Đồng Tiền Lên Ngôi

phần cho

phần cho

phần cho công ty và điều lệ không định rõ giới hạn trần cho số vốn góp này. Thương nhân, thợ thủ công và ngay cả người hầu cũng đua nhau mua cổ phiếu; riêng ở Amsterdam đã có 1.143 người mua, trong đó chỉ có 80 người đầu tư hơn 10.000 guilder, và đến 445 người đầu tư chưa đến 1.000. Toàn bộ số vốn là 6,45 triệu guilder, giúp VOC vượt xa tất cả mà trở thành công ty lớn nhất thời kỳ ấy. Số vốn của đối thủ đến từ nước Anh, Công ty Đông Ấn được

thành lập trước đó hai năm, chỉ có 68.373 bảng - tức khoảng 820.000 guilder - từ chỉ 219 người góp. [197] Bởi vì VOC là doanh nghiệp được chính phủ bảo trợ, người ta tìm mọi biện pháp để khắc phục thói kình địch giữa các tỉnh (đặc biệt là giữa Hà Lan, tỉnh giàu nhất, và Zeeland). Số vốn của công ty được chia (mặc dù không đều nhau) cho sáu phòng thương mại vùng (Amsterdam, Zeeland, Enkhuizen, Delft, Hoorn và Rotterdam). Bảy mươi đốc chính (bewindhebber), đều là người bỏ vốn lớn, cũng được phân bổ giữa các phòng này. Một trong các nhiệm vụ của họ là chỉ định mười bảy người làm Heeren XVII - Mười bảy Huân tước - như là một dạng hội đồng quản trị. Mặc dù Amsterdam chiếm tới 57,4% tổng vốn của VOC, nó chỉ cử tám trong số Mười bảy Huân tước. Trong số các đốc chính sáng lập có Dirck Bas, một paterfamilias [198] chạy theo lợi nhuận, người (nhìn dung mạo thì rõ) không biết ngượng ngùng với sự giàu có của mình. [199] Cổ phiếu xưa nhất: cổ phiếu số 6 của Công ty Đông Ấn Hà Lan (không hẳn là một chứng chỉ cổ phiếu, mà giống như một giấy biên nhận cho khoản đóng tiền cổ phần, được Camere Amsterdam ban hành ngày 27/9/1606, và được Arent ten Grotenhuys và Dirck van Os ký). Quyền sở hữu của công ty theo đó được chia thành nhiều partij hay actie, nghĩa đen là hoạt động. Các cổ phiếu được thanh toán làm nhiều lần, quy định vào năm 1603, 1605, 1606 và 1607. Chứng chỉ được phát ra không hoàn toàn giống với chứng chỉ cổ phiếu thời nay, mà giống với giấy biên nhận hơn; chứng từ chủ yếu về luật là sổ kho VOC, ở đó tất cả tên cổ đông đều được biên vào ngay thời điểm họ mua. [200] Bao hàm trong đó là nguyên

tắc trách nhiệm hữu hạn: các cổ đông chỉ mất khoản đầu tư của họ, mà không mất bất cứ tài sản nào khác, trong trường hợp công ty phá sản. [201] Mặt khác, cũng không có đảm bảo nào về lợi nhuận; Khoản 17 của điều lệ VOC chỉ nêu rằng các cổ đông phải được chi trả ngay khi lợi nhuận bằng 5% số vốn ban đầu. Thực ra VOC không mang lại thành công lập tức về mặt thương mại. Mạng lưới giao thương còn phải được thiết lập, phương thức hoạt động phải được sắp đặt và các căn cứ an toàn được lập ra. Từ năm 1603 đến 1607, tổng cộng 22 tàu được trang bị và điều đến châu Á, tiêu tốn gần 3,7 triệu guilder. Mục tiêu ban đầu là thiết lập một số nhà máy (xưởng làm thuốc súng, cơ sở dệt và kho hàng), sản phẩm làm ra sẽ được đổi lấy hương liệu. Những thành công bước đầu trước người Bồ Đào Nha cho thấy chỗ đứng của công ty đã được tạo dựng tại Masulipatnam ở vịnh Bengal và tại Amboyna (hiện nay là Ambon) ở biển Molucca (hay biển Maluku), nhưng năm 1606 đô đốc Matelief đánh chiếm Malacca (Melaka) ở bán đảo Malay không thành và cuộc tấn công vào Makian (một đảo khác ở Molucca) bị một đội tàu Tây Ban Nha đẩy lùi. Nỗ lực xây dựng một pháo đài ở Banda Neira, hòn đảo lớn nhất trong quần đảo Banda chuyên cung cấp hạt nhục đậu khấu, cũng thất bại. [202] Khi lệnh đình chiến mười hai năm được ký với Tây Ban Nha năm 1608, VOC đã thu được nhiều tiền từ việc chiếm các tàu thuyền đối phương hơn là từ buôn bán. [203] Một nhà đầu tư chính của công ty, tín đồ dòng Menno Pieter Lijntjens, quá phật lòng trước việc thu lợi từ chiến tranh của công ty đến độ ông ta rút khỏi công ty năm 1605. Một đốc chính cũ khác, Isaac le Maire, đã từ chức để phản đối cái ông ta coi là sự điều hành kém cỏi trong các sự vụ của công ty. [204] Nhưng ngay cả với các cổ đông lớn thì quyền lực của họ thế nào? Rất hạn chế. Khi các đốc chính của công ty kiến nghị chính phủ miễn cho họ nghĩa vụ công khai tài khoản mười năm của họ vào năm 1612 - thời điểm mà các nhà đầu tư được cho là có thể rút vốn của họ nếu muốn - yêu cầu được chấp nhận và việc công khai các tài khoản cũng như việc hoàn vốn cho các nhà đầu tư được hoãn lại. Mẩu bánh duy nhất cho các cổ đông là vào năm 1610, khi Mười bảy Huân tước đồng ý trao một khoản cổ tức vào năm sau đó, mặc dù lúc này công ty đã quá khan tiền mặt và cổ tức đành phải trả bằng hương liệu. Năm 1612, người ta thông báo rằng VOC sẽ không bị phát mãi như dự định ban đầu. Điều này nghĩa là bất cứ cổ đông nào muốn lấy lại số tiền của họ đều không có lựa chọn nào, ngoài việc bán cổ phiếu cho một nhà đầu tư khác. [205] Công ty cổ

Bình Luận & Thảo Luận

Thảo luận cho Chương 54

Đang tải bình luận...