phần của họ rồi! Nếu có một người trong số họ quyết định tỏ ra tuyệt đối thành thật, vuột miệng về điều gì đó, thì họ nhất thiết kết thúc bằng lời cầu xin này: “Hãy đổi tên tôi đi, tôi không muốn ai biết.” Ngược lại, cái khoảng không gian yêu đương đan xen vào chiến tranh đó, họ mài giũa nó cho đến sáng rực lên; cho đến khi nó mang màu sắc văn học. Họ kể cho tôi những câu chuyện chủ yếu lãng mạn và bi thiết. Kỳ thực, là những câu chuyện đẹp. Đương nhiên, đấy không phải là tất cả cuộc sống. Không phải là tất cả sự thật. Nhưng là sự thật của họ. Trong lịch sử, có rất nhiều trang câm lại khiến chúng ta xúc động chẳng khác chi những lời nói. Như ở đây... VỀ MỘT MỤ NẠ DÒNG TỒI TỆ VÀ NHỮNG ĐÓA HỒNG THÁNG NĂM “Chiến tranh đã lấy mất tình yêu của tôi... Người tôi yêu quý nhất... Người duy nhất... Thành phố đang bị bom. Chị Nina của tôi chạy sang nhà tôi, chúng tôi chia tay nhau. Chị bảo tôi: “Chị muốn xin vào một đội y tế tình nguyện, nhưng chị không biết tìm họ ở đâu.” Và đây là điều tôi nhớ: tôi nhìn chị, đang mùa hè, chị mặc một chiếc áo dài nhẹ và tôi nhìn thấy trên vai trái của chị, ở chỗ này,
gần cổ, một cái nốt ruồi. Đấy là chị tôi, nhưng đây là lần đầu tiên tôi chú ý chi tiết ấy. Tôi nhìn chị và tôi nghĩ: “Em sẽ nhận ra chị bất kể ở đâu.” Và trong tôi dâng lên một tình cảm xót xa. Một tình yêu. Đến tan nát tim tôi... Tất cả dân chúng rời Minsk. Các con đường bị nã súng, người ta đi đường rừng. Một bé gái kêu lên: “Mẹ ơi, chiến tranh!” Đơn vị chúng tôi vừa đánh vừa rút lui. Chúng tôi đi qua cạnh một cánh đồng, lúa mạch đen đang làm đòng. Một ngôi nhà tranh của nông dân, mái rất thấp, cách không xa đường. Đã là vùng Smolensk. Một người phụ nữ đứng bên đường và có cảm giác bà to hơn cả ngôi nhà tồi tàn của bà. Bà mặc toàn đồ lanh có thêu những hoa văn Nga. Hai tay khoanh trên ngực, bà cúi người xuống, những người lính đi qua và bà cúi mình trước họ vừa nói: ”Xin Chúa phù hộ cho các con trở về nhà.” Và cô hình dung, bà cúi mình như thế trước mỗi người lính để lặp lại mỗi lần cùng những lời đó. Mọi người đều ứa nước mắt... Kỷ niệm của bà theo tôi suốt cuộc chiến tranh... Và rồi, chặng khác này... Ở Đức, thời chúng ta đuổi bọn Đức theo hướng ngược lại. Một ngôi làng... Hai người đàn bà Đức ngồi trong một cái sân, đội mũ và uống cà phê. Cứ như không có chiến tranh. Và tôi tự nhủ: “Trời đất! Bên ta mọi thứ đều đổ nát, bên ta người ta đào những cái lỗ dưới đất để mà ở, bên ta, người ta phải ăn cỏ, và các người, các người ngồi đó, mà nhâm nhi cà phê.” Các xe cam nhông của chúng ta chạy qua trước mặt họ, chở lính của chúng ta, và họ uống cà phê... Về sau tôi đi khắp nước ta... Và tôi đã thấy những gì? Một lò sưởi Nga chỉ còn lại mỗi nó trong cả một ngôi làng. Một người đàn ông già và phía sau ông ta, là ba đứa cháu. Hẳn ông đã mất con trai và con dâu. Bà vợ già của ông đang nhen đám than hồng để đốt lò sưởi. Bà treo áo của bà lên; rõ là ông bà ấy vừa đi rừng về. Và chẳng có gì được nấu trong bếp ấy cả... Một tình cảm thật xót xa... Một tình yêu như thế... Vâng, hận thù, căm giận - tất cả đều trộn lẫn. Nhưng này... Một hôm đoàn tàu của chúng tôi dừng lại. Tôi không nhớ vì lý do gì: đang sửa đường, có thể, hay thay đầu máy. Tôi ngồi bên cạnh một nữ y tá và hai trong số những người lính của chúng ta đang lui cui nấu cháo tấm. Hai tên tù binh Đức không
biết từ đâu ra đến gần chúng tôi và xin ăn. Chả là chúng tôi có bánh mì. Chúng tôi lấy một mẩu, cắt làm đôi để cho chúng. Tôi nghe những người lính đang ngồi trước cái nồi của họ, phản đối: “Cậu có thấy các vị thầy thuốc ấy tuồn bánh mì cho kẻ thù kia không!” Kèm theo những lời bình luận khác, kiểu: “Họ thì biết gì cuộc sống trong chiến tranh chứ, suốt ngày chui nấp trong bệnh viện thôi…” Một lúc sau, những tên tù binh khác lại đến gần chính những người lính ấy. Và anh chàng vừa trách chúng tôi nói với một tên Đức: - Cái gì, mày muốn chén à? Tên kia đứng lặng câm. Nó chờ. Một người lính khác đưa một mẩu bánh mì cho bạn cậu: “Thôi được, đồng ý, cắt cho nó một miếng.” Anh lính ban đầu cắt cho mỗi đứa một mẩu. Bọn Đức cầm bánh mì, nhưng vẫn đứng đó, không nhúc nhích, chúng đã thấy nồi cháo tấm đang nấu. “Nào, được rồi, một người lính khác nói, cho chúng nó ít cháo tấm... - Nhưng chưa chín mà.” Bọn Đức, cứ như chúng hiểu tiếng chúng ta, không động đậy. Chúng chờ. Cuối cùng, những người lính cho thêm mỡ vào cháo và múc cho chúng một phần trong những cái lon đồ hộp rỗng. Tâm hồn người lính Nga là thế đấy. Họ không đồng tình với chúng tôi, nhưng chính họ lại cho kẻ thù của họ bánh mì và cả cháo tấm, và chỉ sau khi đã nêm thêm mỡ vào đấy. Đấy là điều tôi nhớ... Đấy là một tình cảm thật sâu sắc... Là tình yêu trong trẻo... Cho mọi người... Chiến tranh chấm dứt đã lâu, tôi chuẩn bị đi nghỉ. Đấy là lúc đang có cuộc khủng hoảng Cuba. Mọi người lại rơi vào lo lắng. Tôi chuẩn bị vali, xếp những chiếc áo dài, áo sơ mi. Tôi còn quên gì không nhỉ? Tôi cầm lấy cái túi
xách trong đó tất cả các giấy tờ của tôi và lấy cuốn sổ quân tịch của tôi ra. Tôi tự nhủ: “Trường hợp có tai họa, tôi sẽ chạy đến phòng tuyển quân, tại chỗ ngay.” Tôi đến bờ biển. Một hôm, ở nhà ăn của khu an dưỡng, tôi đã kể với một người nào đó là trước khi đi, tôi đã mang theo sổ quân tịch của tôi. Tôi đã nói như vậy không có ngụ ý gì cũng không để tỏ ra mình thế nào. Nhưng một người ngồi cùng bàn với chúng tôi đã bị chấn động: “Thật không thể tưởng tượng, chỉ có một người phụ nữ Nga mới có thể có ý nghĩ mang theo sổ quân tịch của mình khi đi nghỉ để sẵn sàng chạy bổ đến phòng tuyển quân nếu xảy ra chuyện gì!” Tôi nhớ vẻ hân hoan của ông. Sự thán phục của ông. Và bây giờ, tôi sẽ nói với cô về tình yêu... Tình yêu của tôi... Tôi đã ra trận cùng với chồng. Hai chúng tôi cùng đi. Chúng tôi không muốn xa cách nhau. Đây là điều tôi nhớ... Trận đánh đã kết thúc... Chúng tôi nằm dài trên cỏ đã phát. Im lặng đến thật khó tin. Anh ấy lướt bàn tay trên cỏ, cỏ thật êm... Và anh ấy nhìn tôi... Nhìn tôi với đôi mắt làm sao... Đội của anh đi trinh sát. Chúng tôi chờ họ hai ngày... Hai ngày, tôi không chợp mắt... Rồi, tôi thiếp đi. Tôi thức dậy vì tôi cảm thấy anh đang ở cạnh tôi và nhìn tôi. “Nằm xuống và ngủ đi.- Ngủ lúc này thì thật tiếc.” Một tình cảm thật mãnh liệt... Một tình yêu như thế... Đến tan nát tim tôi... Tôi đã quên rất nhiều, tôi gần như quên hết. Tôi chỉ nhớ cái hung ác nhất, nó chiếm hết chỗ của những gì còn lại. Cái hung ác nhất... Chúng tôi đi qua Đông Phổ, mọi người đều đã nói đến Chiến thắng. Anh ấy chết... Anh ấy chết vì dính một mảnh pháo... Một cái chết tức thì... Chỉ một giây. Người ta báo cho tôi. Tôi chạy đến... Tôi ôm siết lấy anh, tôi không
cho người ta mang anh ấy đi. Không cho người ta chôn anh. Trong chiến tranh, người ta chôn nhanh: những người chết trong ngày, nếu trận đánh đang ác liệt, người ta nhặt tất cả họ không phải chờ, người ta dồn họ lại từ mọi chỗ và người ta đào một cái hố lớn chôn chung. Nơi họ được chôn, đôi khi chỉ một lớp cát khô. Và ta nhìn mãi cái đất cát ấy, ta có cảm giác thấy anh ấy cựa quậy. Run. Động đậy. Vì ở bên dưới ấy, có những người sống - những người mới vài giờ trước còn sống... Tôi nhớ đến họ... Tôi ngăn người ta chôn anh ở đấy. Tôi muốn chúng tôi còn có một đêm cùng nhau. Tôi còn muốn nói với anh... Nhìn thấy anh... Đến sáng... tôi quyết định đưa anh về quê chúng tôi. Ở Biélorussi. Mà cách những ba nghìn cây số. Chung quanh chúng tôi, là chiến tranh. Mọi người nghĩ là tôi đã mất trí vì đau đớn. “Cô phải bình tĩnh lại, cô phải ngủ một chút.” Không! Không! Tôi chạy từ ông tướng này đến ông tướng khác, cứ vậy tôi lên đến tận Rokossovski, tư lệnh phương diện quân. Thoạt tiên ông từ chối... Ông cho tôi là một con điên! Tôi xin được lần hẹn thứ hai với ông: “Ông có muốn tôi quỳ xuống để xin ông? - Tôi hiểu cô... Nhưng anh ấy đã chết... - Tôi không có con với anh ấy. Nhà chúng tôi đã cháy. Tôi không còn lấy một tấm ảnh. Tôi không còn gì hết, ít ra tôi có được nấm mộ của anh ấy. Và một nơi để trở về sau chiến tranh.” Ông không trả lời. Ông đi lại trong văn phòng của ông. Hết ngang đến dọc. “Ông đã yêu chưa?” Ông im lặng. “Vậy thì, tôi muốn chết ở đây, cả tôi nữa. Chết! sống không có anh ấy thì để làm gì?” Ông im lặng