phần lớn thời gian trong năm gia đình họ sống trong trang trại khổng lồ El Retiro nằm trên vùng núi cách thành phố khá xa. Khoản tiền tuất đáng kể bà Meyer được hưởng sau khi bà ta tái giá được chuyển sang cho những đứa con, thế nên chúng không chỉ là những người thừa kế tương lai của ông Meyer giàu nứt đố đổ vách mà ngay từ bây giờ đã có trong tay một tài sản riêng kha khá rồi. Nghe đâu hai người con bà ta một mười bảy, một mười tám tuổi. Trong thời gian cầm quyền của tổng thống Miguel Juarez Celman (1886 - 1890) nạn tham nhũng và lạm dụng quyền lực ở Argentina trở nên đặc biệt trầm trọng. Leandro Alem đã khởi xướng cuộc nổi dậy ngày 26 tháng Bảy năm 1890. Celman từ chức, phó tổng thống Carlos Pellegrini lên nắm quyền. “Senhora Meyer chắc hẳn là một mỹ nhân?” Zouzou hỏi. "Tôi không biết, thưa tiểu thư. Nhưng vì bà ta đi bước nữa nhanh như thế nên tôi đoán bà ta không đến nỗi xấu xí.”
333 “Phỏng đoán này chắc cũng đúng cho những người con, hai anh em Novaro. Ông có biết tên hai người ấy không?” “Tôi không nhớ có nghe ba me tôi nhắc đến tên họ lần nào.” “Nhưng tôi cuộc rằng ông rất nóng lòng mong được biết tên họ.” “Tại sao?” “Tôi không biết. Ông kể về cặp anh em ấy một cách say sưa lắm.” “Thế mà tôi không nhận thấy”, tôi đáp, giật mình vì bị nói trúng tim đen. “Tôi hoàn toàn chưa nghĩ tới hình thức của họ. Nhưng thú thực là hình ảnh anh em quấn quýt hồi nào tới giờ vẫn có sức hấp dẫn màu nhiệm đối với tôi.” “Tôi rất tiếc chỉ có một mình và phải ra mắt ông lẻ loi như thế này.” “Thứ nhất”, tôi đáp và nghiêng mình cúi chào, “lẻ loi và một mình cũng đã đủ màu nhiệm lắm rồi.” “Còn thứ hai?” “Thứ hai ư? Tôi đã chẳng nghĩ ngợi gì khi nói ‘thứ nhất’. Thực tình tôi không đào đâu ra cái ‘thứ hai’. Cùng lắm ở đây chỉ có thể nói rằng, ngoài cặp anh trai em gái, còn có những kết hợp hấp dẫn khác.” “Lý sự cùn!” “Không được nói thế, Zouzou”, bà mẹ xen vào cuộc đấu khẩu giữa chúng tôi. “Hầu tước sẽ nghĩ gì về nền giáo dục của con?” Tôi cam đoan rằng những ý nghĩ của tôi về tiểu thư Zouzou không dễ dầu gì bị mất đi sự tôn trọng. Người ta tuyên bố kết thúc bữa ăn và chúng tôi lại lục tục kéo sang phòng khách để uống cà phê. Ông giáo sư bảo rằng mình phải quay về văn phòng làm việc và không thể cùng chúng tôi đi dạo vườn bách thảo. Nhưng ông ta vẫn đi cùng xuống dưới phố, tới Avenida da Liberdade ông ta mới chia tay chúng tôi - chia tay tôi - một cách trân trọng và nồng hậu nhất, không quên bày tỏ lòng biết ơn đối với sự quan tâm nhiệt tình tôi dành cho viện bảo tàng của ông ta. Ông ta bảo, tôi là một vị khách rất đáng mến và đáng quý của ông ta và gia đình ông ta, không chỉ ngày hôm nay, mà bất kỳ lúc nào trong thời gian tôi còn lưu lại
334 Lisbon. Nếu tôi tìm thấy hứng thú và thời gian để luyện lại tay cầm vợt thì con gái ông ta chắc sẽ rất sung sướng được dẫn tôi đến câu lạc bộ tennis của mình. Sung sướng không thể tưởng tượng được, Zouzou chêm vào. Lắc đầu với một nụ cười khoan dung, ông ta hất nhẹ cằm về phía con gái mong được thông cảm trong khi bắt tay từ giã tôi. Từ chỗ chúng tôi chia tay nhau đúng là người ta có thể dễ dàng đi bộ lên những ngọn đồi thoai thoải, nơi mục tiêu của chúng tôi, khu vườn thực vật lừng danh, nằm trải dài trên sườn dốc, bao quanh ao hồ và hang động. Chúng tôi thong thả đi với đội hình không ngừng biến động: Lúc thì Dom Miguel và tôi bước song song bên cạnh Senhora Kuckuck, trong khi Zouzou tung tăng đi trước. Lúc thì tôi một mình hộ tống người phụ nữ kiêu hãnh và nhìn Zouzou sánh vai với Hurtado phía trước mình. Cũng có lúc tôi đi cặp đôi với cô con gái, trước hay sau Senhora và ông nghệ nhân mô hình tiêu bản. Nhưng thường xuyên hơn là ông ta cặp kè bên cạnh tôi để giải thích về phong cảnh, về thế giới cây cỏ kỳ diệu ở đây, và, thú thực là tôi cũng thích sự phân chia này nhất, không phải vì “ông thợ nhồi thú” và những lời giảng giải của ông ta, mà là vì cái “thứ hai” bị tôi lấp liếm đi lúc nãy có cơ hội thể hiện và tôi được ngắm nhìn mãn nhãn hình ảnh mẹ và con gái trong một kết hợp tuyệt vời. Phong cảnh nơi này, phải nói thật, có ngoạn mục đến mấy, có xứng đáng là danh lam thắng cảnh đi chăng nữa, cùng chỉ chiếm được phần nào sự chú ý của chúng ta, nếu ta còn mải quan tâm đến con người và tâm trí bị thu hút hết theo hướng ấy. Bấy giờ thiên nhiên, dù lý thú tươi đẹp đến đâu, cũng không thoát khỏi vai trò một tấm phông làm nền cho cảm xúc của chúng ta, một sự trang trí thuần túy. Nhưng tất nhiên trong vai trò ấy ở đây nó cũng rất đáng được khen ngợi. Tùng bách mọc cao vút, có dễ đến dăm chục thước, khiến ai nấy trầm trồ kinh ngạc. Dừa cọ đủ loại từ tất cả các miền trên trái đất được đưa về đây mọc chen chúc rậm rạp không khác gì rừng nguyên sinh. Các loại lau sậy lạ lùng, tre trúc và chỉ thảo viền quanh các dòng suối nhân tạo, dưới nước vịt trời và uyên ương màu sắc sặc sỡ tung tăng bơi lội. Cây ngọc giá được nhiều lời tán dương vì chòm
335 lá xanh mướt, ở giữa vươn lên những búp hoa trắng muốt hình quả chuông. Và dĩ nhiên đáng quan tâm nhất là những cây dương xỉ không thay đổi từ thời cổ đại, mọc lẫn lộn thành từng mảng rừng nhỏ, lúp xúp bên dưới là những chồi non mập mạp cuộn lại như cái vòi, những thân cành thanh mảnh vươn lên cao xòe rộng thành tàu lá khổng lồ đồng thời là túi đựng bào tử, theo lời giải thích của Hurtado. Ngoài chỗ này ra chỉ còn rất ít nơi trên trái đất có dương xỉ, ông ta nhấn mạnh. Và loài dương xỉ nói chung, ông ta thêm vào, mặc dù không nở hoa và không có hạt, nhưng lại được loài người từ thời cổ đại mê tín gán cho nhiều sức mạnh thần bí, nhất là bùa phép tình yêu. “Phỉ phui!” Zouzou bảo. “Ý cô định nói gì, thưa tiểu thư?” tôi hỏi. Thật đáng ngạc nhiên, vì cụm từ “bùa phép tình yêu” xuất hiện trong một lời giải thích rất khoa học và khách quan, thực ra chẳng ám chỉ cái gì cụ thể, lại gây ra phản ứng tâm lý gay gắt đến thế. “Cô không vừa ý với phần nào của cụm từ ấy?” tôi muốn biết. “Với phép màu hay với tình yêu?” Cô bé không trả lời mà chỉ trừng mắt giận dữ nhìn tôi, thậm chí còn gục gặc đầu đe dọa. Tình cờ lúc này tôi lại sánh bước cùng cô đi sau ông thợ làm tiêu bản thú và bà mẹ dòng dõi kiêu hãnh. Tình yêu bản thân nó là một phép màu, tôi bảo. Có gì là lạ, khi loài người cổ đại, có thể gọi là người dương xỉ cũng được, ngay từ thời ấy đã biết đến tình yêu, vì trên mặt đất này mọi thứ đều tồn tại song song và quy về một mối, và cảm thấy cần thử nghiệm với phép màu? “Đó là một đề tài không đứng đắn”, cô ta gạt đi. “Tình yêu mà không đứng đắn? Quan niệm như thế liệu có khô khan quá không! Ai cũng yêu cái đẹp. Tất cả trí tuệ và tâm hồn người ta hướng về nó cũng như bông hoa hướng về mặt trời. Hy vọng cô không tặng cho cái đẹp thán từ lúc nãy?”
336 “Tôi thấy vừa khoe mẽ vừa lên giọng tán dương cái đẹp thì thật vô cùng lố bịch.” Đáp lại sự thẳng thắn ngoài sức tưởng tượng này, tôi nói như sau: “Cô thật là vô lý, tiểu thư thân mến. Chẳng lẽ ngoại hình dễ coi lại nên bị trừng phạt bằng cách không cho nó quyền thán phục cái đẹp? chẳng phải xấu xí mới là bị trừng phạt đó sao? Tôi luôn coi xấu xí là một biểu hiện của tính cẩu thả. Vì tôn trọng cái thế giới đang chờ đón mình nên trước lúc lọt lòng mẹ tôi đã cố gắng để sau này không trở thành cái gai trong mắt nó. Có vậy thôi. Tôi muốn gọi đó là kỷ luật bản thân. Hơn nữa người ta có câu, chớ nên ném đá khi chính mình ngồi trong nhà kính. Cô đẹp lắm, tiểu thư Zouzou ạ, cái đuôi tóc mai trước tai cô thật là độc nhất vô nhị và có sức làm mê hồn người khác. Tôi có thể nhìn mãi không chán đuôi tóc ấy và thậm chí đã vẽ lại rồi đấy.” Điều đó có thật. Sáng nay sau khi ăn điểm tâm trong gian phòng nhỏ kế bên salon, trong lúc ngồi hút thuốc lá tôi đã vẽ thêm đuôi tóc mai của Zouzou vào cạnh tai các bức họa khỏa thân Loulou vẽ Zaza. “Cái gì? Ông dám tự tiện vẽ tôi?” cô bé rít khẽ qua kẽ răng. “Vâng, cô có đồng ý hay không cũng vậy. Sắc đẹp là hàng miễn thuế của trái tim. Cô không thể ngăn cản tình cảm mà cô gợi lên ở người khác, cũng không thể cấm người ta vẽ mình theo trí nhớ.” “Tôi muốn xem bức họa ấy.” “Tôi không biết làm thế có ích lợi gì không - ý tôi muốn nói là: không biết liệu cô có vừa lòng không.” “Mặc kệ, tôi yêu cầu ông đưa cho tôi tờ giấy ấy.” “Nhiều tờ chứ không phải chỉ có một. Tôi còn phải nghĩ liệu có thể cho cô xem những bức họa ấy không, và nếu có thì lúc nào và ở đâu.” “Lúc nào và ở đâu thì tự ông phải thu xếp lấy. Liệu có hay không là chuyện không cần phải bàn cãi nữa. Cái mà ông làm lén lút sau lưng tôi thuộc quyền sở hữu của tôi, và cái cách ông gọi nó là ‘hàng miễn thuế' như vừa rồi thật là một sự trắng trợn vô liêm sỉ.”
337 “Ý tôi không phải thế. Tôi sẽ đau khổ khôn nguôi nếu tạo ra lý do để cô nghi ngờ nền giáo dục của tôi. ‘Hàng miễn thuế của trái tim’, tôi nói thế không đúng hay sao? sắc đẹp vô phương tự vệ trước tình cảm. Nó có thể không rung động, không để cho tình cảm đụng chạm tới mình, có thể coi tình cảm chẳng liên quan gì đến nó. Nhưng nó không thể ngăn cản tình cảm.” “Ông không thể đổi đề tài câu chuyện được hay sao?” “Đổi đề tài? Rất sẵn lòng! Hay là nếu không sẵn lòng thì rất dễ. Ví dụ như”, tôi cao giọng chuyển sang lễ độ: “Xin được hỏi, thưa tiểu thư, chẳng hay cô hoặc các vị thân sinh đáng kính của cô có quen biết ngài von Hüon, đại sứ toàn quyền Luxembourg, và phu nhân ông ta không vậy?” “Không, Luxembourg chẳng liên quan gì đến chúng tôi.” “Cô lại một lần nữa hoàn toàn có lý. Nhưng với tôi thì khác, tôi phải đến thăm ông ta cho phải phép. Tôi làm điều đó còn để vui lòng ba me tôi nữa. Và giờ đây tôi đang đợi một lời mời đến dùng bữa tối, hay còn gọi là dạ tiệc, ở nhà họ.” “Chúc ông ngon miệng!” “Tôi còn ấp ủ trong đầu một ý định khác. Đó là thông qua ngài von Hüon để được vào yết kiến đức vua.” “Thế cơ đấy? Ông còn định tiến thân ở chốn cung đình nữa?” “Cô muốn gọi thế cũng được. Tôi đã sống quá lâu ở một nước theo thể chế cộng hòa, nên ngay khi được biết chuyến đi của mình sẽ qua một vương quốc quân chủ tôi đã nảy ra ý định ra mắt nhà vua ở đấy. Cô có thể cười tôi là trẻ con, nhưng đó là nguyện vọng thầm kín của tôi và tôi sẽ rất sung sướng nếu thực hiện được nó, được nhún gối chào theo kiểu cung đình và trong khi chuyện trò được thường xuyên nói ‘tâu bệ hạ’. ‘Tâu bệ hạ anh minh, xin Người nhận cho lòng biết ơn vô hạn độ của kẻ hèn này trước ân sủng ngày hôm nay!’ - vân vân và vân vân. Thực ra tôi còn muốn yết kiến Giáo hoàng nữa cơ, nhất định sẽ có ngày tôi làm được điều đó. Khi gặp Giáo hoàng, thậm chí người ta còn phải quỳ hẳn xuống và phải nói ‘thưa đức cha thần thánh’.”
338 “Thưa hầu tước, ông làm bộ kể cho tôi nghe nhu cầu luồn cúi của ông...” “Không phải luồn cúi, mà là nghi lễ.” “Lý sự cùn! Thực ra ông chỉ muốn khoe khoang các mối quan hệ lớn của mình, những là ông được mời đến nhà ông đại sứ, ông giao lưu với tầng lớp thượng lưu và có thể mở mọi cánh cửa...” “Thân mẫu cô đã cấm cô không được bảo tôi là lý sự cùn đấy nhé. Thêm vào đó...” “Mama!”“ cô bé réo to khiến Senhora Maria Pia quay lại. “Con phải thông báo để me biết rằng con lại vừa mới bảo ông hầu tước là ‘lý sự cùn’.” “Nếu con cứ gây sự với vị khách trẻ tuổi của chúng ta như thế’, người phụ nữ dòng dõi Iberia trả lời bằng giọng nữ trầm hơi khao khao rất truyền cảm của mình, “thì con không được đi sóng đôi với ông ta nữa. Lại đây và để Dom Miguel tháp tùng con. Me sẽ cố gắng tiếp chuyện hầu tước.” “Tôi xin cam đoan, thưa Madame”, tôi lên tiếng sau khi việc đổi chỗ đã xong, “rằng trong cuộc trò chuyện của chúng tôi không có mảy may chút gì là gây sự cả. Ai lại không thấy thú vị trước sự thẳng thắn đáng kinh ngạc của tiểu thư Zouzou.” “Có lẽ chúng tôi đã bắt ông chịu đựng đứa trẻ ngỗ ngược này quá lâu, hầu tước thân mến”, người phụ nữ phương Nam vương giả đáp, chuỗi hạt huyền đeo tai lúc lắc. “Tuổi trẻ với tuổi trẻ thường là quá trẻ con. Một trẻ trung, một chín chắn nếu không hẳn là hợp thì chí ít cũng dễ chịu hơn.” “Dù sao cũng vinh dự hơn nhiều, thưa phu nhân”, tôi đáp, thận trọng lồng một ít ấm áp vào câu nịnh xã giao. “Vậy chúng ta hãy cùng đi nốt chặng cuối cuộc dạo chơi”, bà ta tiếp tục. “Ông có thích nơi này không?” “Rất thích. Tôi thấy nó lý thú vô cùng. Và tôi tin chắc điều này: cảm giác của tôi sẽ không thể mãnh liệt bằng một nửa, không thể sâu sắc bằng một nửa bây giờ, nếu nhận thức và khả năng cảm thụ của tôi không được chuẩn bị trước để tiếp nhận những ấn tượng do cảnh vật và con người Lisbon mang lại - có lẽ tốt
339 hơn nên đảo lại là do con người và cảnh vật -, nếu tôi không nhờ một sự tình cờ may mắn được làm quen với ông nhà, thưa Senhora, và có một cuộc đàm thoại vô cùng lý thú với ông, nếu có thể gọi đó là đàm thoại, khi một phía chỉ biết ngồi nghe chăm chú, nếu như không được những lời chỉ giáo của ông nhà, xin phép được lộng ngôn một chút, tưới niềm say mê cổ sinh học thấm vào trí óc tôi và làm cho nó trở thành mảnh đất màu mỡ cho những hạt mầm ấn tượng, những kinh nghiệm về các chủng tộc cổ xưa, được bổ sung phong phú qua nhiều thời đại, và hình ảnh kiêu hãnh đầy phẩm giá của dòng máu vương giả, một quà tặng quý giá cho đôi mắt, cho trái tim...” Tôi ngừng lời hít vào một hơi thở sâu. Người phụ nữ đi bên tôi cất giọng trầm trầm tằng hắng, không quên ưỡn ngực vươn cao mái đầu vương giả. “Tôi không thể làm thế nào khác được”, tôi tiếp tục, “cái tiếp đầu từ ‘cổ’ nói lên nguồn cội cứ lẻn vào luẩn quẩn trong tất cả các ý nghĩ và ngôn từ của tôi. Đó cũng là hậu quả của niềm say mê cổ sinh học mà tôi vừa nói đến. Nếu không có nó thì cả những cây dương xỉ chúng ta vừa mới chiêm ngưỡng cũng chẳng còn bao nhiêu ý nghĩa, dẫu rằng tôi mới được biết theo quan niệm cổ xưa, nó thậm chí được coi là có phép màu tình yêu. Từ khi mở mang trí óc, tất cả mới trở nên quan trọng đến thế đối với tôi, tất cả cảnh vật và con người - tôi muốn nói rằng: con người và cảnh vật...” “Nguyên nhân chính của sự nhạy cảm của ông, hầu tước thân mến, là tuổi trẻ.” “Thật sung sướng, Senhora, khi được nghe hai tiếng ‘tuổi trẻ’ từ cửa miệng bà! Bà nói ra điều đó với sự nhân từ của chín chắn. Tiểu thư Zouzou dường như chỉ thấy khó chịu với những người trẻ tuổi, vì đúng như nhận xét của bà, một người trẻ tuổi thường bị coi là quá trẻ đối với một người trẻ tuổi khác. Ở một mức độ nào đó, thậm chí điều ấy cũng đúng cả với tôi. Chỉ có tuổi trẻ thôi thì chưa đủ để khơi dậy niềm say mê mà tôi đang được hưởng. Diễm phúc của tôi là được chiêm ngưỡng sắc đẹp trong một hình ảnh kép, bông hoa của tuổi thanh xuân và nét vương giả của sự chín chắn...”
340 Tóm lại, tôi cố hết sức trổ tài văn hoa, và những lối hoa hòe hoa sói của tôi không phải là không có tác dụng. Bởi khi chúng tôi chia tay nhau ở bến xe cáp treo, tôi trở về khách sạn của mình còn những người đồng hành về lại biệt thự nhà Kuckuck trên núi, thì Senhora buông lời như thể tình cờ rằng người ta mong còn có dịp gặp lại tôi trước khi tôi lên đường đi tiếp. Dom Antonio đã gợi ý rằng, nếu muốn tôi có thể cùng với những người bạn thể thao của Zouzou dượt lại kỹ năng tennis bị mai một. Ý ấy có lẽ không đến nỗi tồi. Quả thực ý ấy không tồi, thậm chí còn quá hợp ý tôi! Tôi đưa mắt hỏi dò Zouzou, và vì cô bé nhún vai mặt tỉnh bơ, dấu hiệu không nhất thiết phải hiểu là từ chối, nên ngay lập tức hình thành thỏa thuận về một ván chơi vào sáng ngày thứ ba kể từ hôm nay, sau khi tôi dùng thêm một bữa “cơm chia tay” nữa với gia đình. Thế là, sau khi cúi hôn tay Maria Pia và Zouzou cũng như chân thành bắt chặt tay Dom Miguel, tôi đi đường tôi, trong đầu ngổn ngang những tính toán cho tương lai gần.
341