Vạn vật đều có vết nứt, đó là nơi ánh sáng chiếu vào
- Trần Đồng, Chủ tịch Quỹ phát triển văn hóa Thượng Hải
Nhiều năm trước, lần đầu tiên tôi nhìn thấy Sara là ở trên sân khấu. Tối hôm đó, cô là khách mời trong bữa tiệc mừng ngày Quốc tế Lao động mùng 1 tháng 5 của chúng tôi. Lắng nghe cô say mê đọc bài thơ tự sáng tác trên sân khấu, mọi người trong khán phòng đều rất xúc động. Vốn là người thích đào sâu tìm hiểu mọi thứ, tôi luôn cho rằng phía sau một màn trình diễn gây ấn tượng với tất cả mọi người, ắt hẳn phải có một câu chuyện đời hết sức chân thực.
Sara là một người sáng tạo, khéo ăn nói và đặc biệt thích biểu đạt. Sau lần đó, chúng tôi dần trở nên thân thiết hơn. Tôi thấy ở cô một người phụ nữ có tư duy tiên phong, luôn sẵn sàng làm quen với những típ người khác nhau, nhiệt tình đến mức dường như thấy không cần cảnh giác với bất kỳ ai. Dù chỉ vừa gặp, cô cũng có thể kể cho bạn nghe rất nhiều câu chuyện của riêng mình. Sara ham học hỏi, thích đọc sách và thuộc nằm lòng các tác phẩm văn học châu Âu, Mỹ và Liên Xô, vốn rất đỗi quen thuộc đối với thế hệ chúng tôi như Tess of the D’Urberville1, Sông Đông êm đềm, Cuốn theo chiều gió, Chiến tranh và Hòa bình… Chúng tôi có thói quen đọc sách giống nhau, đều đã từng háo hức tìm đọc rất nhiều tác phẩm văn học sau thời kỳ cải cách và mở cửa, nên chúng tôi rất hợp chuyện.
1. Tạm dịch: Cô gái dòng họ d’Urberville. (ND)
Sara có diện mạo của một người nước ngoài, thoạt nhìn, ta biết ngay cô là con lai. Vì lý do đó mà nhiều người hay nhìn cô bằng ánh mắt khác biệt, và dường như cô đã quen với điều đó. Trên thực tế, Sara tự hào về xuất thân, nền tảng của mình và luôn nói với người khác rằng: “Tôi là người Do Thái, tôi có một nửa dòng máu Do Thái. Nhưng tôi cũng là người Trung Quốc, gia đình tôi ở Trung Quốc.” Về khía cạnh chính trị, cô yêu Trung Quốc, trung thành với Đảng Cộng sản; về khía cạnh đời thường, cô là một người rất quảng giao. Bất kể người đang đứng trước mặt đến từ phòng thương mại, công đoàn hay liên đoàn phụ nữ, là người già hay trẻ em, là doanh nhân hay tài xế taxi, cô đều có thể bắt chuyện ngay lập tức. Sara sở hữu kho kinh nghiệm hết sức phong phú và đặc sắc, luôn biết cách nói chuyện sao cho phù hợp trong những bối cảnh khác nhau.
Đối với những dịp không chính thức, Sara sẽ thể hiện những khía cạnh khác của mình – một mẫu người “bùng nổ”. Trong một kỷ niệm đáng nhớ, khi chúng tôi tới dùng bữa tại một nhà hàng Trung Quốc ở Haifa, Israel, những người tổ chức sự kiện kỷ niệm tình hữu nghị Trung Quốc-Israel đều mới gặp cô lần đầu. Sara đã thể hiện năng khiếu ngôn ngữ đáng nể, đếm từ 1 đến 10 bằng phương ngữ Tô Bắc, Ninh Ba, Thượng Hải, rồi đến tiếng phổ thông… Cô có thể nói luân phiên thành thạo tiếng Anh, tiếng Do Thái và tiếng Trung Quốc. Tất cả những ai có mặt ở đó đều phải hết lời thán phục và cho rằng màn thể hiện của cô đặc sắc không kém gì một phần thi diễn thuyết hay hùng biện. Sara cũng là một nhân vật cực kỳ “đa màu đa vẻ”, vì vậy bạn sẽ thấy ở cô nhiều “khuôn mặt”, tùy vào những thời điểm khác nhau và những dịp khác nhau. Đây chính là nét độc đáo của Sara.
Đặc điểm nổi bật nhất của Sara chính là khả năng ứng xử đa văn hóa. Cô sở hữu “văn hóa kép” khá hiếm gặp. Sara có thể linh hoạt tư duy và ngôn ngữ, giống như sử dụng điều khiển từ xa để dễ dàng chuyển kênh trên ti-vi vậy. Ví dụ, khi nói đến Israel, cô sẽ rất nghiêm túc, trịnh trọng; nhưng khi nhắc đến Trung Quốc, gương mặt cô sẽ toát lên vẻ say sưa và đam mê. Điều này bắt nguồn từ những trải nghiệm và huyết thống đặc biệt của cô. Với tuổi tác và kinh nghiệm của Sara, tôi rất mong cô sẽ chia sẻ kinh nghiệm và những điều tâm đắc với những người khác, bởi điều đó sẽ giúp ích được cho rất nhiều người.
Cuộc sống của Sara có những mặt thành công và thuận lợi, thế nên chắc chắn cũng sẽ có những gập ghềnh, trắc trở, như nhà thơ Leonard Cohen từng nói: “Vạn vật đều có rạn nứt, đó là nơi ánh sáng chiếu vào.” Sara luôn có cách giải thích lạc quan nhất, tích cực nhất đối với những “vết nứt” của mình. Cô cho rằng đó là lối đi mà Thượng đế ban tặng để cô nhận được ánh sáng và những điều tốt đẹp. Chỉ khi để ánh dương soi chiếu vào thì sự sống mới có cơ hội sinh sôi, nảy nở. Xin chúc mừng cuốn sách mới ra mắt của Sara, tôi tin rằng với cá tính độc đáo, những trải nghiệm và câu chuyện thú vị của cô sẽ mang tới rất nhiều điều bổ ích cho độc giả.
Một người phụ nữ kỳ lạ với tình yêu, thù hận, máu thịt
- Trần Ái Ni, nhà văn, họa sĩ
Tôi gặp và quen biết Sara khi cùng làm diễn giả tại sự kiện “Trung Quốc và các mô hình học tập” ở Bắc Kinh. Diễn giả khi đó có cả Cận Vũ Tây, Trương Đức Phương và nhiều người khác, nhưng tôi và Sara dường như quý mến nhau ngay từ cái nhìn đầu tiên. Trở về Thượng Hải, chúng tôi nhanh chóng trở thành bạn bè thân thiết, chẳng khác gì chị em ruột.
Khi nhìn vào Sara từ những khoảng cách và góc độ khác nhau, tôi tin rằng mọi người sẽ thấy những khía cạnh hoàn toàn khác nhau của bà. Người đứng từ xa sẽ thấy bà là một nhân vật nổi tiếng gốc Do Thái với giọng nói sang sảng, lập trường hết sức rõ ràng; khi đến gần hơn, bạn sẽ thấy đó là một phụ nữ nhiệt tình với cộng đồng, thông thạo ngôn ngữ và thậm chí hơi ồn ào; chỉ khi thường xuyên tiếp xúc với bà như tôi, bạn mới biết rằng thực ra Sara là một bà mẹ Trung Quốc hết sức giản dị, biết giữ bổn phận và chỉ quan tâm tới cuộc sống nhỏ bé quanh mình. Tôi thường xuyên trò chuyện với Sara và cũng từng ở cùng bà. Chứng kiến sinh hoạt đời thường của Sara, tôi thấy hình ảnh của một bà nội trợ thích loanh quanh trong bếp, hầm rất nhiều thịt măng khô (vì bà sẽ đem cho bạn bè và con dâu), luôn sẵn sàng chỉ dẫn từng bước nấu ăn cho các cô, các dì hàng xóm, thích dành nhiều thời gian trên ban công để phơi phóng quần áo và chăm bón cây cối. Đó là một người phụ nữ sẵn sàng “thấy việc bất bình chẳng tha” khi ở ngoài xã hội, nhưng trong đời sống riêng, lại rất đỗi hiền thục và đậm nét truyền thống.
Đối với kẻ xấu xa, bà sẵn sàng tỏ thái độ căm ghét như kẻ thù; đối với người yếu đuối hoặc thân cô thế cô, bà lại hóa thành một người mẹ, người chị dịu dàng và ấm áp. Sara thường khó kiềm chế sự nóng nảy của mình; vì chính nghĩa và công lý, bà có thể ngay lập tức nổi trận lôi đình. Khi nhìn nhận Sara với tư cách một “thể hỗn hợp” giữa Do Thái và Trung Quốc, tôi có thể thấy mặt phóng khoáng và cũng hiểu được những nhược điểm cố hữu của bà. Để giải mã một người có tính cách độc đáo như vậy, bạn phải thấu hiểu được những chuyện bà đã từng trải qua trong cuộc đời. Những trải nghiệm phi thường, những ngã rẽ trọng đại đương nhiên sẽ tạo nên một con người hoàn toàn khác biệt với số đông chúng ta. Chỉ khi hiểu rõ được điều này, chúng ta mới biết cách nhìn nhận bà. Trong câu chuyện kỳ lạ của Sara, tôi ngưỡng mộ nhất việc bà từng vác chiếc rìu đốn củi đi tìm lại dàn loa bị mất cắp. Hãy nghĩ thử xem, có bao nhiêu người làm được điều đó?
Từ khi biết Sara, xét từ “cái tôi lớn”, câu chuyện cuộc đời bà đã nâng cao nhận thức của tôi đối với đất nước và sự công nhận văn hóa, hòa nhập vào định vị. Xét từ “cái tôi trung bình”, bà đã giúp tôi nhận thức rõ hơn về sự phát triển vũ bão của đất nước trong những năm gần đây. Xét từ “cái tôi nhỏ”, bà là người thầy đã dạy cho tôi bài học sinh tồn theo một cách hoàn toàn khác, cũng là một người bạn tri kỷ hiếm có trong đời. Từng có người nói xấu về tôi trước mặt Sara, và bà ngay lập tức đối đầu với cả năm người đó để bênh vực tôi. Lẽ thường khá trái khoáy là người cùng ngành thường hay đố kỵ và khinh miệt lẫn nhau. Cuốn sách bán chạy nhất của bà, Vô cùng tàn nhẫn, vô cùng yêu thương, nói về phương pháp nuôi dạy con kết hợp giữa cách thức của Trung Quốc và cách thức của Israel, còn chủ đề bài diễn giảng của tôi là “Dự án Hạnh phúc gia đình”. Vậy mà bà lại đi khắp nơi quảng cáo cho khóa giảng của tôi, tích cực giới thiệu tôi với các đơn vị trước đó đã từng ngỏ lời mời bà, muốn tôi tham gia cùng. Sara không hề tỏ ra chút đố kỵ, thậm chí ngày nào cũng nghĩ đến việc hợp tác với tôi để mở một trường học, cùng nhau đi du lịch, cùng nhau dưỡng lão… Những cách cư xử khác lạ của bà luôn khiến tôi ngạc nhiên và cảm động vô cùng.
Sara vốn là người như vậy: yêu ghét hết sức phân minh! Khi được bầu bạn với bà, tôi luôn có cảm giác được lao qua muôn vàn sóng to gió lớn. Hễ bước chân ra khỏi cửa, chưa cần biết sẽ gặp phải chuyện gì, bà luôn xông xáo. Tôi chỉ có thể nói rằng tư duy và hành động của bà quá nhanh! Khi ở cạnh Sara, quá trình tương tác giữa chúng tôi luôn chứa đựng những phấn khích xen lẫn căng thẳng. Có thể nói, làm bạn với bà là điều rất “kích thích”. Nhưng tôi cũng nghĩ rằng, thay vì làm bạn với hàng trăm người tầm thường, chẳng thà học hỏi thêm vô vàn điều mới mẻ từ một người phụ nữ đặc biệt như vậy. Tôi nguyện tiếp tục bị Sara “kích thích”, bởi nhờ vậy tôi sẽ không ngừng tiến bộ. Tôi biết ơn bà, và rất vui khi có bà làm bạn trong cuộc đời.
Tới đây, tôi chúc cuốn sách mới của Sara sẽ chạm đến tâm khảm và lan truyền cảm hứng cho nhiều người hơn nữa. Chúc bà “người tốt sẽ trọn đời bình an”, hãy để hạnh phúc luôn tìm đến mình!