phần lý của vụ việc, hay vấn đề pháp lý được đặt ra. Nó cho thấy đúng sai, phải trái mà không đưa ra giải pháp. Giải pháp là một biện pháp áp dụng dựa trên kết luận về mặt lý lẽ. Nói cách khác, CHKL sẽ nói một ông A nào đó làm đúng hay sai (giải đáp); chứ nó không nói là ông A phải… đi tù treo (biện pháp). II. Điều quan trọng cần nhớ khi TDPL Có bốn điều bạn cần nhớ. A. Điều thứ nhất Bảy bước TDPL không phải là bất di bất dịch mà thứ tự các bước đi có thể thay đổi tùy theo mỗi vụ án. Thường thì bước 6 và 7 dễ lẫn lộn với nhau. Các câu hỏi này thường dựa trên các sự kiện ta xác định trong bước 5, lúc khái quát hóa. CHPT củng cố hay phá hủy CHMC, CHPT nào mà phá hủy CHMC thì nó trở thành CHMC. Vậy CHPT và CHMC có thể thay đổi tính chất lẫn cho nhau và chúng đều là câu hỏi pháp lý. Đây là thí dụ của một CHPT có thể củng cố hay phá hủy CHMC. CHKL “Ông A có bị mất đất không?”. CHMC “Đất đã bị thế chấp mà nợ chưa trả thì có giữ được đất không?”. CHPT “Hợp đồng thế chấp có làm đúng theo luật không?”. Nếu câu trả lời là có thì việc thế chấp trong CHMC được củng cố. Nếu câu trả lời là không thì việc thế chấp trong CHMC bị phá hủy. Vì nêu ra lý thuyết nên phải phân chia các bước, các giai đoạn. Trong thực tế, các bước của Giai đoạn 1 có thể lẫn lộn với nhau, hay đảo ngược thứ tự. Giống như trong quân đội; ở quân trường họ phải học bò, nhoài, nhảy, nhưng ra chiến trường các động tác kia sẽ thay đổi tùy theo địa hình. Trong sách vở dạy ở trường luật của Mỹ, họ gọi bước 6 là “pick up the issues” (tìm ra các câu hỏi); 7 là “application and analysis rule of laws” (áp dụng và phân tích quy định của luật) và “conclusion” (kết luận). Ở đây tôi phân ra rất chi tiết từ 1 – 4 để các bạn nắm bắt rõ hầu dễ áp dụng. Bạn có thể nhập bước 4, 5, 6, 7 với nhau cũng được. Sau này khi đã giỏi các bạn có quyền… chế.
Cách tư duy pháp lý 163 B. Điều thứ hai Khi TDPL ta đã xem xét nội vụ một cách toàn diện, đầy đủ và khách quan. Thế nhưng khi bảo vệ cho một bên trong một vụ tranh chấp thì luôn luôn có một bên khác: bị đơn và nguyên đơn. Hai bên có những yêu cầu khác nhau. Thí dụ, yêu cầu của nguyên đơn “có đòi đền được không”; nhưng của bị đơn là “có phải đền không”. Hai yêu cầu này tạo ra hai CHKL khác nhau. Trong B3, các sự kiện liệt kê của hai bên giống nhau. Nhưng sang đến B4, khi loại bỏ các chi tiết không liên quan thì các chi tiết bị loại bỏ của mỗi bên sẽ khác nhau vì mỗi bên dựa trên CHKL của mình. Vì vậy, khi khái quát hóa (B5) SKQT và SKMC sẽ bị ảnh hưởng và CHMC (B6) cũng sẽ đi theo. Vậy là khi có hai bên khác nhau, thì có CHKL khác nhau và các nội dung trong các bước tiếp theo sẽ khác nhau. Bạn hình dung sự khác nhau của mỗi bên là loại đất sét hay đất cát. TDPL là một phương pháp, một kỹ thuật, giống như một cái cuốc. Dùng nó để cuốc loại đất nào thì cũng giống nhau. Áp dụng TDPL cho CHKL của nguyên đơn hay bị đơn thì cũng giống nhau. Khác nhau là ở trong nội dung, trong lời thỉnh cầu tòa. Ở đây do giới hạn của quyển sách, ta chỉ học về cái cuốc và nêu ra đất sét hoặc đất cát chứ không thể cả hai. Các vụ việc được trình bày là để làm sáng tỏ phương pháp. Và sự trình bày thường kết thúc khi đã nêu lên CHMC của mỗi vụ. Riêng trong vụ 10, ta sẽ xem lý lẽ của cả hai bên vì đó là một vụ án có thật. C. Điều thứ ba Ở đây cho dễ hiểu ta chỉ dùng một CHKL cho mỗi vụ. Trên thực tế, do yêu cầu của mỗi bên nên có thể có nhiều CHKL trong một vụ. Khi ấy sau khi giải quyết xong một CHKL ta sẽ đi sang CHKL khác. Các bước đi sẽ như sau: Bạn đứng về một bên. B1 và B3 không thay đổi. Nhưng sang B4 (loại bỏ các chi tiết không liên quan với CHKL), các chi tiết giữ lại cho mỗi CHKL sẽ khác nhau. Do vậy, ở B5, các chi tiết để khái quát hóa cũng sẽ đổi theo. Tiếp theo SKMC sẽ đổi và CHMC sẽ khác. Thường thường các thỉnh cầu của một bên đối với tòa có vài thứ, nhưng chúng là hệ quả của nhau, nên khi giải quyết được CHMC chính (dựa trên yêu cầu của khách hàng) thì các yêu cầu tiếp theo của họ cũng giải quyết
164 TƯ DUY PHÁP LÝ CỦA LUẬT SƯ được luôn. Thí dụ, khách đòi tiền bồi thường, tiền lãi và tiền phạt. Họ có ba thỉnh cầu nhưng CHKL chỉ có một là “bên kia có vi phạm hợp đồng hay không”. Nếu có thì sự vi phạm kia sẽ tạo ra những hệ quả nối tiếp nhau như đã nêu. Trừ khi CHKL khác nhau thì bạn mới phải giải quyết từng câu và ở các bước 4,5,6 và 7. Khi xử lý nội vụ bạn sẽ biết những điều này. D. Điều thứ tư Tất cả các sự kiện của vụ án bạn đã tìm ra trong B3, loại bớt trong B4, rồi khái quát hóa chúng trong B5 thì khi đến B7 bạn sẽ không đặt ra câu hỏi nào mà chi tiết của nó không nằm trong ba bước kia; nhất là B5. Ta gọi nó là “câu hỏi ngoài rìa”. Bạn đặt “câu hỏi ngoài rìa” là đi ra ngoài nội vụ bị tranh chấp, luật sư đối phương sẽ phản đối và thẩm phán sẽ bác bỏ. Bạn sẽ bị… quê độ. Đừng tưởng luật sư nói gì thì ai cũng phải nghe.
Thực hành tư duy pháp lý 165