chương cuối như phương sách xây dựng bản thân. Mục đích của quy luật bù trừ là làm cho ý thức không những thay đổi thái độ phân diện của mình, mà nhất là phải biết nhìn nhận và hội nhập những nội dung bị bỏ rơi. Hội nhập những nội dung vô thức: đó là nguyên tắc cơ bản của tiến trình thành tựu bản thân được bàn đến tiếp theo đây. Nguyên tắc cơ bản của tiến trình: Hội nhập (integration) Nhiều nội dung của tâm thức bị lãng quên, bỏ rơi, xua trừ, dồn nén; và từ đó hệ tâm thức bị dẫn đến thế chênh lệch, mất cân bằng, nặng mặc cảm, và trầm trọng hơn: đến tình trạng xáo trộn, phân tán và mang đủ loại tâm bệnh. Do đó, nguyên tắc cơ bản của tiến trình thành tựu bản thân là nguyên tắc “hội nhập”: để thiết lập lại thế quân bình, sự thuần nhất, tính toàn diện, nghĩa là sự thành tựu bản thân. Công trình hội nhập này là một tiến trình lâu dài và phức tạp, được C.G. Jung gọi là “tiến trình thành toàn Tự ngã”. Tiến trình hội nhập được bắt đầu với những nội dung từ ít quan trọng đến quan trọng nhiều hơn, từ những nội dung mặt nổi của tác động ý thức (suy tư, tâm tình, cảm nhận, trực giác) đi xuống các nội dung tầng sâu của bóng âm, linh âm linh dương và cuối cùng là Tự ngã trong cơ sở và trung tâm của vô thức. Tiến trình hội nhập này được thực hiện như thế nào? Đó là điều ta sẽ bàn đến trong những phân đoạn sau đây. Hai hình thức thực hiện Có hai hình thức thực hiện tiến trình thành tựu bản thân. “Hình thức tự nhiên”, theo quy luật của thiên nhiên với các định luật sinh ra, phát triển và hư hoại. Các quy luật và định luật này cũng vẫn được thực hiện một cách tương tự trong các giới động thực vật, cũng như tâm lý tâm linh của con người. Bên cạnh đó, còn có “hình thức tiếp trợ”, dựa vào những hiểu biết và những phương pháp con người đưa ra ứng dụng một cách có ý thức và tương ứng, để hỗ trợ nên cao độ và hữu hiệu hơn.
https://thuviensach.vn Trong cả hai hình thức, vẫn cũng là một nội dung, chủ đích và năng lực tác động: đó là sự trưởng thành, sự thể hiện bản thân, sự thành tựu toàn bộ hệ tâm thức của con người. Hai chặng đường đời Tuổi thọ của con người ngày nay, một cách chung, trung bình đã từ 60, 70 (“thất thập cổ lai hi”) vào đầu thế kỷ 20, nay lên đến 80, 90. Nhưng ngắn hay dài, cuộc sống của con người bình thường vẫn chia làm hai giai đoạn lớn, hai giai đoạn khác biệt, nhưng liên hệ với nhau và bổ túc cho nhau. Nửa đầu cuộc đời là cuộc sống với nhiệm vụ “đi vào thực tại ngoại giới”. Đây là giai đoạn hình thành chủ thể Tôi, phát triển những tác năng của ý thức (suy tư, tâm tình, cảm nhận, trực giác), những thái độ của tâm thức (hướng nội, hướng ngoại), cũng như thể hiện chức năng “nhân vật” với những vai trò trong xã hội, từ gia đình, xóm làng, nghề nghiệp cho đến các tổ chức hiệp hội trong nhiều lĩnh vực. Nói chung, đó là giai đoạn phát triển, thích ứng và hòa nhập con người vào cộng đồng xã hội và thiên nhiên. Nửa thứ hai cuộc đời, thường là vào độ tuổi 35-40 (“tứ thập nhi bất hoặc”, Luận ngữ 2: 4), là cuộc sống với nhiệm vụ “đi vào thực tại nội giới”. Đây là giai đoạn nhận thức sâu xa hơn về bản thân và con người, phục hồi suy nghĩ về những hiểu biết và kinh nghiệm của cuộc sống lâu nay bị lãng quên, bỏ rơi, dồn nén, xua trừ hay chưa hề ý thức tới. Truy tìm ý thức và cảm nghiệm những chiều kích kín ẩn huyền nhiệm của hiện hữu. Tựu trung, đây là giai đoạn mở rộng ý thức và đào sâu cảm nghiệm về một cuộc sống đầy nội tâm, đồng thời siêu cá thể (transpersonal), và trong một liên hệ mới với thiên nhiên, vũ trụ, trần thế, con người, xã hội và lịch sử. Đóng góp củaC.G. Jung là đặc biệt chú trọng đến “nửa thứ hai cuộc đời”, với những nhận thức, kinh nghiệm và phương sách đường hướng giúp phát triển sâu và rộng hơn nữa bản vị con người, và cuối cùng chuẩn bị con người đối mặt với cái chết một cách an nhiên và ý nghĩa. KhiC.G. Jung nói về “tiến trình thành tựu bản thân” hay “tiến trình thành toàn Tự ngã” là trước hết ngụ ý nói về “nửa thứ hai của cuộc sống” này. Những phương sách: Hai bình diện, những trạm đi, những bảng đường
https://thuviensach.vn Hai bình diện: Phương pháp hỗ trợ công việc hội nhập đưa đến thành toàn Tự ngã củaC.G. Jung được thực hiện trên hai bình diện: bình diện khách quan và bình diện chủ quan. Bình diện khách quan, trong nghĩa phân tích các nội dung được liên hệ với ngoại giới và phóng ngoại ra ngoại giới. Cũng vì đó mà học thuyết củaC.G. Jung cũng có một danh xưng công khai khác là “Tâm lý học phân tích” (analytical psychology) hay Phân tâm học. Điều quan trọng nhất trong bình diện khách quan này là nhìn nhận và hội nhập lại những nội dung và giá trị của tâm thức cá nhân bị những quy chế của các vai trò “nhân vật” lãng quên, loại bỏ, xua trừ và dồn nén; những nội dung này do đó đã kết tụ thành các mặc cảm, thành bóng âm. Bình diện chủ quan, trong nghĩa “tổng hợp và xây dựng”, bằng cách hội nhập các nội dung đã bị phóng ngoại, xua trừ, dồn nén, hoặc xa lạ trong vô thức tập thể, để từ đây xây dựng bản vị con người đến thuần nhất và toàn diện. Một thí dụ: mẫu tượng bà mẹ – đó là một khía cạnh của mẫu tượng bóng âm – nói đến ước mong và nhu cầu được che chở, đùm bọc, âu yếm. Nhiệm vụ của công việc hội nhập bây giờ, không phải là xem những ước mong và nhu cầu nói trên là vô nghĩa hay không tưởng, nhưng là nhìn nhận ra được sự chính đáng nhưng đồng thời cũng là sự giới hạn của ước mong được đùm bọc và che chở nơi một bà mẹ thể xác. Và từ đây, cũng nhìn nhận ra được một