua tr
ận, nhưng anh v
ẫn là ngư
ời chi
ến th
ắng.
3. M
ột nhóm nhân viên bán hàng r
ời thành ph
ố
đih
ọp và báo v
ới gia đình s
ẽ
v
ề
nhà vàot
ối th
ứ
sáu. Nhưng thói quen h
ội h
ọp xưan
ay là v
ậ
y, ngư
ời nàyg
ặp ngư
ời kia và cu
ộc h
ọp c
ứ
kéo dài lê thê. H
ọ
ph
ải b
ắt chuy
ến bay cu
ối cùng trong ngày, nhưng đ
ến sân baych
ỉ
còn dư vài phút. T
ất c
ả
cùng ch
ạ
y, tayc
ầm vé, hy v
ọng lên máy bayk
ịp lúc. Trong khich
ạ
y, m
ột ngư
ời va ph
ải bàn bán trái
cây. Trái cây văng tung toé, b
ị
gi
ập vàn
ằm ng
ổn ngang trên sàn nhà. Nhưng h
ọ
không có th
ời gian d
ừng l
ại. H
ọt
ới máy bay v
ừ
ak
ịp gi
ờc
ất cánh. T
ất c
ả
th
ở
phàonh
ẹ
nhõm, tr
ừm
ột ngư
ời. Anh đ
ứng d
ậ
y, t
ạm bi
ệt b
ạn bè và quay l
ại chi
ếc bàn bán trái cây lúc nã
y. Nh
ững gì anh nhìn th
ấ
y khi
ến anh nh
ẹ
lòng vì mình đã quy
ết đ
ịnh quay l
ại. Sau chi
ếc bàn là cô bé mùch
ừng mư
ời tu
ổi, bán trái cây đ
ể
ki
ếm s
ống. Anh b
ả
o: “Hy v
ọng t
ụi anh chưa làm h
ỏng m
ột ngàyc
ủ
a em”. Anh l
ấ
yt
ừ
túi áo ra 10 đô-la, trao cho cô bé và nói: “Ph
ần này là đ
ền choch
ỗ
trái câyh
ồi nãy” r
ồi anh bư
ớc đi. Cô bé không nhìn th
ấ
y đi
ề
u gì
đang di
ễn ra; nhưng khi ti
ếng chân ngư
ời thanh niên d
ần khu
ất, cô v
ới gi
ọng h
ỏi theo: “Có ph
ải ngư
ời là Thư
ợng Đ
ế
không?”.
Ta có th
ể
là ngư
ời chi
ến th
ắng không có
huy chương và làk
ẻ
b
ại tr
ận có huy chương. T
ất c
ả
ph
ụ
thu
ộc vào chính b
ản thân chúng ta.
CHI
ẾN TH
ẮNG TH
ỰC S
Ự
Ba ngư
ời b
ạn ch
ạ
y marathon cùng hàng trăm đ
ối th
ủ
khác. Không ai trong h
ọ
th
ắng cu
ộc. V
ậ
yc
ả
ba ngư
ời này thua cu
ộc chăng? Không h
ẳn th
ế
. M
ỗi
ngư
ời tham d
ự
cu
ộc đua v
ới nh
ững m
ục tiêu khác nhau. Ngư
ời th
ứnh
ất ch
ạ
y đua đ
ể
ki
ểm tra s
ức ch
ị
u đ
ựng c
ủ
a mình – k
ết qu
ả
anh th
ể
hi
ện t
ốt hơn mong đ
ợi. Ngư
ời th
ứ
hai mu
ốn c
ải thi
ện thành tích trư
ớc đây, và anh đã thành công. Ngư
ời th
ứ
ba chưa bao gi
ờch
ạ
y
marathon – m
ục tiêuc
ủ
a anh là hoàn thành cu
ộc đua và anh đã làm đư
ợc đi
ề
u
ấ
y. T
ừng ngư
ời bư
ớc vào cu
ộc đua v
ới m
ục tiêu khác nhau và đ
ề
u đã hoàn thành, h
ọ
là ngư
ời chi
ến th
ắng dù ai đo
ạt huy chương vàng đin
ữ
a.
Mark Twain t
ừng nói r
ằng x
ứng đáng v
ới vinh
d
ự
mà không nh
ận đư
ợc b
ằng khen v
ẫn t
ốt hơn lành
ận đư
ợc b
ằng khen mà không x
ứng đáng. Ph
ẩm giá con ngư
ời không nhìn nh
ận
ở
vi
ệc chi
ếm h
ữ
u mà là
ởch
ỗ
x
ứng đáng.
N
ế
u xem chi
ến th
ắng làm
ục tiêu duynh
ất, b
ạn có th
ể
b
ỏ
sót nh
ững ph
ần thư
ởng tinh th
ần khác
khi làm t
ốt công vi
ệc đã đ
ề
ra. Quan tr
ọng hơn chi
ến th
ắng là danh d
ự
. Thua trong danh d
ự
có th
ể
là do thi
ế
u chu
ẩn b
ị
còn chi
ến th
ắng nh
ờ
gian d
ối là d
ấ
u hi
ệ
uc
ủ
a ngư
ời thi
ế
u tư cách.
Th
ật không đáng khi b
ịt m
ắt s
ự
chính tr
ực c
ủ
a mình và đi đư
ờng t
ắt đ
ểch
i
ến th
ắng. Ngư
ời ta có th
ể
đo
ạt cúp nhưng s
ẽ
th
ấ
y khinh b
ỉ
chính mình.
Ngư
ợc l
ại, ngư
ời gi
ữ
tinh th
ần chi
ến th
ắng s
ống và làm vi
ệc hàng ngày như th
ể
đó là ngày cu
ối cùng c
ủ
a đ
ời mình. Và khi ph
ải ra đi, h
ọt
ừ
giã cõi đ
ời v
ới tư cách c
ủ
a ngư
ời chi
ến th
ắng.
TƯ CÁCH NGƯ
ỜI CHI
ẾN TH
ẮNG
Ngư
ời gi
ữ
tinh th
ần chi
ến th
ắng thư
ờng có thái đ
ộ
hòa nhã. H
ọ
không bao gi
ờ
khoác lác v
ề
b
ản thân, bi
ết c
ảm kích và trân tr
ọng đ
ồng đ
ội l
ẫn đ
ối th
ủc
ủ
a mình.
Nhi
ề
u ngư
ời bi
ết cách thành công, nhưng l
ại không bi
ết cách x
ử
trí khit
hành công.
Th
ực t
ế
, đ
ời s
ống là đ
ấ
u trư
ờng và ta ph
ải thi đ
ấ
u. Thi đ
ấ
u giúp ngư
ời có tính c
ạnh tranh phát tri
ển. M
ục tiêuc
ủ
a chúng ta là chi
ến th
ắng, nhưng ph
ải là chi
ến th
ắng m
ột cách công b
ằng, trung th
ực, đ
ứng đ
ắn vàh
ợp l
ệ
.
DI S
ẢN C
Ủ
A NGƯ
ỜI CHI
ẾN TH
ẮN
G
Câu chuy
ện v
ề
ngư
ời xâyc
ầ
uM
ột ông lão đơn đ
ộc bư
ớc đi trên đư
ờng v
ắng. Chi
ề
u xu
ống l
ạnh l
ẽ
o, xám x
ịt, ông đ
ến bên b
ờ
v
ực, mênh mông, sâu th
ẳm, ch
ỉ
có dòng nư
ớc
ảm đ
ạm trôi. Ông lão đã băng qua v
ực trong ánh ch
ạng v
ạng m
ờnh
ạt; dòng nư
ớc u ám không khi
ến ông s
ợ
hãi; nhưng khit
ới b
ờ
an toàn r
ồi ông lão quay l
ại, b
ắc chi
ếc c
ầ
u băng qua dòng nư
ớc.
“Này ông lão!”- M
ột ngư
ời cũng hành hương như ông g
ần đóc
ất ti
ếng.“Ông đang lãng phí s
ức kh
ỏ
e khi d
ựng c
ầ
u
ở
đây đ
ấ
y;
chuy
ến hành hương c
ủ
a ông r
ồi s
ẽk
ết thúc
cu
ối ngày; ông không bao gi
ờ
ph
ải đi đư
ờng nàyn
ữ
a; đã băng qua v
ực sâu th
ế
này r
ồi, ông ph
ải nh
ọc công b
ắc c
ầ
u làm gì vào lúc chi
ề
u tà?”.
Ngư
ời b
ắc c
ầ
ung
ẩng mái đ
ầ
u già nua, b
ạc tr
ắng, đáp l
ại: “Anh b
ạn t
ốt b
ụng ơi, trên đư
ờng tôi đi qua, ngày mai phía s
au s
ẽ
cóm
ột thanh niên cũng ph
ải đi l
ối này. V
ực th
ẳm này v
ới tôi không là gì, nhưng v
ới anh chàng tóc vàng
ấ
y có th
ể
là b
ẫ
y sâu. Chàng trai
ấ
y ph
ải đi qua lúc tr
ời t
ối. Cho nên, anh b
ạn t
ốt b
ụng ơi, tôi làm chi
ếc c
ầ
u này là đ
ể
cho chàng trai
ấ
y”.
- Will
Allen Dromgoole
Socrates d
ạ
yh
ọc cho Plato; Plato d
ạ
y Aristotle; Aristotle d
ạ
y Alexander Đ
ại Đ
ế
. Ki
ến th
ức, n
ế
u không đư
ợc truy
ền l
ại cho đ
ời sau, h
ẳn s
ẽm
ất đi.
Trách nhi
ệm l
ớn nh
ất c
ủ
a chúng ta là truy
ền l
ại di s
ản mà th
ếh
ệ
ti
ếp theo có th
ểt
ự
hào.
S
ỰT
HAY Đ
ỔI TRONG L
ỐI S
ỐNG
Thay đ
ổi là đi
ề
ut
ất y
ế
u, dù ta có mu
ốn hay không. Năm 1958, khi kh
ả
o sát ý ki
ến các hi
ệ
u trư
ởng m
ột trư
ờng Trung h
ọc r
ằng nh
ững v
ấn đ
ề
chính c
ủ
ah
ọc sinh trư
ờng th
ầ
y (cô) là gì? Câu tr
ả
l
ời ngư
ời tanh
ận đư
ợc đó là:
1. Không làm bàit
ập v
ề
nhà.
2. Không bi
ết quý tr
ọng tài s
ản. Ví d
ụ
: quăng sách v
ở
.
3. Không bi
ết ti
ết ki
ệm (như đ
ể
đèn sáng khi tan l
ớp).
4. Ném gi
ấ
y trong l
ớp h
ọc.
5. Rư
ợt đu
ổi nhau trên hành lang.
Cũng câuh
ỏi trên, nhưng 30 năm sau (cách m
ột th
ếh
ệ
), t
ức năm 1988, thì
câu tr
ả
l
ời nh
ận đư
ợc khi
ến gi
ới nghiên c
ứ
u không kh
ỏi s
ững s
ờ
. Nh
ững v
ấn đ
ề
chính c
ủ
ah
ọc sinh trung h
ọc th
ời nay đó là:
1. N
ạ
o phá thai
2. AIDS
3. Hi
ếp dâm
4. Ma túy
5. N
ạn đánh đ
ập, b
ắn gi
ết, dùng súng và dao trong trư
ờng h
ọc
NH
ỮNG GIÁ TR
Ị
TRUY
ỀN TH
ỐNG
M
ỗi qu
ốc gia đư
ợc g
ắn k
ết b
ởi ni
ềm tin và tinh th
ần t
ập th
ể
. Đi
ề
u đó giúp ngư
ời dân vư
ợt quam
ọi mâu thu
ẫn
ảnh hư
ởng đ
ến s
ự
phát tri
ển xãh
ội, ngôn ng
ữ
, đ
ạ
o đ
ức, l
ối s
ống và s
ự
toàn v
ẹn c
ủ
a qu
ốc gia
ấ
y. - John Gardner
Nh
ững giá tr
ị
làm ngư
ời như tinh th
ần
trách nhi
ệm, s
ự
chính tr
ực, lòng yêu nư
ớc,… b
ịm
ột s
ố
ngư
ời ngày nay cho là l
ỗi th
ời. Nhưng s
ự
th
ật không ph
ải v
ậ
y. Nh
ững giá tr
ị
ấ
y mang tính ch
ất truy
ền th
ống ch
ứch
ắc ch
ắn không bao gi
ờ
l
ỗi th
ời.
B
ất k
ỳ
xãh
ội nào đánh m
ất nh
ững giá tr
ị
đ
ạ
o đ
ức truy
ền
th
ống đ
ề
u s
ẽ
rơi vào th
ảm h
ọ
a, b
ởi m
ọi s
ụp đ
ổ
trong l
ịch s
ử
đ
ề
u kh
ởi đ
ầ
ut
ừ
suy đ
ồi đ
ạ
o đ
ức.
Hơn n
ử
a th
ếk
ỷ
trư
ớc, nư
ớc M
ỹ
lâm vào cu
ộc suy thoái tàn kh
ốc. M
ột ph
ần ba tài s
ản qu
ốc gia bi
ến m
ất trong vòng vài tháng. S
ản xu
ất suy gi
ảm 77%. M
ột ph
ần tư l
ực l
ư
ợng lao đ
ộng
th
ất nghi
ệp. Nhi
ề
u thành ph
ố
không th
ể
duy trìm
ởc
ử
a trư
ờng h
ọc. M
ột ph
ần năm h
ọc sinh ph
ổ
thông
ở
New York b
ị
suy dinh dư
ỡng. Có đ
ến 34 tri
ệ
u nam gi
ới, ph
ụn
ữ
và tr
ẻ
em không có thunh
ập.
Tuy nhiên trong nh
ững lúc t
ận cùng khó khăn
ấ
y, dùn
hi
ề
u ngư
ời dân ph
ải s
ống b
ằng n
ồi cháo tình thương, nhi
ề
u ngân hàng ph
ải đóng c
ử
a, T
ổng th
ống Franklin D. Roosevelt v
ẫn có th
ể
nói v
ới c
ả
nư
ớc M
ỹ
qua bài phát bi
ể
u trên đài r
ằng: “Ơn Chúa, nh
ững khó khăn c
ủ
a chúng tach
ỉ
v
ềm
ặt v
ật ch
ấ
t”.
LÒNG T
ỐT LÀ GÌ?
N
ế
u đưa ra câuh
ỏi kh
ả
o sát r
ằng: “B
ạn có ph
ải là ngư
ời t
ốt không?”, h
ầ
uh
ết m
ọi ngư
ời s
ẽ
đáp: “Có”. H
ỏi ti
ếp: “Đi
ề
u gì khi
ến b
ạn cho r
ằng b
ạn là ngư
ời t
ốt?”. L
ời đáp là:
• Tôi không l
ừ
a đ
ả
o th
ế
làt
ốt.
• Tôi không nói d
ối t
ức làt
ốt.
• Tôi không ăn c
ắp làt
ốt.
N
ế
u phân tích nh
ững lý do trên, ta th
ấ
y chúng không thuy
ết ph
ục l
ắm. Ch
ẳng h
ạn, v
ới ngư
ời cho r
ằng: “Tôi không l
ừ
a đ
ả
o”, đi
ề
u đóch
ỉ
có nghĩa anh ta không ph
ải làk
ẻ
l
ừ
a đ
ả
o. Tương t
ự
, ngư
ời b
ả
o mình không nói d
ối và ăn c
ắp ch
ỉ
có ý r
ằng h
ọ
không nói
d
ối và tr
ộm c
ắp. Nhưng nh
ững đi
ề
u
ấ
y không làm h
ọt
ốt đư
ợc. Ngư
ời tach
ỉt
ốt khi làm đư
ợc nh
ững đi
ề
ut
ốt ch
ứ
không ph
ải không làm đi
ề
u x
ấ
u. Ngư
ời t
ốt là ngư
ời mang trong mình nh
ững ph
ẩm ch
ất như công b
ằng, tình thương, can đ
ảm, chính tr
ực, th
ấ
uc
ảm, khiêm
t
ốn, trung thành và nhãnh
ặn. H
ọ
là ki
ể
u ngư
ời có th
ể
tin c
ậ
y đư
ợc, bi
ết đ
ứng lên b
ả
o v
ệ
công lý, giúp đ
ỡk
ẻ
kh
ốn khó, làm cho cu
ộc s
ống t
ốt đ
ẹp hơn. Đ
ểnh
ận ranh
ững bi
ể
u hi
ện c
ủ
a lòng t
ốt, c
ần có tiêu chí và chu
ẩn m
ực. Tiêu chí có th
ể
là đ
ạ
o đ
ức, ho
ặc lu
ật pháp quy đ
ịnh, cũng có khi làc
ả
hai. Tiêu chí đ
ạ
o đ
ức liên quan đúng - sai vàt
ất c
ảnh
ững vùng giao thoa gi
ữ
a chúng. Chúng đ
ề
ra r
ất rõ đi
ề
u gìt
ốt vàt
ốt hơn, đi
ề
u gì x
ấ
u và x
ấ
u hơn.
T
ẦM CAOC
Ủ
A CHU
ẨN M
ỰC Đ
Ạ
O Đ
ỨC
B
ạn s
ẽ
làm gì trong nh
ững tình hu
ống
sau?
1. B
ạn bi
ết giá ti
ền taxit
ừ
nhà mình đ
ến sân bay là 64 đô-la. Vì thư
ờng xuyên đi nên b
ạn bi
ết ch
ắc ch
ắn như th
ế
. Nhưng l
ần này tài x
ế
taxich
ỉ
xin b
ạn có 32 đô-la. B
ạn s
ẽ
làm gì?
2. B
ạn ăn t
ối
ở
nhà hàng. B
ạn g
ọi b
ốn món và ngư
ời ph
ục v
ụ
đem ra đ
ầ
y đ
ủ
, nhưng donh
ầm l
ẫn anh ch
ỉ
tính ti
ền ba món. B
ạn s
ẽ
làm gì?
3. B
ạn thân c
ủ
a b
ạn lâm b
ệnh n
ặng và b
ạn là nhân viên bán b
ả
o hi
ểm nhân th
ọ
. B
ạn c
ủ
a b
ạn c
ần giá tr
ị
b
ả
o hi
ểm lên đ
ến 100.000 đô-la. Không ai bi
ết và phát hi
ện ngư
ời b
ạn
ấ
y s
ắp ch
ết c
ả
. B
ạn có s
o
ạn h
ợp đ
ồng bán b
ả
o hi
ểm trong trư
ờng h
ợp này không?
Không th
ể
đ
ề
ra quy lu
ật đ
ạ
o đ
ức. B
ạn s
ẽ
khuyên con mình th
ế
nào trong tình hu
ống tương t
ự
? Hành vic
ủ
a b
ạn có tuân th
ủ
l
ời khuyên
ấ
y trong tình hu
ống tương t
ự
không? Chúng ta b
ắt đ
ầ
u bàih
ọc đ
ạ
o đ
ức t
ừ
khi chào đ
ời và ti
ếp t
ục h
ọc su
ốt đ
ời.
Đ
Ạ
O Đ
ỨC TRONG CÔNG VI
ỆC
Đ
ạ
o đ
ức hay thi
ế
u đ
ạ
o đ
ức th
ể
hi
ện rõ ràng trong m
ọi ngh
ề
nghi
ệp. Bác sĩ tham lam làm thêm th
ủt
ục và ph
ẫ
u thu
ật không c
ần thi
ết. Lu
ật sư b
ẻ
cong s
ự
th
ật. B
ốm
ẹ
l
ẫn con cái đ
ề
u cónh
ững l
ời nói d
ối vôh
ại. K
ế
toán và thư ký thư
ờng làm báo cáo sai l
ệch.
Khi l
ừ
ag
ạt nh
ững ngư
ời chung quanh, cũng có nghĩa là ta đang l
ừ
ag
ạt chính mình và chu
ẩn b
ị
đ
ể
mình b
ị
l
ừ
ag
ạt. Bên c
ạnh đó, khi l
ừ
ag
ạt ngư
ời khác, ta s
ẽ
tin h
ọ
cũng làm tương t
ự
v
ới mình, th
ế
là ta nghing
ờ
và bi quan.
K
ẾT LU
ẬN
T
ại sao có nhi
ề
u ngư
ời không thành công? Lý do chính là vìh
ọ
thi
ế
ut
ầm nhìn ho
ặc t
ầm nhìn b
ịh
ạn ch
ế
. C
ần ph
ải nuôi dư
ỡng nh
ững khao khát, t
ừ
đót
ừng bư
ớc bi
ến chúng thành hi
ện th
ực. Hãy s
ống v
ới lòng nhi
ệt tình, có chí
hư
ớng vàm
ục tiêu ph
ấn đ
ấ
u.
Gi
ấc mơc
ủ
a b
ạn là gì? M
ỗi ngày b
ạn s
ống có đưa b
ạn đ
ến g
ần mơ ư
ớc
ấ
y không? Đ
ừng nghe l
ời
ủ
ê, bi đát t
ừnh
ững k
ẻ
th
ất b
ại – h
ọch
ỉ
khi
ến b
ạn chùn bư
ớc mà thôi. Thay vào đó, hãy đón nh
ận l
ời khuyên t
ừnh
ững ngư
ời thành công.
Khit
ầm nhìn làm
ột năm, ta tr
ồng hoa. Khit
ầm nhìn là mư
ời năm, ta tr
ồng cây. Khit
ầm nhìn là vĩnh vi
ễn, ta tr
ồng ngư
ời. -
Ng
ạn ng
ữ
phương Đông
Hãynh
ớ
:
Ngư
ời chi
ến th
ắng không làm nh
ững đi
ề
u khác bi
ệt.
Mà chính cách h
ọ
làm t
ạ
o nên s
ự
khác bi
ệt!
- Shiv
Khera
Chia s
ẻ
ebook :
Sách Mới.net
Follow us on Facebook :
https://www.facebook.com/sachmoi.net