phần còn lại m{u trắng, 15- Chưa từng có tuyết n{o trắng được như vậy. Từ bậc n{y đến bậc kh|c, họ xuống bông hồng, V{ hiến tặng sự bình yên v{ lòng nhiệt t}m, 18- Thu được qua gió của những c|nh bay. Nhưng sự đông đúc của đội bay, Giữa đỉnh điểm v{ những bông hoa, 21- Không hề ngăn cản thị gi|c v{ sự huy ho{ng. Vì |nh s|ng thần th|nh xuyên thấu vũ trụ, Tùy theo vũ trụ tỏ ra xứng đ|ng, 24- Như vậy chẳng có gì cản trở |nh s|ng đó. Vương quốc yên tïnh v{ tr{n ngập niềm vui Của những linh hồn cổ v{ hiện đại, 27- Nhưng cùng hướng mắt nhìn v{ tr|i tim về một điểm: Hỡi \nh s|ng Ba ngôi ở trong một vì sao, Lấp l|nh trước mắt, bao quyến rũ, 30- Xin h~y nhìn xuống, xem b~o tố của chúng tôi.
Nếu người Man tộc, từ những bờ biển, Nơi h{ng ng{y được che chắn bởi n{ng Êlisê, 33- Đang quay cùng đứa con trai được n{ng yêu quý. Khi thấy La M~ v{ những dinh thự to lớn, V{o thời l}u đ{i Lêtaranô còn ngự trị tất cả, 36- Họ đều kinh ngạc v{ th|n phục. Thì tôi, một người từ chỗ trần tục lên nơi thần th|nh, Từ chỗ có mốc thời gian đến cõi vïnh hằng, 39- V{ từ Phirenxe có d}n chúng chính trực v{ trong sạch. Tôi sẽ phải kinh ngạc biết bao nhiêu! Tất nhiên, kinh ngạc v{ cả vui sướng v{ tôi cảm thấy thật thích thú, 42- Nhưng không thấy ai nói gì nên cứ phải lặng im. V{ giống như một người h{nh hương Ngồi nghỉ v{ ngắm nhìn ngôi đền hằng mong ước, 45- Đ~ nghï đến việc sẽ tả lại nó thế n{o. Đi đi lại lại trong |nh s|ng chói lòa, Tôi đưa mắt nhìn qua c|c bậc, 48- Trên cao, dưới thấp v{ khắp chung quanh. Tôi thấy những |nh mắt ch{o mời yêu thương, Lấp l|nh |nh s|ng của Chúa v{ niềm vui của chính mình, 51- Những cử chỉ biểu lộ đức tính chính trực. Mắt tôi đ~ nhìn bao qu|t Cảnh tượng chung của Thiên đường, 54- M{ chưa dừng lại một điểm cụ thể n{o. Tôi quay lại với ý muốn ch|y bỏng, Hỏi phu nh}n của tôi một số điểm, 57- M{ đầu óc tôi còn ph}n v}n. Tôi mong một điều nhưng lại gặp một điều kh|c: Tưởng sẽ được thấy Bêatờrisê nhưng lại thấy một cụ gi{, 60- Ăn bận như những linh hồn vinh quang. Đôi mắt v{ vẻ mặt của cụ biểu lộ, Sự hoan hỉ dịu d{ng, v{ những cử chỉ sùng đạo, 63- Thích hợp với một người cha nh}n hậu. Tôi hỏi ngay:- “N{ng ở đ}u?” Cụ nói: - “Để dẫn dắt nguyên vọng của ngươi đến đích, 66- Bêatờrisẽ đ~ khiến ta rời chỗ xuống đ}y. Nếu người nhìn lên bậc thứ ba, Kể từ bậc cao nhất, người sẽ thấy lại n{ng 69- Ngồi ở chỗ được ph}n định theo công trạng của n{ng”. Không đ|p lại cụ, tôi ngước mắt nhìn lên, Tôi thấy n{ng có vòng h{o quang
72- Của những tia s|ng vïnh hằng vẫn phản chiếu lên nàng. Từ vùng cao nhất ấy, Con mắt người trần cũng không c|ch xa, 75- Ngay cả khi lặn xuống đ|y biển s}u. Bằng khoảng c|ch từ mắt tôi đến Bêatờrisê, Nhưng không l{ gì cả, vì hình ảnh của n{ng 78- Vẫn xuống tận chỗ tôi, không có gì lẫn lộn. -“Hỡi phu nh}n, ở n{ng, đ~ nảy sinh niềm hy vọng của tôi, Để cứu tôi, n{ng đ~ phải chịu đựng, 81- Để lại dưới Địa ngục những dấu ch}n của n{ng. Tôi đ~ thấy được bao điều, Chính l{ nhờ quyền hạn v{ lòng tốt của n{ng, 84- Tôi thừa nhận }n huệ v{ lòng dũng cảm. N{ng đ~ đưa tôi từ nô lệ đến tự do, Bằng mọi con đường v{ bằng mọi c|ch, 87- M{ n{ng có quyền sử dụng. Xin giữ cho tôi sự quan t}m của n{ng, Để cho t}m hồn đ~ được n{ng cứu chữa, 90- M~i m~i ở trong }n huệ của n{ng, khi nó rời thể x|c”. Tôi đ~ cầu nguyện như vậy, v{ n{ng, Dù ở kh| xa, mỉm cười, nhìn tôi, 93- Rồi quay lại phía nguồn gốc vïnh hằng. Cụ gi{ th|nh thiện nói tiếp: - “Để cho ngươi Kết thúc ho{n hảo cuộc h{nh trình n{y, 96- Nên ta được ph|i đến, theo lời khẩn cầu v{ tình yêu th|nh thiện. Bằng mắt nhìn, ngươi h~y bay lướt qua khu vườn n{y, Việc đó sẽ l{m tinh tường thêm thị lực của ngươi, 99- Để đi lên tốt hơn theo tia s|ng th|nh thần. V{ Ho{ng hậu của Trời, m{ vì Người Ta ch|y bỏng một tình yêu trọn vẹn, Người sẽ cho chúng ta 102- To{n }n huệ, vì ta l{ Bécn|cđô trung th{nh của Người. Tựa như một người đến từ Cờroaxia chẳng hạn, Để xem tấm vải Vêrônica, 105- V{ không thỏa m~n sự thèm kh|t l}u đời về việc đó. Vì khi được cho xem, anh ta tự nhủ t}m trí: - Ôi Đức Chúa Giêsu của tôi, Đức Chúa thực sự, 108- Diện mạo của Người l{ như thế n{y ư?. Cũng như ta, khi thấy lòng nh}n từ nồng nhiệt, Của một người n{o trên thế giới n{y,
111- Ta vừa chiêm ngưỡng, vừa được hưởng sự bằng an. - Hỡi người con của ]n huệ, cụ nói tiếp, Người sẽ không hiểu được cuộc sống hạnh phúc n{y, 114- Nếu cứ chỉ cúi mặt nhìn xuống. H~y nhìn đến c|c vòng xa hơn Cho tới chỗ thấy vị Ho{ng hậu 117- M{ to{n Vương quốc n{y l{ thần d}n sùng kính của Người”. Tôi ngước mắt lên v{ giống như lúc bình minh Phần phía đông của ch}n trời, 120- Đ~ vượt qua nơi mặt trời lặn. Cũng như vậy, tôi lướt mắt nhìn lên nữa, Tôi thấy một vùng trên đỉnh cao, 123- \nh s|ng vượt trội hơn nơi kh|c. V{ như ở đ}y l{ điểm người ta đón đợi cỗ xe, M{ Phêtôngtê l|i kém, không gian s|ng rực rỡ, 126- Còn ở hai bên thì |nh s|ng kém hơn. Cũng như vậy ngọn cờ hiệu hòa bình Rực s|ng ở giữa 129- Còn ở c|c nơi kh|c |nh lửa cũng dịu xuống. Ở vùng chính giữa, những chiếc c|nh dang rộng, Tôi thấy hơn một ng{n thiên thần đang mở hội, 132- Tất cả kh|c nhau về d|ng vẻ v{ sự lộng lẫy. V{ ở đó giữa c|c m{n múa v{ h|t, Một sắc đẹp đang mỉm cười v{ truyền niềm vui, 135- Đến |nh mắt của tất cả c|c thiên thần kh|c. Dù tôi có gi{u ngôn ngữ Cùng trí tưởng tượng đến đ}u, tôi cũng sẽ không d|m 138- Thử tả lại v{i nét cảnh tượng vui vẻ đó. Khi cụ Bécn|cđô thấy tôi Chăm chú nhìn v{o ngọn lửa ch|y bỏng, Cụ cũng đưa mắt nhìn về phía Người với bao thương mến, 142- Làm cho tôi c{ng ngắm nhìn nồng nhiệt hơn.
KHÚC XXXII Vùng trời thứ mười, vùng Thiên thanh. Sự sắp xếp chỗ ngồi trong Bông hồng. Những thiếu niên hồn nhiên, sự không ngang nhau giữa chúng trong cõi Cực lạc. Sự ca ngợi Đức Mẹ đồng trinh. Toàn tâm sùng kính Người, kẻ chiêm ngưỡng ấy, Tự nhận nhiệm vụ người giảng đạo lý, 3- V{ bắt đầu những lời thiêng liêng n{y. - “Vết thương m{ Đức Mẹ Maria băng bó v{ l{m khép lại, L{ do người đ{n b{ kh| đẹp ngồi dưới ch}n Người, 6- B{ ta đ~ g}y ra v{ l{ nguyên nhân. Ở h{ng của bậc thứ ba, Bên dưới b{ l{ Raken, 9- Với Bêatờrisê như ngươi đ~ thấy. Xara, Rêbếcca, Juđit, rồi tới người L{ cụ của nh{ thơ vì hối hận 12- Tội lỗi của mình đ~ l{m b{i “Xin Chúa thương con”. Ngươi có thể thấy họ, từ bậc nọ sang bậc kia, Đi xuống dưới, trong khi tôi nêu tên họ, 15- Từ bông hồng, từ c|nh n{y sang c|nh kh|c. V{ từ h{ng thứ bảy xuống dưới, Kế tiếp l{ những phụ nữ Do Th|i, 18- Họ chia bông hoa th{nh hai phần. Bởi vì theo hướng mắt nhìn chan chứa Đức tin Hướng v{o Chúa Kitô, họ l{ bức tường 21- Chia c|c bậc thiêng th{nh hai phần. Từ phía, nơi c|c c|nh bông hồng đ~ nở hết, Đang ngồi những người đ~ tin, 24- V{o Chúa Kitô sẽ tới. Phía kia, nơi còn nhiều chỗ trống Đang ngồi những người 27- Mắt luôn hướng lên Chúa Kitô đ~ tới. V{ giống như thế, ở đ}y, c|c chỗ ngồi vinh quang Của phu nh}n của bầu trời v{ c|c chỗ ngồi kh|c 30- Bên dưới Người, cũng tạo ra sự ph}n c|ch đó. Ở phía đối diện, chỗ ngồi của Th|nh Giovanni vï đại Người luôn l{ Th|nh, nhưng đ~ phải chịu đựng sa mạc, 33- V{ sự tuẫn đạo, rồi địa ngục trong hai năm.
Ở phía dưới cũng có sự ph}n c|ch đó Phờrăngsétcô, Bênêđéttô v{ Augútxtinô 36- V{ những người kh|c nữa, từ bậc n{y xuống bậc kh|c. H~y kh}m phục ý chí tối cao của Chúa, Vì hai phương diện của Đức tin, 39- Rồi cũng sẽ lấp đầy khu vườn n{y. Người cũng nên biết rằng từ bậc ở giữa Ph}n ra hai hạng 42- Không có ai được ngồi đó do công trạng của mình. M{ do công trạng của người kh|c, với những điều kiện nhất định, Bởi tất cả những người n{y đều l{ những linh hồn đ~ chết, 45- Trước khi có sự suy xét thực sự. Người có thể thấy điều đó qua vẻ mặt, Cả qua tiếng nói còn trẻ thơ của họ, 48- Nếu người để ý nhìn v{ nghe họ nói. Hiện tại ngươi rất bối rối nhưng vẫn im lặng, Vậy ta sẽ gỡ cho người c|i nút đó, 51- Ở đó những ý nghï tế nhị đang gi{y vò ngươi. Trong không gian của Vương quốc n{y, Không có chỗ cho điều ngẫu nhiên, 54- Cũng không có chỗ cho sự buồn b~, hay đói kh|t. Bởi vì tất cả c|c thứ ngươi thấy, đều đ~ được xếp đặt, Bởi luật vïnh hằng rất chính x|c, 57- Khiến tất cả đều khớp với nhau, như chiếc nhẫn với ngón tay. Vậy l{ c|i đ|m đông đến sớm n{y, Với cuộc sống thực, không phẳi l{ không có lý do, 60- Được sắp xếp ở đ}y không phải theo c|ch tốt hay kém nhau đ}u. Vị vua m{ nhờ Người Vương quốc n{y sống Trong bao tình yêu v{ bao niềm vui 63- Đến nỗi chẳng còn ước ao gì hơn nữa. Người tạo ra những linh hồn n{y dưới cặp mắt vui vẻ V{ theo ý mình, phú cho họ những }n huệ kh|c nhau, 66- Biết đến thế l{ đủ cho chúng ta, Điều n{y đ~ được biểu hiện rõ r{ng trong Kinh Th|nh, Thông qua trường hợp hai anh em sinh đôi, 69- Còn nằm trong bụng mẹ m{ đ~ l{m n|o động vì giận nhau. Cũng vậy, tùy theo mầu tóc của chúng Cần phải hiểu rằng |nh s|ng cao cả tột cùng 72- Đ~ bao phủ }n huệ lên họ một c|ch xứng đ|ng.
Vậy l{ chẳng phải do th{nh tích của họ Khiến họ được đặt ở những bậc kh|c nhau, 75- M{ chỉ do kh|c nhau trong c|i nhìn đầu tiên. Để được cứu rỗi với sự trong trắng Trong những năm th|ng mới có, 78- Đơn giản chỉ cần Đức tin của cha mẹ. Nhưng khi những năm th|ng đầu tiên đ~ kết thúc, C|c ch{ng trai cần l{m lễ cắt bao quy đầu, 81- Để có sức lực cần thiết cho c|nh bay hồn nhiên của họ. Nhưng khi đến thời gian của }n huệ, Nếu không có lễ rửa tội ho{n hảo của Chúa, 84- Thì sự hồn nhiên đó vẫn bị đặt xuống dưới. B}y giờ h~y nhìn khuôn mặt giống với Kitô nhất, Bởi chỉ có |nh s|ng của Người, 87- Mới có thể chuẩn bị cho người thấy được Kitô”. Tôi thấy ở trên ấy, bộ mặt tr{n ngập hạnh phúc Mang tới bởi những linh hồn th|nh thiện, 90- Được tạo ra để bay được qua những độ cao n{y. Tất cả những c|i m{ tôi đ~ thấy Chưa có c|i gì đem lại cho tôi niềm hoan hỉ kỳ diệu như thế, 93- Cũng chưa cho tôi một hình ảnh Chúa Trời giống như vậy. Vị thiên thần đầu tiên bay xuống, Dang rộng đôi c|nh trước Người v{ h|t, 96- “Kính mừng Maria, tr{n đầy }n huệ”, Từ khắp nơi, Triều đình hằng phúc ấy Tiếp lời v{ h|t b{i th|nh ca êm đềm ấy, 99- Lúc đó mọi khuôn mặt đều trong s|ng hơn. - “Hỡi Cha thiêng liêng, Người vì tôi m{ chịu đựng Ở dưới n{y v{ bỏ lại chỗ ngồi êm |i, 102- Nơi người vẫn ngồi theo số phận vïnh hằng. L{ ai đó, vị Thiên thần với bao vui thích, Đang nhìn v{o mắt của Nữ ho{ng chúng ta 105- Với sự yêu thương giống như một ngọn lửa?”. Tôi đ~ phải nhờ tới sự hiểu biết, Của người đ~ nhận vẻ đẹp mình từ Đức Mẹ Maria 108- Như ngôi sao buổi s|ng nhận vẻ đẹp từ mặt trời. Cụ đ|p: - “Bao nhiêu sự tự tin v{ vui vẻ Có thể có ở một Thiên thần hay một linh hồn 111- Đều ở vị Thiên thần đó m{ chúng ta đều muốn được. Đó l{ người đ~ mang c{nh l| cọ, Xuống cho Đức Mẹ, khi m{ Đức Chúa Con
114- Chịu g|nh nặng cho người trần chúng ta. Nhưng b}y giờ h~y nhìn theo ta, Trong khi ta nói, v{ h~y nhớ lấy c|c nh{ quý tộc vï đại, 117- Của đế quốc công bằng v{ sùng kính n{y. Hai người ngồi trên cao kia l{ những người sung sướng nhất, Được ở gần với Phu nh}n tôn nghiêm, 120- Tựa như hai c|i rễ của bông hồng n{y. Người ngồi bên tr|i l{ người cha M{ vị gi|c t|o bạo 123- Đ~ khiến cho lo{i người phải nếm đắng cay. Ở bên phải l{ người cha đ|ng kính Của Nh{ thờ thần th|nh, đ~ được Chúa Kitô 126- Giao cho giữ những chìa khóa của bông hoa quyến rũ n{y. Tiếp đến l{ người đ~ trông thấy, trước khi chết, Tất cả những thời kỳ đau khổ của người vợ xinh đẹp 129- Đ~ bị với ngọn gi|o v{ những c|i đinh. Ngồi cạnh ông ta v{ gần người kia Đang ngồi vị công tước m{ dưới thời ông ta 132- D}n chúng bạc bẽo, khó bảo, đ~ sống bằng thức ăn trời ban. Trước mặt Piêtơrô, Th|nh Anna đang ngồi, Nhìn con g|i mình với bao hạnh phúc, 135- B{ cứ h|t mừng m{ mắt không rời con. Trước vị tổ cổ xưa của cả gia đình, Th|nh Luxia ngồi, b{ l{ người đ~ đi b|o cho Phu nh}n của ngươi, 138- Khi ngươi đang cúi đầu, tiêu tan hy vọng lên cao. Nhưng vì thời gian trôi đi, nó buộc phải ngủ, Chúng ta sẽ đặt một dấu chấm ở đ}y, 141- Như người thợ may giỏi, may quần |o theo miếng dạ mình có. Chúng ta h~y hướng mắt về Tình yêu thứ nhất, Để trong khi nhìn Người, th}m nhập được 144- Đến mức cao nhất v{o |nh s|ng của Người. Tuy nhiên ta sợ rằng trong khi vỗ c|nh, Ngươi cứ tưởng l{ mình tiến lên nhưng l{ lùi lại, 147- Cần phải cầu nguyện để có thêm }n huệ. Ân huệ của Chúa có thể cứu giúp ngươi, Ngươi sẽ theo ta với tình cảm của ngươi, V{ chớ để tr|i tim ngươi t|ch xa lời ta nói”,
151- Rồi cụ bắt đầu b{i cầu nguyện th|nh thiện.
KHÚC XXXIII Vùng trời thứ mười, vùng Thiên thanh: Th|nh Bécn|cđô cầu nguyện Đức Mẹ Đồng trinh chiếu cố đến Đantê. Đantê nhìn v{o Bản thể vô tận v{ trực cảm về sự thống nhất vũ trụ ở Chúa, về tính duy nhất của ba ngôi v{ về bí mật của sự hóa th}n. - “Hỡi Đức Mẹ Đồng trinh, con g|i của con trai mình, Khiêm nhường v{ cao cả hơn tất cả sinh lực được s|ng tạo n{o, 3- Chung cục định trước của một quyết định vïnh hằng. Chính Người đ~ n}ng cao phẩm gi| của lo{i người, Khiến cho người thợ tạo đ~ tạo ra nó, 6- Cũng không coi thường sản phẩm của mình. Trong lòng Người, tình yêu lại bốc ch|y, Nhờ sức nóng của tình yêu ấy, trong sự bình yên bất tận, 9- Bông hoa n{y đ~ nảy nở. Ở đ}y, đối với chúng tôi, Người l{ ngọn đuốc tình thương Giữa ban trưa; còn ở dưới kia, nơi người trần, 12- Người l{ nguồn hy vọng luôn sống động. Phu nh}n ơi, Người vï đại v{ đầy năng lực cao cả, Kẻ mong muốn một }n huệ m{ không tới nơi Người được, 15- Anh ta những mong ước muốn của mình không có c|nh vẫn bay được. Lòng nh}n từ của Người đ|p ứng Không chỉ cầu xin, m{ nhiều khi 18- Còn đến trước cả lời cầu xin. Ở Người, lòng thương người, ở Người, sự th{nh kính Ở Người, sự huy ho{ng, ở Người, tập trung tất cả 21- Những gì l{ lòng nh}n từ trong một con người! Con người n{y, từ đ|y vực thẳm của vũ trụ Lên đến tận đ}y, đ~ được thấy 24- Những số phận của c|c linh hồn, từng linh hồn một. Cầu xin Người, nhờ }n huệ của Người, Có thể tăng cường tính năng nhìn 27- Lên cao hơn nữa, hướng tới sự cứu rỗi cuối cùng. Còn tôi, chưa bao giờ nóng lòng cho sức nhìn của tôi, Tôi nóng lòng hộ anh ta, tôi cầu khẩn Người,
30- Chấp thuận những lời cầu nguyện của tôi. Mong sao sự bảo vệ của Người sẽ thắng những h{nh động của người trần, Người h~y nhìn Bêatờrisê v{ biết bao kẻ hằng phúc, 39- Đang chắp tay hướng về Người, vì những lời cầu nguyện của tôi”. Những con mắt yêu quý v{ đ|ng kính của Chúa Chăm chú nhìn linh hồn đang nói, đ~ cho thấy 42- Người vui thích biết bao lời cầu nguyện nồng nhiệt. Rồi những con mắt ấy trở lại với ngọn lửa vïnh hằng, Và ta không thể nghï rằng có c|i nhìn n{o của người trần 45- Lại có thể xuyên thấu. Với tôi thì ước nguyện đang tới chỗ kết thúc, Tôi cảm thấy nhiệt tình của lòng ham muốn 48- Đang nảy nở trong tôi, đúng như nó cần phải thế. Bécn|cđô mỉm cười v{ ra hiệu cho tôi Ngước nhìn lên cao, nhưng tự tôi 51- Tôi đ~ l{m điều Cụ muốn. Vì rằng c|i nhìn của tôi đ~ trở nên trong s|ng hơn, Có thể c{ng l}u c{ng đi s}u v{o tia s|ng 54- Của \nh s|ng tuyệt đỉnh, nơi tất cả đều l{ ch}n lý. Từ lúc n{y, thị lực tôi vượt xa hơn Lời nói; lời nói nhường bước cho thị lực, 57- Cũng như ký ức phải chịu thua điều th|i qu|. Tựa như người vừa thấy trong mơ, Giấc mơ đi qua nhưng sự xúc động in s}u còn lại, 60- V{ không còn nhớ điều gì kh|c nữa. B}y giờ tôi cũng như vậy, Vì hầu như to{n bộ thiên cảm của tôi tắt đi, 63- Nhưng trong tim tôi vẫn tuôn chảy sự êm đềm nảy sinh từ đó. Cũng như tuyết tan dưới mặt trời, Cũng như gió cuốn đi những chiếc l|, 66- L{m mất đi những lời sấm truyền của n{ng Xibinla. Hỡi \nh s|ng tuyệt đỉnh,vượt lên trên, Trí tuệ của lo{i người, xin cho trí nhớ tôi mượn lại, 69- Một v{i điều m{ Người đ~ truyền cảm cho tôi. Xin h~y l{m cho ngôn ngữ của tôi mạnh mẽ lên, Bằng một tia s|ng sự vinh quang của Người, 72- Để nó có thể đến với thế hệ tương lai. Nếu nó có thể trở lại chút ít trong trí nhớ của tôi, Vang lên một l|t trong thơ tôi,
75- Thắng lợi của Người sẽ được hiểu rõ nhiều hơn. Tôi tưởng với độ thính nhạy m{ tôi cảm thấy lúc đó Từ tia s|ng sống động, tôi sẽ bị lạc 78- Nếu mắt tôi rời khỏi tia s|ng đó. V{ tôì nhớ rằng tôi đ~ kh| mạnh dạn Chịu đựng cho tới khi hòa hợp được 81- C|i nhìn của tôi với gi| trị vô biên. Ôi }n huệ dồi d{o, nhờ đó m{ tôi đ~ d|m Để mắt tôi v{o \nh s|ng vïnh hằng, 84- Mong hấp thụ được cao nhất thị lực mới! Trong chốn thẳm s}u ấy tôi thấy rằng Tình yêu được kết hợp lại th{nh một khối duy nhất, 87- Tất cả những c|i còn rời rạc trong vũ trụ. Thực chất v{ ngẫu nhiên v{ những dạng thức của chúng Như hòa chung lại với nhau, 90- Như những gì tôi nói lại chỉ l{ một |nh s|ng mờ nhạt. Tôi nghï l{ tôi đ~ thấy được hình thù to{n bộ Của điểm đó v{ khi nói về nó 93- Tôi cảm thấy trong tôi một niềm thích thú lan rộng. Nhưng chỉ một điểm, với tôi, l{ một sự l~ng quên S}u xa hơn cả sự l~ng quên sau hai mươi thế kỷ 96- Đ~ khiến Néttunô kinh ngạc khi nhìn thấy hình bóng của t{u \cgô. Vậy l{ trí óc tôi ngừng nghỉ ho{n to{n, Còn mắt nhìn chăm chắm, bất động, chăm chú, 99- V{ bùng lên không ngừng ý muốn được nhìn ngắm nữa. Bởi \nh s|ng đó đ~ l{m người ta trở nên như thế, Không thể n{o rời khỏi nó, 102- Để nhìn bất kỳ một c|i gì kh|c. Bởi vì điều thiện, nó l{ đích cuối cùng của ý muốn, Ho{n to{n ở trong \nh s|ng đó, c|i gì ở trong đó l{ ho{n hảo, 105- Còn ở ngo{i \nh s|ng đó l{ lầm lẫn. Những lời tôi nói ra thật qu| sơ s{i, Ngay đem so với những gì tôi còn nhớ được, 108- Nó nghèo n{n như tiếng nói một em bé đang ngậm vú mẹ. Không phải vì \nh s|ng ấy chỉ duy nhất một lần hiện ra, Trong vùng hào quang m{ tôi đ~ thấy, 111- \nh s|ng ấy vẫn luôn như thế, giống như lúc đó. Nhưng vì thị gi|c của tôi đ~ tăng gi| trị, Khi nhìn sự hiển hiện duy nhất,
114- Trong khi tôi thay đổi, vì tôi, nó cũng biến đổi. Trong c|i thực thể s}u thẳm v{ s|ng sủa Của \nh s|ng cao cả ấy, ba vòng tròn hiện ra trước tôi, 117- Có ba m{u kh|c nhau nhưng độ lớn bằng nhau. Từ c|i n{y sang c|i kia, như từ cầu vồng sang cầu vồng, Vòng thứ hai như phản chiếu vòng thứ nhất, 120- Còn vòng thứ ba giống như một vòng lửa ph|t ra từ hai vòng kia. Ôi, sao m{ ngôn từ của tôi lại yếu ớt v{ ngắn ngủi thế, So với suy tưởng của tôi v{ với c|i m{ tôi đ~ thấy, 123- Nếu nói rằng “ít ỏi” thì cũng còn chưa đủ. Ôi, |nh s|ng vïnh hằng, chỉ duy nhất có ở Người, Duy nhất hiểu được Người v{ được Người hiểu, 126- Mỉm cười với Người v{ yêu Người! Vòng tròn n{y có thể thấy Như l{ |nh s|ng phản chiếu từ Người, 129- M{ mắt tôi đ~ mải mê ngắm nghía. Ở bên trong nó, v{ cùng mầu sắc Hiện ra như vẽ hình ảnh chúng ta, 132- Vì thế m{ mắt tôi nhìn tất cả v{o đó. Tựa như một nh{ hình học chăm chú ho{n to{n v{o đó, Để đo vòng tròn m{ chẳng tìm ra, 135- Đang suy nghï về c|i nguyên tắc còn thiếu. Tôi cũng suy nghï về điều mới thấy n{y, Tôi muốn biết hình ảnh kết hợp với vòng tròn thế n{o, 138- V{ nó được nối liền v{o đó như thế n{o. Nhưng chỉ riêng đôi c|nh của tôi thì qu| yếu, Nếu trí óc tôi không được một tia chớp, 141- T|c động theo ý muốn của nó. Ở đ}y trí tưởng tượng cao siêu cũng không còn khả năng, M{ ao ước v{ ý muốn của tôi, Tất cả đều do một b|nh xe xoay chuyển, 145- Vinh quang ấy l{m chuyển động mặt trời v{ c|c vì sao.
CHÚ GIẢI ĐỊA NGỤC KHÚC I 1. Nửa đường đời: Đantê hình dung đường đời như một vòng cung, ở điểm cao nhất l{ lúc 35 tuổi. Đantê sinh năm 1265, đến năm 1300, năm diễn ra cuộc du h{nh (tưởng tượng) xuống Địa ngục, ông 35 tuổi. 2. Rừng tối: Nghïa phúng dụ. Đối với Đantê có nghïa l{ sự lầm lạc về đạo lý v{ tinh thần. 8. Điều hay: Hiểu được điều hoạ phúc v{ ý nghïa của cuộc đời nh}n thế. 30. C}u n{y nghïa không rõ. Có nh{ chú giải cho rằng Đantê theo quan niệm cổ xưa xem ch}n tr|i vụng về hơn ch}n phải. 32. Con báo thường được xem l{ tượng trưng cho thói d}m đ~ng. 37. Thời Trung cổ người ta tin rằng Chúa tạo lập ra thế giới, sau đó khởi động v{o đầu mùa xu}n. 45. Con sư tử được xem l{ tượng trưng cho sự kiêu căng. 49. Con sói cái được xem l{ tượng trưng cho tính h{ tiện, bủn xỉn. Theo nhiều nh{ chú giải, ba con vật n{y có ý nghïa tượng trưng cho ba loại tội |c trong Địa ngục của Thần khúc: tính buông thả, không biết tự kiềm chế; tính hung |c v{ tính gian lận. 63. C}u n{y trong nguyên t|c nghïa không rõ. Ở đ}y tạm dịch theo văn cảnh của đoạn thơ. 65. “Xin hãy thương tôi”. C}u n{y trong nguyên t|c Đantê dùng tiếng l{ tinh để nói với bóng ma: Miserere di me. 67. Virgilio Marone Publio: Tên l{ tinh, Publius Virgilius Maro, sinh ở Mantova năm 70, mất ở Brindisi năm 19, trước Kitô, nh{ thơ l{ tinh, t|c giả của thiên anh hùng ca Eneide. Mantova ở đông nam khu Lombardia, miền Bắc Italia, ng{y nay vẫn thuộc khu Lombardia, thủ phủ l{ Milano. 70. Giulio Cesare (Roma 100-44 tr. Kitô). Lúc Virgilio sinh thì Cesare đ~ 31 tuổi. 71. Augusto: Ho{ng đế L{ M~ (63 tr. Kitô - 14 s.Kitô), ch|u ngoại của Xêda, đ~ có công lập lại trật tự x~ hội v{ vương quyền sau một thế kỷ nội chiến. H{o quang của thời đại n{y được phản |nh trong t|c phẩm của hai nh{ thơ l{ tinh nổi tiếng Virgilio, (70-19 tr. Kitô) và Orazio (65-8 tr. Kitô). 73. Người con hiếu thảo Anchise: tức Enea, thủ lïnh người Troia, th{nh Ilion, anh dũng chống lại người Hy Lạp, sau khi Troia thất thủ Enea chạy sang l~nh địa L{ M~. Virgilio dựa v{o sự kiện n{y để viết nên thiên anh hùng ca Eneide.
79. Ở thời trung đại Virgilio được tôn sùng như một nh}n vật huyền thoại, một vị hiền triết, một bậc tiên tri. Đối với Đantê, trong Thần khúc, Virgilio l{ biểu tượng cho ch}n lý nơi trần thế. 102. Nguyên t|c dùng từ veltro, một loại chó săn dũng m~nh, nhưng đồng thời lại có cả nghïa phúng dụ, chỉ một vị cứu tinh đ~ đem lại công lý v{ ho{ bình cho trần thế. C|c nhà chú giải muốn liên hệ với một v{i nh}n vật lịch sử có thật của thời đó, đặc biệt l{ Can Grande della Scala, người đ~ đón tiếp Đantê khi nh{ thơ lưu vong đến Verona, hoặc Henri VII, Ho{ng đế Đức, m{ Đantê rất ngưỡng mộ. 105. Nguyên t|c viết: tra feltro e feltro. Nghïa không rõ. Có nh{ chú giải suy đo|n ra một địa điểm địa lý cụ thể, nhưng chúng tôi thấy không có lý. Có nh{ chú giải giảng đại ý l{ một xuất xứ khiêm nhường. Chúng tôi dịch theo hướng n{y.107. Cammilla, Eurialo, Turno, Niso: Tên những nh}n vật trong t|c phẩm của Virgilio, thuộc phe th{nh Troia, hoặc phe địch thủ. Đantê quan niệm sự hy sinh của hai phe đều cần cho sự xuất hiện của Đế quốc Là Mã. 117. Theo tín điều của đạo Kitô, những người đ~ phạm tội ở dương gian thì }m hồn sẽ phải chịu tội ở Địa ngục, giống như chết một lần thứ hai. 122. Virgilio b|o trước l{ một anh hồn cao cả (tức Beatrice) sẽ xuất hiện v{ dẫn đường cho Đantê đi tiếp, lên thăm Thiên đường. 126. Virgilio, vì chưa qua phép rửa tội của đạo Kitô nên không được đặt ch}n lên Thiên đường. 134. Cửa Thánh Piêtờrô (l{ porta di San Pietro): có lẽ chỉ c|i cửa Tïnh thổ m{ Virgilio đ~ hướng dẫn Đantê đi qua.
KHÚC II 2. Sinh linh: chỉ chung cả lo{i người v{ thú vật. 4. Nguyên t|c dùng từ chiến tranh (l{ guerra). Trong cuộc du h{nh đầy thử th|ch gay go n{y Đantê sẽ được chứng kiến những cảnh trừng phạt khủng khiếp, hậu quả c|c tội lỗi của con người khi sống trên trần thế. 12. Nguyên t|c viết: alto passo, có nghïa l{ quãng đường cao cả. Nhiều bản dịch theo nghïa cam go, khó khăn. Sự thực, theo Đantê trong Thần khúc, thì cuộc du h{nh n{y cũng đem lại cho Đantê cả điều hay. 13. Thân sinh của Silviô, tức Enea. Cuộc du h{nh của Enea sang thế giới bên kia, đ~ được Virgilio kể ở khúc VI của anh hùng ca Eneide. Enea xuống ]m phủ, được cha l{ Anchise b|o trước cho tương lai vinh quang của Roma. Enea được xem như tổ tiên của nòi giống L{ Mã. 16. Vị thần chống lại muôn điều ác: chỉ Thượng đế. 17. Hậu quả vinh quang: Chỉ sự th{nh lập Đế quốc La Mã. 19. Bậc thiên lương: Ngầm chỉ Enea, cũng có thể hiểu l{ muốn nói đến tất cả những người có tri thức v{ lương tri. 24. Thánh cả Piero: Danh hiệu tôn vinh Gi|o ho{ng thứ nhất. 28. Nguyên t|c viết Vas d’elezione, ngầm chỉ việc Th|nh Paolo được lên Thiên đình, ngự trị ở tầng trời thứ ba. 52. Vận mệnh còn chưa định: Những người sinh ra trước khi đạo Kitô ra đời, hoặc không theo đạo Kitô nên không qua lễ rửa tội. Minh phủ l{ nơi họ chờ gặp Chúa Trời để nhận sự ph|n định cuối cùng của Chúa. Cảnh n{y sẽ được Đantê mô tả ở khúc IV - Địa ngục. 53. Một Nương Nương hằng phúc: Chỉ Beatrice. Hình tượng nh}n vật n{y không chỉ có nghïa l{ “cố nh}n” của Đantê m{ quan trọng hơn l{ một sức mạnh mầu nhiệm có khả năng giải tho|t cho linh hồn kh|c. 58. Linh hồn xứ Mantova: Chỉ Virgilio, quê ở Mantova. Xem chú giải 67, khúc I. 78. Bầu trời có quỹ đạo nhỏ hơn: Chỉ tầng trời có mặt trăng m{ theo quan niệm thiên văn xưa, người ta cho l{ tầng trời thấp nhất. 94. Đức bà nhân hậu: Chỉ Đức Mẹ đồng trinh Maria, người đ~ có thể huỷ đi một đạo luật trời, chứng tỏ có quyền lực lớn lao. 97. Lucia: Nữ th|nh tử vì đạo ở Siracusana, thế kỷ thứ IV, sau Kitô, tượng trưng cho sự công bằng thần th|nh. Đantê rất tôn sùng vị nữ th|nh n{y. 102. Rachele l{ vợ của Giacobbe v{ l{ con g|i của Labano. Rachele l{ đại biểu cho dòng tu nhập định.