PHẦN 2 GHI NHẬN CỦA LỊCH SỬ Lý thuyết trò chơi được khởi xướng bởi John von Neumann, học giả uyên thâm của trường tổng hợp Princeton. Vào những năm đầu tiên, trọng tâm nghiên cứu được đặt vào những trò chơi có xung đột đơn thuần (trò chơi có tổng lợi ích bằng không). Các trò chơi khác được xem xét dưới hình thức hợp tác, có nghĩa là những người tham gia được giá định sẽ chọn và thực hiện các hành động của họ cùng nhau. Các cách tiếp cận này không thể bao được hầu hết các trò chơi trên thực tế, trong đó mọi người chọn hành động một cách riêng rẽ nhưng mắt xích nối họ với những người khác lại không phải là một quan hệ xung đột đơn thuần. Đối với những trò chơi phổ biến có sự kết hợp cả cạnh tranh và hợp tác, khái niệm của chúng tôi về điểm cân bằng là do John Nash đưa ra. Thomas Shelling đã mở rộng phân tích về các trò chơi có các bước đi luân chuyển, đồng thời phát triển ý tưởng về các bước đi chiến lược. TÀI LIỆU ĐỌC THÊM Các cuốn sách đầu tiên thường được đọc một cách thích thú. Trên tinh thần này chúng tôi muốn giới thiệu cuốn Lý thuyết của các trò chơi và hành vi kinh tế của Von Neumann và Morgenstern (NXB Trường tổng hợp Princeton năm 1947) mặc dù một số phần nặng về toán học trong đó có thể hơi khó theo dõi. Cuốn Chiến lược của xung đột của Schelling (NXB Trường tổng hợp Harvard năm I960) làm được nhiều hơn là một cuốn sách tiên phong; nó tiếp tục cung cấp thêm các chỉ dẫn và sự hiểu biết sâu sắc. Cuốn Chiến lược gia hoàn hảo của J.D. Williams (bản hiệu chỉnh, Me GrawHill 1966) là cuốn sách không có đối thủ về trình bày các trò chơi có tổng lợi ích bằng không một cách sinh động. Cuốn sách viết kỹ nhất và khá nặng về toán học trước thời lý thuyết trò chơi của Schelling là cuốn Trò chơi và quyết định của hai tác gia Duncan Luce và Howard Raiffa (NXB Wiley 1957). Trong số các cuốn sách phổ biến trình bày về lý thuyết trò chơi, cuốn Lý thuyết trò chơi: bước đầu làm quen phi kỹ thuật (biên soạn lần 2, NXB Basic Books 1983) có lẽ là cuốn sách dễ đọc nhất. Cuốn Lý thuyết trò chơi trong các môn khoa học xã hội của Martin Shubik chi tiết hơn nhiều những cũng sử dụng công cụ toán học rất nặng (NXB MIT, 1982)
204 Bạn còn có thể tìm thấy một vài cuốn sách có giá trị áp dụng lý thuyết trò chơi vào trong những bốì cảnh cụ thể. Trong lĩnh vực chính trị, những cuốn sách đáng đọc gồm có Lý thuyết trò chơi với chính trị của Steven Brams (Free Press 1979), Nghệ thuật vận động chính trị (NXB Trường tổng hợp Yale 1986) và cuôn sách đi theo cách tiếp cận kỹ thuật hơn của Peter Ordeshook Lý thuyết trò chơi và Lý thuyết chính trị (NXB Cambridge 1986). Hai tài liệu xuất sắc về ứng dụng lý thuyết này trong kinh doanh phải kể đến Chiến lược cạnh tranh của Michael Porter (Free Press 1982) và Nghệ thuật và khoa học thương lượng của Howard Raiffa (NXB Harvard 1982). NHỮNG LỜI TẠ LỖI Chúng tôi đã không làm rõ sự khác nhau giữa các trò chơi có tổng lợi ích bằng không với các trò chơi khác. Các điểm cân bằng trong trò chơi có tổng lợi ích bằng không có một số đặc tính không áp dụng được trong các trò chơi khác; do vậy có những cách xử lý vấn đề rất khác nhau được tách dọc theo khía cạnh này. Chúng tôi đã đơn giản hóa nhiều tình huống đến mức mỗi người chơi chỉ còn 2 chiến lược. Điều này được làm khi hầu hết các ý tưởng cơ số có thể được chuyển tải mà không làm mất đi đáng kể nội dung. Trong hầu hết các trường hợp những tình tiết phức tạp do có nhiều chiến lược đơn thuần chỉ là được dựng trên máy tính. Chẳng hạn ngẫu hóa giữa 3 chiến lược cơ bản trở lên có thể dễ dàng được một chương trình máy tính đơn giản thực hiện. Có một khía cạnh mới ở đây: chỉ có một số các chiến lược có thể hoạt động (được chơi với xác suất dương) tại điểm cân hằng, về điều này bạn có thể đọc thêm sách của Luce và Raiffa. Chúng tôi đã bỏ qua cái được gọi là “trò chơi hợp tác” trong đó người chơi chọn và thực hiện các hành động của mình cùng nhau và tạo ra các điểm cân bằng. Chúng tôi làm như vậy bởi cho rằng bất kỳ sự hợp tác nào cũng xuât hiện như một kết cục cân bằng của trò chơi phi hợp tác trong đó các hành động được lựa chọn một cách riêng rẽ. Điều này có nghĩa là động cơ của cá nhân gian dối trong bất kỳ thỏa thuận nào cũng đều phải bị nhận biết và được coi là một phần trong lựa chọn chiến lược của họ. Tuy nhiên, những người quan tâm có thể tìm đọc về các trò chơi hợp tác trong các cuốn sách của Davis, Luce, Raiffa và Shubik. KỂ TỪ ĐÂY
205