CHƯƠNG 2 Luật là một cái bình có hai quai Trong nghề luật thì có nhiều người làm những công việc khác nhau: thẩm phán, kiểm sát viên, cán bộ pháp chế của các cơ quan, luật sư, công chứng viên… Ở đây, tôi đề cập hai người là cán bộ pháp chế và luật sư vì nó liên quan trực tiếp đến bạn. Tôi đã ngẫm nghĩ về nội dung dạy và học trong thời gian đầu ở các trường luật của ta so với các thứ tương tự ở Pháp và Mỹ thì thấy trường luật ở ta đào tạo ra cán bộ pháp chế hơn là đào tạo luật sư.1 Để tránh hiểu nhầm thì nói như thế cũng giống như nhận xét nhà máy ZYZ sản xuất các bộ phận cho nhà máy nhiệt điện, chứ không phải cho nhà máy thủy điện và không có hàm ý gì khác. Vậy tốt nghiệp xong bạn có đủ điều kiện để làm cán bộ pháp chế; nhưng bây giờ bạn chọn nghề luật sư. Cả hai cùng học luật, nhưng làm khác nghề, nên luật giống như một cái bình có hai quai. Trước kia, bạn nắm cái quai phải; nay bạn nắm quai trái. Như thế nghĩa là bạn sẽ phải thay đổi cách tiếp cận và vận dụng luật mà mình đã thành thạo. Tôi sẽ nói về điều ấy trong chương này. I. Các cách tiếp cận và vận dụng luật Mình đã học luật như thế nào ở trường luật thì bạn đã biết. Tôi xin gọi đó là cách “tiếp cận và vận dụng luật pháp của cán bộ pháp chế” hay “cách tiếp cận A”. Bây giờ, làm luật sư bạn sẽ tiếp cận và vận dụng luật theo một cách 1 Trong quyển Những vấn đề cơ bản về Nhà nước và Pháp luật do Viện nghiên cứu Nhà nước và Pháp luật xuất bản năm 1995 thì đào tạo pháp luật là một loại hình của thông tin pháp lý nhằm mục đích đào tạo ra các chuyên gia về pháp luật đảm nhận các nhiệm vụ nghiên cứu, giảng dạy pháp luật, nhiệm vụ áp dụng pháp luật, thực hành luật. Khi đề cập tình hình đào tạo luật pháp ở nước ta, quyển sách nhắc tới các khoa luật, trường đại học luật. (Sách trang 357)
Luật là một cái bình có hai quai 41 khác. Tôi gọi đó là “cách tiếp cận và vận dụng luật pháp của luật sư” hay “cách tiếp cận B”. A và B là hai cái quai của một cái bình lớn. Và tôi nói về cái quai bên phải bạn đã quen nắm. Trước hết “tiếp cận” là gì? Xin lấy một thí dụ. Có một vụ giết người. Cơ quan điều tra phải đi tìm thủ phạm. Bắt thủ phạm là cái đích. Khi bắt tay điều tra, họ có thể chọn một trong hai hướng đi: tập trung đi tìm thủ phạm (người), hay đi tìm dụng cụ gây án (con dao, khẩu súng). Mỗi hướng là một cách tiếp cận. Tương tự, đi lên chùa Thiên Mụ ở Huế, bạn có thể chọn cách đi từ dưới lên, từ bên cạnh sang, hay đằng sau đến. Vậy, khi ta xem xét một vấn đề nào ta có thể bắt đầu theo một hướng để từ đó đi xa hơn hầu đạt mục đích. Cách tiếp cận là hướng tìm tòi. Người ta còn gọi nó là khảo hướng (approach). Vậy ta có hai cách tiếp cận khi sử dụng luật. Một là của cán bộ pháp chế, một là của luật sư. A. Cách học và sử dụng luật của cán bộ pháp chế Định nghĩa theo công việc, cán bộ pháp chế là người viết luật cho người khác áp dụng và giám sát việc thực hiện luật pháp1 . Trong hình thái kinh tế – xã hội xã hội chủ nghĩa, nhà nước thống lĩnh mọi hoạt động; mọi tư liệu sản xuất nằm trong tay Nhà nước; việc sản xuất được thực hiện theo kế hoạch; mọi người có cuộc sống bình đẳng với nhau, nên xã hội ít có tranh chấp. Như vậy, Nhà nước không cần đào tạo luật sư mà cần có nhiều cán bộ pháp chế để tăng cường pháp chế. Muốn đào tạo các cán bộ như vậy, phải có một chương trình giảng dạy phù hợp. • Về quan niệm: Thể hiện qua môn Lý luận chung về Nhà nước và pháp luật, ở những