CHƯƠNG 4 Một số vụ khác để mở rộng Dưới đây là một số vụ được đưa ra để giúp các bạn nắm bắt cách TDPL theo các hướng khác nhau. Các vụ này không được trình bày giống nhau, cũng không được sắp xếp theo bảy bước TDPL mà lộn xộn để cho đầu óc bạn phải quay… vòng vòng cho thành thạo sau này. Lý do là trong thực tế bạn sẽ được nhiều người hỏi với những tình huống khác nhau. Có vụ tôi đi đủ bảy bước TDPL, có vụ không đi hết, tùy theo tính chất mỗi vụ. Ở đây tôi đề nghị cách làm, tức là bạn có thể chọn một cách làm khác; nhưng với điều kiện cách đó cho ra giải pháp nhanh hơn và đúng hơn cách của tôi! Ngoài ra, tôi cũng chỉ trình bày Giai đoạn 1 của TDPL mà thôi. Vụ 15 Trả thuế A. Trình bày Thân chủ gửi văn bản cho bạn hỏi: Công ty A thuê đất của Khu công nghiệp XYZ, thời hạn là 50 năm, đã ký hợp đồng thuê quyền sử dụng đất và có sổ đỏ. A là công ty anh em với B, nay A muốn chuyển thêm cho B 7000 m2. Công ty A phải trả những loại thuế nào? Vụ này có tính chất hỏi đáp. Nó được nêu để bạn tập phân tích trong Bước 3 của TDPL. B. Cách làm (B3) Trong đầu mình bạn sắp thứ tự XYZ – A – B, việc sắp thứ tự như thế này quan trọng vì sắp sai thì khi suy nghĩ sẽ khó, bởi lẫn lộn. Sắp như thế là vì giữa XYZ và A có một giao dịch, và giữa A với B có một giao dịch khác. Vậy ta đã phân tích ra hai giao dịch.
206 TƯ DUY PHÁP LÝ CỦA LUẬT SƯ Bây giờ ta xem đến tư cách: (i) trong giao dịch 1, XYZ là chủ đất, A là người thuê; (ii) trong giao dịch 2, A “chuyển thêm” cho B; như thế không biết là bán hay cho thuê, không xác định được tư cách của hai bên. (Bạn thấy không xác định được một trong hai bên thì… thua luôn). Phân tích tiếp. Vấn đề ở đây là với từ “chuyển thêm” thì ta không xác định được giao dịch. Khi ấy phải hỏi lại thân chủ. Bạn thấy thân chủ chỉ nhìn giao dịch và gọi tên, chứ không phân tích như luật sư là nói họ bán hay cho thuê đất. Trong khi chờ câu trả lời, bạn có thể suy đoán. A không thể nào cho B thuê được, dù đất có sổ đỏ, vì A là người thuê. Vậy A chỉ có thể cho B thuê lại. Muốn làm thế A phải xin phép XYZ là chủ đất. Chủ đất có cho phép thì mới làm được. A chỉ có thể cho B thuê lại, nên nếu “chuyển thêm” thì phải làm hợp đồng thuê lại đất, đóng thuế VAT và thuế thu nhập doanh nghiệp, tiền thuê là doanh thu chung của A, chứ không phải là doanh thu riêng rẽ để tách ra khi trả thuế thu nhập theo điều khoản về thu nhập từ việc chuyển quyền sử dụng đất trong Luật thuế thu nhập doanh nghiệp. Bạn có thể trả lời thân chủ rằng: (i) giải thích từ “chuyển thêm” là cho thuê hay bán đất? (ii) trong thời gian chờ đợi thì mình suy đoán là cho thuê; vì không thể bán được; và nếu cho thuê thì trả thuế VAT và thu nhập doanh nghiệp như bình thường. Tất nhiên ở đây bạn phải nhớ Luật thuế thu nhập doanh nghiệp như là kiến thức chung và khi viết thì đừng nói là bán hay thuê đất mà nhớ… quyền sử dụng đất. Điểm tôi nhấn mạnh ở đây là cách phân tích giao dịch và xác định tư cách mỗi bên trong từng giao dịch. Vụ 16 Nắm ngọn nguồn Đây không phải là một vụ tranh chấp. Nó được nêu ở đây để chỉ cho bạn biết cách “đi vào ngọn nguồn” của vấn đề. Giả định bạn là luật sư của khách sạn. (B3) Đất của một công ty khách sạn được giao cho nhà đầu tư đầu tiên vào năm 1995, chính nhà đầu tư đó đi đền bù; sau đó đất kia được chuyển qua hai nhà đầu tư khác rồi mới đến công ty khách sạn hiện thời.
Một số vụ khác để mở rộng 207 Sở Kế hoạch Đầu tư của tỉnh gửi công văn cho công ty khách sạn này rằng: “…Thực hiện chủ trương huy động vốn các dự án thuê đất… Các dự án đầu tư trên địa bàn thành phố (mà) đầu tư vào các lĩnh vực kinh doanh du lịch, dịch vụ vui chơi… bằng nguồn vốn ngoài ngân sách, được nhà nước cho thuê đất để thực hiện dự án sau ngày Nghị định 181/2004/NĐ–CP có hiệu lực thi hành, mà không qua đấu giá quyền sử dụng đất… (thì) chủ đầu tư đóng góp vào ngân sách một khoản tiền không hoàn lại. Mức đóng góp tính hàng năm và nộp cho 5 năm một lần….” Đọc đoạn đó bạn phải luận ra là Sở kia muốn nói: “Đất anh đang có, đáng lẽ ra phải được đấu giá; nhưng tôi đã cho anh thuê, nay thì anh phải hỗ trợ tỉnh”. Đi ngay vào “tim đen” để phân tích cho dễ. Đấy là cách là “dùng từ ngữ gọi tên chính xác”. Phân tích câu trên thì chỉ còn: (i) đáng lẽ đất của anh phải đấu giá; (ii) nhưng tôi đã cho anh thuê. Vế (i) phải xem xét, đúng hay sai theo LĐĐ; vế (ii) là một sự thật, không cần phải xem xét; nhưng nó là hậu quả của vế (i). Ta xem luật. Việc đấu giá đất được quy định vào năm 2005, sau khi có Luật đất đai 2003 và nó có một điều kiện là chính quyền đã giải phóng đền bù để giao đất sạch (không ai chiếm giữ). Xem lại hồ sơ, đất của công ty khách sạn này được giao cho nhà đầu tư đầu tiên vào năm 1995, chính nhà đầu tư đó đi đền bù. Đất được chuyển qua hai nhà đầu tư khác rồi mới đến công ty khách sạn hiện thời. Vậy đất này có gốc gác từ 1995, chứ không phải từ 2005. Luật nào cho phép tỉnh dám đấu giá đất để mà ngang nhiên nói “đáng lẽ ra”! Đấy là cách “đi vào tim đen”. Vụ 17 Vốn góp trong công ty trách nhiệm hữu hạn Mục đích nêu vụ này là để bạn biết cách làm Bước 4, loại bỏ các chi tiết không liên quan. Bạn không là luật sư của bên nào. A. Trình bày Dương, Thành, Trung và Hải quyết định thành lập Công ty TNHH Thái Bình Dương (Công ty), ngành nghề kinh doanh xuất nhập khẩu và xúc tiến xuất
208 TƯ DUY PHÁP LÝ CỦA LUẬT SƯ khẩu với số vốn điều lệ 5 tỷ đồng. Công ty TNHH Thái Bình Dương đó được cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh vào tháng 02 năm 2002. Trong thỏa thuận góp vốn, các thành viên thỏa thuận rằng Dương góp 800 triệu đồng bằng tiền mặt (chiếm 16% vốn điều lệ của Công ty). Thành góp vốn bằng giấy nhận nợ của Công ty Thành Mỹ (Thành Mỹ) (một đối tác tiềm năng mà các bên dự định sẽ là bạn hàng chủ yếu của Công ty TNHH Thái Bình Dương và Thành có mối quan hệ quen biết rất chặt chẽ), tổng số tiền trong giấy nhận nợ là 1 tỷ 300 triệu đồng, được các bên nhất trí định giá là 1 tỷ 200 triệu đồng. Trung góp vốn bằng ngôi nhà của mình và được tất cả các thành viên thỏa thuận định giá 1 tỷ 500 triệu đồng (chiếm 30% vốn điều lệ) do tin chắc rằng trong thời gian tới con đường trước ngôi nhà đó sẽ được mở rộng, mặc dù nếu theo mặt bằng giá cả hiện tại thì trị giá ngôi nhà chỉ khoảng 700 triệu đồng. Hải góp vốn 1 tỷ 500 triệu đồng bằng tiền mặt (chiếm 30% vốn điều lệ) nhưng lúc đầu chỉ mới góp có 500 triệu đồng, 1 tỷ đồng còn lại các bên thỏa thuận khi nào Công ty cần thì Hải sẽ giúp. Trong bản Điều lệ được các thành viên soạn thảo và nhất trí thông qua thì Thành giữ chức Giám đốc Công ty, Hải giữ chức Chủ tịch Hội đồng thành viên. Người đại diện theo pháp luật của Công ty là Giám đốc Công ty. Các nội dung khác của bản Điều lệ tương tự như Luật Doanh nghiệp. Sau hơn một năm hoạt động, Công ty có lãi ròng 800 triệu đồng. Hội đồng thành viên của Công ty tiến hành họp và quyết định phân chia số lợi nhuận này cho các thành viên. Tuy nhiên, các thành viên trong Công ty không thống nhất được với nhau về thể thức chia, Thành cho rằng do Hải chưa góp đủ vốn (mới góp 500 triệu đồng trên 1,5 tỷ đồng cam kết) nên tỷ lệ chia lợi nhuận chỉ trên số vốn thực góp của Hải là 500 triệu đồng. Hải không đồng ý và phản bác rằng