PHẦN 3:
207 8. KỀ MIỆNG HỐ CHIẾN TRANH Tháng 19 năm 1962, cuộc khủng hoảng tên lửa ở Cu Ba đã đưa thế giới đến bên bờ vực của một cuộc chiến tranh hạt nhân. Liên Xô khi đó dưới sự lãnh đạo của Nikita Khrusov, người nổi tiếng là có tính đồng bóng đã bắt đẩu lắp đặt các tên lửa hạt nhân trên đất Cu Ba, chỉ cách lục địa Mỹ 90 dặm. Ngày 14 tháng 10, các máy bay trinh thám của Mỹ mang về những bức ảnh chụp các vị trí đặt tên lửa đang được xây dựng. Sau một tuần thảo luận căng thẳng trong nội các của mình, ngày 22 tháng 10, Tổng thống Mỹ John F. Kennedy tuyên bố phong tỏa đường biển với Cu Ba. Nếu Liên Xô nhận lời thách thức thì cuộc khủng hoảng này có thể leo thang đến một cuộc chiến tranh hạt nhân giữa hai siêu cường quốc. Bản thân Kennedy đánh giá khá năng xảy ra điều này là giữa “1:3 và hòa”. Nhưng chỉ sau đó một vài ngày khi dân chúng còn đang nín thở nghe ngóng về một cuộc đàm phán bí mật thì Khrusov đã quyết định lùi một bước khỏi cuộc đối đầu. Để đáp lại sự nhân nhượng có thể coi là mất thể diện của Mỹ là rút các tên lửa của mình ra khỏi lãnh thổ của Thổ Nhĩ Kỳ, Khrusov đã ra lệnh dỡ bỏ các tên lửa tại Cu Ba và đưa về nước . Khrusov nhìn nhận thảm họa hạt nhân cận kề, không hài lòng với những gì ông ta thấy và quyết định rút lui. Cái tên “kể miệng hố chiến tranh” có vẻ rất hợp với chiến lược đưa đối thủ của bạn đến bờ vực thảm họa và ép anh ta phải lùi lại. Hành động của Kennedy trong cuộc khủng hoảng tên lửa ở Cu Ba nhìn chung có thể đuợc coi là một ví dụ về áp dụng có hiệu quả chiến lược “kề miệng hố chiến tranh”. Những người khác cũng thực hành chiến lược “kề miệng hố” nhưng thường với phạm vi hẹp hơn mức độ toàn cầu. Ban giám đốc điều hành công ty và nghiệp đoàn cùng phải đối mặt với mối đe dọa về một cuộc đình công lớn, đôi vợ chồng mâu thuẫn mà nếu không thể hoà giải sẽ dẫn đến ly dị, một quốc hội không nhất trí có thể dẫn đến khả năng phải giải tán chính phủ nếu ngân sách không được thông qua, tất cả đều mang yếu tố “kề miệng hố chiến tranh”. Họ đều cố tình tạo dựng rủi ro về một kết cục xấu cho cả hai bên nhằm đẩy bên kia vào thế phải nhân nhượng. Kề miệng hố chiến tranh là một chiến lược tinh vi đầy nguy hiểm và nếu bạn muốn thực hiện nó thành công, trước hết bạn cần hiểu rất rõ về nó. Chúng tôi đặt mục tiêu giúp bạn nắm được tất cả những yếu tố khó nhận thấy bằng cách sử dụng cuộc khủng hoảng tên lửa ở Cu Ba làm tình huống ví dụ.
208 Ngay khi phát hiện ra rằng Liên Xô đang bí mật đặt các tên lửa ở Cu Ba, chính quyền Kennedy đã trù tính một loạt khả năng: không làm gì cả; kiện lên Liên Hợp Quốc (trên thực tế cũng chẳng khác gì mấy so với không làm gì cả); áp đặt lệnh phong tỏa hoặc cấm vận (điều này thực tế đã được thực hiện), mở một cuộc tấn công trên không nhằm vào các vị trí đặt tên lửa của Cu Ba; hoặc - khả năng cực đoan nhất - là tổ chức một cuộc tấn công hạt nhân đón đầu vào lãnh thổ Liên Xô. Trong vùng quang phổ các bước đi và phản hồi như vậy, một số hành động rõ ràng là khá an toàn (chẳng hạn Mỹ không làm gì cả hoặc những người Xô Viết tự dỡ bỏ tên lửa) trong khi những hành động khác rõ ràng là cực kỳ nguy hiểm (như mở một cuộc tấn công trên không vào Cu Ba). Tuy nhiên ở giữa hai thái cực đó, sự an toàn kết thúc và sự nguy hiểm bắt đầu ở đâu? Nói cách khác, đâu chính là miệng hố trong cuộc khủng hoảng tên lửa của Cu Ba? Liệu có hay không một ranh giới mà thế giới sẽ an toàn ở bên này và sẽ diệt vong ngay khi bước qua bên kia ranh giới? Câu trả lời tất nhiên là không có một điểm chính xác như vậy mà chỉ có rủi ro nguy hiểm tăng dần về sự leo thang không thể kiểm soát nổi trong tương lai, Chẳng hạn, nếu những người Xô Viết bất chấp câm vận, phía Mỹ có thể vẫn chưa phóng các tên lửa chiến lược của mình ngay lập tức. Nhưng sự kiện và tính kiên nhẫn sẽ nóng dần lên trong các bước tiếp theo và mối đe dọa về một cuộc quyết đâu cuối cùng có thể cảm thấy ngày càng rõ hơn. Chìa khóa để hiểu được chiến lược kề miệng hố chiến tranh chính là ở chỗ bờ miệng đây không phải là một vách thẳng đứng mà là một mặt nghiêng dễ trượt và càng ngày càng dốc hơn. Kennedy đã đưa thế giới xuổng một phần đoạn dốc này; Khrusov không dám liều lĩnh đi xa hơn và cả hai khi đó đã cùng đàn xếp để quay trở lại lên mặt đất, ở nơi an toàn hơn. Nếu điều này xảy ra được là nhờ hành động của Kennedy thì ít nhất cũng có thể coi là hợp lý nếu cho rằng đó đồng thời cũng là sáng kiến của ông ta . Chúng ta sẽ xem xét chiến lược kề miệng hố chiến tranh theo hướng này. * Bản chất của “kề miệng hố” là sự tạo dựng cố ý một rủi ro. Rủi ro này cần phải đủ lớn để khiến đối phương của bạn không thể kiên nhẫn hơn nữa và buộc phải loại bỏ rủi ro đó bằng cách đi theo những gì bạn muôn. Điều này khiến cho kề miệng hố trở thành một bước đi chiến lược giống như chúng tôi đã mô tả trong