phần lớn những người bị chứng rối loạn nhân cách không có các vấn đề khác về sức khỏe tâm thần có thể gây ra những hành vi tổn hại. Tôi có thể nói rằng, những người có tâm trạng không ổn định, thường xuyên thay đổi là người ái kỷ, người chống đối xã hội hoặc người thái nhân cách. Chứng rối loạn lưỡng cực không được điều trị là một dấu hiệu chẩn đoán phải nhớ đến ngay khi nghĩ về hành vi không thể dự đoán được. Có những chứng rối loạn nhân cách khác nhau (như Chứng rối loạn nhân cách ranh giới) và chúng không có những đặc điểm giống như Chứng rối loạn nhân cách ái kỷ hoặc Chứng rối loạn nhân cách chống đối xã hội. Người bị chứng rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) có thể thường sao chép một số người có biểu hiện xa lánh người khác và lo lắng, làm nảy sinh những hành vi chúng ta thấy ở người ái kỷ, người chống đối xã hội và người thái nhân cách. Tuy nhiên, người bị chứng rối loạn lưỡng cực, chứng rối loạn nhân cách ranh giới, và chứng PTSD xuất phát từ nhiều nguyên nhân rất khác nhau. Người đang gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần khác có những động lực bên trong rất khác so với người ái kỷ, người
chống đối xã hội và người thái nhân cách, người có hành vi lạm dụng tinh thần. Một điều rất quan trọng phải ghi nhớ đó là người độc hại thiếu sự đồng cảm. Người bị chẩn đoán là mắc chứng rối loạn lưỡng cực, chứng PTSD hoặc thậm chí chứng rối loạn nhân cách ranh giới vẫn có khả năng nhận thức hành động của mình có thể gây tổn hại cho người khác. Họ vẫn có khả năng cảm nhận sự đồng cảm và sự quan tâm chân thành với người khác. Người ái kỷ, người chống đối xã hội và người thái nhân cách chọn cách duy trì sự vô cảm của mình với những người xung quanh. Do đó, không nên đặt tâm trí, cơ thể hoặc tâm hồn của bất kỳ người sống sót nào vào tay họ. Có thể mô tả những điều mà họ đang phải chịu đựng có tác động rất lớn tới người sống sót. Trong giai đoạn Tuyệt vọng, điều này không xảy ra. Có được ngôn từ để diễn tả cách bản thân bị tổn thương cho phép người sống sót có thể truyền tải những vết thương và sự chữa lành mà họ mới khám phá ra. Là một nhà trị liệu tâm lý, tôi có thể thấy sự khác biệt rất lớn của những khách hàng nhờ sự giáo dục, nhận diện vấn đề. Chúng ta học được các thuật ngữ thường thấy, cho phép ta giao tiếp, truyền tải thông tin rõ ràng hơn. Khi làm được điều đó, những khoảng thời gian vui vẻ bắt đầu xuất hiện. Trong suốt giai đoạn Thức tỉnh này, điều thường thấy ở người sống sót là sự không tin tưởng, sự xoa dịu bản thân nhờ cảm giác yên bình, cảm giác họ đã không bị suy sụp như điều mà kẻ lạm dụng cố gắng khiến họ tin. Trong Giai đoạn 3: Thức tỉnh, nhiều người sống sót ngồi lặng đi trên ghế nhận tư vấn tâm lý, nói về tất cả những điều mà họ mới tìm ra. Hít thở bầu không khí bình tĩnh mà họ yêu thích. Không còn là con búp bê với những sợi dây điều khiển, điều họ không hề biết đến. Một hình ảnh khác tôi thường sử dụng là hình ảnh điện tâm đồ (EKG). Những kẻ lạm dụng tâm lý muốn có nhiều điện cực gắn vào người sống sót, nhờ đó có thể gây sốc hoặc gây hoang mang, lo sợ cho người sống sót. Trong suốt giai đoạn Thức tỉnh của quá trình hồi phục, người sống sót bắt
đầu gỡ từng điện cực đang dính trên người mình ra. Khi đó, người độc hại sẽ không còn bất kỳ kết nối trực tiếp nào đến cơ thể và tâm hồn họ. Ở thời điểm này của quá trình hồi phục, mối quan hệ với kẻ lạm dụng có thể không thực sự có sự thay đổi bên ngoài nào. Nhưng, mọi thứ đã thay đổi rất nhiều bên trong người sống sót. Đôi khi dễ thấy điều đó ngay trên gương mặt họ. Đây là giai đoạn người sống sót bắt đầu quan tâm ít đi và giải quyết các vấn đề nhiều hơn, và họ có thêm sức mạnh để nói lên tiếng lòng mình. Là những người bị đè nén bởi trò chơi tâm trí, giờ họ đang cởi bỏ những gánh nặng đó khỏi bản thân và bắt đầu một lần nữa đứng trên đôi chân của chính mình. Họ không còn cúi đầu mà đã ngẩng đầu lên và nhìn thẳng vào những người khác. Kẻ lạm dụng có được sự kiểm soát nạn nhân một cách từ từ và bài bản. Một trong những dấu hiệu đầu tiên của sự lạm dụng là khi nạn nhân không còn cảm thấy mình có thể đưa ra những quyết định độc lập. Khi người sống sót cắt đứt mối quan hệ với kẻ lạm dụng và bắt đầu quá trình hồi phục, sẽ có những lúc họ nhận ra bản thân đang hoặc từng bị kiểm soát như thế nào. Những thời điểm nhận thức rõ ràng như vậy thường đi cùng với những quyết định hằng ngày, như mặc quần áo gì, ăn cái gì hoặc mua cái gì. Trong quá trình hồi phục, được tự do đưa ra những quyết định cơ bản nhất – mà không phải lo sợ bị chỉ trích – giúp người sống sót nhìn nhận rõ ràng về mức độ kiểm soát mà họ trải qua trước kia. Những khoảng thời gian đó có thể sẽ phức tạp. Người sống sót tự giúp quá trình hồi phục của mình khi họ có thể ca ngợi sự trưởng thành của bản thân và không cho phép sự tủi nhục đánh bại mình. Sau khi bước qua Giai đoạn 2: Nhận diện, những người sống sót sẽ có cảm giác đoàn kết mạnh mẽ với nhau. Ngay từ ban đầu, mọi người nhận ra họ không hề cô đơn, không phải mình họ từng có những trải nghiệm làm họ phát điên. Có khá ít cuốn sách có tác dụng thiết thực với việc tìm hiểu về lạm dụng tâm lý. Tôi có một danh sách ngắn những cuốn sách tôi khuyên các bạn
nên tìm đọc. Các bạn có thể tìm hiểu trong phần Tư liệu tham khảo. Khi bắt đầu hành trình làm một nhà tư vấn tâm lý, để hiểu rõ hơn thế giới của sự hồi phục sau lạm dụng tâm lý, tôi rất bất ngờ khi được học hỏi từ những nhóm hỗ trợ đồng đẳng trực tuyến. Tất cả nền tảng mạng xã hội là nguồn tài liệu phong phú với nhiều bức ảnh, bài viết, các nhóm thảo luận, chương trình radio trực tuyến, các nhóm kín và các kênh video, cung cấp đầy đủ thông tin cho người sống sót. Là một người mới đến với thế giới của những hỗ trợ trực tuyến, tôi bị bất ngờ bởi những cánh tay ấm áp và rộng mở. Một người hỗ trợ trực tuyến đã nói rằng “Sau khi bị lạm dụng tâm lý, thật khó để biết nên tin ai, nhưng bạn có thể tin vào một người sống sót khác”. Tình bạn trên mạng thực sự rất chân thành. Tôi biết nhiều người dành cả đời để kết nối những người từng trải qua cùng một dạng lạm dụng tiềm ẩn. Một số người trong