phần của doanh nghiệp hoạt động dựa trên một lý tưởng khác của Mỹ: dân chủ. Anh đã đọc về lịch sử của một thứ gọi là hợp tác xã. Hóa ra cách làm việc mà tất cả chúng ta đều coi là đương nhiên – một công ty được điều hành như quân đội, với một người đứng đầu ra lệnh cho quân lính bên dưới, những người không có tiếng nói – thật ra mới xuất hiện gần đây. Mãi cuối thế kỷ 19, nó mới trở thành tiêu chuẩn làm việc cho con người. Khi mô hình có người chủ điều hành mới bắt đầu xuất hiện, nó đã bị phản đối dữ dội. Nhiều người chỉ ra rằng nó sẽ tạo ra một hệ thống “nô lệ làm công ăn lương” , trong đó mọi người sẽ bị kiểm soát mọi lúc mọi nơi và cuối cùng sẽ cảm thấy đau khổ. Josh biết rằng một số người đã đề xuất cách tổ chức công việc theo những nguyên tắc hoàn toàn khác. Nó được gọi là hợp tác xã dân chủ, và Josh biết rằng một số mô hình đã thật sự thành công. Vì vậy, Josh nói với vài người bạn thân đã làm việc nhiều năm cùng anh, và với vợ anh, Meredith, về một ý tưởng. Hãy điều hành cửa hàng xe đạp của riêng chúng ta như một hợp tác xã. Điều đó có nghĩa là chúng ta sẽ chia sẻ công việc và chia sẻ lợi nhuận. Chúng ta sẽ đưa ra quyết định một cách dân chủ. Chúng ta sẽ không có chủ, bởi vì tất cả chúng ta đều là chủ. Chúng ta sẽ làm việc chăm chỉ, nhưng chúng ta sẽ làm việc theo cách khác. Như vậy ta sẽ thấy tốt hơn. Meredith nghĩ lời đề nghị đó có vẻ hấp dẫn, nhưng khi bỏ công việc cũ của mình, cô vẫn tự hỏi: Nó có thực tế không? Nó sẽ Kho sách tổng hợp link Google Drive 3000+ ebook & sách nói, 38 chủ đề, 700+ GB https://bit.ly/usbsach
397 | T r an g hoạt động như thế nào? * Khi tôi đến gần cửa hàng Baltimore Bicycle Works ở góc phố thuộc khu trung tâm thành phố, nó trông giống như bất kỳ cửa hàng xe đạp nào khác. Ở tầng trệt, có những chiếc xe đạp và phụ kiện sáng màu trên nền xi măng và có một quầy thu ngân, nơi Meredith đang làm việc. Khi cô đưa tôi lên lầu, tôi thấy một dãy xe đạp được nâng lên như thể có ròng rọc bên trên, và những người đàn ông đang đứng bên cạnh đó, trông cứ như họ đang thực hiện một cuộc phẫu thuật cho chúng vậy. Họ đang tháo những chiếc xe đạp ra để thay thế linh kiện bằng tua vít và một số dụng cụ mà tôi chưa từng thấy trước đây. Alex Ticu, một chàng trai chừng ngoài hai mươi có bộ ria mép rậm, vẫn tiếp tục công việc bên chiếc xe đạp trong lúc kể cho tôi nghe cuộc sống của anh trước thời điểm anh trở thành đối tác của cửa hàng, khi anh làm việc cho một công ty cung cấp dịch vụ ăn uống. Thông thường, anh sẽ nhận điện thoại của sếp hai tuần một lần, “đó là một cuộc điện thoại vào buổi sáng, cô ấy mắng tôi hoặc bày tỏ sự thất vọng, sau đó là một cuộc điện thoại vào đêm muộn, vẫn là la hét hoặc bày tỏ sự thất vọng... Nhưng cô ấy không biết tôi đang làm gì, vì vậy tôi không bao giờ hiểu làm thế nào cô ấy có thể thất vọng về tôi”. Giống như nhiều người lao động phổ thông khác, anh Quản trị thời gian, công việc & lưu dữ liệu cá nhân chỉ bằng 1 app miễn phí duy nhất https://bit.ly/trelloaiov23
398 | T r an g “thường giật mình tỉnh giấc lúc nửa đêm trong trạng thái căng thẳng. Tình trạng khá trầm trọng. Nó gây ảnh hưởng đến mọi thứ”. “Ở đây, mọi thứ vận hành theo một cách khác” , anh nói. Tại Baltimore Bicycle Works, họ có một cuộc họp vào sáng thứ Năm hằng tuần để cùng nhau thảo luận về những quyết định mà họ phải đưa ra với tư cách là một doanh nghiệp. Họ đã chia công việc của doanh nghiệp thành bảy mảng khác nhau – từ tiếp thị đến sửa chữa những chiếc xe đạp bị hỏng – và mọi người cùng chịu trách nhiệm về ít nhất hai trong số đó. Nếu ai đó có ý tưởng để cải tiến điều gì hoặc chấm dứt những việc không hiệu quả, thì đều có thể đề xuất tại cuộc họp. Nếu có ai ủng hộ ý tưởng, họ sẽ thảo luận nhóm về nó, rồi bỏ phiếu thông qua nó. Vì vậy, chẳng hạn như, nếu ai đó muốn phát triển một thương hiệu xe đạp mới thì họ phải thông qua quy trình đó. Có sáu cộng sự chính thức trong doanh nghiệp, cùng nhau chia sẻ lợi nhuận, và khi tôi đến đó, còn có ba người học việc đang dành một năm tham gia vào quy trình. Nếu mọi người cảm thấy họ phù hợp, họ sẽ trở thành các cộng sự chính thức. Vào cuối mỗi năm, cả nhóm lại thực hiện đánh giá hằng năm về những người khác. Mục đích là để mọi người cảm thấy ai cũng tận tâm như nhau đối với hợp tác xã và có thể tìm cách đóng góp cho hợp tác xã một cách tốt nhất trong khả năng của mình. Kho sách tổng hợp link Google Drive 3000+ ebook & sách nói, 38 chủ đề, 700+ GB https://bit.ly/usbsach
399 | T r an g Thành lập một doanh nghiệp mới là một công việc khó khăn, Meredith nói cô đã làm việc mười giờ một ngày, tất cả các ngày, trong năm đầu tiên. Cô phải nhận nhiều trách nhiệm hơn so với công việc cũ. Nhưng Meredith nhận thấy một điều đáng ngạc nhiên. Sau khi làm ở đây một thời gian ngắn, những lần tim đập thình thịch, cảm giác lo lắng thức trắng đêm biến mất và không tái phát nữa. Tôi hỏi cô tại sao. Cô nêu lên một số ý kiến và chúng rất phù hợp với những gì tôi đã biết về trầm cảm và lo âu trước đó. Cô nói mọi công việc trước đây đều là “một trải nghiệm ngoài tầm kiểm soát”. Ở đó, “dù bạn có ý tưởng hay đến đâu đi nữa, nhưng nếu nó nằm ngoài phạm vi công việc của bạn thì không ai thực sự quan tâm đến nó cả. Bạn đã có vị trí của mình và bạn phải làm công việc ở vị trí đó, bạn xếp hàng chờ đợi, rồi có thể sẽ được thăng chức sau năm năm, và bạn sẽ làm công việc tiếp theo đó trong năm năm nữa”. Còn ở đây, ý tưởng của cô, và ý tưởng của mọi người, đều có giá trị. “Tôi thấy có sự khác biệt vì nếu tôi có một ý tưởng hay hoặc muốn khám phá điều gì xa hơn, thì tôi cảm thấy mình được tự do thực hiện, và xem những ý tưởng ấy có trở thành hiện thực hay không”. Khi cô đề xuất một chiến lược quảng cáo khác, tìm ra sai lầm mà họ đã mắc phải khi sửa một loại xe đạp, hoặc nghĩ ra một mặt hàng mới nên nhập kho, những việc đó đều có thể thực hiện và cô sẽ thấy được kết quả. Quản trị thời gian, công việc & lưu dữ liệu cá nhân chỉ bằng 1 app miễn phí duy nhất https://bit.ly/trelloaiov23
400 | T r an g Khi ngồi với Meredith và quan sát việc sửa xe đạp ở đây, tôi chợt nhớ lại những gì tôi đã học được từ Michael Marmot, nhà khoa học xã hội đã thực hiện nghiên cứu về các công chức Anh, chỉ ra nguyên nhân vì sao công việc có thể làm chúng ta phát ốm, cả về thể chất lẫn tinh thần. Ông giải thích với tôi: Không phải bản thân công việc khiến bạn bị ốm, mà là ba điều sau. Thứ nhất là cảm giác bị kiểm soát, trở thành một bánh răng vô nghĩa trong một hệ thống. Thứ hai là cảm giác rằng dù có làm việc chăm chỉ đến đâu, bạn cũng sẽ bị đánh đồng và không ai nhận ra – đó là sự mất cân bằng giữa nỗ lực và phần thưởng. Và thứ ba là cảm giác tệ hại về thứ bậc – là một người có địa vị thấp, không quan trọng gì so với vị sếp ngồi trong văn phòng. Mọi người tại Baltimore Bicycle Works cho biết họ cảm thấy hạnh phúc hơn, ít lo âu hơn và ít trầm cảm hơn so với khi làm việc trong các hệ thống từ trên xuống vốn thống trị trong xã hội của chúng ta. Nhưng đây mới là điều khiến tôi thích thú nhất – nó chỉ cho tôi một con đường vượt qua những trở ngại mà tôi từng nghĩ là không thể. Công việc thực tế hằng ngày, đối với hầu hết mọi người ở đây, không hoàn toàn thay đổi. Những người trước đây sửa xe đạp thì bây giờ vẫn sửa xe đạp. Những người làm công việc quảng cáo thì vẫn làm quảng cáo. Nhưng việc thay đổi cấu trúc làm việc đã thay đổi hoàn toàn cách họ cảm nhận về chính thành quả của mình trong công việc. Khi phỏng vấn Josh vào một ngày khác, anh đã nói Kho sách tổng hợp link Google Drive 3000+ ebook & sách nói, 38 chủ đề, 700+ GB https://bit.ly/usbsach
401 | T r an g với tôi lý do tại sao anh lại nghĩ như vậy. “Tôi chắc chắn có thể thấy trầm cảm và lo âu liên quan đến việc mọi người cảm thấy thực sự, thực sự hoang mang và bất lực... Tôi nghĩ rằng thật khó để sống trong một xã hội mà bạn không có quyền kiểm soát bất cứ điều gì... Bạn không kiểm soát được đời sống kinh tế của mình, vì bạn không biết chắc được ngày mai mình sẽ có việc để làm hay không. Nếu may mắn có được việc làm, bạn sẽ đến chỗ làm, dành bốn mươi, năm mươi, sáu mươi, tám mươi giờ một tuần ở đó. Bạn không có quyền tự do ngôn luận. Bạn không có bất kỳ quyền biểu quyết nào”. Anh nói: “Đối với tôi, lo âu và trầm cảm dường như là phản ứng hợp lý với tình huống này, trái ngược với một số kiểu trục trặc sinh học”. Anh giải thích, cách sống và làm việc này là một nỗ lực để giải quyết vấn đề đó. Khi bạn không có tiếng nói trong công việc của mình, công việc sẽ chết lịm và trở nên vô nghĩa. Nhưng khi bạn kiểm soát được công việc, bạn có thể bắt đầu truyền cho nó ý nghĩa. Và nếu có điều gì đó về công việc khiến bạn cảm thấy chán nản, bạn có thể cùng mọi người tranh luận để phân tích nó ra hoặc thay thế nó bằng điều gì đó có ý nghĩa hơn, và bạn có cơ hội được mọi người lắng nghe. Việc mô tả một cửa hàng bán xe đạp theo cách này nghe có vẻ quá phô trương, nhưng với tôi, có vẻ như họ đã tìm ra một cách hoạt động gần giống với các bộ lạc từng sống trên các trảng cỏ ở châu Quản trị thời gian, công việc & lưu dữ liệu cá nhân chỉ bằng 1 app miễn phí duy nhất https://bit.ly/trelloaiov23
402 | T r an g Phi hàng thiên niên kỷ trước – mỗi cá nhân đều được tập thể cần đến và cả tập thể đóng một vai trò có ý nghĩa đối với từng cá nhân. (Họ cũng có rất nhiều lợi thế mà người nguyên thủy không có – sẽ không có loài vật khổng lồ nào tới cửa hàng xe đạp Baltimore ăn thịt họ, và họ sẽ vẫn sống khỏe mạnh ở độ tuổi ngoài ba mươi). Với tôi, cách làm việc này cung cấp một số hình thức tái kết nối cùng một lúc. Bạn được tái kết nối với công việc của mình – bạn cảm thấy mình đang chọn nó, bạn thấy được sự khác biệt mà nó tạo ra và bạn trực tiếp hưởng lợi từ công việc mình làm. Bạn được tái kết nối với cảm giác về địa vị – bạn không bị bẽ mặt khi có ai đó cứ lải nhải ra lệnh cho bạn hoặc yêu cầu bạn phải làm gì. Và bạn được tái kết nối với tương lai – thay vì biết mình có thể bị sa thải bất cứ lúc nào, bạn biết mình sẽ ở đâu trong một năm hoặc năm năm tới, nếu bạn tiếp tục làm việc chăm chỉ. Tất nhiên, họ đều nói với tôi rằng họ vẫn có những ngày tồi tệ. Họ có những ngày phải thúc nhau làm gì đó; họ có những ngày cảm thấy không muốn làm việc; công việc vẫn có những khía cạnh chán phèo. Một trong những người cộng tác ban đầu nói rằng anh ấy cảm thấy có quá nhiều trách nhiệm – chẳng hạn như phụ trách một