ra nhu toi mong dqi. 0 cay so 30, toi phai ngoi nghi 15 phut. Ch�y khoang chung 37 ki-lo-met, toi da di ch�m nhu m<)t con oc sen. Hon nam gi<:1 sau khi kh&i hanh, toi truqt dai tren v�ch, hoan toan ki�t sue va bi vuqt qua b&i 23.597 v�n d<)ng vien khac. Th�t dau long thay! Sv th�t la hau het m9i nglidi deu sa lay vao S\i kem c6i. Chung ta thue1ng c6 the lam m<)t ho�c hai thu tot hon muc trung binh, b&i vi chung ta da nghien cuu va luy�n t�p chung trong m<)t the1i gian dai. Chung ta dinh nghia ban than bang nhung dieu d6 va b6 qua nhung gi chung ta khong the lam. Nhu true1ng hqp cua toi. Hi�u ung nay m�nh nhat khi n6i den tri thong minh. Hau het m9i ngue1i deu nghi rang h9 thong minh hon muc trung binh. Va day khong phai la m<)t hi�n tuqng m&i me. Cac triet gia vi d�i tu xua den nay da ghi nh�n XU hudng danh gia qua cao tri tu� cua con ngudi. Rene Descartes nh�n xet m<)t each di <lorn, "Le thue1ng (common sense) la thu hang h6a duqc chia se r<)ng rai nhat tren the gidi, vi ai ciing tu&ng minh c6 du:'30 La Rochefoucauld l�i <lien d�t hoi khac: "M9i ngue1i deu phan nan ve tri nh& cua minh, nhung khong ai phan nan ve kha nang danh gia cua minh:'31 Toi thay dieu d6 het Ian nay den Ian khac: khong c6 gi khac bi�t giua m<)t ngue1i c6 bang cap chinh quy hay khong va dang bao nhieu tuoi. HQ luon rat hao ph6ng trong vi�c danh gia tri thong minh cua chinh minh. WLADISLAW JACHTCHENKO _ 107
Thien kien hj ky M<)t thien kien nh�n thuc khac lien quan den hi�u ung tren muc trung binh la thien kien tt;i ky. No noi rang m9i ngue1i co XU hu&ng cho rang minh thanh cong nhd nang lt;ic cu.a ban than, trong khi that b�i la do hoan canh ben ngoai. M<)t vi dl,l kinh dien tu c6ng vi�c cu cu.a t6i: Neu m<)t lu�t su thang ki�n, do la nhc:1 ky nang va ban linh cu.a h9 tru&c toa. Neu cung la lu�t su do nhung bi danh b�i, tat ca la do tham phan, ho�c do co van phap lu�t da kh6ng dam ducmg noi ph�n st;i cu.a minh, ho�c nhan chung co le1i khai khong du tot. Con ban than hQ khong he yeu kem! St;i thien l�ch nh�n thuc nay rat pho bien. Va kh6ng phai hie nao toi cung mien nhiem v&i no: Neu t6i duqc trao giai Dien gia hang dau t�i m<)t giai dau hung bi�n, dieu do duong nhien la nhc:1 vao ky nang hung bi�n xuat sac cu.a toi. Va neu toi thua trong tr�n chung ket, do la do Ban giam khao hieu nham y toi. Phai qua nhieu the1i gian, t6i m&i h9c duqc each kh6ng do loi cho Ban giam khao. Cac nhan vien quan ly cung lam dieu tuong tt;i: Neu c6ng ty cu.a h9 ho�t d<)ng tot, tat ca la nhc:1 vao nhung chien luqc xuat sac cu.a h9. Va neu c6ng ty g�p kho khan, do la loi cu.a nhung nhan vien thieu d<)ng lt;ic da khong trien khai cac quyet dinh cu.a hQ m<)t each dung dan. Cac ung vien xin vi�c cung bi anh huang tuong tt;i: Neu h9 nh�n duqc cong vi�c, chinh ban CV tuy�t ve1i cu.a h9 da lam duqc dieu do; neu h9 108 _ THU!T THAO TONG: GOC TOI AN SAU MDI cAu NQI
tn.tqt, d6 la vi "nhung cau hoi ng& ngan" ma hQ da duqc hoi khi phong van. Neu b<:1n thanh th�t vdi ban than, toi nghi rang b<:1n se tim thay rat nhieu vi d9 tu CUQC song cu.a chinh minh khi b;,ln trd thanh n;,ln nhan cu.a thien kien tt,t ky. Nhung t;,li sao chung ta l<:1i deb◊ nao thao tung minh the nay? Hi�u ung tren muc trung binh va thien kien tt,t ky c6 y nghia gi ve m�t tien h6a khong? C6 the cho rang, nhung co che nay huu ich vi chung ngan chung ta nghi nge1 ban than sau m{>t budc lui - dieu ma se kim ham st,t phat trien cu.a chung ta. Thay vao d6, chung cho phep ta duy tri niem tin ve gia tri cu.a ban than, bien ta thanh nhung ngue1i h<:1nh phuc hon, c6 d{>ng lt,tc hon, c6 the tiep t9c nhin ve phia trudc. Nhung ngue1i h<:1nh phuc hon thue1ng c6 tri lt,tc khoe m<:1nh hon va tuoi thQ cao hon. Cach SU d\lng hi�u ung tren trung binh de loi keo mc;>i ngue1i Duong nhien, chung ta c6 the dung nhung thien kien nay cho mvc dich thao tung. Hi�u ung tren muc trung binh lam phat sinh hai hi�n tuqng chinh: 1. Tang tinh nh<:1y cam vdi nhung le1i khen ngqi. Neu ngue1i ta tin rang hQ gioi hon muc trung binh, rang hQ tht,tc st,t d�c bi�t, thi hQ se thich duqc khen hon. M9i nh�n xet tang hoc deu cung co tinh d�c bi�t cu.a h9, WLADISLAW JACHTCHENKO _ 109
nang h9 len m9t binh di�n cao hem nua. Hay tu&ng tuc;mg rang h<}.n c6 m¢t dong nghi�p cho rang h9 d�c bi�t gioi dung tu. M¢t nguai thao tung gioi se ng<}.c nhien truck kha nang hung bi�n tl;i phong d6, de h9 c6 the day nhi�m V\l thuyet trinh trong CUQC h9p tiep theo cho nguai dong nghi�p dang yeu bang cau, "Khong dai nao toi c6 the trinh bay tot nhu b<}.n duqc, hay lam dieu d6 thay toil" 2. Nguqc l<].i, neu ai d6 khong tin vao danh tieng cua chinh minh, h9 se thay kha boi roi truck nhung lai khen cua b<}.n. Nhung nguai hieu ban than minh se ngay l�p tuc nh�n ra chieu tro co gang thu hut tu ai d6. Lai khen van se duqc don nh�n m¢t each biet on nhung se duqc can nhac b&i m¢t cai toi nho hon. Tin tot cho nhung ke thao tung la c6 rat it nguai "binh thuang" & ngoai d6. Hau het m9i nguai deu bi thuyet phl,lc rang hQ la m9t ca the d�c bi�t. 3. Tang khd nang mac sai lam. Cam giac VU(}t tr9i khien m9i nguai danh gia thap hoan canh cua minh, tr& nen qua tt;i tin va mac sai lam. Giong nhu trong the thao, neu m¢t hen c6 lqi the danh gia thap doi thu cua h9 va khong thi dau het minh, h9 se de bi danh b<}.i hon. Vi v�y, hay de hQ cam thay minh gioi giang hon nguai. Cu¢c song hang ngay ciing v�y, vi d\l nhu trong van phong. Neu ai d6 cho rang h9 da lam vi�c tot hon 110 - THUA.T THAO TONG: G6C T6I AN SAU MOI cAu N6I
dong nghi�p suot niim va cho rang minh se duqc tang luang, nhung khong ghi chep ti mi thanh tich de trinh bay v&i sep trong buoi danh gia hang niim, hQ se s&m thay tham VQng cua minh bi can tr& b&i ngudi quan ly, von khong the nh& l<;li bat ky thanh tich d�c bi�t xuat sac nao ... Nha v�t ly h9c do<;lt giai Nobel Richard Feynman tung n6i: "B<:ln khong nen tt;i lua minh vi b<;ln se la ngue1i de mac lua nhat:' 32 Khong phai hie nao thao tung cung den tu ben ngoai. Chung ta thue1ng lua doi ban than de lam minh cam thay tot hon. Dieu nay la vo h<;li va hqp ly c'1 m9t muc d◊, cM.ng h<;ln nhu de tranh cho ban than khoi bi chet di trong nhung sai lam qua khu ma chung ta khong the thay doi. Nhung bat cu ai muon thoat khoi ao tu&ng va doi m�t v&i tht;ic te - dieu can thiet cho st;i phat trien ca nhan va nghe nghi�p - phai lam gi d6 de chong l;,li thien kien uu vi�t trong minh. Cach de lam dieu nay la t�p trung vao vi�c danh gia thanh tich cua chung ta m9t each khach quan. Vi dv., neu b<;ln nghi rang b<;ln "viet tot", cau hoi dau tien phai tt;i hoi ban than la li�u c6 ai ngoai m� b<;ln va b<;ln than tung n6i v&i b<;ln nhu the chua. Sau d6, hay tt;i hoi ban than xem c6 ai thu9c chuyen mon d6 da khen ngqi cong vi�c cua b<;ln chua. Da c6 m9t te1 bao ho�c t<;lp chi da in bat cu thu gi cua b<;ln chua. Li�u b<;ln da c6 bat ky phan hoi tich cljc nao tu ngue1i l<:l ho�c <lien dan chuyen gia chua, ... WLADISLAW JACHTCHENKO _ 111
Luu y: Se tot hon neu b<;ln song trong ao tue1ng rang b<;ln la m(>t bong hong giua nhung b\li gai. Nhung slj t\t cao thoi phong nhu v�y se ru chung ta vao giac m(>ng em ai va ngan can ta tiep tl,lC song. 112 - THUAT THAO TONG: GOC T6I AN SAU MOI CAU NOI
2. Thien kien xac [email protected] "Pha VO m(,t nguyen tu con de hdn pha VO m(Jt djnh kien." Albert Einstein Thien kien xac nh�n la XU hu&ng chQn va <lien giai thong tin theo chieu c6 l<Ji cho nhung gi ta von tin tu&ng tu tru&c. Nhung gi chung ta khong the chap nh�n se bi bo qua. Con nhung gi chung ta tin thi chung ta tim kiem n6 trong th�t nhieu an pham va nen tang truyen thong de thay y kien cua minh du<Jc xac nh�n. Vi d9 r6 rang nhat nam a each chung ta ch9n va phan hoi cac n{>i dung chinh tri. M{>t ngue1i theo dang bao thu trung thanh se biet tat ca thong tin chi tiet ve dang bao thu nu&c hQ, dQc cac bai bao va y kien bao thu, tin nhung gi cac chinh tri gia phe bao thu n6i tren TV, nhung se hiem khi d9c cac te1 bao canh ta, va se it chu y den cac bao ve dang phai khac. Tat nhien, dieu nay dung v&i nhung ngue1i thu{>c tat ca cac phe canh chinh tri. Trong the1i chien, ho<;1t d{>ng tuyen truyen khuech d<;1i tac dt,mg nay. Du&i day la m{>t vi d9 duang d<;1i tu chinh manh dat toi sinh ra: Neu b<;1n xem chuang trinh truyen hinh Nga dua tin ve cu{>c xung d{>t Ukraina, b<;1n se nghe di nghe l<;1i each quan d{>i Ukraina doi XU VO nhan d<;10 v&i dan thue1ng, nhieu Ian vi ph<;1m cac giao thuc hoa binh. Nhung neu b<;1n xem TV WLADISLAW JACHTCHENKO _ 113
Ukraina, bc].n se chi nghe thay quan d{>i Nga doi xu v&i dan thubng m{>t each phi nhan tinh nhli the nao, nhieu Ian vi phc].m giao thuc hoa binh. Neu bc].n dai:mg h{> m{>t phe trong CUQC xung d{>t, bc].n se chi xem cac kenh va baoi:mg h{> quan diem cua chinh hc].n. Va d6 chinh xac la khuynh hu&ng xac nh�n: bc].n khong muon xem xet cac st;i ki�n khach quan ho�c quan diem doi l�p, ma (thubng la khong co y) chi tim kiem thong tin ma bc].n muon nghe. Ca.ch tiep c�n nguqc lc].i se hqp ly hon de danh gia tinh hinh, va c6 long khoan dung doi v&i nhfing ngubi & phe doi l�p. Nhung neu toi yeu cau nhfing ngubi tham gia h{>i thao cua toi hay tranh lu�n theo hu&ng ung h{> m{>t de xuat ma hQ khong dong y, thi hau het se n6i, "Toi khong the! N6 hoan toan khong phai nhli nhfing gi toi nghi!" Da so mQi ngubi khong he muon xem xet cac quan diem doi l�p. HQ tha & trong vi:mg an toan tri tu� cua minh - l�p lc].i nhfing gi hQ da nghi trong nhieu nam. Toi c6 tu each de n6i ve dieu nay vi toi da danh hon mlibi nam tham gia cac giai dau hung bi�n. 0 d6, bc].n duqc giao cho m{>t quan diem va phai bao v� cac khia qnh c9 the cua n6, bat ke bc].n c6 dong y hay khong. Vi v�y, toi s&m quen v&i vi�c tranh lu�n tu nhfing l�p trubng mau thuan, va doi khi phat hi�n ra rang quan diem doi l�p tht;ic st;i c6 y nghia hon quan diem cua toi. Nhung hau het mQi ngubi chlia bao gib trai qua vi�c d6. Hau het chung ta song trong cai gQi la buong VQng am: chung ta 114 - THUAT THAO TONG: GOC T6I AN SAU M6I cAu NOI
tim kiem b,,m be va nhfing ngudi quen c6 S\i tliong dong ve quan diem v&i chung ta, va ta hiem khi nghe thay nhung quan diem "bat dong chinh kien" ho�c nhung g6c nhin khac bi�t. Neu ai d6 den va lam phien buong VQng am cua chung ta, hQ thubng bi lo�i khoi nh6m ngay l�p tuc. Dieu nay dii xay ra v&i toi each day khong lau, khi m{>t vai ngubi quen cua toi bat dau che gieu nhung ngubi khong biet danh van. HQ dubng nhu thay khai ni�m ve loi chinh ta rat vui nh{>n, hQ clidi c(Jt S\i ngu ngoc cua nhfing ngudi duqc gQi la tang l&p thap. Khi toi - m{>t ngubi m&i vao nh6m - bao rang m{>t so ngubi trong xii h{>i bi thi�t thoi ve m�t h� thong, va nhung khiem khuyet ve chu nghia cua h9 la do khong duqc tiep c�n v&i giao d1=1c, toi da bi nhin nhu the m{>t thang khb. Tren m�t h9 deu nhu hi�n len dong chfi: "Anh ta dang n6i chuy�n nham nhi gi the! Anh ta khong thu{>c ve nh6m nay!" Toi khong bao gib duqc mdi quay l�i. Lam the nao ma b�n co thi su d1_mg thien kien xac nh,ln di thao tung m9i nguai? Khi b�n dii quen v&i cac tac d{>ng cua thien kien xac nh�n, b�n c6 the lam theo ba chien luqc sau: 1. Bat chuac nhang gi hQ n6i. Dieu dau tien, hay can th�n dung bao gib phan doi. Ngay ca khi b�n c6 quan diem trai chieu, hay l�p l�i hoan toan y kien cua h9, de t�o ra moi lien ket nhanh ch6ng va hi�u qua nhat c6 the. WLADISLAW JACHTCHENKO _ llS
Chung ta coi m<)t ngue1i la dang tin c�y va de men neu hQ dong thu�n v&i ta. 2. Cong nhq,n nhang gi hQ do tuang. Thu hai, trinh bay cac st;i ki�n theo each co y de cao va xac nh�n m<)t st;i ng\1-y bi�n ro rang. N6i v&i ngue1i kia rang hQ dung, m�c du b�n biet rang hQ sai, vi b�n c6 the su d\J.ng dieu nay de lam lqi cho minh. Vi d\1-, hay tu&ng tuqng rang m<)t khach hang g�p lu�t SU v&i m<)t V\J. ki�n VO VQng. Thay vi n6i v&i khach hang rang hQ se thua tru&c toa, lu�t SU tt;i tin tuyen bo, "Chung toi se giai quyet het minh! Len ca toa an toi cao, neu bu<)c phai the!" N6i chuy�n la nghe cu.a lu�t SU. Bat ke hQ thang hay thua trong V\J. ki�n, hQ van se duqc tra tien cho cong vi�c ben ngoai toa an, va ca nhfing Ian to t\].ng noi tiep nhau. (Lu�t SU c6 the khang dinh rang than chu bi thuyet ph\1-c b&i chinh V\J. ki�n cu.a minh den muc hQ khong thiia nh�n bat ky quan diem trai chieu nao, dieu ay khien lu�t SU khong con each nao khac ngoai vi�c bi�n h<) cho hQ. Nhung dieu d6 la th�t sao? Trong hau het cac true1ng hqp, lu�t su chi la khong muon mat khach hang, vi v�y hQ co tinh "vuot ve" niem tin tu than chu cu.a minh, du cho ngay ca khi chinh hQ ciing khong tin.) Cac lu�t su chi la m<)t vi d\1-. MQi nghe nghi�p deu cho b�n ca h<)i khai thac nhfing ao tu&ng cu.a ngue1i khac va khang dinh nhfing gia dinh l�ch l�c cu.a hQ. Sai lam chet ngue1i & day la kh6 ma chung minh duqc b�n lqi 116 _ THUAT THAO TONG: GQC T6I AN SAU MDI CAU NOI