phần mình lại lướt đi với một tốc độ khủng khiếp trong lòng dải Ngân Hà, song chính nó, dải Ngân Hà của chúng ta, cũng tách ra khỏi các thiên hà chị em khác trong một chuyển động nhanh không thể tưởng tượng được ở một không gian, nơi tất cả các hình thức tồn tại phức hợp của các dạng vật chất xa lạ nhất này linh hoạt đến nỗi
288 một mảnh lựu đạn văng ra khi nổ so với chuyển động của chúng cũng chẳng khác gì đứng yên, ở đó chúng ngày càng tách ra xa nhau, lao vào khoảng trống hư vô, trong cơn lốc chuyển động của mình truyền vào hư vô không gian và cả thời gian. Chuyển động quay cuồng trong lòng nhau và xung quanh nhau này, sự tích tụ của sương mù thành vật thể, sự thiêu đốt, bùng cháy, nguội lạnh, vỡ tung, tan thành bụi, xô đẩy và rượt đuổi, sinh ra từ hư vô và đánh thức hư vô, cái hư vô có lẽ chỉ thích ngủ yên và chỉ đợi cho đến khi lại được ngủ yên - đó là hiện hữu, còn gọi là thiên nhiên, nó là một ở mọi nơi và trong tất cả. Tôi chớ nên nghi ngờ rằng toàn bộ hiện hữu, tất cả thiên nhiên chỉ là một thể thống nhất khép kín, bao gồm từ chất vô cơ đơn giản nhất đến sự sống phức tạp nhất, dù đó là người phụ nữ với cánh tay thon thả nuột nà hay thân hình của thần Hermes. Bộ não người của chúng ta, xương thịt của chúng ta cũng chỉ là sản phẩm lắp ghép từ các phần tử cơ bản làm nên các ngôi sao và bụi sao, những đám tinh vân tối lởn vởn trong khoảng không vũ trụ. Sự sống nảy sinh từ hiện hữu, như hiện hữu từ hư vô - sự sống, bông hoa của hiện hữu, có chung tất cả các chất cơ bản với thế giới vô cơ, không thể tìm thấy một chất nào chỉ thuộc về riêng mình nó*. Người ta không thể nói rằng nó khác biệt hẳn với hiện hữu thuần túy, thế giới vô cơ. Giữa sự sống và vô cơ không có một ranh giới rõ ràng. Tế bào thực vật có khả năng nhờ sự trợ giúp của tia sáng mặt trời tự biến đổi các khoáng chất trong đá sỏi thành nguồn sống nuôi dưỡng mình. Khả năng tự sinh của chất diệp lục cho chúng ta một ví dụ tiêu biểu về sự hình thành hữu cơ từ vô cơ. Các ví dụ ngược lại cũng không thiếu. Ta có thể nêu ra đây sự hình thành đá sỏi từ vỏ tảo silic. Núi đồi tương lai mọc lên từ biển, từ những vùng đáy sâu nhất, nơi các lớp trầm tích xương những loài sinh vật nhỏ li ti không ngừng âm thầm bồi đắp. Trong sự thay đổi trạng thái của tinh thể lỏng, ta có thể thấy nhãn tiền sự sống giả tạo chuyển từ thế giới vô cơ sang thế giới hữu cơ. Luôn luôn, khi chúng ta tưởng rằng bị thiên nhiên lừa phỉnh giả cách tạo ra hữu cơ trong cái vô cơ, như quá trình thăng hoa của lưu
289 huỳnh hay sự kết tinh hoa đá trong tiết trời băng giá, thực ra nó chỉ muốn chúng ta lĩnh hội được rằng nó là một thể thống nhất mà thôi. Quan điểm của Kuckuck dựa vào tinh thần thuyết nhất nguyên rất phổ biến cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, cho rằng toàn bộ khả năng trí tuệ và tinh thần của con người đã có mầm mống trong thú vật, thậm chí trong vật chất vô cơ, và như thế con người có họ hàng với tất cả các phần khác của tạo hóa. Bản thần hữu cơ cũng không có ranh giới rõ ràng giữa các hình thức sự sống của nó. Động vật biến thành thực vật khi nó ngồi trên một cái cuống và có dạng hình tròn đối xứng như một bông hoa; thực vật biến thành động vật khi nó bắt và ăn thịt côn trùng thay vì hút chất sống từ khoáng vật. Người ta thường nói con người xuất thân từ thú vật, kỳ thực đó là quá trình tự sinh với sự góp mặt của cái gì đó khó mà nêu đích danh, như bản chất của sự sống, như khởi nguồn của hiện hữu. Khó mà xác định được thời điểm khi con người đã là người và không còn là thú, hay không còn hoàn toàn là thú. Con người bảo tồn cái phần thú, cũng như sự sống bảo tồn cái vô cơ trong mình; bởi truy xét đến những viên gạch xây nhỏ nhất của nó, các nguyên tử, ta lại thấy cái không-còn hay chưa-là-hữu-cơ. Trong tận cùng cấu trúc của nó, trong lòng các nguyên tử mắt ta không nhìn thấy được, vật chất trốn chạy sang phía phi vật chất, không còn tính vật thể; bởi những gì diễn ra ở đó, nguyên tử là hình thức cấu tạo cao hơn của cái gì, điều đó gần như dưới mức hiện hữu, vì nó không có một vị trí nhất định trong không gian và cũng không chiếm một khoảng không gian đáng kể, như một vật thể đàng hoàng phải thế. Từ chỗ gần như không hiện hữu đã hình thành hiện hữu, để rồi lại từ đó chìm vào gần như không hiện hữu. Toàn bộ thiên nhiên, từ những hình thức sơ khai đơn giản nhất, gần như còn phi vật chất, cho đến sự sống phát triển ở mức cao nhất, luôn luôn hợp quần và tồn tại cùng nhau - tinh vân trong vũ trụ, đá, giun và người. Đành rằng có nhiều loài động vật đã tuyệt chủng, ngày nay không còn thằn lằn bay và voi ma mút, nhưng cái ấy không ngăn cản việc bên cạnh con người vẫn tồn tại các động vật nguyên sinh không biến dạng, động vật đơn bào, trùng cỏ, vi sinh vật, thân thể tế
290 bào của chúng chỉ có một cửa nạp vào và một cửa thải ra - chúng chẳng cần nhiều hơn thế để được coi là động vật, và để là người nói chung cũng chẳng cần hơn. Đó là một câu đùa của Kuckuck, một lối đùa cay độc. Có vẻ như ông ta cho rằng khi tiếp chuyện một nhà quý tộc trẻ tuổi như tôi cần thêm vào một chút mỉa mai, và tôi cũng cười phụ họa, bàn tay run run đưa tách cà phê đen đường thứ sáu, không, có lẽ là tách thứ tám, lên miệng. Tôi đã nói ở trên và tôi lặp lại ở đây rằng tôi đang trong trạng thái hưng phấn cao độ, khắp người tràn ngập một cảm xúc mãnh liệt gần như vượt quá sức chịu đựng của tôi, khêu gợi lên bởi lời kể của người đồng hành ngồi cùng bàn về hiện hữu, sự sống, con người. Nói ra thì có vẻ kỳ cục, nhưng cảm xúc mãnh liệt đang chế ngự tôi rất gần với, hay nói đúng ra: nó chẳng phải điều gì khác hơn cái mà tôi khi còn trẻ con, hay nửa trẻ con, đặt cho cái tên mơ mộng “niềm vui lớn”, một công thức bí mật của sự trong trắng, đầu tiên chỉ là cách nói tránh đi một điều khó tả, song từ rất sớm đã mang trong mình ý nghĩa đam mê sâu rộng. Có sự tiến hóa, Kuckuck nối lại mạch chuyện sau câu pha trò, không còn nghi ngờ gì nữa, từ người vượn Java đến Newton và Shakespeare là cả một chặng đường dài hướng lên trên. Nhưng trong thiên nhiên thế nào thì trong thế giới loài người cũng vậy: cả ở đây tất cả cũng được gom về một mối, tất cả các hình thái văn hóa và đạo đức, từ sớm nhất đến muộn nhất, từ ngu xuẩn nhất đến thông thái nhất, từ đơn sơ, tăm tối, hoang dại nhất đến phát triển nhất và tinh tế nhất, tất cả tồn tại song song ở mọi thời trên thế gian này, thậm chí cái tinh tế nhất còn đâm ra chán ghét bản thân, phải lòng cái đơn sơ và trở về mê muội đắm chìm trong hoang dại. Nhưng thôi không nói chuyện ấy nữa. Ông ta sẽ mặc kệ con người với số phận của mình và cũng không giấu giếm tôi, hầu tước de Venosta, cái điều làm cho dòng giống homo sapiens* khác biệt hẳn với tất cả các tạo vật khác của thiên nhiên, dù có sự sống hay vô tri vô giác, ông ta sẽ tiết lộ về cái điều có khả năng nhập vào, “góp mặt” vào lúc con người thoát thai khỏi con thú. Đó là nhận thức về khởi đầu và kết thúc. Chỉ bằng một lời như thế tôi đã nói ra được tất cả những
291 gì là nhân bản, nó giúp tôi có thiện cảm với sự sống, vì rằng sự sống chỉ có một thời thôi, chớ nên nghĩ rằng tính nhất thời làm mất giá trị cuộc sống, ngược lại là đằng khác, chính nó là cái làm cho cuộc sống thêm quý giá, đáng kính và đáng yêu. Chỉ những gì một đi không trở lại, có khởi đầu và có kết thúc, mới hấp dẫn và gây được thiện cảm, nó có hồn cũng chính bởi vì nó nhất thời. Và như thế toàn bộ hiện hữu, vạn vật trong vũ trụ đều mang linh hồn của sự nhất thời; ngược lại hư vô là vĩnh cửu, vô hồn và không thiện cảm, hiện hữu đã thoát thai từ đó để gánh nhận những sướng khổ của mình. Loài người hiện đại. Tồn tại không có nghĩa là hạnh phúc, nó bao gồm cả sướng và khổ; và tất cả hiện hữu không gian-thời gian, tất cả vật chất trong vũ trụ, dù đã thức tỉnh hay còn chìm sâu trong giấc ngủ, đều tham dự vào sự sướng khổ này, vào những cảm thụ mà con người, chủ nhân một khả năng cảm thụ phát triển ở mức tinh tế nhất, để tích tụ lại thành một mối tình chung. - “Thành mối tình chung”, Kuckuck nhắc lại trong lúc chống tay xuống bàn đứng dậy, nhìn tôi bằng đôi mắt sáng như sao và gật đầu từ biệt. “Chúc ngủ ngon, hầu tước de Venosta”, ông ta bảo. “Nếu tôi không lầm thì chúng ta là những thực khách cuối cùng còn ngồi ở đây. Đã tới giờ đi ngủ. Xin hãy để tôi nuôi hy vọng còn được gặp lại ông ở Lisbon! Nếu ông muốn tôi có thể dẫn ông đi một vòng giới thiệu viện bảo tàng của tôi. Chúc ông ngủ ngon! Và hãy mơ về hiện hữu và sự sống! Ông hãy mơ về bữa tiệc tưng bừng náo nhiệt của dải Ngân Hà, dòng sông bạc của chúng ta, sinh ra để chở sướng khổ cuộc đời! Ông hãy mơ về cánh tay thon thả nuột nà với những đốt xương cổ đại và về bông hoa đồng nội, sinh vật biết dùng tia nắng mặt trời chắt lọc sự sống từ vật chất vô cơ nuôi dưỡng cơ thể hữu cơ của mình! Và ông cũng đừng quên mơ về sỏi đá, hòn đá rêu phong nằm trong lòng suối từ hàng ngàn hàng ngàn năm nay, ngập trong nước lạnh, bị nước nhấn chìm, chồm qua sủi bọt trên đầu! Xin ông hãy dành thiện cảm ấm áp cho sự tồn tại của nó, một sự tồn tại tỉnh thức nhất của giấc
292 ngủ sâu nhất, và ông hãy chuyển đến nó lời chào tạo hóa! Nó rất hạnh phúc, nếu tồn tại và hạnh phúc có thể nào hòa thuận cùng nhau. Chúc ông ngủ thật ngon!”
293 Chương Sáu Nói ra sợ chẳng ai tin, nhưng dù sẵn có lòng trân trọng và năng khiếu bẩm sinh đối với giấc ngủ phục hồi sức lực, trái với thói quen nhẹ nhàng tìm về xứ sở êm đềm ấy, quê hương của vô thức, và bất chấp tiện nghi tuyệt hảo của chiếc giường trong khoang hạng nhất, giấc ngủ lần này đã lẩn trốn và bỏ rơi tôi gần như suốt cả đêm tới tận lúc sớm mai. Sao trước khi đi ngủ, trước khi trải qua đêm đầu tiên của cuộc hành trình trên con tàu xinh xịch lao về phía trước, trong nhịp tàu đi dập dình, lúc khựng lại, lúc chồm tới, tôi dại dột uống nhiều cà phê đến thế? Làm như vậy khác gì tôi đã tự cướp mất giấc ngủ của mình, điều chỉ riêng sự dằn xóc trên đường chắc chắn không làm nổi. Liệu sáu hay tám tách cà phê đậm có làm tôi mất ngủ không, nếu chẳng có cuộc đàm thoại tình cờ với giáo sư Kuckuck, một cuộc nói chuyện vô cùng hấp dẫn, khơi dậy từ chốn sâu thẳm nhất trong tôi một niềm hứng thú không thể diễn tả bằng lời - tôi không muốn nói rằng điều đó tôi đã biết rõ ngay từ ngày ấy, đã tin chắc như ngày hôm nay - câu hỏi ấy xin được để ngỏ, vì các độc giả tao nhã (và lời thú tội này của tôi được viết ra duy nhất chỉ để phục vụ giới độc giả này mà thôi) chắc chắn đã tự biết rồi. Tóm lại, đêm hôm ấy tôi nằm trằn trọc cho tới gần sáng trong bộ pyjama lụa (một bộ đồ như thế lúc đi đường có tác dụng bảo vệ thân thể tốt hơn chiếc áo ngủ dài, nhất là vì người ta phải tiếp xúc với những chăn đệm có lẽ chỉ được giặt giũ qua loa). Cả đêm không ngớt thở dài và liên tục trở người trong cố gắng vô vọng tìm một tư thế thuận tiện giúp tôi ngả mình vào vòng tay Morpheus*, đến khi rốt cuộc chợp được mắt thì tôi lại bị nhấn chìm trong những cơn mộng rối như mớ bòng bong, kết quả của một giấc ngủ chập chờn không sâu và không mang lại sự thư giãn mong đợi: Tôi thấy mình cưỡi trên bộ xương một con heo vòi phi dọc dải Ngân Hà, trong giấc mơ của tôi nó như một dòng sông thực sự với làn nước bạc văng tung tóe dưới móng con thú xương xẩu cõng tôi trên lưng. Tôi ngồi
294 cứng ngắc rất khổ sở trên cột sống nó, hai tay bám chặt mấy rẻ xương sườn, cả người bị lắc qua lắc lại dữ dội theo nhịp phi giật cục - chắc hẳn đó là sự chuyển thể những rung động của đoàn tàu vào trong giấc mơ tôi. Song tôi lại cho rằng đó là tại tôi chưa được học cưỡi ngựa bao giờ, và tự nhủ mình phải bù đắp thiếu sót này ngay khi có dịp, để có thể thành công trong vai một chàng công tử con nhà. Đi ngược về phía tôi và loang loáng tụt lại hai bên, bì bõm lội trong dòng nước bạc là một đám người bé nhỏ áo quần sặc sỡ, những người đàn ông, đàn bà tí hon, duyên dáng với nước da ngà ngà và đôi mắt nâu láu lỉnh, họ gọi với theo tôi bằng một ngôn ngữ tôi không hiểu - chắc rằng đó là hình dung của tôi về tiếng Bồ Đào Nha. Nhưng có một người phụ nữ trong số họ gọi to bằng tiếng Pháp: “Kìa, người lữ hành hiếu kỳ đấy!”, và vì cô nói tiếng Pháp nên tôi nhận ra cô là Zouzou, trong khi cánh tay thon thả để trần đến tận vai của cô lại bảo tôi rằng đấy có lẽ - hay đồng thời - là Zaza. Tôi dốc hết sức kéo sườn con heo vòi mong nó đứng lại để tôi trèo xuống, vì tôi rất muốn nhập bọn với Zouzou hay Zaza và trao đổi với cô về sự cổ xưa của những đốt xương trong cánh tay đẹp tuyệt của cô. Nhưng con thú tôi cưỡi bướng bỉnh chồm lên hất tôi ngã nhào xuống dòng nước bạc của dải Ngân Hà, khiến cho những người tóc đen ở đó, kể cả Zouzou hay Zaza, phá lên cười khanh khách, và giấc mơ của tôi tan theo tiếng cười ấy để nhường chỗ cho những tưởng tượng không kém phần hoang đường trong bộ não chập chờn giấc ngủ không thư giãn của tôi. Chẳng hạn tôi mơ thấy mình bò lồm cồm bốn vó trên bờ biển dốc trơn tuột, ; kéo theo sau lưng một cái cuống dài thẳng tắp, lòng thấp thỏm lo âu không biết mình là động vật hay thực vật - một nỗi lo pha lẫn niềm tự hào liên quan tới cái tên đẹp “huệ biển”. Vân vân... Theo thần thoại Hy Lạp, Morpheus là vị thần cai quản các giấc mơ, con trai của thần ngủ Hypnos. Cuối cùng, đến tận lúc ban mai tôi mới thoát được các giấc mơ và chìm vào giấc ngủ say, khi tỉnh dậy thì trời sắp trưa và tàu đã gần tới Lisbon, không thể nghĩ đến chuyện ăn điểm tâm nữa, tôi chỉ còn đủ thì giờ để rửa ráy sơ sơ và sử dụng vài món đồ đẹp tuyệt đựng trong cái xắc tay bằng da cá sấu của mình.
295 Chẳng thấy bóng dáng giáo sư Kuckuck đâu, cả trên sân ga huyên náo lẫn ngoài quảng trường trước cửa nhà ga rất đẹp mang phong cách kiến trúc Moor*, nơi tôi theo chân người phu vác hành lý tới chỗ một cỗ xe độc mã mui trần. Hôm ấy là một ngày nắng ráo, trời trong nhưng không quá nóng. Gã xà ích trẻ tuổi nhận chiếc vali của tôi từ tay người phu khuân vác và xếp lên xe cạnh chỗ ngồi của mình. Anh ta chẳng khác gì những người đi trẩy hội trên dải Ngân Hà đã cười nhạo vụ ngã ngựa của tôi từ lưng con heo vòi: dáng người mảnh khảnh, gương mặt với nước da ngà ngà hệt như miêu tả chung của giáo sư Kuckuck, một điếu thuốc lá vắt vẻo giữa cặp môi hơi dẩu ra dưới hàng ria mép xoắn cong, chiếc mũ vải tròn đội lệch trên mái tóc sẫm màu bù xù xõa xuống thái dương, và đôi mắt nâu thông minh không uổng công bắn ra những tia sáng tinh nghịch. Bởi tôi chưa kịp nói tên cái khách sạn mình đã đánh điện đặt chỗ trước khi lên đường thì anh ta đã tự động áp đặt cho tôi một cách rất tài khôn: “Savoy Palace”. Anh ta đánh giá tôi thuộc hạng khách của nhà trọ này, trong con mắt anh ta tôi phải ở đó mới xứng đáng, và tôi chỉ có thể đồng tình với quyết định của anh ta bằng một câu “Chính xác”*, câu trả lời ngắn gọn làm anh ta phì cười và vừa nhái lại bằng giọng trọ trẹ vừa nhảy lên ngồi trên bục xà ích vung dây cương quất cho con ngựa một roi. “Chính xác - chính xác”, anh ta còn khoái chí lặp lại nhiều lần nữa bằng giọng ngân nga như hát trên quãng đường ngắn ngủi tới khách sạn. Xe chạy qua vài con phố hẹp thì đã thấy một đại lộ dài rộng thênh thang mở ra trước mắt chúng tôi, Avenida da Liberdade, một trong những đường phố bề thế nguy nga nhất mà tôi từng thấy, có tới ba làn đường: ở giữa là dải đường chính tấp nập ngựa xe, chạy song song hai bên là hai đại lộ lát đá phẳng phiu dành cho người đi bộ, viền quanh bằng những bồn hoa cây cảnh, tượng đài và giếng phun nước đẹp tuyệt vời. Nằm kế bên đường phố chính lộng lẫy ấy là nơi nghỉ trọ của tôi, quả thực không khác gì một cung điện, và ở đó tôi được đón tiếp khác xa một trời một vực với cái lần tôi bước chân vào tòa nhà phố Saint-Honoré ở Paris dạo nào! Moor là từ chung chỉ dân du mục cổ ở Bắc Phi, thời Trung cổ từng chiếm bán đảo Iberia một thời gian dài và để lại dấu ấn văn hóa - nghệ thuật sâu đậm ở đó.
296 Tiếng Pháp trong nguyên bản, như tất cả những chữ in nghiêng trong chương này. Trường hợp đặc biệt sẽ có chú thích riêng. Cùng một lúc có tới ba bốn nhân viên mặc đồng phục đính ngù kim tuyến và tạp dề màu lục xúm tới chiếc xe ngựa chở tôi, hối hả dỡ hành lý, túi xách, áo choàng, chăn ủ chân cứ như thể không được phép bỏ phí một phút nào, và trong nháy mắt họ đã tha lôi tất cả vào khách sạn trước cả tôi, khiến tôi chỉ việc thảnh thơi như người đi dạo, cây ba-toong bịt bạc với tay cầm bằng ngà voi khoác hờ hững trên cánh tay, ung dung đi qua đại sảnh tới quầy tiếp tân, ở đó không có ai đỏ mặt và cũng không ai thì thầm ra lệnh cho tôi “Lùi lại! Anh hãy lùi hẳn lại đằng kia!” mà, đáp lại lời xưng tên của tôi là một nụ cười thấu hiểu, một động tác nghiêng mình niềm nở đón chào, lời đề nghị nhỏ nhẹ nhất trần đời xin quý khách vui lòng điền những thông tin tối thiểu vào tờ khai đăng ký... Một quý ông mặc lễ phục com lê vạt xéo lễ phép hỏi với vẻ quan tâm chân thành nhất, liệu tôi đi đường có đầy đủ tiện nghi và thoải mái không, rồi đưa tôi lên lầu một dẫn vào một không gian khép kín gồm phòng khách, phòng ngủ và buồng tắm lát gạch men dành sẵn cho tôi. Tôi sướng rơn khi thấy mấy gian phòng xa hoa với cửa sổ hướng về phía đại lộ, nhưng gắng không để lộ ra nét mặt. Sự mãn nguyện hay đúng hơn niềm hân hoan mà vẻ đẹp hoành tráng mà chỗ nghỉ trọ vương giả này mang đến cho tôi chỉ thể hiện ra bằng một cử chỉ khoan dung rất bề trên cho phép người đi cùng rút lui. Còn lại một mình trong lúc chờ hành lý, tôi chạy quanh một vòng khám phá hết các phòng với một niềm vui con trẻ lẽ ra tôi không được phép để lộ cả với chính bản thân mình. Tôi đặc biệt vừa ý với trang trí nội thất của mấy bức tường phòng khách: những mảng tường lớn trát thạch cao nhẵn thín đóng khung trong các đường gờ nổi mạ vàng luôn luôn được tôi đề cao hơn tường dán giấy bình dân, thêm vào đó là những cánh cửa rất cao trắng muốt cũng viền hoa văn khảm vàng, thụt sâu trong khung cửa dày tạo cho gian phòng một vẻ đặc biệt cung điện và vương giả. Phòng khách rất rộng được chia thành hai không gian nhỏ cách nhau một bức tường với cửa vòm, nó tách riêng từ gian chính ra một phần nhỏ hơn thích hợp
297 với chức năng phòng ăn trong trường hợp chủ nhân gian phòng có ý định dùng bữa một mình. Ở đó, từ một cái đế hình tứ giác lệch gắn trên tường thòng xuống khá thấp một chùm đèn pha lê lấp lánh, rất ngoạn mục trong mắt tôi. Sàn nhà trải gần kín những tấm thảm dày mềm mại màu sắc sặc sỡ, chỉ đôi chỗ lộ ra một khoảnh nền nhẵn bóng. Vài bức họa xinh xắn trang trí những bức tường giữa trần nhà và các khung cửa lộng lẫy, thậm chí mảng tường phía trên cái tủ thấp chân quỳ chưng cái đồng hồ quả lắc và cái bình sứ Tàu còn treo cả một bức gấm thêu diễn tả cảnh cướp cô dâu trong thần thoại. Mấy chiếc ghế bành kiểu Pháp hờ hững vây quanh một chiếc bàn hình bầu dục lót đăng ten dưới mặt kính, bên trên đã đặt sẵn phục vụ khách một giỏ trái cây các loại cùng dao nĩa dùng để ăn hoa quả, kèm thêm một đĩa bánh quy và một cái thau rửa tay lịch sự - được hiểu như là nhã ý của ban lãnh đạo khách sạn, bằng chứng là tấm danh thiếp của họ thò ra giữa hai quả cam. Cạnh đấy là một tủ kính nhỏ trưng bày đồ trang trí linh tinh, tượng sứ đủ loại từ các chàng hiệp sĩ ga lăng ở mọi tư thế đến các công nương váy bồng, trong đám có một nàng tấm váy rách toạc một đường phía sau để lộ bộ mông tròn lẳn mà cô ả luống cuống quay lại tìm cách che giấu, một cảnh tượng khá lả lơi. Rồi thì đèn bàn chụp chao lụa, đèn tường được đỡ bằng những cánh tay đòn đồng thau cầu kỳ như những tác phẩm điêu khắc gắn vào tấm đế mỏng manh, một chiếc ghế dài lót đệm trên đặt gối lụa chăn nhung hoàn chỉnh nội thất cả gian phòng, quang cảnh làm tôi mãn nguyện không thua gì phòng ngủ xa hoa trong gam màu xanh xám với chiếc giường lớn căng màn tuyn mỏng, bên cạnh đó là chiếc ghế bành đọc sách tay vịn rộng như mời mọc lữ khách thư giãn giây lát, với tấm thảm dày nuốt hết mọi tiếng động trải kín mặt sàn, với giấy dán tường kẻ sọc màu lam nhạt có tác dụng làm dịu thần kinh, với tấm gương đứng cao, với ngọn đèn bóng thủy tinh mờ, chiếc bàn trang điểm, những cánh cửa tủ rộng trắng tinh tay nắm đồng thau sáng chóe... Hành lý của tôi được đưa lên. Lúc ấy tôi đã làm gì có người hầu riêng như một vài giai đoạn sau này. Tôi tự soạn ra mấy món đồ cần dùng xếp vào ngăn kéo cái tủ Ăng lê, treo vài bộ com lê lên mắc áo, tắm rửa sạch sẽ và sửa soạn dung
298 mạo, một việc làm có ý nghĩa đặc biệt khác thường đối với tôi. Nó luôn luôn khiến tôi có cảm giác như một diễn viên trong lúc hóa trang, mặc dù ngoại hình trẻ lâu của tôi không bao giờ cần đến sự hỗ trợ của mỹ phẩm. Tươi tỉnh trong bộ đồ lót mới thay và trang phục bằng vải len mỏng nhẹ phù hợp với khí hậu ấm áp ở đây, tôi thơ thới xuống phòng ăn và, đói ngấu sau một bữa tối trên đường bị bỏ bê vì mải nghe và một bữa điểm tâm bị ngủ quên, tôi chiếu cố đến bữa sáng muộn thịnh soạn với ragout nhồi sò nướng, thịt bò bít tết nướng vỉ và bánh trứng phồng trên nền sô cô la, một cách hết sức tận tụy. Nhưng tâm trí tôi, bất kể sự cần mẫn trong khi ăn, vẫn để cả ở cuộc trò chuyện tối hôm qua mà nội dung lý thú của nó đã ngấm sâu vào nhận thức của tôi. Hồi ức về cuộc nói chuyện ấy gợi lên một hứng thú lớn gắn liền với niềm sung sướng về cuộc đời mới quý phái của tôi, và cái làm tôi bận tâm hơn cả bữa ăn sáng là câu hỏi, không biết hôm nay tôi đã nên liên lạc ngay với giáo sư Kuckuck chưa - có lẽ cách đơn giản nhất là tới tận nhà riêng ông ta, không chỉ để hẹn ngày đi thăm viện bảo tàng mà còn, và cái này mới là lý do chính, để làm quen với Zouzou. Song thăm viếng đường đột kiểu ấy thì chẳng khác gì bỏ bom người ta, nên tôi nén lòng dời cú điện thoại gọi cho ông ta sang ngày hôm sau. Vẫn còn hơi thiếu ngủ, tôi quyết định giới hạn hoạt động ngày hôm nay của mình ở chỗ tham quan một vài nơi trong thành phố, và lên đường ngay sau khi uống xong cà phê. Việc đầu tiên tôi làm là gọi một cỗ xe ngựa trước cửa khách sạn và bảo chở mình đến Praça do Comércio nơi có trụ sở ngân hàng của tôi, gọi là Banco do Comércio, bởi tôi dự định dùng tờ tín dụng thư đang nằm yên trong ví rút khoản tiền đầu tiên để trang trải tiền khách sạn và các chi phí khác. Praça do Comércio, một quảng trường rất bề thế nhưng yên tĩnh, một mặt mở ra bến cảng thực chất là cái vịnh thoai thoải ăn lõm vào bờ con sông Tejo, ba mặt kia được bao vây bởi các dãy nhà với hành lang vòm cuốn và các lối đi rợp bóng cây, là nơi đặt trụ sở hầu hết các cơ quan trọng yếu, thuế vụ, bưu chính, văn phòng các bộ, các ngành và cả ngân hàng có tên trong tờ tín dụng thư của tôi. Ở đó tôi được một người đàn ông râu đen dáng điệu đáng tin cậy, tác phong lịch thiệp tiếp, ông ta trần
299 trọng cầm giấy tờ tôi đưa và mẫn cán thực hiện yêu cầu của tôi, bàn tay thành thạo điền vào sổ sách và lễ phép trao cho tôi cây bút để tôi ký giấy biên nhận. Tôi điềm nhiên vẽ lên tờ biên lai một bản sao giống như in cái tên đẹp tuyệt của mình với nét chữ sin sít nghiêng về bên trái bọc trong cải vòng cung hình ô van mà không cần đến một cái liếc mắt nhìn vào chữ ký mẫu của Loulou ở trang bên. “Một chữ ký độc đáo”, người viên chức không nhịn được một lời nhận xét. Tôi mỉm cười nhún vai. “Gần như một dạng thừa kế-di truyền”, tôi trả lời gần như phân trần. “Từ nhiều thế hệ nay người trong dòng họ nhà tôi đã ký như thế.” Ông ta nhã nhặn cúi chào, và tôi rời khỏi nhà băng với cái ví da thằn lằn căng đầy Milreis*. Milreis là một đơn vị tiền tệ cũ của Bồ Đào Nha, 1 Milreis = 1.000 Reis. Từ chỗ đó tôi đi sang bưu điện gần ngay đấy và thảo bức điện sau gửi về lâu đài Monrefuge: “Ngàn lời chào gửi ba me, đã đến nơi bình an vô sự, nghỉ tại khách sạn Savoy Palace. Lặn ngụp trong các ấn tượng mới mẻ, hy vọng sớm có dịp kể rõ hơn trong thư. Nhận thấy dấu hiệu chuyển biến về tư tưởng từ trước tới nay e không phải lúc nào cũng đúng đường. Rất biết ơn ba me - Loulou.” Lo xong việc này tôi bước qua một dạng cổng chào hay đài kỷ niệm lớn ở đầu đối diện với mặt trông ra cảng nối liền quảng trường thương mại với một trong những đường phố đẹp nhất của thành phố, Rua Augusta, để thực hiện tiếp một cuộc thăm viếng theo nghĩa vụ. Lẽ dĩ nhiên, tôi nghĩ, đã đến đây thì một cuộc diện kiến với đại sứ toàn quyền Luxembourg ở xứ này là một việc làm phải đạo và chắc chắn hợp ý ba me tôi. Nghĩ là làm. Chẳng cần hỏi han đôi