Chú Thích tập 5
[*]
Chuyển kinh chuyển sơn: Một trong những nghi thức kiền thành nhất của Tạng truyền Phật giáo, Ấn Độ giáo và Bản giáo. Tín đồ vừa bái lạy vừa đi vòng quanh ngọn núi thần Cương Nhân Ba Tề (Giang Rinpoche). Tạng truyền Phật giáo và Ấn Độ giáo chuyển sơn theo chiều kim đồng hồ; còn Bản giáo thì đi theo chiều ngược lại.
[*]
YDS (Yosemite Decimal System): hệ thống dùng để mô tả các cấp độ khó của hoạt động leo trèo. Cấp độ 5.12 là cấp độ khó nhất và chưa ai thực sự leo lên được.
[*]
Gurla Mandhata: đỉnh núi cao nhất dãy Nalakankar Himal, một nhánh của dãy Himalaya.
[*]
Dặm (lý) Trung Quốc: bằng 0,5 km.
[*]
Đại Thực: Đế quốc Ả rập (632 – 1258), vương triều phong kiến do người Hồi giáo sáng lập nên trên bán đảo Ả rập. Trong các giáo trình lịch sử Trung Quốc từ thời Đường như Kinh hành ký, Cựu Đường thư, Tân Đường thư, Tống sử, Liêu sử… đều gọi là Đại Thực quốc (theo âm Tazi hay Taziks trong tiếng Ba Tư).
[*]
Tam phiên: vốn là các tướng cũ của nhà Minh đầu hàng người Nữ chân, có công trợ giúp họ xâm nhập Trung nguyên, về sau được nhà Thanh phong vương tước, trấn nhậm ở mấy tỉnh phía Nam: Bình Tây vương Ngô Tam Quế ở Vân Nam – Quý Châu; Bình Nam vương Thượng Khả Hỷ ở Quảng Đông; Tĩnh Nam vương Cảnh Trọng Minh ở Phúc Kiến. Sau này làm phản, qua cuộc chiến Tam phiên chi loạn (1673-1681) lần lượt bị hoàng đế Khang Hy tiêu diệt và xóa bỏ đất phong.
[*]
Lang bối vi gian: cấu kết với nhau để làm chuyện xấu.
[*]
Người Trung Quốc thường dùng cụm từ “sói mắt trắng – bạch nhãn lang” để chỉ kẻ vong ân phụ nghĩa, tâm địa thâm độc.
[*]
Là phương thức leo núi khởi nguồn từ khu vực Alps, người leo núi theo kiểu này đa phần phải tự lực để leo lên đến đỉnh, ngoài ra không có sự giúp đỡ nào khác.
[*]
“Nấc thang thứ hai”: chỉ vách đá dựng đứng cao chừng 5 mét chắn trên con đường truyền thống lên đỉnh Chomolungma ở sườn phía Bắc, nằm ở độ cao từ 8.680 mét đến 8700 mét; muốn lên đỉnh núi thì buộc phải vượt qua vách đá này.
[*]
Một câu trong bài Tỳ bà hành của Bạch Cư Dị (Phan Huy Vịnh dịch):
“… Bình bạc vỡ tuôn đầy mạch nước,
Ngựa sắt giong, thét ngược tiếng đao.
Cung đàn trọn khúc thanh tao
Tiếng buông xé lụa, lựa vào bốn dây…”
[*]
Có các tên gọi khác, là Thiết Luân Vi Sơn, Luân Vi Sơn, Kim Cương Sơn, Kim Cương Vi Sơn. Trong thế giới quan Phật giáo, Tu Di Sơn là trung tâm, có tám núi tám biển vây quanh, ngoài cùng là ngọn núi bằng sắt thép, gọi là Thiết Vi Sơn, tức là ngọn núi vây bọc cả bốn biển xung quanh Tu Di Sơn.
[*]
Trượng Trung Hoa = 3,33 mét.
[*]
Xuất phát từ điển tích Hạng Vũ đem quân đánh quận Cự Lộc, sau khi qua sông thì dìm hết thuyền, đập vỡ nồi niêu để binh sĩ không có đường lui, phải quyết tâm đánh thắng. Về sau được nhiều tướng lĩnh áp dụng trong mỗi tình huống cụ thể: Vương Trấn Ác đánh Hậu Tần, Lý Tĩnh tập kích Âm sơn… nên đã trở thành thành ngữ của người Trung Quốc.
[*]
Còn được gọi là bèo tây hay bèo Nhật Bản: là một loại thực vật thủy sinh, hoa tím (khá đẹp), sống trôi nổi trên mặt nước.
[*]
Trong cuộc nội chiến hai đóa hoa hồng (1455-1485), gia tộc York là trung tâm của một trong hai phe tham chiến (Hoa hồng bạch); phe còn lại tập trung quanh gia tộc Lancaster (Hoa hồng nhung).