phần dại dột. Trong suốt quá trình đó, bà vẫn duy trì sự bảo vệ (giấu mặt) và gắn bó bằng cách đảm bảo tôi được an toàn, đồng thời sẵn sàng can thiệp khi cần thiết. Nói cách khác, bà giữ cho tôi an toàn về thể chất và tặng cho tôi món quà về sự tự do làm chủ cảm xúc. Tự chủ là yếu tố cốt lõi cho sự phát triển trọn đời và cực kỳ quan trọng đối với quá trình phát triển tinh thần của trẻ em. Tự chủ nghĩa là tự kiểm soát bản thân, và theo cách nói của tâm lý học, một người tự chủ sẽ sống theo những lựa chọn của mình. Nhưng tự chủ không chỉ là độc lập. Khi đứa trẻ tuổi teen gào lên “Cha mẹ không thể ra lệnh cho con! Con sẽ đi chơi cả đêm nếu con muốn!” thì nghe có vẻ rất độc lập, nhưng đây không phải là hành vi tự chủ nếu nó bị chi phối bởi áp lực từ bạn bè, các thói quen xấu, sự ép buộc hoặc những cảm xúc hỗn loạn. Hành
169 động tự chủ đích thực là hành động do bạn toàn quyền quyết định, thực hiện cũng như giám sát mà không có sự cưỡng ép từ bên ngoài hoặc từ các thôi thúc không kiểm soát của bạn. Khi một đứa trẻ tuổi teen luôn về nhà đúng giờ vì sợ bị la hoặc vì cảm thấy tội lỗi nếu không vâng lời cha mẹ, đứa trẻ đó không hề hành động tự chủ hơn một đứa trẻ tuổi teen nổi loạn không về nhà đúng giờ giới nghiêm. Thay vào đó, đứa trẻ có hành động tự chủ sẽ về nhà đúng giờ vì đó là một quy định mà nó tin là hoàn toàn hợp lý và có giá trị. Sau đây là cách chúng ta có thể khuyến khích sự tự chủ ở trẻ: • Trân trọng trẻ vì chính con người của trẻ (ví dụ như người thích vẽ tranh) chứ không phải vì con người mà bạn muốn trẻ trở thành (ví dụ như một người thích đấu vật). • Mỗi khi có thể, hãy cho trẻ được lựa chọn. Lưu ý rằng điều này không có nghĩa là không vạch rõ giới hạn hoặc đặt ra các kỳ vọng, càng không phải là nuông chiều mọi yêu cầu của trẻ. • Giải thích cho trẻ hiểu những quyết định mà bạn đưa ra thay cho trẻ khi không có sự lựa chọn nào khác. “Vì mẹ yêu cầu con làm vậy!” không phải là cách giải thích có thể giúp trẻ phát triển tính tự chủ cho việc tại sao trẻ phải nắm tay bạn lúc băng qua đường. Thay vì vậy, bạn có thể nói: “Bởi vì con còn nhỏ nên tài xế có thể không nhìn thấy con, nhưng họ có thể nhìn thấy mẹ”. • Giảm thiểu các phần thưởng có thể tìm được ở bên ngoài như đồ chơi, các miếng dán hoạt hình, bánh kẹo hoặc tiền… khi trẻ làm được những việc như đi tiểu trong bô thay vì trong tã, làm bài tập về nhà hoặc đạt điểm cao. Hai gợi ý cuối cùng trong danh sách nói trên đặc biệt quan trọng trong việc giúp trẻ tìm được các động lực “muốn-làm” mà chúng ta đã bàn tới trong