Xứ Cát

phần còn lại của một vệt màu sẫm kéo dài xuống má. Một vệt lõm mờ xỉn kéo qua ria mép và bộ râu chỉ ra nơi ống nối của bộ sa phục đánh dấu đường đi của nó từ mũi đến túi hứng. Người đàn ông dừng lại khi qua được một nửa đỉnh cồn cát, hai cánh tay duỗi

xuống mặt dốc dưới hướng gió. Máu vón thành cục trên lưng, cánh tay và chân. Những mảng cát xám vàng bám vào các vết thương. Chầm chậm, ông thu hai tay xuống dưới người, đẩy mình nhổm dậy, đứng nghiêng ngả ở đó. Và thậm chí trong cái hành động gần như là ngẫu nhiên này vẫn còn dấu vết của sự di chuyển chính xác xưa kia. “Ta là Liet-Kynes,” ông nói, hướng về phía đường chân trời trống rỗng, và giọng ông là bức biếm họa khàn khàn của cái sức mạnh từng nổi tiếng một thời. “Ta là nhà sinh thái hành tinh của Hoàng đế,” ông thì thầm, “nhà sinh thái hành tinh của Arrakis. Ta là người cai quản vùng đất

này.” Ông vấp chân, ngã sang một bên dọc bề mặt cứng phía đón gió của cồn cát. Hai bàn tay ông yếu ớt sục vào trong cát. Ta là người cai quản vùng đất này, ông nghĩ. Ông nhận ra mình đang trong trạng thái nửa tỉnh nửa mê, nhận ra chính ông nên chui sâu xuống cát, tìm kiếm tầng lót tương đối mát mẻ và để nó phủ lên người ông. Nhưng ông vẫn ngửi thấy cái mùi đậm đặc, khá ngọt ngào của quặng tiền hương dược nằm đâu đó dưới lớp cát này. Ông biết rõ mối nguy hiểm nằm

trong điều đó hơn bất kỳ người Fremen nào. Nếu ông ngửi thấy được mùi quặng tiền hương dược thì có nghĩa là các luồng khí nằm sâu dưới lớp cát này đang gần đạt tới mức áp suất nổ. Ông phải nhanh chóng rời khỏi nơi này. Tay ông yếu ớt quờ quạng dọc bề mặt cồn cát. Một suy nghĩ vụt qua đầu ông - rõ ràng, dứt khoát: Sự giàu có thực sự của một hành tinh nằm ở phong cảnh của nó, ở việc chúng ta dự phần thế nào vào cái nguồn gốc cơ bản đó của nền văn minh - nông nghiệp.

Rồi ông nghĩ thật kỳ lạ rằng tâm trí một khi đã gắn chặt quá lâu vào một con đường độc nhất thì không thể thoát ra khỏi con đường đó. Lính Harkonnen đã để ông ở lại đây, không có nước hay sa phục, chúng nghĩ rằng một con sâu cát sẽ thanh toán ông nếu sa mạc không làm điều đó. Bọn chúng đã nghĩ thật khoái chí nếu để ông sống rồi phải chịu cảnh chết dần chết mòn dưới bàn tay vô tình của hành tinh ông. Bọn Harkonnen luôn luôn thấy khó mà giết được người Fremen, ông nghĩ. Chúng ta thường không chết dễ dàng. Giờ thì ta sẽ chết... Ta sẽ sớm chết thôi... nhưng ta không thể thôi là một

nhà sinh thái học. “Chức năng cao nhất của sinh thái học là hiểu những hậu quả.” Giọng nói làm ông choáng váng vì ông nhận ra nó và biết chủ nhân của giọng nói đó đã chết. Đây là giọng của cha ông, nhà hành tinh học đã ở đây trước ông - cha ông chết lâu rồi, trong một vụ sập hầm ở vùng Lòng chảo Thạch cao. “Con đã đâm đầu vào tình thế khá là khó khăn ở đây rồi đấy, con ạ,” cha ông nói. “Lẽ ra con nên biết những hậu quả khi cố gắng giúp đỡ đứa con của vị Công tước đó.”

Ta mê sảng rồi, Kynes nghĩ. Giọng nói dường như phát ra từ bên phải ông. Kynes kéo lê mặt mình trên cát, quay đầu nhìn theo hướng đó - chẳng có gì ngoài một đường cong trải dài của cồn cát đang nhảy múa với những con quỷ nóng rẫy dưới ánh sáng chói lòa của mặt trời. “Càng có nhiều sự sống bên trong một hệ thống thì càng có nhiều chỗ thích hợp dành cho sự sống,” cha Kynes nói. Và giờ giọng nói phát ra từ bên trái, đằng sau ông.

Tại sao cha di chuyển vòng quanh? Kynes tự hỏi. Cha không muốn mình nhìn thấy sao? “Sự sống cải thiện khả năng duy trì sự sống của môi trường,” cha ông nói. “Sự sống làm cho các dưỡng chất thiết yếu trở nên có sẵn hơn. Nó hợp nhất thêm nhiều năng lượng vào hệ thống thông qua sự tương tác hóa học to lớn từ cơ thể này đến cơ thể khác.” Tại sao cha cứ nhai đi nhai lại cùng một chủ đề? Kynes tự hỏi. Mình biết điều này từ khi chưa tới mười tuổi kia. Những con chim ưng sa mạc, những kẻ

ăn xác chết trên vùng đất này như hầu hết các loài hoang dã, bắt đầu lượn tròn trên đầu ông. Kynes thấy một cái bóng bay qua gần tay ông, buộc đầu ông ngoái ra xa hơn để nhìn lên phía trên. Đàn chim là một mảng lờ mờ trên nền trời xanh bạc - những vết nhọ nồi lốm đốm phía xa lơ lửng trên đầu ông. “Chúng ta là những nhà nghiên cứu đa ngành,” cha ông nói. “Con không thể vạch những đường thẳng rõ ràng bao quanh những vấn đề mang tầm vóc hành tinh. Nghiên cứu hành tinh là ngành khoa học cắt-cho-vừa.” Cha đang cố nói gì với mình? Kynes

băn khoăn. Phải chăng có một hậu quả nào đó mà mình không nhận ra? Má ông lại sụt xuống lớp cát nóng, và ông ngửi thấy mùi đá cháy khét lẹt bên dưới những luồng khí tiền hương dược. Từ một góc logic nào đó trong tâm trí ông hình thành một suy nghĩ: Bọn chim ăn xác chết đó lượn trên đầu ta. Có thể vài tay thuộc hạ Fremen của ta sẽ nhìn thấy chúng và tới đây kiểm tra. “Đối với nhà hành tinh học đang làm việc, công cụ quan trọng nhất của anh ta là con người,” cha ông nói. “Con phải trau dồi sự hiểu biết về sinh thái học cho dân chúng. Đó là lý do cha tạo ra hình

thức chú giải sinh thái học hoàn toàn mới mẻ này.” Cha đang nói lại những điều cha đã nói với mình khi mình còn trẻ con, Kynes nghĩ. Ông bắt đầu cảm thấy mát mẻ, nhưng cái góc logic đó trong tâm trí ông nói với ông: Mặt trời ở trên đầu. Ông không có sa phục và ông đang nóng; mặt trời đang thiêu đốt hơi ẩm bốc ra từ cơ thể ông. Những ngón tay ông quờ quạng yếu ớt trên cát.

Thậm chí bọn chúng không thể để lại cho ta dù chỉ là một bộ sa phục! “Sự có mặt của hơi ẩm trong không khí giúp chống lại sự bốc hơi quá nhanh từ những cơ thể sống,” cha ông nói. Tại sao cha cứ nói lại những điều hiển nhiên đó? Kynes tự hỏi. Ông cố gắng nghĩ về hơi ẩm trong không khí - cỏ bao phủ cồn cát này... có nước ở nơi nào đó bên dưới ông, một qanat dài đầy ắp nước lộ ra dưới bầu trời chỉ có điều là ở trong tranh minh họa sách. Nước lộ thiên... nước tưới... phải tốn cỡ năm ngàn mét khối nước để tưới một héc

ta đất trong mỗi vụ mùa, ông nhớ lại. “Mục tiêu đầu tiên của chúng ta trên Arrakis là những vùng đồng cỏ”, cha ông nói. Chúng ta sẽ bắt đầu với những thảm cỏ nghèo nàn biến dị này. Khi đã giữ lại được hơi ẩm trong các thảm cỏ rồi, chúng ta sẽ tiếp tục với những cánh rừng vùng cao, sau đó là vài thiết bị chứa nước lộ thiên - ban đầu nhỏ thôi - và dọc theo những con đường có nhiều gió thổi sẽ đặt các bẫy gió và thiết bị thu sương nằm cách quãng nhau thành hàng để lấy lại cái mà gió đã cướp đi. Chúng ta phải tạo ra một sirocco - cơn gió ẩm - nhưng chúng ta vẫn mãi mãi cần đến những chiếc bẫy gió.”

Luôn luôn lên lớp ta, Kynes nghĩ. Tại sao cha không thôi đi? Cha không thấy mình đang chết đây sao? “Con cũng sẽ chết,” cha ông nói, “nếu con không thoát ra khỏi cái bong bóng ngay lúc này đang hình thành sâu bên dưới con. Nó nằm ở đó và con biết nó. Con có thể ngửi thấy những luồng khí tiền hương dược. Con biết những Ngài tạo bé đang bắt đầu để mất chút nước của các ngài vào khối quặng đó.” Cái ý nghĩ rằng bên dưới ông có nước khiến ông muốn điên lên. Bây giờ ông tưởng tượng ra nó - bị giam kín trong các

vỉa đá rỗ ong bởi những Ngài tạo bé nửa cây nửa thú thô kệch - và cái lỗ thủng mỏng manh đang phun một dòng nước cực kỳ trong trẻo, tinh khiết, lỏng, thật là dịu ngọt vào... Khối quặng tiền hương dược! Ông hít vào, ngửi thấy rõ ràng cái mùi ngọt ngào đó. Bây giờ hương thơm xung quanh ông đậm đặc hơn lúc trước. Kynes chống đầu gối nhổm dậy, lắng nghe tiếng chim rít lên, tiếng vỗ cánh vội vã. Đây là vùng sa mạc chứa hương dược,

ông nghĩ. Chắc hẳn phải có người Fremen ở đây thậm chí là dưới ánh nắng ban ngày. Chắc chắn họ có thể nhìn thấy lũ chim và sẽ đến kiểm tra. “Di chuyển qua cảnh quan là điều bắt buộc để loài vật có thể sống sót,” cha ông nói. “Các dân tộc du cư làm theo đúng sự bắt buộc này. Cách thức di chuyển thích ứng với các nhu cầu của cơ thể về nước, thức ăn, khoáng chất. Bây giờ chúng ta phải điều khiển sự di chuyển này, hướng nó vào những mục đích của chúng ta.” “Im ngay, ông già,” Kynes càu nhàu.

“Chúng ta phải làm ở Arrakis một việc mà trước kia chưa ai từng thử làm cho toàn bộ một hành tinh,” cha ông nói. “Chúng ta phải sử dụng con người như một lực sinh thái hữu ích - lồng vào đó sự sống đã thích nghi giống như trên trái đất: đây một cái cây, đó một con vật, nọ một con người - để thay đổi chu trình nước, để xây dựng một kiểu phong cảnh mới.” “Im đi!” Kynes rên lên. “Chính cách di chuyển đã cho chúng ta manh mối đầu tiên dẫn tới mối quan hệ giữa sâu cát và hương dược,” cha ông nói.

Một con sâu cát, Kynes nghĩ với niềm hy vọng dâng tràn. Một Ngài tạo chắc chắn sẽ xuất hiện khi bong bóng này nổ tung. Nhưng ta không có móc bắt sâu cát. Ta có thể cưỡi lên Ngài tạo lớn bằng cách nào đây nếu không có móc? Ông có thể cảm thấy nỗi thất vọng đang làm cạn dần chút sức lực nhỏ nhoi còn lại trong mình. Nước ở gần đây thôi - chỉ khoảng một trăm mét bên dưới ông; một con sâu cát chắc chắn sẽ đến, nhưng chẳng có cách nào bẫy được nó trên bề mặt và sử dụng nó. Kynes ngã mạnh xuống mặt cát phía

trước, trở về đúng chỗ lún nông mà những di chuyển của ông đã để lại rõ vết. Ông cảm thấy cát nóng cọ vào má trái, nhưng sự xúc động đã xa rồi. “Môi trường ở Arrakeen tự làm cho nó trở thành một phần trong mẫu hình tiến hóa của các dạng sống tự nhiên,” cha ông nói. “Thật kỳ lạ biết bao khi có quá ít người từng ngẩng đầu lên khỏi đám hương dược đủ lâu để tự hỏi do đâu sự cân bằng gần như lý tưởng giữa N2 - O2 - CO2 lại được duy trì ở đây trong khi không hề có những vùng thực vật rộng lớn. Quyển năng lượng của hành tinh này nằm sờ sờ đó, nhìn là hiểu - một quá trình dữ dội, đúng vậy, nhưng dẫu sao

vẫn là một quá trình. Thiếu một mắt xích ở đó ư? Thì một cái gì đó sẽ bổ khuyết vào chỗ ấy. Khoa học vốn hình thành từ quá nhiều điều mà sau khi chúng được lý giải thì lại có vẻ thật hiển nhiên. Cha biết Ngài tạo bé có ở đó, sâu trong cát, rất lâu trước khi cha nhìn thấy nó.” “Xin đừng lên lớp con nữa, thưa cha,” Kynes thì thầm. Một con chim ưng đậu xuống trên cát gần bàn tay xoãi rộng của ông. Kynes thấy nó gập cánh vào, nghiêng đầu chằm chằm nhìn ông. Ông vận hết tàn lực để kêu quạ quạ với nó. Con chim nhảy lò cò ra xa hai bước, nhưng vẫn nhìn ông chằm

chằm. “Trước đây con người và các công trình của họ đã có thời là một căn bệnh trên bề mặt hành tinh của họ,” cha ông nói. “Thiên nhiên có xu hướng đền bù cho những căn bệnh, xóa bỏ hoặc thâu tóm chúng, hợp nhất chúng vào hệ thống theo cách của riêng nó.” Con chim ưng hạ thấp đầu xuống, sải cánh ra, rồi lại thu vào. Nó chuyển sự chú ý sang bàn tay mở rộng của ông. Kynes nhận thấy ông chẳng còn chút sức lực nào mà kêu quạ quạ với nó.

“Cái hệ thống bao gồm tống tiền và cướp phá lẫn nhau trong lịch sử chấm dứt ở đây trên Arrakis này,” cha ông nói. “Con không thể mãi mãi ăn cắp cái con cần mà không quan tâm đến những người đến sau. Các đặc trưng vật lý của một hành tinh được ghi trong hồ sơ chính trị và kinh tế của nó. Chúng ta có bộ hồ sơ đó ở trước mặt và con đường của chúng ta là rõ ràng.” Cha không bao giờ ngừng lên lớp, Kynes nghĩ. Giảng giải, giảng giải, giảng giải - lúc nào cũng giảng giải. Con chim ưng nhảy lên một bước xích lại gần bàn tay mở rộng của Kynes, đầu tiên

quay đầu sang một bên, sau đó quay sang bên kia quan sát mảng thịt lộ ra. “Arrakis là hành tinh chỉ có một nòi,” cha ông nói. “Chỉ một nòi thôi. Nó hỗ trợ một tầng lớp thống trị sống như mọi tầng lớp thống trị ở mọi thời vẫn sống trong khi, bên dưới họ, đa số người dân nửa nô lệ nửa người sống bằng những thứ còn thừa lại. Chính đám dân này và những cơm thừa canh cặn đó là thứ đáng cho chúng ta quan tâm. Chúng có giá trị lớn lao mà chúng ta không bao giờ có thể ngờ tới.” “Con không thèm để ý đến cha đâu, cha ạ,” Kynes thì thầm. “Cha đi đi.”

Và ông nghĩ: Chắc chắn phải có vài người Fremen của ta ở gần đây. Họ không thể không nhìn thấy lũ chim trên đầu ta. Họ sẽ đến kiểm tra dù chỉ để xem liệu có hơi ẩm nào ở đây không. “Đám dân Arrakis sẽ biết chúng ta làm việc là để cho mảnh đất này có nước chảy,” cha ông nói. “Tất cả bọn họ, tất nhiên rồi, sẽ chỉ hiểu một cách mơ hồ về cách chúng ta định làm điều đó. Nhiều người, do không hiểu cái bài toán tỉ lệ￾khối lượng cấm, thậm chí có thể còn cho rằng chúng ta sẽ đưa nước từ một hành tinh nhiều nước nào đó đến. Cứ để họ muốn nghĩ sao thì nghĩ miễn là họ tin

chúng ta.” Chỉ một lát nữa thôi ta sẽ đứng dậy và nói cho cha biết ta nghĩ gì về ông ấy, Kynes nghĩ. Cứ đứng đó lên lớp ta khi mà lẽ ra nên giúp đỡ ta mới phải. Con chim nhảy lò cò thêm một bước, lại gần bàn tay mở rộng của Kynes hơn. Thêm hai con chim ưng nữa hạ xuống cát đằng sau nó. “Tôn giáo và luật pháp giữa đám dân của chúng ta phải là một và giống như nhau,” cha ông nói. “Mỗi hành động bất tuân phải là một tội lỗi và cần đến những hình phạt tôn giáo. Điều này sẽ có một lợi ích

kép: họ vừa tuân lệnh hơn vừa dũng cảm hơn. Chúng ta không được trông cậy quá nhiều vào lòng dũng cảm của từng cá nhân, con biết đấy, mà nên trông cậy vào lòng dũng cảm của toàn bộ dân chúng.” Bây giờ dân chúng của ta ở đâu khi ta cần họ nhất? Kynes nghĩ. Ông dồn hết sức, dịch bàn tay một khoảng bằng chiều rộng một ngón tay về phía con chim ưng gần nhất. Nó nhảy lùi vào giữa hai con kia, và cả ba con đứng trong thế sẵn sàng bay. “Kế hoạch của chúng ta sẽ đạt đến tầm cỡ một hiện tượng thiên nhiên,” cha ông nói. “Sự sống của một hành tinh là kết

cấu rộng lớn gồm nhiều thành tố gắn bó và có tương quan chặt chẽ. Những thay đổi của động thực vật sẽ được xác định trước tiên bởi các lực vật chất thô mà chúng ta điều khiển. Dẫu vậy, khi những thay đổi do chúng ta gây ra đã định hình, tự chúng sẽ trở thành những lực có ảnh hưởng và tác động to lớn - và chúng ta sẽ phải đối phó với cả chúng nữa. Tuy vậy, hãy ghi nhớ rằng chúng ta chỉ cần kiểm soát được ba phần trăm bề mặt năng lượng này - chỉ ba phần trăm thôi - để cho toàn bộ cấu trúc này nghiêng về phía trở thành hệ tự cung tự cấp của chúng ta.” Tại sao cha không giúp con? Kynes băn

khoăn. Luôn luôn là như thế: khi con cần cha nhất thì cha lại làm con thất vọng. Ông muốn quay đầu lại nhìn chằm chằm về hướng có giọng nói của cha, nhìn chằm chằm vào ông già ở phía dưới. Các cơ bắp từ chối làm theo yêu cầu của ông. Kynes thấy con chim ưng di chuyển. Nó tiến đến gần tay ông, bước đi thận trọng trong khi hai bạn nó chờ đợi với vẻ thờ ơ giả tạo. Con chim ưng dừng lại, chỉ cách bàn tay ông một bước nhảy. Tâm trí ông trở nên cực kỳ sáng tỏ. Ông bất ngờ nhìn ra một khả năng dành cho Arrakis mà cha ông chưa bao giờ nhìn

ra. Những khả năng song hành với con đường khác đó ào ạt tràn qua ông. “Không một thảm họa nào giáng xuống dân chúng của con có thể khủng khiếp hơn việc họ rơi vào tay một Người hùng,” cha ông nói. Đang đọc tâm trí ta đây! Kynes nghĩ. Tốt thôi... cứ để ông ấy đọc. Tin đã được gửi tới các làng sietch của ta, ông nghĩ. Không gì ngăn nổi chúng. Nếu con trai của Công tước còn sống, họ sẽ tìm ra cậu bé và bảo vệ cậu như ta ra lệnh. Họ có thể loại bỏ người đàn bà đó, mẹ của cậu ta, nhưng họ sẽ cứu

cậu bé. Con chim ưng nhảy lên một bước nữa, thu nhỏ khoảng cách giữa nó và tay ông. Nó nghiêng đầu quan sát mảng thịt trong bàn tay lật ngửa. Đột nhiên, nó thẳng người lên, vươn cao đầu, và với một tiếng rít cộc lốc nó lao vào không trung, chao nghiêng bay ra xa, hai bạn của nó theo sau. Họ đã tới! Kynes nghĩ. Người Fremen của ta đã tìm thấy ta! Rồi ông nghe thấy cát rung lên. Người Fremen nào cũng biết cái âm

thanh ấy, có thể ngay lập tức phân biệt được nó với tiếng động do sâu cát hay sinh vật sa mạc khác gây ra. Ở nơi nào đó bên dưới ông, khối quặng tiền hương dược đã tích đủ nước và chất hữu cơ từ những Ngài tạo bé, đã đạt đến giai đoạn tới hạn của sự tăng trưởng mạnh. Một bong bóng khí các bon níc khổng lồ đang hình thành sâu trong cát, trào lên trên trong “cú nổ” cực mạnh với một xoáy bụi ở trung tâm của nó. Nhờ đó những gì đã hình thành sâu dưới cát được trao đổi với bất kỳ thứ gì nằm trên bề mặt. Lũ chim ưng lượn tròn phía trên đầu, kêu the thé đầy thất vọng. Chúng biết chuyện gì đang xảy ra. Bất kỳ sinh vật sa mạc

nào cũng biết. Ta là một sinh vật sa mạc, Kynes nghĩ. Cha hiểu con không, thưa cha? Con là một sinh vật sa mạc. Ông cảm thấy cái bong bóng nâng ông lên, cảm thấy nó vỡ ra và xoáy bụi nhấn chìm ông, lôi ông xuống vùng tối đen mát mẻ. Trong một khoảnh khắc, cảm giác về sự mát mẻ và hơi ẩm làm ông cảm thấy sung sướng, nhẹ nhõm cả người. Rồi, trong khi hành tinh của ông giết ông, trong tâm trí Kynes chợt lóe lên ý nghĩ rằng cha ông và tất cả những nhà khoa học khác đều sai lầm, rằng các yếu tố cấu tạo bền vững nhất của vũ trụ là ngẫu

nhiên và sai lầm. Ngay cả lũ chim ưng cũng có thể hiểu rõ những thực tế này. Tiên tri và khả năng tiên cảm - làm sao có thể kiểm chứng chúng khi đối mặt với những câu hỏi không được trả lời? Hãy xem: Có bao nhiêu