phần cuối của thung lũng. 93- Bến cảng ngập máu: Nhắc lại sự việc xưa kia Brutus, qu}n của Cesare t{n s|t ở cảng Marseille.
96- Foloco hay Folchetto da Marsiglia, Nh{ thờ Provençal nối tiếng, người sinh ra ở Marseille, nhưng gốc Genova, năm 1205 trở th{nh Gi|m mục Toulouse. 99- Con gái của Belo: tức Ho{ng hậu Didon, con g|i của Creusa v{ vợ góa của Sicheo. 102- Rodopea: tức n{ng Fillide, con g|i của Sitone, vua xứ Tracia, sống ở gần núi Rodope, do đó có tên gọi l{ Rodopea, lầm tưởng người yêu l{ Demofoonte lừa dối, nên đ~ tự tử v{ biến th{nh một c}y hạnh nh}n. Alcide: tức Ercole (ở đ}y được gọi theo tên của người ông l{ Alceo) yêu say đắm n{ng Iole, đ~ g}y ra sự ghen tuông của vợ l{ n{ng Deianira (Xem thêm ĐN-12- 67). 117- Raab (hay Rahab): tình nh}n của vua Gerico, đ~ che dấu trong nh{ mình hai th|m tử do Giosuè gửi tới. Vua Gerico cho lính lùng bắt hai người n{y, nhưng Raab đ~ giúp cho họ vượt sông v{ trở về căn cứ. Raab đ~ phụng sự lợi ích của d}n tộc Do Th|i v{ được c|c nh{ văn Thiên chúa gi|o ca ngợi. Raab được đưa lên trời trước, do sự quan t}m của Kitô (c|c khổ thơ 120-123). 129- Nói về th{nh phố Firenze, loại hoa đ|ng nguyền rủa l{ |m chỉ đồng tiền của Firenze. 138- Nazarette: Th{nh phố, nơi Th|nh Gabriello sắp tung c|nh đi b|o tin Đức Mẹ đồng trinh sẽ th{nh mẹ của Đấng cứu thế.
KHÚC X 3- Trong c|c khổ thơ mở đầu khúc n{y Đantê mô tả v{ giảng giải — theo học thuyết Thiên chúa giáo - qu| trình s|ng tạo v{ vận h{nh vũ trụ của Đấng S|ng thế (Chúa Trời). 15- Vòng tròn nghiêng (1’ oblico cerchìo): Giải thiên cầu bao gồm mặt trời, mặt trăng v{ một số h{nh tinh kh|c. 30- Vị bộ trưởng lớn nhất: \m chỉ mặt trời, đang bắt đầu mùa xu}n nên mỗi ng{y bắt đầu sớm hơn (Khổ 33). 51- Gia đình thứ tư: Những người hằng phúc ở vùng trời thứ tư: nh{ thần học, nh{ b|c học, nh{ thông th|i. 54- Mặt trời của các thiên thần: Chúa Trời. 69- Người con gái của Latôna: Tức Diana, con g|i của Latona v{ Giove, được đồng nhất với Mặt trăng. 99- Alberlto ở Cologna: Còn được gọi l{ “Alberto vĩ đại”, nh{ triết học v{ thần học, gia nhập dòng Th|nh Domenico, đi dạy học ở nhiều nơi, từ 1254 đến 1248 dạy ở Paris, có thể l{ thầy của Th|nh Tommaso trong thời gian n{y. Thomas d’ Aguìno (1125-1274), được mệnh danh l{ Tiến sĩ thiên thần, gi|o sư ở nhiều trường, kể cả ở París. Có ý kiến cho rằng