Chương về Thể Thao). Đây là một sự kiện đáng nhẽ đã có thể định nghĩa cô và giảm giá trị của cô xuống. Thay vào đó, nó lại nâng cô lên một tầm cao mӟi. Thật thú vị! Nicole không ngừng nhắc tӟi những nỗi đau và khủng hoảng khi bị cho “leo cây” ở chính lễ cưӟi của mình, nhưng cô chưa bao giờ, dù chỉ một lần, nhắc tӟi từ xấu h͝. Nếu cô tự đánh giá chính mình, cảm thấy mình không xứng đáng hay mình kém cỏi – cảm thấy xấu hổ - chắc cô đã chạy trốn tӟi một nơi nào đó. Ngược lại, chính nỗi đau đó lại làm cô có
thể vây quanh mình bằng sự yêu thương từ bạn bè và người thân, và bắt đầu quá trình hàn gắn vết thương. Vậy điều gì đã xảy ra vӟi chú rể? Anh ta đã tự mình hưởng thụ tuần trăng mật ở Tahiti. Điều gì xảy ra vӟi Nicole? Vài năm sau đó, cũng trong chiếc váy cưӟi và nhà thờ đó, cô kết hôn vӟi một người đàn ông tuyệt vời. Cô ấy có sợ không? Không. Cô nói: “Tôi biết chắc rằng anh ấy sẽ tӟi buổi lễ.” Khi bạn nghĩ về cách những lần từ bị từ chối tình cảm có thể làm tổn thương và gây ra tức giận ở những người có Tư Duy Cố Định, sẽ không ngạc nhiên nếu những đứa trẻ có Tư Duy Cố Định thường là những đứa muốn trả thù, một cách bạo lực, những ai bắt nạt hay trêu ghẹo chúng. Nhưng tôi sẽ trở lại vӟi vấn đề này sau.
CÁC MỐI QUAN HỆ KHÔNG GIỐNG NHAU Trong nghiên cứu của mình về những người có năng khiếu bẩm sinh, Benjamin Bloom đã nghiên cứu từ những nhà biểu diễn piano, nhà điêu khắc, vận động viên bơi lội Olympic, tay vợt tennis, nhà toán học cho tӟi các nhà nghiên cứu thần kinh học. Nhưng ông lại cố tình không nghiên cứu những người có năng khiếu trong những mối quan hệ xã hội. Có rất nhiều ngành nghề đòi hỏi phải có những kỹ năng giao tiếp tốt như giáo viên, nhà tâm lý học, quản trị viên, nhà ngoại giao. Nhưng dù Bloom có cố thế nào đi nữa, ông cũng không thể tìm ra cách nào thỏa đáng để đo đạc được khả năng giao tiếp xã hội. Đôi khi chúng ta còn không chắc chắn đó có phải là một năng lực hay không? Khi chúng ta nhìn những người giỏi giao tiếp, chúng ta không thực sự nghĩ là họ có tài. Chúng ta nghĩ họ là những người hấp dẫn, quyến rũ. Khi chúng ta nhìn một cuộc hôn nhân tốt đẹp, chúng ta không nói hai người này là những người có tài trong việc tạo dựng quan hệ. Chúng ta nói họ là những người tốt, hay giữa họ có sự thu hút lẫn nhau. Tất cả những việc đó nói lên điều gì? Điều đó có nghĩa rằng, trong xã hội, chúng ta không hiểu rõ về những kĩ năng quan hệ, vậy nhưng mọi thứ lại phụ thuộc vào các mối quan hệ giữa người vӟi người. Có thể đó là lí do vì sao cuốn sách Emotional Intelligence của Daniel Goleman lại nhận được sự hưởng ứng nhiệt liệt như vậy. Cuốn sách đó nói: Ngoài kia tồn tại những kĩ năng giao tiếp xã hội và tôi có thể nói cho bạn biết về chúng. Tư duy lại giúp ta hiểu một khía cạnh khác: nó giúp ta hiểu rõ hơn tại sao có những người thường không học những kĩ năng họ cần hay sử dụng những kỹ năng họ có. Tại sao có người cứ nhảy bừa vào một mối quan hệ,
để cuối cùng lại tự hạ thấp bản thân mình. Tại sao tình yêu thường trở thành một cuộc chiến nơi hai tình nhân chống lại nhau. Và quan trọng hơn, là Tư Duy giúp chúng ta hiểu tại sao có những người lại có thể có những mối quan hệ bền vững và hạnh phúc.
TƯ DUY TRONG TÌNH YÊU Tӟi giờ, hẳn các bạn đã rõ, có một Tư Duy Cố Định đồng nghĩa vӟi việc tin vào những đặc điểm cố định của bản thân. Nhưng trong một mối quan hệ, còn có hai điều nữa phải suy xét tӟi – đối phương và chính mối quan hệ. Vậy là giờ bạn có Tư Duy Cố Định về tận 3 thứ. Bạn có thể tin rằng các phẩm chất của bạn là cố định, phẩm chất của đối phương là cố định, và phẩm chất của mối quan hệ là cố định – tức là mối quan hệ ấy vốn đã tốt hoặc xấu ngay từ đầu, rằng các bạn thuộc về hay không thuộc về nhau ngay từ đầu. Giờ, tất cả những thứ ấy đều bị đem lên bàn cân để đánh giá. Tư Duy Phát Triển lại cho rằng những thứ này đều có thể được phát triển. Bạn, đối phương, và mối quan hệ đều có khả năng cải thiện và thay đổi. Trong Tư Duy Cố Định, một mối quan hệ lí tưởng phải có sự hòa hợp tuyệt đối ngay lập tức, và phải là mãi mãi. Như thể nó đã được sắp sẵn như vậy, giống như trong các câu chuyện cổ tích “Và từ đó họ sống hạnh phúc bên nhau mãi mãi.” Rất nhiều người muốn mối quan hệ của mình trở nên thật đặc biệt, rằng nó không phải chỉ là chuyện vui chơi qua đường. Điều đó dễ hiểu. Vậy thì có vấn đề gì vӟi Tư Duy Cố Định trong tình yêu? Có hai vấn đề: 1. Nếu bạn phải cố gắng s͵a đ͝i nó, tͱc là hai bạn vốn không thuộc về nhau Vấn đề đầu tiên là những người có Tư Duy Cố Định mong đợi những thứ tốt đẹp sẽ tự động tӟi, chứ không phải hai bên sẽ phải cùng thay đổi vӟi nhau để giải quyết những mâu thuẫn hay có thêm những kỹ năng mӟi. Họ
mong đợi những việc đó sẽ tự động xảy ra trong tình yêu, giống như trong truyện Ngưͥi đẹp ngͯ trong rͳng, bỗng dưng có chàng hoàng tử tӟi cứu nhờ nụ hôn, hay truyện Cô bé L͕ Lem được đổi đời nhờ một hoàng tử do “số phận” đưa tӟi. Bạn của Charlene kể vӟi cô về Max, người nhạc sĩ mӟi tӟi thị trấn. Anh ta tӟi chơi đàn Cello cho dàn nhạc giao hưởng. Tối hôm sau, Charlene cùng bạn tӟi xem buổi nhạc giao hưởng ấy. Sau khi màn biểu diễn kết thúc, khi họ đang đi qua phía sau sân khấu, Max nắm lấy tay của Charlene và nói, “Lần sau, anh sẽ nắm tay em lâu hơn nhé”. Cô ấn tượng vӟi sự lãng mạn và nhiệt huyết của anh, còn anh bị hấp dẫn bởi vẻ quyến rũ và tinh nghịch của cô. Khi họ bắt đầu hẹn hò, sức hút giữa hai bọn họ càng tăng thêm. Họ dường như hiểu đối phương rất rõ. Họ đều nghĩ, Anh/em đã trốn ͧ đâu suốt bao năm nay vậy? Tuy vậy, theo thời gian, Max trở nên dễ thay đổi tính tình. Thực ra, đó mӟi là con người thật của anh. Chỉ là thời gian đầu nó chưa được thể hiện ra mà thôi. Khi anh có tâm trạng không tốt, anh muốn ở một mình. Charlene muốn tâm sự vӟi Max về điều làm anh buồn, nhưng điều đó lại càng làm anh khó chịu hơn. “Để anh yên!”, anh nói, vӟi giọng càng ngày càng bực dọc hơn. Vì lí do đó, Charlene lại cảm thấy như bị hắt hủi vậy. Thêm nữa, tâm trạng anh ta thay đổi vào những lúc không hay ho cho lắm. Lúc thì vào dịp hai người đã lên kế hoạch để đi chơi bên ngoài. Lúc thì vào khi họ định có một bữa tối đặc biệt tại nhà. Hoặc là anh ta không muốn làm điều đó nữa, hoặc là cô sẽ phải chịu đựng sự im lặng khó chịu suốt cả buổi tối của anh ta. Chỉ cần cô cố gợi chuyện vӟi anh, anh ta sẽ thấy thất vọng về cô: “Anh nghĩ em phải hiểu anh chứ.” Bạn bè xung quanh, những người hiểu rõ hai người họ yêu nhau tӟi dường nào, giục họ phải giải quyết ngay vấn đề này đi. Nhưng cả họ bọn
họ, vӟi sự ấm ức, đều cảm thấy nếu mối quan hệ này là định mệnh, thì họ sẽ không phải bỏ quá nhiều công sức như vậy. Nếu người kia là một nửa thực sự, người ấy sẽ có thể hiểu và tôn trọng những nhu cầu của mình. Và thế là họ dần trở nên xa cách hơn và cuối cùng là chia tay. Trong Tư Duy Phát Triển, thời gian đầu vẫn có thể xảy ra những cuộc cãi vã, nhưng những người có tư duy này không mong đợi một phép màu sẽ xảy ra. Họ tin rằng một mối quan hệ tốt đẹp, bền vững phải tӟi từ nỗ lực và cố gắng giải quyết các mâu thuẫn từ cả hai bên. Nhưng những người có Tư Duy Cố Định lại không tin điều đó. Còn nhӟ suy nghĩ của Tư Duy Cố Định rằng nếu bạn có sẵn năng lực, bạn đã không phải vất vả như thế không? Niềm tin đó cũng được họ áp dụng vào các mối quan hệ: Nếu hai bạn đã hợp nhau, thì mọi thứ sẽ tự động khӟp vӟi nhau. Mọi chuyên gia về quan hệ đều không đồng ý vӟi ý kiến đó. Aaron Beck, nhà tâm thần học lẫy lừng, nói rằng một trong số những niềm tin nguy hại nhất trong một mối quan hệ là “Nếu chúng ta cần phải cố gắng vì nó, hãy chứng tỏ có điều gì đó rất sai trong mối quan hệ này.” John Gottman, một nhà nghiên cứu nổi tiếng về các mối quan hệ, cũng nói: “Mọi cuộc hôn nhân đều đòi hỏi nỗ lực giữ cho mối quan hệ đi đúng hưӟng; luôn có những căng thẳng có thể hoặc đưa hai người tӟi gần nhau, hoặc làm hai người tan vỡ.” Cũng giống vӟi những thành tựu cá nhân, nềm tin này – thành công không cần cố gắng – tưӟc đi của mọi người những gì họ cần để làm cho mối quan hệ trở nên tốt đẹp hơn. Đó có lẽ là lí do tại sao có quá nhiều các mối quan hệ bị tan vỡ - bởi vì mọi người tin rằng yêu nghĩa là không phải là việc gì quá khó khăn.
ĐỌC SUY NGHĨ Một