Odyssey

Khách lạ nói khách lạ là người đảo Krete. Penelope lắng nghe, xúc động khôn xiết, nước mắt tuôn trào, khi khách lạ kể đã nom thấy Odysseus lang thang ở đó. Penelope thử lòng xem khách lạ nói thật hay nói dối (164-284).

Khách lạ miêu tả quần áo và khẳng định Odysseus sắp trở về (285-307).

Vẫn nghi ngờ, song Penelope sai vú già Eurykleia rửa chân cho khách lạ

mặc dù là ăn mày (308-385). Nhìn vết sẹo trên chân nhận ra chủ nhân vú già rú kêu (386-475). Odysseus ra hiệu phải im lặng giữ kín (476-507).

Penelope kể cho khách lạ hay nàng nằm mơ thấy chim ưng vồ đàn ngỗng.

Đi qua hai cửa, cửa bằng ngà và cửa bằng sừng, giấc mơ cho thấy dường như bọn cầu hôn sẽ chết, phu quân sẽ trở về. Penelope đề nghị mở cuộc bắn cung tranh tài với đám cầu hôn, khách lạ đồng ý. Penelope lên phòng đi ngủ, song không hay mình sẽ trở thành phu nhân khách lạ, người thắng cuộc thi bắn (508-604).

Khúc 20 (394 câu). Nằm trong tiền sảnh không chợp mắt, nghe tiếng mấy tỳ

nữ về phe đám cầu hôn, Odysseus nghĩ cách trừng phạt, song tự nhủ nên kiên nhẫn trước khi ra tay. Athena nhẹ ru, Odysseus thiếp ngủ (1-57). Tỉnh giấc cảm thấy tuyệt vọng, muốn chết cho rồi, Penelope cất lời cầu xin Artemis ái nữ Chúa tể phù hộ. Nghe tiếng Odysseus van vỉ muốn thấy điềm triệu thuận lợi để trả thù, Chúa tể chấp thuận lời cầu xin (58-121). Trời vừa

sáng Telemachos tới quảng trường. Tỳ nữ lau dọn nhà cửa, mục phu mang tế sinh tới làm lễ dâng thần linh (122-163). Nô bộc chăn dê Melanthios muốn tống cổ ăn mày ra ngoài cổng; nô bộc chăn bò Philoitios tỏ vẻ thương hại khách lạ số phận hẩm hiu kể chuyện Odysseus, lời lẽ cảm động; cầu hôn Ktesippos hung bạo cầm chân bò ném Odysseus (164-239). Điềm báo rùng rợn khiến lo lắng, đám cầu hôn bỏ mưu đồ hạ sát Telemachos (240-256).

Phát biểu trước mặt mọi người, Telemachos khẳng định là chủ nhân ngôi nhà, rất mong đừng ai xúc phạm khách lạ vô tội (257-274). Lễ tế sinh xong xuôi, ăn uống bắt đầu (275-319). Đám cầu hôn vừa cười vừa khóc, đưa thịt lên miệng, thịt rớm máu. Agelaos yêu cầu tất cả cầu hôn bình tĩnh, đồng thời đề nghị Telemachos hối giục thân mẫu quyết định lấy chồng (320-344).

Theoklymenos, một trong số thực khách, lên tiếng tiên đoán bất hạnh sắp đổ lên đầu lên cổ đám cầu hôn, bị đuổi ra ngoài. Nghe tiếng ồn ào Penelope cảm thấy lòng dạ bồn chồn. Giờ trừng trị đã điểm (345-394).

Khúc 21 (434 câu). Mang cây cung của Odysseus ra đại sảnh, Penelope bật khóc. Sau đó mời tất cả cầu hôn tham dự cuộc đua, nàng dõng dạc nói sẽ

kết hôn với người nào giương nổi cây cung, nhắm thẳng bắn qua lỗ hàng rìu (1-79). Nhìn vũ khí của chủ nhân mà nghẹn ngào, Eumaios sụt sùi xếp rìu thành hàng thẳng tắp (80-101). Ba lần Telemachos gắng sức nâng cung, kéo dây, đúng lúc dường như có thể thấy thân phụ ra dấu liền chùn tay (102-139). Leodes cũng nâng cung, kéo dây, nhưng thất bại; Antinoos lấy mỡ bôi cho dây chùng dãn, thử mấy lần đều không ăn thua (140-187). Odysseus rời đại sảnh cùng Eu-maios và Philoitios, ra ngoài mới cho nô bộc chăn heo và nô bộc chăn dê biết mình là ai, cùng lúc ra lệnh phải làm gì (188-244). Đến lượt giương cung, nhưng không sao giương nổi, Eurymachos bực tức ra mặt. Thấy vậy, muốn lấp liếm sự thật, Antinoos đề nghị rời cuộc tranh tài đến ngày mai (245-272). Odysseus xin phép thử sức xem sao; Antinoos phản đối quyết liệt. Telemachos tuyên bố khách lạ có quyền làm như mọi người, đồng thời bảo mẹ về phòng (273-358). Eumaios đưa cung cho Odysseus bất kể đám cầu hôn la ó. Đúng lúc đó Telemachos ra lệnh Eurykleia đóng hết cửa trong nhà, Philoitios đóng hết cửa ngoài sân (359-

393). Odysseus giương cung bắn một phát, phát đầu tiên, mũi tên bay thẳng xuyên qua cán hàng rìu. Vũ khí sẵn sàng, Telemachos nhào tới đứng bên cạnh thân phụ (394-434).

Khúc 22 (501 câu). Odysseus nhắm bắn Antinoos trước tiên; đám cầu hôn tức thì kéo bè đe dọa: Odysseus khẳng định mình là ai (1-41). Eurymachos xin tha mạng sống, cùng lúc muốn xoa dịu tình hình nói sẽ đền bù bội hậu, nhưng bị khước từ (42-67). Odysseus bắn chết Eurymachos; Telemachos đánh gục Amphinomos, rồi đi lấy vũ khí cho thân phụ, cho Eumaios, cho Philoitios và bản thân (68-125). Do vô ý, thiếu cẩn trọng, Telemachos không khóa cửa nhà kho. Vốn phản bội Melanthios lẻn vào mang vũ khí cho đám cầu hôn; nhưng vừa quay lại y bị hai nô bộc xổ tới ôm chặt trói kỹ

(126-199). Athena hiện hình giả dạng Mentor. Biến thành chim én nữ thần tuôn lời khuyến khích (200-235). Bất thình lình nữ thần vung thần khiên.

Đám cầu hôn khiếp đảm, tàn sát tiếp tục (236-309). Leodes lạy van xin tha làm phúc, song vô ích, Odysseus tiếp tục hành hình. Chỉ có thi sĩ ca công Phemios và lệnh sứ Medon thoát chết (310-380). Mười hai nữ tỳ phản trắc bắt phải lau sạch máu lênh láng trên sàn đại sảnh, khênh xác chết ra ngoài sân, sau đó bị Telemachos treo cổ ngoài vườn (381-473). Sau nhục hình rùng rợn đưa Melanthios về chín suối, sàn đại sảnh phun lưu huỳnh, Odysseus sai gia nhân đi tìm Penelope và nữ tỳ chung thủy (474-501).

Khúc 23 (372 câu). Vú già Eurykleia lên đánh thức nói cho Penelope hay phu quân đã thực sự trở về, đám cầu hôn đã bị giết sạch, song nàng không tin (1-84). Rời tư phòng xuống đại sảnh, nơi phu quân đang ngồi, nàng ngập ngừng như không muốn bước, có lúc tưởng chừng nhận ra, có lúc vẫn còn nghi ngờ. Telemachos trách sao lại lạnh lùng đến thế. Hiểu sự tình, tỏ ra tế

nhị, bảo con không nên hối thúc, rồi ra sự thật sẽ hiện hình, Odysseus đi tắm, thay quần áo. Đàn cy-tha ngân vang dìu dặt. Bố con bàn kế đối phó vì gia đình đám cầu hôn thế nào cũng kéo tới trả thù (85-152). Vẫn muốn thử

lòng, Penelope hỏi chuyện chiếc giường tân hôn. Odysseus miêu tả chính xác, không những thế lại còn nêu rõ điểm bí mật. Hết nghi ngờ Penelope

ôm chầm người từng chờ đợi bấy lâu (153-240). Odysseus kể cho Penelope hay lời thầy đoán Teiresias tiên tri ngày trước (241-287). Giọng đầm ấm, lời chân thật hai người kể cho nhau nghe nỗi đau khổ, cảnh buồn rầu hai người cùng chịu đựng bấy lâu (288-343). Sáng ra Odysseus rời nhà đi gặp thân phụ Laertes ở miền quê (344-372).

Khúc 24 (548 câu). Lệnh sứ thần linh Hermes dẫn vong linh cầu hôn xuống âm phủ trình diện Diêm Vương. Tới nơi tất cả gặp Agamemnon và Achilleus đang chuyện trò (1-97). Biết Odysseus đã thanh toán đám cầu hôn Agamemnon hắng giọng hỏi, hồn ma Amphimedon cất tiếng trả lời kể lại cuộc tàn sát trên trần gian, Penelope thủ tiết, chung thủy ngoài sức tưởng tượng, Klytaimestra hư thân mất nết quá độ (98-202). Odysseus về quê thăm lão nhân Laertes, song nói dối là con quân vương Apheidas. Thử chán chê rồi mới nói thực kể vết sẹo trên chân, số cây trong vườn, Odysseus chứng tỏ với thân phụ mình đã trở về. Bố con nhận ra nhau (203-360).

Trong lúc mọi người dùng bữa, từ ngoài đồng trở về, nhận ra chủ cũ, nô bộc làm vườn cao niên Dolios và mấy người con vui mừng khôn tả (361-412).

Cùng lúc tin thảm sát lan rộng. Eupeithes bố Antinoos dẫn thân nhân kéo tới tấn công nhà Odysseus (413-471). Athena hỏi ý kiến Chúa tể quyết định thế nào. Chúa tể nói lúc này muốn thấy hòa bình trở lại Ithaka (472-488).

Giao chiến diễn ra, Eupeithes bị đâm chết. Hỗn loạn dâng cao. Athena can thiệp, giảng hòa hai bên (489-547).

Odyssêy là sản phẩm truyền thống thi ca phát triển qua nhiều thời kỳ trong lịch sử Hy-lạp buổi đầu, thời kỳ đó để lại dấu vết đậm nét trong trường ca.

Huyền thoại thành Troa, chuyện tàn phá, chuyện chết chóc diễn ra với người Troian thất trận và người Achaian (Hy-lạp) thắng trận, là huyền thoại kể phần cuối giai đoạn đầu lịch sử Hy-lạp thời cổ xưa, gọi là thời kỳ đồ

đồng, do đồng sử dụng rộng rãi (không phải sắt vẫn chưa sử dụng phổ

thông) hoặc thời kỳ Mycenaean, gọi theo tên thành phố Mycenae, trung tâm quyền lực bấy giờ. Sau 2000 TCN văn minh Mycenaean phát triển kéo dài mấy thế kỷ, văn minh đó diễn ra xấp xỉ thời kỳ người nói tiếng Hy-lạp lần

đầu đặt chân tới vùng đất cực nam bán đảo Balkan ngày nay ta hiểu là Hy-lạp. Theo thời gian số người đó tạo dựng ở đó nền văn minh trù phú, một số

thành phố cường thịnh xây cất quanh cung điện nguy nga ảnh hưởng, chi phối. Số cung điện này có thời là thành lũy quân sự và trung tâm thương mại, đặc biệt buôn bán với các đảo nằm trong biển Aegean, mạn đông Hy-lạp đất liền. Lúc người Mycenaean tới Hy-lạp trên các đảo lớn, nhất là đảo Krete, đã có nền văn minh phát triển phong phú và rực rỡ, người sau gọi là văn minh Minoan, người Mycenaean chịu ảnh hưởng nặng nề, song cuối cùng khống chế.

Ngoài định chế và khá nhiều công nghệ tiếp thu từ người Minoan người Mycenaean còn đón nhận hệ thống chữ viết: bảng ký hiệu âm tiết, trong đó mỗi ký hiệu tiêu biểu một vần đặc biệt, khác với mẫu tự, trong đó mỗi ký hiệu tiêu biểu một âm đặc biệt. Viết tiếng Hy-lạp người Mycenaean phóng tác bảng ký hiệu âm tiết người Minoan sử dụng viết ngôn ngữ của họ, ngôn ngữ mặc dù ngày nay còn lưu trữ, song chưa thể đọc ra hay xác định. Hệ

thống chữ viết này học giả Tây Âu ngày nay gọi là dạng B. Khai quật ở

Krete, Mycenae, Pylos và nhiều nơi trên đất liền các nhà khảo cổ tìm thấy phiến đất sét ghi theo dạng đó. Theo các nhà khảo cổ phiến đất sét không ghi hiệp ước chính trị, thi ca huyền thoại, lễ nghi tôn giáo, mà ghi tỉ mỉ dịch vụ hành chính, hoạt động kinh tế trong cung điện: bản kê lúa gạo, gia súc, danh sách viên chức phục vụ trong cung điện, vai trò đặc biệt như ‘người nấu thuốc cao’, ‘người làm ghế’, ‘người đổ nước tắm’.

Văn minh Mycenaean phát triển huy hoàng khoảng năm 1600 TCN rồi suy đồi, do thiên tai và biến động chính trị diễn ra chừng 400 năm sau đó tức khoảng 1200 TCN Người sau không rõ cái gì thực sự xảy ra, song các nơi khảo cổ thăm dò cho thấy có sự đốt phá tan hoang, sự vội vã bỏ đi vào thời điểm này, văn hóa sau đó vì thế xuống dốc. Một trong số nơi khai quật là thành Troa. Dựa theo chi tiết trắc đồ trường ca Iliad cung cấp, Heinrich Schliemann tìm thấy cuối thế kỷ XIX. Qua khám phá ông đã xác định giá trị lịch sử của Homer, đồng thời góp phần xây dựng ngành khảo cổ.

Liên hệ tới chừng mực nào đó với tình trạng hỗn loạn chấm dứt thời kỳ đồ

đồng là sự quật khởi của nhóm người mới nói tiếng Hy-lạp có khả năng áp đảo, khuynh loát trên lục địa. Người Hy-lạp thời cổ xưa gọi lớp người này là Dorian và tin rằng họ từ miền bắc kéo xuống xâm lấn Hy-lạp. Sử gia sau này không biết họ là di dân mới tới hay sắc dân đã cư ngụ ở Hy-lạp mới lên cầm quyền khi biến động diễn ra. Vì thế nhiều người bỏ đất liền sang mạn đông định cư trên các đảo trong vùng biển Aegean, dọc bờ biển Tiểu Á, trong vùng ngày nay là mạn tây Thổ-nhĩ-kỳ, nhưng lúc đó là phần đất thuộc Hy-lạp. Người Hy-lạp sống trên đất liền cũng như người Hy-lạp di dân sang Tiểu Á sống trong điều kiện nghèo nàn về mặt vật chất, yếu kém về mặt chính trị và quân sự thua xa thời kỳ Mycenaean. Thời kỳ của họ thường gọi là ‘thời kỳ đen tối,’ vì di vật họ để lại cho thấy văn minh ở mức độ tầm thường, vì họ không có gì để người sau tìm hiểu. Chuyển tiếp sang thời kỳ

đen tối gây ra nhiều hậu quả, cụ thể là chữ viết, có lẽ trong thời kỳ

Mycenaean chỉ số nhỏ chuyên nghiệp sử dụng, chữ viết biến dạng, người Hy-lạp lại trở thành khối dân với nền văn hóa không chữ viết. Thay vì thế

họ dựa vào và tiếp tục dựa vào khả năng truyền khẩu như phương tiện chính yếu để ghi chép, bảo tồn, truyền đạt hồi ký lịch sử, tín ngưỡng tôn giáo, chia sẻ văn chương. Đặc biệt người Hy-lạp ở Tiểu Á, gọi là người Ionian, phát triển truyền thống trường ca, qua đó họ ghi lại lịch sử dân tộc, hồi tưởng quá khứ, kinh nghiệm thời kỳ không còn nữa. Loại thơ này xoay quanh nhân vật huyền thoại, sự tích huyền thoại. Nổi bật là sự tích bao quanh cuộc chiến thành Troa, có vẻ như phản ánh giây phút cuối cùng của văn minh Mycenaean.

Thời kỳ đen tối chấm dứt vào giai đoạn tương ứng xấp xỉ với thế kỷ VIII TCN. Chuyển đổi văn hóa người sau mệnh danh cuối thời kỳ đen tối và khởi đầu thời kỳ cổ điển không liên can tới biến động như cuối thời kỳ đồ

đồng, mà liên hệ tới hoạt động mới trong nhiều môi trường. Dân số gia tăng dẫn tới làn sóng di dân lập ấp, người Hy-lạp thiết lập thuộc địa ở những nơi như Hắc Hải, Sicile, mạn nam Ý, mạn nam Pháp. Thêm vào đó là tiếp xúc rộng rãi giữa các cộng đồng, về mặt chính trị khác biệt hàng thế kỷ. Kết quả

dẫn tới việc phát triển định chế nhằm thống nhất các cộng đồng về mặt văn hóa, đồng thời củng cố di sản quốc gia, như lập đền thờ Apollo ở Delphi, tổ

chức cuộc đua thể dục toàn quốc (776 TCN). Khoảng thời gian này người Hy-lạp bắt đầu xây đền thờ đồ sộ bằng đá, đắp tượng cỡ lớn, làm đồ sứ loại mới họa hình rất kỳ khu, khúc chiết, chính xác. Nhiều đặc trưng văn hóa người Tây Âu sau này kết hợp với thời kỳ cổ điển - thời kỳ tương đối xấp xỉ

thế kỷ V và IV trước công nguyên - bắt nguồn từ thế kỷ VIII.

Thêm vào việc di dân lập ấp là thời kỳ gia tăng thương mại, do đó tiếp xúc rộng rãi với văn hóa Địa-trung-hải. Hậu quả của việc buôn bán là tái lập liên hệ với văn hóa Cận Đông phát triển mãnh liệt thời kỳ Mycenaean. Qua tiếp xúc với người Phoinician, dân Semite sống trên phần đất ngày nay là Lebanon, người Hy-lạp học hệ thống chữ viết mới, không phải bảng ký hiệu âm tiết như dạng B, mà là mẫu tự, mẫu tự áp dụng để viết chữ Hy-lạp, rồi cải biên trở thành mẫu tự La-tinh, ngày nay nhiều ngôn ngử sử dụng, kể cả

chữ quốc ngữ của ta. Chữ mới mau chóng trở thành phổ biến, phát triển hơn dạng B, đem ra ứng dụng rộng rãi. Cụ thể là ghi chép thi ca. Học giả Tây Âu bấy lâu thường nghĩ Odyssêy, Iliad của Homer, Thần Phả, Việc và Ngày của Hesiod, một số bài thơ lưu truyền, một nhóm thần ca bảo là của Homer ra đời dưới hình thức chữ viết ta biết xuất hiện từ thời đó.

Chuyển dịch Odyssêy cũng như Iliad trước đây tôi cố xóa bỏ lằn ranh ngăn cách nguyên tác với dịch phẩm. Trước sau tìm cách đưa rung động, cảm xúc, tư tưởng, phô diễn của Homer tới thẳng độc giả, một cách đơn giản, song vẫn trung thực và chính xác; đặc biệt trình bày nét vẻ khách quan, hồn nhiên, hiện thực, nôm na trong chuyện nguyên thủy, kể lại biến sự với mọi vẻ ý nhị Homer kể lại, biểu lộ thái độ của thi sĩ đối với biến sự, và dẫn tới cảm nghĩ ông sáng tạo: sự việc xảy ra thế thật. Về ngôn từ tôi sử dụng ngôn ngữ bình dân, ngôn ngữ văn xuôi thay vì ngôn ngữ thơ mộng, ngôn ngữ thi ca, ngôn ngữ vương giả như ông, mặc dù hiểu thơ bao giờ cũng cần thi vị, hoa mỹ, văn trước sau phải sáng sủa, khúc chiết. Dẫu vậy tôi thấy tác phẩm không phải cuốn sổ ghi sự kiện, mà từ đầu chí cuối như áng thơ bồng bềnh,

lấp lánh với niềm vui nhẹ lẩn bên trong. Bởi thế trong quá trình lột tả thi phẩm, cần phải lột tả thực chất, ngõ hầu trút món nợ tình cảm đè nặng tâm hồn đối với thân hữu vong niên cách biệt không gian quá xa, thời gian quá lâu như bông hoa quý hiếm bừng nở đầu mùa mấy chục năm qua đã cho tôi thấy cái đẹp tuyệt vời trong ông và cái đẹp ý nhị trên trần gian.

Nhìn nguyên tác, nghĩ đến dịch phẩm tôi thấy mình mang trong lòng trách nhiệm lưỡng diện; trách nhiệm đối với tác giả và trách nhiệm đối với độc giả. Tôi tự nhủ đối với người thứ nhất phải chân thành kẻo ông buồn lòng; đối với người thứ hai tôi nghĩ cũng phải chân thành nếu không họ thất vọng.

Trong quá trình chuyển dịch thi phẩm ai cũng biết là hay, là khó, là cao siêu, là phức tạp tôi cố viết lại trung thực như Homer sáng tác ngày xửa ngày xưa. Không thêm, không bớt, không xa vời, không lạc điệu. Nếu không nâng cao thì duy trì, chứ nhất định không hạ thấp giá trị tác phẩm.

Chỗ nào khúc mắc, nghi ngờ tôi chú thích để độc giả tự mình nhận định.

Nhằm tránh thiếu sót, sai lầm, mặt khác học hỏi kinh nghiệm, tôi bỏ thì giờ

tìm hiểu nhiều người đã làm việc mình đang làm; tôi lần lượt xem hàng chục bản dịch tiếng Tây-ban-nha, tiếng Đức, tiếng Pháp, tiếng Anh. Đối chiếu hai bên tôi thấy người nào cũng cố đạt mức thi phẩm phô diễn, song có người đạt nhiều, có người đạt vừa, có người đạt ít. Hơn thế, tôi cũng thấy, do vần điệu đòi hỏi, âm tiết quyết định, dịch phẩm bằng thơ nhiều lúc có vẻ cường điệu, thiếu chính xác, không gần nguyên tác, ngược lại dịch phẩm văn xuôi đôi khi kém vẻ đậm đà, lôi cuốn. Và trong khi tìm hiểu tôi còn thấy có chỗ vụng về, thiếu sót, dư thừa, thậm chí sai lầm có người phạm phải. Phần mình theo nguyên tác xuất bản năm 2003 ở Cyprus, tôi cố

gắng trung thực, đơn giản, óng ả, lánh xa vết xe đổ hằn sâu trên mặt đường chữ nghĩa. Dẫu thế, xin thưa, nếu chẳng may vấp phải, do nhận thức còn hạn hẹp, vì phô diễn còn non nớt, tôi cúi đầu nhận lỗi. Trân trọng.

Maple, Ontario, Canada mùa thu năm 2008

Đỗ Khánh Hoan

Khúc 1

Hỡi Thi Thần, xin kể cho bản nhân hay chuyện người ấy, người trăm phương nghìn kế đã cướp phá thành Troa thiêng liêng, sau đó lang thang góc biển chân trời, gặp nhiều sắc dân, tới nhiều thành phố, hiểu phong tục, tập quán của họ, người trải qua vô vàn gian truân, lo lắng ngấm ngầm vò xé tâm can khi lênh đênh trên biển cả, quyết tâm phấn đấu sống còn, cùng lúc lèo lái đưa đồng đội trở về với gia đình, nhưng không thể, dù cố gắng hết sức. Họ mất mạng vì việc làm bất chính. Do điên rồ, mù quáng họ bắt bò quý tử Mặt Trời làm thịt, vì thế Đấng Trên Cao bít lối ngăn đường nhất định không cho nhìn thấy ngày về. Và hỡi nữ thần, ô ái nữ Chúa tể, cùng lúc cất lời kể cho ngô bối hay chút ít chuyện phiêu lưu, bắt đầu bất kỳ chỗ nào tùy ý.

Người sống sót sau cuộc chiến bây giờ đã trở về, nguy hiểm ngoài chiến trường, ngặt nghèo trên biển cả đã trôi qua. Chỉ có Odysseus dù rất mong muốn không trở về gặp lại hiền thê. Yêu mị Calypso, nữ thần nhan sắc, quyền lực kỳ lạ hăm hở muốn lấy làm chồng giữ ghịt trong động vòm cung.

Thời gian xoay vần, năm tháng đổi thay, kéo tơ dệt chỉ, thần linh quyết định cho về Ithaka. Ngay cả lúc ấy Odysseus vẫn chưa hết gian nguy, và lúc ấy Odysseus cũng chẳng hề đoàn tụ với gia đình. Bởi thế thần linh đều thương hại, trừ Poseidon, thịnh nộ khôn nguôi, tìm đủ cách hãm hại không để

Odysseus kiên cường trở về quê hương. Nhưng hiện giờ hải thần đang trên

đường tới vùng xa xôi thăm người mặt sạm nắng, vùng tận cùng trái đất, cư

dân chia đôi, nửa sống nơi mặt trời chìm lặn, nửa sống chỗ mặt trời nhô lên.

Hải thần tới đó tiếp nhận lễ bách sinh, bò dê cúng dường hậu hĩ, đến đó ngồi vào bàn tiệc, tận hưởng nguồn vui. Thần linh còn lại tụ tập trong cung điện Chúa tể trên núi Olympos. Khai mạc hội nghị, Cha thế nhân và thần linh lên tiếng trước tiên. Lòng riêng canh cánh Cha nhớ Aigisthos tuấn tú, Orestes lừng danh, công tử Agamemnon đâm chết. Lúc này đầu óc vấn vương nghĩ tới đương sự, Cha nói với hàng bất tử: “Ô, thế nhân ngoan cố!

Chúng cáo buộc thần linh, chúng nói ngô bối là cội nguồn sinh ra đau khổ

chúng phải gánh chịu, trong khi thực ra do điên rồ khiến số phận thêm phần đen tối, chúng tự gây đau khổ cho bản thân. Mới đây thôi bất kể số phận thế

nào Aigisthos cướp vợ giết chồng khi Agamemnon trở về. Y hiểu thế nào y cũng chết, vì ngô bối đã cảnh cáo, phái Hermes, sứ giả tinh tường, dẫn đường rạng rỡ, hạ sát khổng lồ Argos tới nói cho hay đừng giết chồng và cũng đừng cướp vợ. Bởi khi lớn khôn, tưởng nhớ quê hương, Orestes thế

nào cũng trả thù cho Agamemnon. Theo lệnh ngô bối sứ giả thận trọng nói vậy. Bất kể thân tình khuyên nhủ thế nào sứ giả cũng không thuyết phục được y. Vì thế bây giờ Aigisthos phải đền trả tội ác tự mình gây ra.”

Nữ thần mắt xanh lam lục Athena tiếp lời: “Thưa phụ vương, quý tử

Kronos, quân vương quyền uy tối thượng, Aigisthos chết là xứng đáng với việc y làm. Kẻ nào xử sự như y sẽ chịu số phận tương tự! Nhưng phần riêng lòng thần nhi quặn đau thương hại Odysseus, khôn ngoan như vậy mà bất hạnh đến thế, chia tay cách biệt quá lâu với thân nhân, lại đang ôm sầu trên cô đảo hai bờ. Đảo rậm rạp, cây cối um tùm trên rốn biển mênh mông, nữ

thần sống ở đó, ái nữ Atlas, đầu óc độc ác, hiểu biết biển cả sâu thẳm, một mình nâng cột trụ khổng lồ tách trái đất với bầu trời. Ái nữ giữ ghịt không cho về nhà nên thế nhân bất hạnh ứa lệ, buồn da diết. Ngày lại ngày dùng lời ngon ngọt, mê hoặc, nàng tìm đủ cách tẩy xóa hình ảnh Ithaka khỏi ký ức thế nhân. Nhưng thà hy sinh tất cả, miễn sao có ngày nhìn thấy khói lam nhẹ vươn trên quê hương, Odysseus chỉ muốn nhắm mắt vĩnh biệt cõi trần!

Thế mà phụ vương chẳng mảy may động lòng! Xin cho thần nhi hay phải

chăng tế sinh thế nhân dâng hiến gần thuyền quân Argive trên cánh đồng thành Troa bao la không hợp nhãn, chẳng vừa lòng? Tại sao đến nay vẫn ôm thù nuôi hận với Odysseus, hở phụ vương?”

“Sao lại thốt lời như thế, hoàng nhi!” Chúa tể thu thập mây trời đáp. “Làm sao ta có thể quên Odysseus khả ái? Không những là thế nhân tinh khôn còn tại thế, Odysseus còn là thế nhân hào hiệp hơn mọi thế nhân khi làm lễ tế

sinh cúng dường hàng bất tử sống trên thiên cung bao la. Không! Chỉ có Poseidon bao quanh trái đất là hằn học muốn trả thù vì Polyphemos khủng khiếp, cường tráng trong hàng quái nhân Cyclop bị đương sự đâm mù mắt.

Mẹ đẻ là nữ thần sóng nước Thoosa, ái nữ Phorkys, ông già dẻo dai trị vì biển cả cằn cỗi, vô sinh; Poseidon tặng quý tử khi ngon giấc với nàng trong động dưới biển thăm thẳm. Đó là nguyên cớ vì sao từ lúc Polyphemos bị

mù, không thèm giết chết, Poseidon rung chuyển trái đất bắt Odysseus lưu lạc biền biệt xa quê cha đất tổ. Nhưng thôi bây giờ tất cả hiện diện ở đây ngô bối hãy cùng nhau tìm cách đưa đương sự trở về. Poseidon sẽ phải kiềm chế, đè nén hận thù. Bởi một mình hải thần không thể cưỡng lại thần linh bất tử đoàn kết một lòng.”

Athena mắt xanh lam lục nói tiếp: “Thưa phụ vương, quý tử Kronos, ô quân vương quyền uy tối thượng, nếu quả thực bây giờ thần linh hạnh phúc bằng lòng để Odysseus thận trọng trở về Ithaka, ngô bối nên phái Hermes rạng rỡ

tới đảo Ogygia để sứ giả đưa đường cấp tốc nói cho nữ thần sóng nước Calypso mái tóc yêu kiều hay ngô bối đã quyết định dứt khoát Odysseus nhẫn nại sẽ lên đường trở về quê hương! Phần riêng thần nhi sẽ thân chinh tới Ithaka khuyến khích, động viên tinh thần quý tử Odysseus, thúc đẩy công tử triệu tập người Achaian tóc dài tới quảng trường nói rõ ý định, tống cổ đám cầu hôn ăn dầm ở dề nhà mình, hằng ngày hết giết cừu nùng nục lại hạ bò sừng cong, dáng đi ì ạch. Sau đó thần nhi sẽ phái công tử đi Sparta, rồi Pylos cát bạt ngàn nghe ngóng tin tức thân phụ. Nếu tìm ra tông tích, công tử sẽ nổi tiếng, mọi người ngợi khen.”

Dứt lời Athena xỏ chân vào đôi dép vàng óng, xinh đẹp, bất tử, lướt đi nhanh như gió thổi trên mặt nước hoặc cánh đồng bao la, nắm trường thương mũi bọc đồng nhọn hoắt, to nặng, chắc nịch, lúc bực mình nổi nóng, ái nữ thần linh phi thường, đánh tan biết bao chiến binh dũng mãnh. Từ

đỉnh núi Olympos như tia chớp lao xuống đất Ithaka nữ thần băng qua sân ngoài đến cổng chính. Đứng trước ngưỡng cửa cung điện Odysseus, tay cầm thương đồng, nữ thần giả dạng thân hữu gia đình, Mentes, hoàng thân hải đảo Taphos, thủ lĩnh người Taphian. Nữ thần nom thấy đám cầu hôn hung hăng ngồi trước cửa trên miếng da bò chúng giết làm thịt, tiêu khiển thời giờ chơi thẩy khớp xương; lệnh sứ và tôi bộc hối hả tới lui phục dịch, đứa đổ rượu vang, pha nước hòa trong liễn lớn, đứa cầm nắm bọt biển lỗ

chỗ lau bàn, rồi mang thịt cắt thành miếng to tướng đặt trước mặt từng cầu hôn.

Người đầu tiên nom thấy nữ thần là Telemachos, thanh niên khôi ngô khác thường, đang ngồi dáng vẻ rầu rĩ, bực bội giữa đám cầu hôn, tưởng tượng thân phụ quả cảm từ mây xanh trở về, tống cổ đám cầu hôn khỏi nhà, lấy lại danh dự hoàng gia, làm chủ vương quốc, trị vì muôn dân. Trong lúc tưởng tượng bay cao chợt thấy nữ thần, Telemachos tức tốc chạy xổ ra cổng, lòng những ngại ngùng để khách lạ chờ lâu. Tiến thẳng tới khách lạ, Telemachos nắm tay phải, đỡ thương đồng, ngỏ lời chào đón thân tình. Telemachos nói lớn, lời như có cánh bay xa: “Kính chào quý khách! Bước vào tệ xá xin quý khách tự nhiên như ở nhà; trước hết mời dùng bữa; sau đó cho ngô bối hay cần gì nên tới đây.”

Nói rồi Telemachos đi trước dẫn đường, Pallas Athena theo sau. Vừa vào đại sảnh cao rộng Telemachos cầm ngay thương cắm trên giá gỗ bóng lộn bên cạnh vô số thương Odysseus dũng cảm thường dùng. Sau đó dẫn nữ

thần tới chiếc ghế chạm trổ ngoạn mục, Telemachos lấy vải mỏng mịn phủ

lên mời an tọa, cùng lúc kéo ghế đẩu để nữ thần đặt chân. Phần mình Telemachos kéo ghế bành trang trí hoa mỹ, cách khá xa đám cầu hôn, sợ

khách lạ khó chịu, ăn không ngon miệng, vì tiếng ồn ào bỗng dưng thấy

mình giữa đám đông lỗ mãng. Ngoài ra Telemachos muốn hỏi khách lạ về

thân phụ biệt tăm biệt tích bấy lâu. Đúng lúc đó nữ tỳ hầu phòng đi vào hai tay bưng bình bằng vàng xinh xắn đầy nước, đổ xuống chậu bằng bạc để hai người rửa tay. Quản gia đĩnh đạc kéo chiếc bàn bóng lộn tới bên cạnh, bày bánh mì, vô số thức ăn sửa soạn từ trước. Đầu bếp nhanh nhẹn nâng khay khỏi giá đầy thịt nhiều thứ đem ra mời từng người. Tiếp theo đặt cúp bằng vàng bên cạnh, lệnh sứ nhanh nhảu rót vang đầy ắp, hết một vòng lại sáp tới rót thêm.

Dáng vẻ kênh kiệu lần lượt đi vào, đám cầu hôn ngồi thành hàng trên ghế

thường, ghế bành. Lệnh sứ dội nước để đám này rửa tay, nữ tỳ bỏ bánh mì vào rổ đem để bên cạnh trong khi gia nhân pha vang với nước xấp xỉ miệng bình. Đám này đưa tay với thức ăn ngon lành bày trước mặt. Sau khi dằn cơn đói, chặn cơn khát thỏa thuê, đám này quay ra nghĩ tới nhu cầu khác, âm nhạc, khiêu vũ để bữa tiệc thêm phần vui nhộn, thích thú. Lệnh sứ mang đàn cy-tha xinh xắn đặt vào tay Phemios, thi sĩ ca công cất giọng biểu diễn mua vui trước mặt đám này mà lòng chẳng thích. Thi sĩ ca công vừa trổi mấy nốt mở đầu ca khúc thú vị, Telemachos ngả đầu sát tai để người khác không nghe tiếng nói nhỏ với trinh thần mắt xanh lam lục: “Thưa, chẳng hay quý khách có buồn lòng nếu bản nhân bộc bạch đôi điều? Quý khách chứng kiến tận mắt đám người ngồi kia không nghĩ gì mà chỉ bận tâm với âm nhạc, ca hát. Ôi chao! Muốn vậy dễ như trở bàn tay! Bởi chúng sống phè phỡn trên đầu trên cổ người khác, người phơi xương dưới mưa tầm tã trên đất lạ xa xôi hay lăn lộn trong sóng biển ngút trời. Ôi chao! Ờ phải rồi, chỉ thoáng thấy người đó ở Ithaka, tất cả sẽ cầu mong có cặp chân thoăn thoắt hơn là thấy vàng bạc nặng trĩu hay áo quần lượt là, diêm dúa! Nhưng xem ra người đó không còn nữa mà đã chấm dứt cuộc đời một cách đáng thương. Không ai trên trần gian đem lại chút an ủi kể cho ngô bối hay người đó sẽ trở về. Ngày ấy đã vĩnh viễn ra đi! Dẫu thế xin thành thật cho bản nhân hay quý khách là ai? Từ đâu tới? Thành phố nào? Song thân ra sao?

Vì chắc chắn không thể cuốc bộ, thuyền nào đưa quý khách tới đây? Làm thế nào tay chèo đưa quý khách lên bờ ở Ithaka? Họ là người đất nào? Nói

thật, bản nhân muốn biết đầy đủ, phải chăng quý khách tới Ithaka lần đầu, hay trước kia thân phụ bản nhân đã tiếp đón? Ông thường đón tiếp khách bạn ở nhà y như ông hay đi chơi thăm viếng thân hữu!”

“Bỉ nhân sẽ kể, kể thành thật mọi điều công tử hỏi,” nữ thần Athena mắt xanh lam lục đáp. “Bỉ nhân là Mentes, công tử hoàng thân Anchialos tính tình thận trọng. Bỉ nhân là thủ lĩnh người Taphian, tay chèo lành nghề. Tới Ithaka bỉ nhân dùng thuyền của mình cùng tay chèo vượt biển màu đen đậm. Trực chỉ bến Temese gặp người nói tiếng xa lạ, chở sắt óng ánh, ngô bối muốn đổi lấy đồng. Thuyền bỉ nhân không đậu gần thành phố, mà neo mãi đằng kia ngoài cánh đồng trong vũng Rheithron dưới rừng Neion cây cối um tùm. Do di truyền từ thời xa xưa thân phụ công tử và thân phụ bỉ

nhân coi nhau như khách-bạn. Nếu công tử tới gặp hỏi chuyện, lão nhân tăm tiếng Laertes sẽ kể đầu đuôi. Bởi bỉ nhân biết lão nhân không ra thành phố nữa, mà sống cuộc đời cực nhọc trong nông trại hẻo lánh miền quê, lòng buồn rười rượi, nữ tỳ già nua giúp việc, săn sóc miếng ăn, chăm lo thức uống khi lão nhân lên vườn nho trên đồi nai lưng làm lụng, gối mỏi chân chồn mới trở về. Bỉ nhân tới đây vì nghe người ta nói người ấy đã trở

về, bỉ nhân muốn nói thân phụ công tử, nhưng có thần linh ngăn đường cản lối. Bởi Odysseus vương giả không chết, mà vẫn sống đâu đó trên trần gian.

Ông ở cuối biển xa xôi trên cô đảo hai bờ, đám người bất trị, man rợ dùng bạo lực giữ ghịt không cho đi. Không phải thầy đoán, không phải tiên tri thông thái, song khẳng định với công tử điềm triệu thần linh bất tử nhẹ gieo vào lòng, bỉ nhân tin chắc điều đó sẽ xảy ra. Thân phụ công tử sẽ không biệt xứ tha phương xa cách vùng đất ông mến yêu hết lòng lâu nữa, dù bị giam giữ bằng xích sắt. Ông sẽ nghĩ cách trở về, vì là người trăm mưu ngàn chước. Bây giờ xin nói cho hay và trả lời chính xác. Có thực công tử là con Odysseus không? Sao chóng lớn thế! Mái đầu ngoạn mục, cặp mắt xinh đẹp! Giống như hai giọt nước! Bởi ngô bối thường lui tới nhà nhau, trước khi thân phụ và thủ lĩnh tài ba đất Argos lái thuyền rỗng không trực chỉ

thành Troa. Nhưng từ đó đến nay bỉ nhân không gặp thân phụ và thân phụ

cũng không gặp bỉ nhân.”

“Quý khách,” Telemachos ngước nhìn nhã nhặn đáp, “bản nhân cũng sẽ

thành thực đáp lời. Thân mẫu thường nói bản nhân là quý tử Odysseus; nhưng phần riêng bản nhân không hiểu thế nào. Chẳng ai biết thân phụ

mình thực sự ra sao. Ôi, ước chi bản nhân là con người may mắn, tuổi già đè nặng trên vai, ngước nhìn của cải! Nhưng vì quý khách hỏi xin thưa, người mà người ta bảo bản nhân là con là người xấu số, bất hạnh nhất đời!”

“Dẫu thế,” nữ thần mắt xanh lam lục tiếp lời, “song với thân mẫu là Penelope hạ sinh quý tử như công tử, bỉ nhân không nghĩ thần linh sẽ biến tương lai công tử thành u tối. Còn điều nữa bỉ nhân muốn biết, xin cho hay rõ ràng. Tiệc tùng kia là thế nào? Tại sao đông thế? Công tử có cần số

người ấy không? Bữa ăn thân mật công tử thết đãi hay tiệc tùng cưới hỏi?

Hiển nhiên số người đó không góp phần. Và hiển nhiên bỉ nhân thấy người ăn uống bừa phứa trong nhà công tử có vẻ ngạo mạn, xấc xược. Nhìn cung cách tục tằn, phóng đãng người đàng hoàng sẽ tởm lợm buồn nôn!”

“Thưa,” Telemachos ý nhị tiếp tục, “hỏi như vậy là quý khách muốn biết sự

thật. Có thời khi Odysseus còn ở bên ngô bối, ngôi nhà nổi tiếng giàu có, quy mô. Nhưng kể từ đó, muốn ngô bối đau khổ, thần linh thay đổi ý định: biến Odysseus biệt tích biệt tăm! A! Nếu gục cùng đồng đội trước thành Troa trên đất Troad hay chết trong cánh tay thân hữu khi giã từ cuộc chiên, ông sẽ không khiến bản nhân đau lòng. Vì trong trường hợp đó người Achaian sẽ hiệp lực dựng mộ đài, ông sẽ để lại danh thơm cho quý tử.

Nhưng cuồng phong bão táp dập vùi, nhấn chìm danh thơm cuốn phăng mang đi. Ông tới nơi nào không ai thấy, không ai hay, và chẳng để lại gì trong lòng bản nhân, trừ nước mắt và đau khổ. Không phải chỉ vì ông bản nhân thở dài, buồn bã, mà còn vì thần linh đã chồng chất trong tâm trí bản nhân biết bao bực bội, biết bao lo âu. Thủ lĩnh quyền thế cai trị đảo Doulichion, Samos và Zakynthos cây cối um tùm, cả con nhà thế lực Ithaka núi non trùng điệp, ánh nắng chan hòa kéo tới ve vãn, cầu hôn thân mẫu, cùng lúc phá hại tài sản bản nhân. Phần mình, mặc dù ghê tởm ý nghĩ tái giá, bà không thể quyết định dứt khoát, từ chối tất cả hay chấp nhận một

trong đám cầu hôn. Trong khi đó chúng kéo tới nhà ăn uống dầm dề. Chẳng bao lâu chúng sẽ giết hại cả bản nhân!”

Xúc động tỏ vẻ tức giận và thương hại Pallas Athena lớn tiếng: “Ôi đau khổ, vắng bóng thân phụ! Công tử cần ông ra tay dằn mặt đám người phóng đãng biết nhường nào! Ước chi giờ phút này ông xuất hiện ở cổng ngoài trang bị mũ, khiên, hai thương, đúng như lần đầu bỉ nhân thấy vui vẻ uống ruợu trong nhà ngô bối. Lần đó từ Ephyre sau khi tới thăm Ilos công tử

Mermeros ông chèo thuyền đến tìm độc dược giết người để bôi vào mũi tên bằng đồng. Nhưng e sợ thần linh bất tử, Ilos từ chối. Trái lại do thân thiết, quý mến hết lòng, thân phụ bỉ nhân cho ông tức thì. Ồ, nếu như lúc ấy Odysseus trực diện lũ cầu hôn, đời chúng sẽ ngắn ngủi, hôn nhân sẽ thê lương. Nhưng thôi chuyện đó để thần linh quyết định. Thần linh phải dứt khoát để ông trở về hay không trở về ngõ hầu giải quyết mọi chuyện trong cung điện. Trong khi chờ đợi bỉ nhân yêu cầu công tử tìm cách xua đuổi đám cầu hôn ra khỏi nhà. Xin lắng nghe và cân nhắc điều bỉ nhân đề nghị.

Sáng mai triệu tập chức sắc Achaian tới hội nghị, thông báo quyết định cho tất cả cùng hay, cầu xin thần linh chứng giám những gì công tử phát biểu.

Yêu cầu đám cầu hôn ra về, người nào nhà nấy. Còn thân mẫu, nếu định lấy chồng, mời bà về nhà thân phụ. Lão công là nhân vật tai mắt, gia đình sẽ lo đám cưới, của hồi môn tất nhiên dồi dào, vì đó là quyền lợi dành cho ái nữ

thương yêu. Riêng công tử bỉ nhân có lời khuyên. Lời khuyên chí lý, bỉ

nhân hy vọng công tử nghe theo. Kiếm chiếc thuyền thật tốt, hai mươi tay chèo điều khiển, ra đi dò la tin tức thân phụ vắng bóng lâu ngày. Rất có thể

có thế nhân sẽ nói cho hay, hoặc rất có thể công tử thu nhặt tin tức Chúa tể

truyền ban thường khi là sự thật. Trước tiên tới Pylos, dọ hỏi lão công Nestor khả kính; sau đó đến Sparta diện kiến Menelaos tóc vàng vì quân vương là người cuối cùng trong đoàn quân Achaian áo lát đồng trở về quê hương. Nếu ở đó hay tin thân phụ còn sống và đang trên đường hồi hương, dù hiện tại nhà mình đang bị phá hại, công tử nên nán lại thêm năm nữa.

Ngược lại, nếu hay tin ông không còn mà đã vĩnh viễn ra đi, công tử quay về xứ sở tức thì, lập mộ phần, làm lễ mai táng đúng nghi thức, và để thân

mẫu kết hôn với phu quân. Việc giải quyết xong xuôi, công tử phải nghĩ

cách thanh toán bọn vô lại khỏi nhà bằng mưu mẹo khéo léo hay hành động thẳng tay. Không còn trẻ nữa nên công tử phải xua đuổi khỏi tâm trí ý nghĩ

mình còn non dại. Công tử chưa nghe tin hay sao trong hàng thế nhân Orestes đã đưa tên tuổi vang lừng thiên hạ khi hạ sát Aigisthos nham hiểm đã đâm chết thân phụ lừng danh! Công tử, bỉ nhân coi như thân hữu quý mến, đã khôn lớn và trở thành thanh niên lực lưỡng, khôi ngô, phải dũng cảm, thế hệ mai sau sẽ hết lời ca ngợi. Rất tiếc tay chèo mỏi mắt trông chờ, có lẽ phát cáu nổi khùng, vì thế bỉ nhân phải xuống thuyền bây giờ. Bỉ nhân để công tử tự giải quyết vấn đề. Hãy suy nghĩ cho chín, cân nhắc cho kỹ

điều bỉ nhân vừa nói.”

“Thưa,” Telemachos thốt lời dáng vẻ ung dung, điềm tĩnh, “do yêu thương phát xuất tự đáy lòng, quý khách nói với bản nhân như người cha nói với đứa con; bản nhân sẽ ghi lòng tạc dạ lời vàng ngọc. Dẫu muốn lên đường cấp kỳ, xin nán lại chút nữa! Mời quý khách tắm rửa, lót dạ cho ấm lòng, nghỉ ngơi cho tỉnh táo. Sau đó xuống thuyền quý khách sẽ thấy đầu óc thảnh thơi, mang theo kỷ vật quý báu, kỷ vật đẹp mắt mến tặng khách lạ trở

thành thân hữu bản nhân trao tay giữ làm kỷ niệm.”

“Đa tạ,” nữ thần mắt xanh lam lục đáp, “song xin đừng giữ lại, bỉ nhân phải đi ngay. Phẩm vật công tử có lòng trao tặng bỉ nhân sẽ nhận lần tới. Và thưa, kỷ vật quý báu công tử trìu tặng bỉ nhân sẽ giữ làm kỷ niệm và sẽ đáp đền xứng đáng mai sau.”

Dứt lời quay gót như chim nữ thần biến dạng vào không gian. Nữ thần đã nhẹ gieo vào lòng tinh thần bất khuất, chí khí can trường, cùng lúc đẩy đưa hình ảnh thân phụ vào đầu óc khiến Telemachos trở nên cương quyết. Cảm thấy tâm trí thay đổi Telemachos rùng mình khiếp sợ, thầm nghĩ thần linh đã đến với mình. Hiên ngang hơn bao giờ, Telemachos liền bước đến gần đám cầu hôn. Telemachos thấy đám này ngồi im lặng lắng nghe thi sĩ ca công nổi tiếng lừng danh biểu diễn ca khúc kể chuyện quân Achaian rời

thành Troa trở về cay đắng, gian truân Pallas Athena bắt phải gánh chịu. Từ

tư phòng trên lầu, nghe lời ca truyền cảm, Penelope ái nữ diễm kiều lão công Ikarios theo thang dốc thẳng đi xuống, không phải một mình mà có hai tỳ nữ bước theo. Lúc gần đến đám cầu hôn, vén voan che mặt óng ả

sang bên má, nương nương bước tới đứng gần thân cột nâng đỡ mái nhà hùng vĩ, nữ tỳ chung thủy trực sẵn hai bên. Liền đó nức nở bật khóc, lệ

nồng lã chã tuôn rơi, nương nương cất tiếng nói với thi sĩ ca công đang cao hứng phô diễn: “Phemios, ca công thừa biết, muốn làm ngô bối ngất ngây, thi sĩ sẽ ca ngợi hết lời chiến công thế nhân và thần linh thực hiện. Ca công nên hát bài khác, ngừng bài này. Chọn một trong số bài đó để khán giả ngồi đây lẳng lặng thưởng thức rượu nồng. Đừng hát bài vừa hát, buồn quá, nghe bao nhiêu lại đau lòng bấy nhiêu. Bởi trong bất hạnh đau thương không ai đau khổ bằng tiện phụ, biết bao ngày nhỏ lệ thương xót phu quân yêu quý, trượng phu tên tuổi vang lừng, tiếng tăm lan truyền mọi nẻo từ Hellas đến Argos.”

“Mẹ,” Telemachos dáng vẻ thận trọng vừa nhìn vừa ngắt lời, “sao lại ngăn chặn không để thi sĩ ca công điêu luyện phô diễn tài nghệ trước mọi người khi cảm hứng dâng cao? Thi sĩ không có gì đáng trách. Đáng trách là Chúa tể khi thấy cần bắt thế nhân cực nhọc trên trần gian, chẳng chừa ai cả. Ngô bối không có quyền trách cứ Phemios nếu thi sĩ ca công hát bài kể ngày trở

về bi thảm của người Danaan, vì bài ca mới ai cũng thích, khán giả tán thưởng hơn bao giờ. Mẹ nên can đảm, bình tĩnh lắng nghe. Odysseus không phải người duy nhất rời thành Troa chẳng bao giờ trở về, thành đó còn chôn vùi biết bao người nữa. Vậy bây giờ mẹ về phòng lo chuyện của mình, dệt vải, cuốn tơ, sai bảo tỳ nữ chạy việc trong nhà. Quyết định là việc đàn ông sẽ lo, nhất là con, vì là chủ nhà này.”

Penelope về phòng, sửng sốt đến ngỡ ngàng, tâm trí bàng hoàng vì lời nói ý nghĩa của quý tử. Nương nương lên cầu thang, tỳ nữ theo sau. Vừa bước vào nương nương bật khóc tưởng nhớ Odysseus, phu quân yêu quý, nức nở

khôn nguôi, thổn thức khó ngừng tới lúc Athena mắt xanh lam lục nhẹ khép

vành mi đưa vào giấc điệp êm đềm. Trong khi đó dưới đại sảnh âm u đám cầu hôn nhao nhao lớn tiếng, tên nào cũng cầu nguyện mình may mắn được nằm ngủ với nương nương. Thấy vậy, dáng vẻ đĩnh đạc, Telemachos lớn tiếng yêu cầu tất cả giữ trật tự. Công tử hét to: “Quý ông, muốn cầu hôn với thân mẫu bản nhân mà làm vậy là thô lỗ quá độ. Bây giờ tận hưởng nguồn vui hãy cùng nhau ăn uống, nhưng im lặng, từ tốn, vì lắng nghe thi sĩ ca công, giọng hát tựa giọng thiên thần, thú vị vô cùng! Sáng mai đề nghị tất cả ra quảng trường, tập họp đông đủ để nghe thông báo bản nhân yêu cầu tất cả rời cung điện về nhà. Quý ông muốn ăn uống ở đâu tùy ý. Hơn thế, nếu ăn uống thì ăn uống đồ của mình ở nhà mình, thay nhau lần lượt.

Nhưng nếu nghĩ muốn hãm hại người khác, không bù đắp đền trả, tiếp tục ăn cho hết, ăn thả cửa, quý ông phá hoại gia sản bản nhân. Bản nhân sẽ kêu thấu thần linh bất tử, cầu xin Chúa tể cho phép trừng phạt, bản nhân sẽ tiêu diệt quý ông trong nhà này, khỏi đền trả bù đắp.”

Nghe Telemachos táo tợn lên giọng nói thế, ngạc nhiên hết sức, tất cả cắn răng bậm miệng. Một lúc khá lâu Antinoos, con Eupeithes, lên tiếng: “A!

Telemachos, chắc hẳn thần linh đã truyền dạy nên mới táo bạo thốt lời ghê gớm! Là quý tử thân phụ thừa hưởng hải đảo biển bọc hai bờ, song ta cầu mong công tử Kronos sẽ không bao giờ để công tử lên ngôi quân vương trị

vì hải đảo Ithaka!”

“Antinoos,” Telemachos dáng vẻ nghiêm nghị đáp, “để quý ông khỏi ngạc nhiên, bản nhân khẳng định bản nhân sẵn sàng đón nhận quyền bính nếu Chúa tể trao phó. Quý ông nghĩ nắm quyền cai trị là bất hạnh phải không?

Ngược lại, bản nhân nghĩ làm quân vương chẳng hề bất hạnh - trông nom nhà cửa, phát triển tài sản, gia tăng quyền hành. Biển dội sóng vỗ hai bờ

Ithaka hiển nhiên không thiếu quân vương, trẻ có già có. Nhưng vì Odysseus lừng danh không còn, vậy để một trong số lên ngôi kế nghiệp. Dù sao bản nhân cũng nhất định làm chủ nhà mình, kể cả nô bộc thân phụ

chiếm đoạt trong cuộc chiến để lại cho quý tử.”

Nghe nói vậy Eurymachos công tử Polybos bèn chen lời: “Telemachos, dĩ

nhiên thần linh quyết định người nào trong đám người Achaian sẽ là quân vương trị vì Ithaka hai bên là biển. Dẫu thế ta hy vọng công tử vẫn nắm giữ

của cải và cai quản nhà mình. Và ta cầu mong chừng nào Ithaka còn có người sinh sống, không ai tới sấn sổ cướp đoạt tài sản của công tử. Nhưng Telemachos quý mến, vui lòng nói cho ngô bối hay khách lạ. Từ đâu tới?

Đất nào? Gốc gác ra sao? Quê hương ở đâu? Có mang tin tức thân phụ công tử trở về hay tới đây lo chuyện làm ăn? Trông có vẻ khác thường. Bất thình lình vụt đi, biến mất, không để lại dấu vết, không ai hay. Cứ nhìn đủ biết không phải người tầm thường.”

“Eurymachos,” Telemachos bình thản đáp, “chắc là thân phụ bản nhân sẽ

không bao giờ trở về. Bởi thế bản nhân không tin tin đồn bất kể phát xuất từ

đâu, và bản nhân cũng không để ý lời đoán độ của thầy đoán đưa ra mấy lần thân mẫu mời tới nhà dò hỏi ý kiến. Khách lạ quý ông muốn biết là thân hữu ngày trước của thân phụ. Từ Taphos tới ông tự giới thiệu là Mentes, quý tử lão công Anchialos, thủ lĩnh người Taphian ưa đi biển, giỏi cầm chèo.” Telemachos nói thế, song trong lòng thầm hiểu khách lạ là nữ thần bất tử.

Từ lúc đó tới chiều tối chỉ nghĩ tìm nguồn vui đám cầu hôn hết khiêu vũ lại ca hát. Màn đêm buông cả bọn vẫn vui chơi, tiêu khiển. Mãi rồi tất cả mới ra về, người nào nhà nấy, lên giường chờ giấc. Đầu óc còn vấn vương suy nghĩ, Telemachos về phòng cất riêng cho mình, góc kín đáo trong cung điện, chót vót trên lầu, hai bên nhìn ra sân sau xinh xắn rõ mồn một. Cầm đuốc sáng rực Eurykleia tận tụy theo hầu. Vú già là con gái Ops, cháu gái Peisenor, Laertes bỏ của giá hai mươi bò ra mua trước kia, lúc còn là con gái ngây thơ. Trong nhà lão công cư xử thận trọng như với hiền nội tận tình, song không bao giờ tìm thú vui ăn nằm với nàng, vì sợ hiền thê chính thức nổi ghen. Bây giờ vú già là người cầm đuốc soi đường cho cháu lão công; trong số phụ nữ phục dịch tại gia vú già là người yêu thương công tử hơn hết vì đã nuôi nấng từ trứng nước. Mở cửa bước vào phòng xây cất vững

chắc ngồi xuống giường Telemachos cởi tu-ních mỏng mịn đưa cho vú già.

Cầm trong tay vuốt cho phẳng phiu, gấp cẩn thận treo lên móc gần khung giường bằng gỗ trổ lỗ xong xuôi vú già bước ra. Nắm tay cầm bằng bạc giật mạnh, kéo dây da buộc then gài đưa vào chốt, vú già đóng cửa. Suốt đêm cuốn mình trong tấm da cừu mềm mại Telemachos nằm mơ màng dự tính cuộc ra đi mà Athena khuyên nhủ.

Khúc 2

Rạng Đông non trẻ ngón tay ửng hồng vừa xuất hiện, công tử yêu quý của Odysseus đã thức dậy mặc quần áo. Choàng kiếm sắc ngang vai, tra chân bóng lẫy vào đôi dép bền chắc, rời phòng bước ra, Telemachos trông oai nghiêm, đường bệ khác thường. Giọng sang sảng Telemachos tức thì ra lệnh lệnh sứ triệu tập người Achaian tóc dài tới quảng trường. Lệnh sứ lớn tiếng rao truyền, người Achaian tập họp mau lẹ. Lúc họ kéo tới, quảng trường đông nghịt, Telemachos mới rời nhà, tay cầm thương đồng, hai chó thính tai hộ tống. Nhờ Athena riêng ban thiên ân nên phong nhã khác thường, Telemachos vừa bước vào mọi người quay nhìn, trầm trồ khen ngợi. Bậc cao niên né sang bên nhường lối lúc Telemachos ngồi vào chỗ dành cho thân phụ.

Aigyptios trưởng thượng, lưng còng vì năm tháng, kinh nghiệm trường đời già dặn, phát biểu đầu tiên. Tham gia cuộc chiến, Antiphos, công tử trưởng thượng, tay thương lừng danh, cùng Odysseus oai hùng theo thuyền vượt biển tới thành Troa, nổi tiếng nhiều ngựa, Cyclop hạ sát trong động vòm cung, tay chèo cuối cùng dã nhân làm thịt. Mặc dù còn ba con nữa, Eurynomos nhập bọn với đám cầu hôn, hai con lao động cần cù trong nông trại gia đình, song trưởng thượng buồn nhớ Antiphos khôn nguôi. Lòng rầu

như dưa, lệ tuôn lã chã thương xót thằng con không còn nữa, bây giờ đứng dậy, trưởng thượng cất tiếng nói với hội đồng:

“Hỡi dân đảo Ithaka, xin để tai lắng nghe điều lão hủ muốn bày tỏ. Kể từ

ngày Odysseus lừng danh lên thuyền rỗng không ra đi chưa bao giờ ngô bối gặp mặt, họp bàn. Vậy bữa nay ai triệu tập hội nghị? Người thế hệ trẻ hay thế hệ già? Cần gì mà phải làm vậy? Phải chăng nghe tin hàng quân kéo về, người đó muốn nói cho ngô bối hay tin nóng hổi vừa nhận? Hay có vấn đề

liên hệ tới nhân dân muốn nêu lên để bàn luận? Người tuyệt vời, khả ái!

Lão hủ khẳng định bất kể thế nào. Cầu mong Chúa tể tưởng thưởng điều tốt lành người đó ấp ủ trong tim!”

Lời đầy hảo ý khiến công tử Odysseus vui mừng. Hăm hở muốn phát biểu, chẳng giả bộ bày vẽ, không hình thức lấy lệ, lẳng lặng rời chỗ ngồi, Telemachos bước ra đứng giữa quảng trường. Lệnh sứ Peisenor đã khôn khéo lại kinh nghiệm nhanh nhảu đặt quyền trượng vào tay. Quay nhìn nói với Aigyptios trước tiên, Telemachos bắt đầu:

“Lão công khả kính, chẳng cần chờ đợi lão công sẽ hay sự thật tức thì.

Người triệu tập hội nghị bữa nay không ở đâu xa khiến mất công tìm kiếm.

Người đó là bản nhân đau khổ khôn xiết. Tin hàng quân kéo về bản nhân không hay để thưa chuyện cùng quý vị. Vả lại cũng không có vấn đề liên hệ

tới quần chúng bản nhân muốn đem ra thuyết trình, bàn luận, trừ chuyện riêng tư cần quý vị giúp đỡ, bởi đau khổ, đau khổ đôi bề, đã dồn đổ vào nhà bản nhân. Thứ nhất, bản nhân mất thân phụ cao cả, một thời là quân vương quý vị hiện diện ở đây, quý mến quý vị như người cha hiền hòa đối với bầy con. Hơn thế bây giờ lại xuất hiện tai ương tệ hại hơn nhiều khiến nhà bản nhân rồi ra sẽ suy sụp thảm thương, và bản nhân mất hết chẳng còn gì để

sống. Đám cầu hôn kéo tới quấy rầy thân mẫu, bày tỏ ý định bà nhất định khước từ, đám này là con cái yêu quý của hoàng thân, thủ lĩnh hiện diện nơi đây. Quá ư nhút nhát chẳng dám vác mặt tới nhà gặp thân phụ, vì muốn trao tay gả con gái, Ikarios sẽ ấn định của hồi môn với kẻ đầu đơn lão công kén

chọn, suốt ngày họ tới lui, ở lì nhà ngô bối. Hạ bò, giết cừu, cắt tiết dê béo mập làm thịt, đánh chén với nhau, rượu vang óng ánh uống thả cửa, họ

chẳng hề bận tâm để ý của cải trong nhà tiêu xài hoang phí. Bởi bây giờ

không có người nào tầm cỡ Odysseus ra tay tống khứ tai ương khỏi ngôi nhà! Bản nhân vẫn chưa tới tuổi bảo vệ bản thân. Yếu kém đến mức thảm thương bản nhân không biết làm thế nào đối phó. Dẫu vậy nếu có sức mạnh bản nhân sẵn sàng chống trả. Vì xin nói quý vị hay việc họ làm vượt xa khả

năng chịu đựng.”

“Phá hại gia cư bản nhân là việc làm khả ố, quý vị phải đỏ mặt, phẫn nộ

không những vì bản thân mà còn vì tai tiếng đối với lối xóm xung quanh.

Quý vị nên để ý thần linh sẽ nổi giận. Quý vị không sợ do thái độ thờ ơ của quý vị thần linh sẽ phẫn nộ, trừng phạt hay sao? Nhân danh Chúa tể trên núi Olympos, nhân danh Themis nữ thần công lý triệu tập, giải tán hội đồng, đủ

rồi, thưa quý vị! Bản nhân trân trọng xin quý vị thôi đừng lạm dụng, để bản nhân yên thân, một mình ôm nặng sầu cay đắng! Trừ phi quả thực thân phụ

cao cả của bản nhân lúc nào đó do nóng giận dùng mưu độc làm hại người Achaian xà-cạp gọn gàng, vì thế mà bực tức bắt đền trả, quý vị sử dụng mưu mẹo tương

tự hãm hại bản nhân bằng cách để số người này tiếp tục tác họa. Dẫu thế và giả như quý vị ăn hết tài sản, ngốn sạch gia súc bản nhân nghĩ cũng không sao! Nếu quý vị xài nhẵn nhụi, ngày nào đó sẽ có đền bù. Vì ngô bối sẽ đem chuyện khắp thành phố nói cho mọi người cùng hay, theo dõi chặt chẽ, bám sát quý vị, đòi lại của cải, chừng nào trả lại đầy đủ mới thôi. Nhưng hiện thời làm sao chịu nổi đau khổ quý vị chồng chất trong lòng bản nhân?”

Tiếp tục tuôn lời, vẫn còn phẫn nộ, nhiệt huyết dâng cao, cuối cùng bật khóc, Telemachos đánh rơi quyền trượng. Cảm nghĩ thương hại lan rộng hội nghị. Mọi người ngồi im bất động, không ai nỡ lòng đáp lời chua chát, gay gắt. Im lặng kéo dài, cuối cùng Antinoos lên tiếng:

“Diễn văn tuyệt vời, Telemachos! Diễn giả tuyệt hảo giữa quảng trường!

Công tử vừa bêu rếu, trách cứ ngô bối. Nhưng đau khổ đó lỗi tại ai? Không phải các cầu hôn mà thân mẫu công tử, mưu mẹo vô song. Ba năm liền, sắp năm thứ tư, nương nương mơn trớn cảm nghĩ trong lòng các cầu hôn, tạo điều kiện để ngô bối hy vọng. Qua lời hứa hẹn, nhắn gửi tới từng người, nương nương không mảy may có ý định bắt chờ đợi. Nhưng trong thâm tâm nghĩ khác nương nương sắp đặt mưu kế. Đặt khung cửi trong phòng sửa soạn việc làm nương nương bắt đầu dệt tấm vải lớn rộng, mịn màng. Chẳng chút đắn đo, rào đón nương nương nói với ngô bối: ‘Quý vị cầu hôn trai trẻ, dẫu Odysseus không còn, xin đừng nóng lòng, chớ vội hối hả thúc giục hôn nhân, hãy chờ tới lúc hoàn tất công việc, như vậy đường chỉ tiên phụ kéo dệt sẽ không vô ích. Vải dệt sẽ là vải liệm dành cho Laertes. Khi lão công cúi đầu bước theo định mệnh tàn nhẫn chìa bàn tay khiếp đảm vẫy gọi đưa vào giấc ngủ ngàn thu, tiện phụ không muốn mang tiếng, phụ nữ Achaian chê trách người giàu có như thế nằm xuống không có tấm vải che thân!’

Nương nương nói thế, ngô bối đồng ý nghe theo, mặc dù lòng nôn nóng.

Bởi vậy ban ngày ngồi vào khung cửi nương nương đưa thoi dệt vải, nhưng ban đêm đốt đuốc bên cạnh nương nương tháo chỉ gỡ sợi đoạn vải đã dệt.

Ba năm liền nương nương bí mật thực hiện mánh khóe che mắt đánh lừa ngô bối. Sang năm thứ tư, bốn mùa lặng lẽ trôi qua, mùa xuân vừa rồi, thấy chủ nhân làm vậy, một trong số nữ tỳ tố giác. Bắt quả tang đang tháo sợi rút chỉ làm sơ đoạn vải, ngô bối ép phải dệt cho xong, nương nương miễn cưỡng đồng ý.”

“Nhưng Telemachos ơi, đây là câu các cầu hôn sẽ đáp, bản nhân muốn công tử và mọi người lắng tai nghe, hiểu cho kỹ để biết sự thật. Bảo thân mẫu về

nhà bố đẻ lấy người thân phụ chọn cho và nương nương cũng ưng thích.

Trái lại, nếu tiếp tục hành hạ con cái người Achaian, nhờ Athena ban phú tinh khôn vượt bậc, khéo tay thêu thùa, tính tình tao nhã, mưu mô xảo diệu, ngay cả phụ nữ Achaian mái tóc diễm lệ ngày xửa ngày xưa, những Tyro, những Alkmene, những Mykene đội vòng nguyệt quế yêu kiều về mưu mô không người nào sánh kịp, nhưng trong chuyện này nương nương suy tính

sai lầm. Bởi nếu nương nương còn giữ thái độ như thế, thần linh chỉ dẫn cho theo, các cầu hôn sẽ tiếp tục ăn hết, ăn nhẵn của cải nhà công tử.

Nương nương sẽ nổi tiếng lừng danh, song công tử gánh chịu tai họa trọn vẹn! Do vậy ngô bối sẽ không về trang trại, ngô bối cũng chẳng đi đâu, chừng nào nương nương chưa lựa chọn, kết hôn với người trong đám ngô bối.”

“Antinoos,” dáng vẻ thận trọng Telemachos đáp, “bản nhân không thể đuổi bà đi, nếu bà không muốn, thân mẫu sinh hạ, nuôi nấng, trong khi thân phụ

lưu lạc biệt tích biệt tăm, không biết còn sống hay đã chết. Bản nhân sẽ phải trả Ikarios bao nhiêu nếu cố tình trả bà về với lão nhân! Ngoài đau khổ phải gánh chịu vì lão nhân, bản nhân sẽ khổ đau hơn nữa do thần linh, bởi khi ra về thân mẫu sẽ réo gọi cầu xin Pháp Thần buồn thảm trừng phạt. Bản nhân sẽ bị dân chúng phẫn nộ chê bai, ghét bỏ. Không! Bản nhân sẽ không bao giờ nói lời tàn ác như thế! Nếu cảm thấy bực không vừa lòng xin rời cung điện. Đánh chén, tiệc tùng nơi khác, lần lượt thay phiên, hết nhà này đến nhà kia, đem đồ của mình đến đó mà ăn! Nếu định bụng phá hại gia cư

người khác, không đền bù hoàn trả, như vậy tiện lợi và thú vị, quý vị cứ

việc ăn cho no, ăn thật nhiều! Bản nhân sẽ cầu xin thần linh bất tử, Chúa tể

định ngày tính sổ đoạn trường, quý vị sẽ gục chết trong nhà này, không hoàn trả đền bù.”

Đáp lời Telemachos, Chúa tể nhìn xa trông rộng lớn tiếng sai hai chim ưng rời đỉnh núi lao xuống. Theo gió hai chim dang cánh bay song song. Vừa tới nơi hội họp, tiếng người rền vang, hai chim vỗ cánh đánh vòng liếc nhìn khuôn mặt đám đông, ánh mắt tiết ra điềm báo chết chóc. Sau đó co móng quắp chân hết má đến cổ, hai chim rẽ sang bên phải, lướt qua mái nhà, thành phố ồn ào, náo nhiệt. Ngước nhìn điềm triệu mọi người rùng rợn. Tất cả ngỡ ngàng tự hỏi không biết chuyện gì sẽ xảy ra. Một lúc khá lâu chiến binh cao niên Halitherses quý tử Mastor mới lên tiếng. Lão binh hiểu chim muông, đọc điềm báo hơn mọi người cùng thời, cùng thế hệ. Cầu chúc ai nấy may mắn, tốt lành, lão binh giải thích: “Hỡi dân Ithaka, xin lắng nghe

điều lão hủ phát biểu. Lão hủ muốn đặc biệt nhắn nhủ đám cầu hôn, vì tai ương khủng khiếp sắp nuốt chửng, nhấn chìm. Odysseus sẽ không xa gia đình lâu nữa. Lúc này đang ở đâu đây, quân vương sẽ gieo rắc chết chóc đẫm máu cho đám cầu hôn, từng tên và tất cả, nghĩa là tai họa cho nhiều người trong số ngô bối sống trên đảo Ithaka nhìn thấy từ xa. Bởi thế, trong khi còn thì giờ, ngô bối hãy dự tính, không chần chừ, làm thế nào ngăn chặn số người này đừng quá độ, nhưng trước hết để họ tự ngăn chặn chính họ, như vậy sẽ tốt hơn. Lão hủ không phải non dại trong nghề bói toán mà tiên đoán theo kinh nghiệm chín muồi. Với Odysseus lão hủ khẳng định mọi chuyện xảy ra y hệt lão hủ tiên đoán khi người Argive xuống thuyền cùng quân vương mưu lược trực chỉ thành Troa. Lão hủ tiên đoán quân vương sẽ

kinh qua muôn vàn thử thách, mất hết đồng đội, sau hai mươi năm trở về

không ai nhận ra. Mọi điều lão hủ dự tính bây giờ diễn ra đúng sự thật.”

Eurymachos công tử Polybos đứng lên đáp lời: “Lão nhân tiên tri, ba hoa như thế đủ rồi, nên ba chân bốn cẳng về nhà đọc điềm triệu cho bầy con nghe, kẻo tai họa sẽ đổ lên đầu lên cổ chúng. Về giải đoán điềm triệu bản nhân tài ba gấp bội lão nhân. Xét cho cùng trên không trung chói chang ánh nắng biết bao chim bay qua bay lại, song không phải con nào cũng mang điềm triệu. Odysseus hả! Y đã gặp định mệnh ở nơi xa xôi! Ước chi lão nhân chia sẻ cùng số phận! Như vậy ngô bối khỏi phải nghe tiên đoán nhạt nhẽo bay ra từ cửa miệng, và lão nhân cũng không mất thì giờ hâm nóng tâm can Telemachos. Chắc hẳn lão nhân hy vọng lúc nào đó gã mang phẩm vật tới nhà dâng biếu! Dẫu thế bản nhân tiên đoán, lời tiên đoán sẽ là sự

thật. Nếu lão nhân lạm dụng tuổi già, kinh nghiệm lâu năm lừa bịp thanh niên trẻ người non dạ, nếu lời ăn tiếng nói của lão nhân thúc đẩy gã nổi đóa sử dụng bạo lực, hậu quả sẽ tai hại, đau đớn sẽ đến với gã trước tiên, căn cứ

vào tiên đoán, chim bay gã sẽ chẳng thể làm gì nên chuyện. Còn lão nhân, xin thưa, ngô bối sẽ phạt vạ, nộp đủ sẽ đứng tim, não nề, đau đớn vô cùng!”

“Với Telemachos, trước mặt quý vị, bản nhân có lời khuyên hữu lý: gã nên bảo thân mẫu trở về nhà thân phụ, gia đình sẽ thu xếp đám cưới, của hồi

môn nộp thân phụ thế nào cũng dồi dào, vì đó là quyền lợi dành cho ái nữ

thương yêu. Nếu việc đó chưa xong bản nhân thấy con cái người Achaian chẳng việc gì phải bỏ dở ý định khiến quý vị khó chịu. Dù thế nào ngô bối cũng chẳng sợ bất kỳ ai, ngay cả Telemachos nói năng văn hoa, trôi chảy.

Còn tiên đoán, lão nhân bẻm mép ơi, ngô bối cũng không bận tâm để ý; tiên đoán chẳng đi tới đâu mà chỉ làm lão nhân đáng ghét bội phần. Telemachos sẽ nhìn tận mắt của cải không cánh bay đi sạch sành sanh, không hy vọng đền bù hoàn trả chừng nào Penelope còn giở trò bắt ngô bối chờ đợi chuyện hôn nhân. Trong khi giậm chân tại chỗ, thay vì mỗi người tự tìm cô dâu thích hợp, ngô bối tiếp tục nuôi hy vọng ngày này ngày nữa chiếm đoạt phần thưởng vô giá cùng nhau ganh đua.”

“Eurymachos,” Telemachos kín đáo đáp lời, “và tất cả quý vị cầu hôn khả

kính, về chuyện đó bản nhân không kêu gọi hay phát biểu gì nữa. Thần linh và nhân dân đã nghe bản nhân trình bày! Bởi thế bây giờ xin quý vị vui lòng cấp cho chiếc thuyền lướt sóng cùng hai mươi tay chèo để bản nhân ra đi rồi trở về. Bản nhân sẽ tới Sparta và Pylos cát bạt ngàn dò hỏi tin tức thân phụ vắng bóng từ lâu, hy vọng có người biết chuyện cho hay hoặc lượm lặt tin đồn Chúa tể truyền giao thường khi là sự thật. Nếu hay tin ông còn sống, đang trên đường trở về, lúc đó dù kiệt sức, bản nhân cũng nán lại năm nữa. Ngược lại, nếu hay tin ông chết rồi, ra đi vĩnh viễn, bản nhân sẽ

trở về, dựng mộ đài với lễ nghi mai táng đúng cách, và để thân mẫu kết hôn với người khác.”

Dứt lời Telemachos ngồi xuống, Mentor đứng dậy phát biểu. Mentor là thân hữu của Odysseus. Khi lên thuyền ra đi quân vương nhờ trông nom toàn bộ

tài sản, giữ gìn mọi thứ cẩn thận, giúp đỡ, chiều ý lão công. Dáng vẻ chân tình Mentor cất tiếng giữa hội trường:

“Hỡi dân Ithaka, xin để tai lắng nghe bỉ nhân muốn nói đôi lời. Bỉ nhân ước ao từ đây về sau không quân vương nào quyền trượng trong tay cư xử nhân từ, độ lượng, công bằng! Bỉ nhân mong muốn quân vương nào cũng trở

thành độc tài, tàn bạo! Vì trong số người Odysseus tuyệt vời cai trị với lòng yêu thương người cha đối với đứa con không có người nào bây giờ nghĩ tới quân vương. Bỉ nhân cũng không trách cứ, chê bai việc làm bất chính của đám cầu hôn cao ngạo, đầu óc hung hãn, lòng dạ đen tối. Họ tự lao đầu vào chỗ chết khi sử dụng phí phạm tài sản Odysseus, vì nghĩ quân vương sẽ

không bao giờ trở về. Bỉ nhân bất bình với quý vị, ngồi đó mà ngậm miệng làm thinh, không một lời lên án hoặc ngăn cản, mặc dù họ ít, quý vị đông!”

Leokritos công tử Euenor đứng phắt dậy quát to: “Mentor, nói thế là thế

nào? Điên khùng giở thói lưu manh! Ngươi thúc đẩy dân chúng ngăn cản ngô bối. Ngươi sẽ thấy không dễ gì giao chiến với số người đông đảo hơn mình đang dùng bữa. Nếu Odysseus bất chợt trở về thấy ngô bối tiệc tùng trong cung điện, và định tâm tống cổ ngô bối ra ngoài, vợ y sẽ không vui thấy y trở về dẫu mong mỏi vô cùng. Y sẽ gục chết ô nhục nếu cầm vũ khí chống lại đa số. Bởi thế điều ngươi nói là lời rồ dại. Thôi đủ rồi. Bây giờ

mọi người giải tán, ai nấy về nhà. Mentor và Halitherses, vì là bạn thân của thân phụ, sẽ hối hả thúc giục Telemachos ra đi. Dẫu vậy bản nhân dám chắc gã sẽ không bao giờ lên đường, trái lại muốn nán lại Ithaka lâu ngày thu thập tin tức.”

Dứt lời Leokritos giải tán hội nghị tức thì, mọi người nhanh nhảu chấp nhận ra về trong khi đám cầu hôn lần đường tới cung điện Odysseus. Tách xa tất cả Telemachos ra bờ biển. Tới nơi nhúng tay xuống nước xanh lơ rửa sạch Telemachos giơ cao cầu khấn Athena: “Ô nữ thần, xin lắng nghe, hôm qua hạ giá tới tệ xá. Nữ thần khuyên bỉ nhân lấy thuyền vượt biển mờ sương ra đi nghe ngóng tin tức liệu thân phụ vắng bóng từ lâu có trở về hay không.

Nhưng than ôi, dân đảo, nhất là bọn cầu hôn do ác ý và kiêu ngạo phá hỏng dự định.” Cầu xin vừa chấm dứt Telemachos thấy Athena bước lại gần. Giả

dạng hình dáng và bắt chước giọng nói Mentor, nữ thần cất lời như có cánh bay xa: “Telemachos, từ rày về sau, công tử sẽ không nhút nhát hay ngớ

ngẩn, nếu khí phách bất khuất của thân phụ truyền nhập cơ thể; ông là người từ lời nói đến việc làm bao giờ cũng trọn vẹn, chu đáo. Cuộc ra đi

công tử thực hiện sẽ không vô bổ hoặc vô ích. Trừ phi công tử không phải hòn máu Odysseus và Penelope sinh thành, bản nhân mới nghĩ dự tính của công tử sẽ không đạt kết quả, chẳng dẫn tới đâu. Trên đời ít con bằng cha.

Thông thường nhiều con kém cha, chỉ số ít hơn cha. Vì từ nay trở đi không hề thiếu tinh khôn, mưu trí của Odysseus, vì rồi ra sẽ không là kẻ nhút nhát hay đứa ngớ ngẩn, bản nhân thấy, công tử có thể hy vọng thành công trong dự định. Bởi thế bây giờ hãy quên lũ cầu hôn, đừng bận tâm nghĩ tới âm mưu, tính toán của chúng. Chúng là bọn hung hăng, bất trị, không hiểu phải trái là gì. Và chúng cũng không nhìn ra số phận đen tối đang lén lút lại gần, tử thần hắc ám chỉ trong một ngày quật ngã, chôn vùi tất cả.”

“Đừng chần chừ mà chuẩn bị cấp tốc cuộc ra đi công tử dự tính. Vì vừa là thân hữu của thân phụ, vừa là thân hữu của công tử, tiện nhân sẵn sàng kiếm chiếc thuyền và cùng công tử dong buồm vượt biển. Bây giờ công tử

hãy về nhà cho đám cầu hôn nom thấy. Sau đó chuẩn bị lương thực sẵn sàng, bỏ tất cả vào thùng, rượu vang đổ vào bình, lúa mạch giữ cho tay chèo dai sức dồn vào bao da bền cứng. Tiện nhân sẽ vào thành phố kiếm tay chèo tình nguyện. Đảo Ithaka hai bên là biển có vô số thuyền, cả cũ lẫn mới. Tiện nhân sẽ thân chinh tìm chiếc tốt hơn hết cho công tử, ngô bối sẽ bảo tay chèo cấp kỳ sắp xếp thuyền cụ, sau đó hạ thủy ra khơi.”

Athena ái nữ Chúa tể dặn dò. Vừa nghe giọng nói nữ thần Telemachos dừng bước không đi thơ thẩn nữa. Telemachos quay về cung điện tức thì, mặc dù lòng nặng trĩu ưu tư. Tới nơi Telemachos thấy đám cầu hôn hung hăng lột da mấy con dê, nướng heo mập trong sân. Antinoos cười ha hả chạy tới vừa nắm tay vừa lớn tiếng: “Telemachos, nói năng hoa mỹ, phát biểu nóng nảy, cất bỏ dự tính dữ dằn, kế hoạch khủng khiếp, đừng lo lắng làm chi! Hãy hoan hỉ cùng ăn, cùng uống như mọi khi với ngô bối. Người Achaian sẽ thu xếp thuyền, kén chọn tay chèo để công tử mau mau lên đường tới Pylos thiêng liêng tìm tông tích thân phụ lừng danh.”

Nhưng Telemachos khôn ngoan đáp: “Antinoos, cảm ơn! Ngồi với đám đông ồn ào như quý vị bản nhân sẽ không thể nào ăn ngon miệng hoặc cảm thấy thoải mái trong lòng. Ô cầu hôn, quý vị phung phá nhiều thứ trong nhà khi bản nhân còn nhỏ chưa đủ hay sao? Bây giờ bản nhân đã lớn. Nghe xung quanh, người này nói, người kia nói, bản nhân hiểu sự việc thực ra thế

nào, tinh thần quả cảm lên cao! Bởi thế bản nhân sẽ tìm cách đem bất hạnh, tai ương đổ lên đầu, chồng lên cổ quý vị, dù đi Pylos hay ở đây trên quê hương. Bản nhân sẽ đi, hành trình dự tính sẽ không vô ích, dù chỉ quá giang, vì không có thuyền và tay chèo, sự thể đúng như quý vị mong muốn.” Dứt lời Telemachos lặng lẽ rút tay khỏi tay Antinoos. Đang sửa soạn bữa ăn trong đại sảnh, đám cầu hôn đồng loạt thốt lời chế giễu, thóa mạ. Một cầu hôn trẻ tuổi hợm hĩnh lên giọng: “Ta nghĩ như vậy là Telemachos muốn cứa cổ ngô bối! Đi Pylos cát bạt ngàn là nó tìm vây cánh.

Có lẽ nó còn tới tận Sparta rồi mới trở về, vì thèm máu ngô bối. Hoặc rất có thể đất Ephyre phì nhiêu, màu mỡ nó thấy cần đến viếng thăm. Trở về nó sẽ

mang theo thuốc độc giết người, bỏ vào bình đựng vang kết liễu đời ngô bối.”

Cầu hôn trẻ tuổi khác vênh vang chêm lời: “Nhưng biết đâu nếu xuống thuyền ra đi, nó sẽ xa thân nhân, lạc đường, mất tích như bố nó? Như vậy nó lại gây khó khăn cho ngô bối gấp bội, do phải cùng nhau phân chia của cải, trả lại ngôi nhà để thân mẫu nó cư ngụ cùng phu quân!”

Để mặc đám cầu hôn ba hoa Telemachos lẳng lặng xuống phòng chứa đồ

của thân phụ. Phòng cao rộng chất đầy vàng, đồng, rương quần áo, thùng dầu thơm. Bên trong sát tường hàng bình vang thơm dịu đầy rượu nguyên chất chưa pha đứng san sát thành hàng chờ ngày Odysseus sau bao gian truân, cực khổ tìm ra đường về. Cửa vào gài then kép, cửa hai cánh bền chắc đóng khít khao. Báu vật bên trong quản gia Eurykleia ái nữ Ops, đích tôn Peisenor, tinh mắt lanh trí ngày đêm qua lại canh chừng. Gọi nhũ mẫu xuống phòng chứa đồ Telemachos nhỏ nhẹ: “Nhũ nương quý mến, nhũ

nương lấy vài bình vang cho con được không? Chọn thứ ngon nhất, gần thứ

nhũ nương cất giữ cẩn thận dành cho người bất hạnh, dòng dõi thần linh, Odysseus, lúc nào cũng hy vọng thoát khỏi định mệnh khắt khe trở về an toàn. Đổ đầy mười hai bình, đậy nắp cẩn thận. Lấy bột lúa mạch đổ vào bao da bền chắc, vâng, hai mươi hộc xay rồi. Giữ kín không nói với ai! Chuẩn bị lương thực sẵn sàng, tối đến lúc mẫu thân lên giường trên lầu, con thân chinh đến lấy mang đi. Con tới Sparta và Pylos cát bạt ngàn hy vọng tìm ra tông tích chừng nào thân phụ yêu quý trở về.”

Lời vừa dứt vú già Eurykleia rú kêu, nức nở bật khóc, lắp bắp lời như có cánh bay xa: “Con yêu quý, trời đất ơi, ai xui con nghĩ vậy? Tại sao phải ra đi lang thang góc biển chân trời, con là quý tử độc nhất, báu ngọc của gia đình! Bởi Odysseus, dòng dõi Chúa tể, không còn, biệt tích nơi đất lạ quê người, xa cách quê hương! Con vừa quay lưng là đám cầu hôn âm mưu ám hại; sau khi hạ sát con, chúng sẽ chia nhau những thứ này. Ở nhà đừng đi.

Không ai réo gọi con vác thân kiếm tìm gian nan, khổ sở trên mặt biển bao la, cằn cỗi.”

“Đừng sợ nhũ nương quý mến,” Telemachos thận trọng đáp lời. “Dự tính này có thần linh trợ giúp. Dẫu thế nhũ nương phải thề với con nhũ nương sẽ

không nói cho mẫu thân hay ít nhất mười một, mười hai ngày, hoặc tới lúc tìm mà không thấy mới hay con đi rồi. Ngô bối không nên để lệ nồng tuôn chảy khiến cặp má nõn nà mòn mỏi, phôi pha!”

Làm theo lời dặn vú già thề trước thần linh sẽ giữ bí mật. Trang trọng tuyên thệ xong xuôi vú già đổ rượu vang vào bình hai quai, dồn bột lúa vào bao da bền chắc. Telemachos trở lại đại sảnh ngồi cùng đám cầu hôn. Bây giờ

Athena nữ thần mắt xanh lam lục lại dự tính. Giả dạng như Telemachos, nữ

thần cất bước khắp thành phố tìm gặp thanh niên, rỉ tai từng người, đêm xuống gặp nhau gần thuyền lướt sóng. Sau đó tới gặp Noemon công tử

tiếng tăm, hào hiệp của Phronios, nữ thần ngỏ lời xin chiếc thuyền lướt sóng, Noemon hứa sẵn sàng cung cấp.

Mặt trời lặn bốn bề bắt đầu âm u. Đúng lúc đó nữ thần đẩy thuyền xuống nước, chất dụng cụ lên boong. Xong xuôi, nữ thần đưa thuyền đậu tại góc xa bến cảng. Tay chèo tập trung đầy đủ, nữ thần ngỏ lời khuyến khích từng người. Sau đó Athena mắt xanh lam lục lại dự tính. Cất bước tới cung điện Odysseus oai hùng nữ thần nhẹ ru đám cầu hôn vào trạng thái mơ màng thú vị. Trong khi chúng nhấm nháp nữ thần làm tâm trí mù mờ, đập cúp rơi khỏi tay. Mí mắt chập chờn buồn ngủ, chúng không ngồi lì ở bàn mà nhỏm dậy lết qua thành phố về nhà lên giường ngon giấc. Tiếp theo lại giả dạng, nhái giọng Mentor gọi Telemachos ra ngoài, nữ thần dặn dò: “Telemachos, đồng hành xà-cạp gọn gàng đang ngồi bên mái chèo chờ công tử ra lệnh bắt đầu. Vậy lên đường! Không nên trì hoãn cuộc ra đi.” Dứt lời Pallas Athena vun vút cất buớc, Telemachos hối hả theo sau. Tới nơi gần thuyền, gần biển hai người thấy tay chèo tóc dài đứng chờ trên bãi cát. Telemachos oai phong, bệ vệ ngỏ lời: “Quý hữu, đi theo bản nhân! Ngô bối phải đem lương thực, dụng cụ xuống thuyền. Tất cả chất đống, sẵn sàng trong cung điện.

Thân mẫu bản nhân không hay chuyện, nữ tỳ cũng vậy, trừ một bản nhân tin tưởng.”

Dứt lời Telemachos quay gót, tay chèo theo sau. Mang lương thực, dụng cụ

chất trên thuyền vững chắc xong xuôi, tay chèo chờ lệnh công tử Odysseus.

Telemachos theo Athena xuống thuyền. Nữ thần ngồi phía sau, Telemachos ngồi bên cạnh. Tháo cáp đằng đuôi, tay chèo lên thuyền, vào chỗ. Lớn tiếng gọi gió tây lồng lộng Athena mắt xanh lam lục phái đi như ca hát, như thì thầm trên mặt biển đen đậm. Telemachos ra dấu tay chèo chuẩn bị thuyền cụ, tất cả hối hả theo lệnh. Họ nâng cột buồm gỗ thông cắm vào hốc xà ngang, nhanh tay chằng dây néo mũi thuyền, kéo dây bện da bò đưa buồm trắng lên cao. Gió thổi, buồm căng phồng, sóng đen ngòm rú rít quanh mũi lúc thuyền xoay hướng, lao vun vút trên biển cả.

Mọi thứ thực hiện mau lẹ trên thuyền màu đen lướt sóng xong xuôi, rót vang vào cúp đầy tới mép, họ rẩy rượu lễ dâng thần linh bất tử, nhất là ái nữ

Chúa tể, trinh thần mắt xanh lam lục. Suốt đêm, đến bình minh vẫn vậy, liên miên đè sóng, thuyền phăng phăng lên đường.

Khúc 3

Rời mặt hồ rực rỡ vầng dương nhô lên không gian đem ánh sáng cho thần linh trên bầu trời vàng ửng và thế nhân dưới mặt đất lúa trổ tốt tươi. Pylos thành phố thuộc quyền Neleus tường quách vững chắc hiện hình. Người trên thuyền thấy trên bãi cát dân chúng đang làm lễ tế sinh, bò mộng lông đen trinh nguyên dâng hải thần rung chuyển trái đất, mái tóc xanh lơ. Người dự lễ ngồi trên chín hàng ghế, mỗi hàng năm trăm chỗ, trước mỗi hàng chín bò mộng. Lúc thuyền từ ngoài khơi tiến vào bờ họ đã ăn nội tạng và đang nướng đùi cúng thần linh. Tay chèo cuốn buồm vào bến, thả neo lên bờ.

Athena dẫn đường, Telemachos bước theo. Đúng lúc đó đột nhiên quay lại nữ thần mắt xanh lam lục nói nhỏ: “Telemachos, bây giờ dù thế nào hiền điệt cũng đừng ngượng nghịu, rụt rè. Hiền điệt băng qua đại dương cốt để

thăm dò tin tức xem thân phụ vùi thây nơi nào, gặp số phận ra sao. Vậy, đừng dùng dằng, chớ chần chừ mà đến gấp gặp Nestor, lão nhân luyện ngựa tài tình. Hỏi lão nhân tin tức. Xin lão nhân cho hay sự thực, không giấu giếm, đừng ngại trá lời, vì lão nhân bao giờ cũng thật tình.” Telemachos thận trọng tiếp lời: “Thưa thúc phụ Mentor khả kính, làm sao đi? Làm thế

nào tới gặp? Đến gần nói năng ra sao? Tiểu điệt không nắm vững ngôn từ

nhằm thuyết phục, đấy là chưa kể người trẻ gờm ngại hỏi chuyện người già.” Athena nữ thần mắt xanh lam lục liền đáp: “Telemachos, cứ nói điều tự lòng đã biết, còn lại thần linh sẽ gợi ý trợ giúp. Bởi ta nghĩ thần linh không ngăn cản hiền điệt ra đời hay ngăn cấm hiền điệt khôn lớn.” Dứt lời

Pallas Athena nhanh nhảu dẫn đường, Telemachos hối hả theo sau. Chẳng mấy chốc hai người tới hàng ghế và chỗ dân Pylos đang tụ họp. Nestor ngồi với bầy con; số còn lại túm tụm xung quanh sửa soạn bữa tiệc, nướng hoặc xiên thịt. Nhìn thấy khách lạ, họ ùa tới vây quanh, dáng điệu thân thiện, cử

chỉ bặt thiệp níu kéo mời vào ngồi cùng. Người đầu tiên tới ngồi gần là Peisistratos, công tử Nestor cầm tay từng người lần lượt mời an tọa trên miếng lông cừu mềm mại trải trên bãi biển gần thân phụ và bào huynh Thrasymedes. Peisistratos đưa mỗi người phần nội tạng và rót mỗi người phần rượu vang vào cúp vàng óng ánh, rồi ngỏ lời chào đón nói với Athena ái nữ Chúa tể mang khiên thần: “Quý khách, hãy cầu xin Poseidon, quân vương ngô bối, vì bữa tiệc quý khách vừa tới may mắn tham dự là để tạ ơn hải thần. Cầu xin, rẩy rượu làm lễ theo nghi thức xong xuôi, quý khách đưa đồng hành cúp vang dịu ngọt, đồng hành sẽ dâng lễ đấng bất tử, bởi đồng hành cũng như tất cả thế nhân đều cần và cầu xin thần linh. Nhưng đồng hành còn trẻ, chắc hẳn bằng tuổi tiện nhân, vì thế quý khách là người đầu tiên tiện nhân trao cúp vàng.” Dứt lời Peisistratos đặt cúp vang dịu ngọt vào tay Athena. Vui mừng trước phong cách lịch thiệp thanh niên biểu lộ, trao cúp vàng trước tiên cho mình, dáng vẻ hăm hở, nữ thần lắp bắp cầu xin:

“Xin lắng tai nghe, ô hải thần Poseidon, rung chuyển trái đất, đừng khước từ sự việc ngô bối ước ao. Trước hết xin ban vinh dự cho Nestor và bầy con! Tiếp đến xin lưu tâm, tưởng thưởng dân thành Pylos đã sửa soạn bách sinh linh đình. Sau hết xin phù hộ Telemachos và bỉ nhân hoàn thành tốt đẹp dự định đã đưa ngô bối trên thuyền lướt sóng sơn đen tới đây, rồi lại đưa ngô bối trở về an toàn.”

Nữ thần cứ thế cầu xin. Mỗi lần ngỏ lời nữ thần đều tin thế nào cũng trở

thành hiện thực. Tiếp theo nữ thần đưa cúp hai quai ngoạn mục cho Telemachos, công tử Odysseus lặp lại nguyên lời. Tế sinh lúc này đã chín, thịt tuốt khỏi xiên, chia thành phần, mọi người bắt đầu bữa tiệc sang trọng.

Mọi người ăn uống xong xuôi, Nestor mã phu cao niên mới ngỏ lời: “Quý khách đã vào bàn dùng bữa ngon lành, đầy đủ, bây giờ là lúc muốn hỏi đôi lời. Quý hữu là ai? Từ bến nào dong buồm vượt biển ra đi? Tìm đường

buôn bán hay vượt biển phứa phựa, như hải tặc lang thang, liều mạng cướp của hãm hại người khác?” Cảm hứng dâng cao, nhờ Athena vốn lo lắng cho mình khi hỏi lão vương về chuyện thân phụ biến dạng, như vậy sẽ nổi danh với mọi người, Telemachos vận dụng can đảm đưa mắt nhìn, hăng hái đáp lời: “Bẩm lão vương Nestor, quý tử Neleus, vinh quang chói lọi của người Achaian, lão vương hỏi ngô bối từ đâu tới, xin thưa. Ngô bối từ Ithaka dưới chân núi Neion. Ra đi ngô bối lo chuyện riêng, không phải việc công. Tiện nhân tìm kiếm khắp nơi dò la tin tức thân phụ cao cả, Odysseus đằng đẵng gian truân, người ta nói, chiến đấu cùng lão vương bao năm về trước, dùng mưu kế chiếm đoạt thành Troa. Ngô bối hay chuyện mọi người tham dự

cuộc chiến. Ngô bối biết nơi từng người gục chết thảm thương. Nhưng ngô bối không rõ Odysseus chết thế nào, hoàn toàn bí mật, Chúa tể giữ kín như

bưng. Không ai kể cho hay ông chết bao giờ, nạn nhân bộ lạc thù nghịch trên đất liền, hay chìm nghỉm dưới sóng đại dương bao la. Vì thế tiện nhân tới đây nắm đầu gối van xin, hy vọng lão vương cho biết sự thật về cái chết đáng thương của thân phụ, nếu do ngẫu nhiên chứng kiến tận mắt hoặc nghe người phiêu lưu như ông kể lại. Bởi trên đời nếu có người nào sinh ra là đau khổ, đau khổ hơn hết, người đó là ông. Xin đừng vì thương hại hay mủi lòng đối với tiện nhân mà e ngại nhẹ lời, xin thành thực miêu tả cảnh tượng lão vương mục kích. Tiện nhân khẩn thiết van xin, nếu trước kia Odysseus dũng cảm, thân phụ tiện nhân, suốt năm tháng quân lính Achaian chịu đựng gian khổ trên đất Troad, có bao giờ hứa hẹn với lão vương, sau đó thực hiện lời nói bằng việc làm, bây giờ xin nhớ lại, kể đầy đủ cho tiện nhân hay.”

“Ôi chao, quý hữu,” Nestor mã phu cao niên thốt lời, “quý hữu khiến tâm trí ta nhớ lại gian nan, cực khổ con cái người Achaian kiên cường chịu đựng, vượt biển mù sương cướp phá liên tục bất kể nơi nào Achilleus ra lệnh, giao chiến liên miên quanh tường thành lớn rộng quân vương Priam, nơi biết bao chiến binh can trường bỏ mạng! Aias chiến đấu hăng say gục chết ở đó, Achilleus trút hơi thở cuối cùng ở đó, Patroklos khôn ngoan, ý nhị nhắm mắt lìa đời ở đó, Antilochos quý tử của ta, khôi ngô, lực lưỡng, chạy việt dã vô song, chiến đấu lừng danh cũng nằm ở đó! Và biết bao gian

nguy, cơ cực quân lính Achaian can đảm gánh chịu trước thành Troa!

Không ai trên trần gian có thể kể lại đầy đủ, đầu đuôi cho quý hữu nghe mọi chuyện thảm thương. Dù lưu lại năm năm, sáu năm vặn hỏi, lắng nghe ta kể

nông nỗi cực khổ binh sĩ Achaian anh dũng chịu đựng, trước khi biết hết, trở về quê hương, quý hữu rã rời, mệt lử.

“Chín năm sử dụng quỷ kế hạ thành, song Chúa tể khiến dự định trở thành cực kỳ khó khăn, ngô bối không đạt chiến thắng. Suốt thời gian đó không người nào khả dĩ thi tài với Odysseus mưu lược, thân phụ quý hữu, trong bất kể chiến thuật nào cũng tỏ ra xuất sắc, nếu quả thực quý hữu là quý tử.

Bởi thế nhìn quý hữu ta không khỏi ngỡ ngàng. Quý hữu nói năng y hệt thân phụ. Làm sao còn trẻ mà đã sử dụng ngôn từ chẳng khác người sinh ra mình? Thời gian ở hội đồng nhân dân hay hội đồng quân vương, Odysseus và ta không bao giờ có ý kiến đối chọi. Ngô bối dường như chia sẻ cùng ý tưởng, cùng cảm nghĩ, cùng ước muốn. Khăng khít đến độ đồng tâm nhất trí về nhận thức, ngô bối trình bày với hàng quân Argive nhằm đạt kết quả tốt đẹp. Nhưng sau khi hạ thành Troa ngất ngưởng, ngô bối xuống thuyền hồi hương, thần linh phân tán hạm đội, Chúa tể trù tính cuộc trở về sẽ cực khổ, gian truân, bởi đồng đội ngô bối cư xử không đúng cách, không thành thật!

Nhiều người gục chết thảm thương, vì trinh thần mắt xanh lam lục, ái nữ

thần linh siêu phàm, biểu lộ phẫn nộ khủng khiếp. Nữ thần gieo hục hặc khiến hai công tử Atreus cãi lộn. Hành động theo cảm tính không thèm để ý thực tế và lẽ phải, hai người hạ lệnh toàn quân tập hợp lúc hoàng hôn, để

khi tới là binh sĩ say mềm, cùng lúc giải thích cho họ hay lý do tập họp.

Phần riêng Menelaos khuyến khích binh sĩ Achaian đừng nghĩ gì mà chỉ

nghĩ tới vượt biển trở về quê hương xa xôi. Agamemnon dự định khác hẳn.

Nguyên soái muốn họ ở lại làm lễ bách sinh dâng Athena, hy vọng nữ thần nguôi giận. Ngớ ngẩn đáng thương! Nguyên soái không nghĩ nữ thần sẽ bỏ

ngoài tai. Vì dễ gì bỗng dưng lay chuyển ý định thần linh bất tử. Trong khi hai người đứng đó, lời qua tiếng lại gay gắt, quân lính xà-cạp gọn gàng, ý kiến cũng phân chia khác biệt, la ó ầm ĩ, hội nghị tan vỡ. Đêm đó nằm dài chờ giấc, đầu óc căng thẳng, ngô bối nung nấu ý nghĩ đen tối chống đối lẫn

nhau, bởi Chúa tể đã sửa soạn tìm cách phang đòn chí tử! Sáng sớm nửa số

binh sĩ đẩy thuyền xuống biển sóng im gió lặng, đem cả chiến phẩm lẫn phụ

nữ thắt lưng thon thả bắt làm nô lệ lên boong. Nửa số còn lại đứng trên bờ, nhất định ở lại cùng nguyên soái Agamemnon. Ngô bối xuống thuyền ra khơi.”

“Thuyền đi nhanh nhờ có thần linh giữ sóng im lặng trên biển thẳm bao la.

Chẳng bao lâu tới đảo Tenedos, hăm hở trở về, ngô bối sát sinh dâng thần linh. Nhưng lòng dạ trơ trơ, không muốn ngô bối trở về, Chúa tể lại nhẫn tâm gây bất hòa khủng khiếp. Bởi thế một đội lái vòng quay thuyền mũi cong trở lại thành Troa. Nhóm này là đồng đội theo lệnh Odysseus, quân vương mưu trí, linh hoạt, tâm đầu ý hợp với Agamemnon, công tử Atreus.

Trái lại, thầm hiểu ý định ghê tởm của thần linh, ta lái thuyền tháo chạy cùng đồng đội. Công tử háo chiến của Tydeus cùng đồng đội hành động tương tự. Sau đó Menelaos tóc vàng cũng làm theo. Tới đảo Lesbos, Menelaos đuổi kịp. Lúc này ngô bối phân vân suy tính hải trình dài dặc, tiến lên phía trên đảo Chios bờ biển lởm chởm, băng qua Psyra, giữ phía trái đảo này, hay đi xuống phía dưới đảo Chios, men theo dãy núi Mimas đỉnh cao lộng gió. Ngô bối cầu xin điềm triệu, thần linh báo hiệu ngô bối nên cắt ngang mặt biển trực chỉ đảo Euboia ra khỏi vùng nguy hiểm khôn lường càng nhanh càng tốt. Hú rít ầm ầm gió bắt đầu thổi mạnh, thuyền lao vun vút trên hải lộ cơ man là cá, đến đêm tới mũi Geraistos. Sau hải trình mệt mỏi, vượt sóng nước mênh mông, ngô bối đặt vô số đùi bò lên bàn thờ làm lễ dâng Poseidon.”

“Đến ngày thứ tư đồng đội của Diomedes, công tử Tydeus, luyện ngựa tài tình, mới cắm thuyền hạ neo cập bến ở Argos. Phần riêng ta tiếp tục nhắm hướng Pylos, thần linh thôi thúc gió thổi như điên như cuồng từ lúc ra đi.

Bởi thế, con yêu thương ơi, ta trở về không chút tin tức đồng hành bỏ lại đằng sau, chẳng biết ai còn, ai mất. Dù vậy tin tức ta biết trong lúc ngồi đây ngôi nhà tĩnh mịch con sẽ biết, và con nên biết, ta sẽ kể đầy đủ, không che đậy, không giấu giếm. Người ta kể dưới quyền chỉ huy quý tử anh hùng của

Achilleus lừng danh binh sĩ Myrmidon thương giáo lành nghề trở về an toàn. Philoktetes công tử lỗi lạc của Poias cũng buồm xuôi gió thuận.

Idomeneus đem hết đồng đội về đảo Krete, số người sống sót sau cuộc chiến biển cả không nuốt mất người nào. Còn Agamemnon, dẫu sống ở xa chắc hẳn quý hữu cũng nghe, vừa mới trở về gục chết, nạn nhân đáng thương Aigisthos âm mưu sát hại. Nhưng toan tính tàn bạo đền trả rất ư

thảm khốc! Sự thể cho thấy khi bố nằm xuống điều may mắn là con còn sống! Vì con sẽ trả thù kẻ giết bố, Aigisthos xảo quyệt đã hạ sát thân phụ

lừng danh. Bởi thế con ơi, quý hữu thân thương, vì ta thấy con là thanh niên cường tráng, khôi ngô, hãy dũng cảm, nếu muốn thế hệ mai sau hết lời ca ngợi!”

Telemachos dáng vẻ thận trọng đỡ lời: “Thưa lão vương Nestor, quý tử

Neleus, vinh quang chói lọi của người Achaian, như vậy là báo thù! Tên tuổi người đó sẽ vang dội khắp đất Achaia, thế hệ mai sau hết lời ca ngợi.

Ôi, ước chi thần linh phú cho sức mạnh tương tự để trả thù tội ác ghê tởm đám cầu hôn gây nên, thái độ cấc lấc, cung cách ngang tàng nhằm hãm hại tiện nhân. Tiếc thay thần linh không dành cho tiện nhân và thân phụ may mắn như thế. Vì vậy tiện nhân chỉ biết chịu đựng đến cùng.”

“Quý hữu,” Nestor mã phu cao niên tiếp lời, “nhận xét của quý hữu khiến ta sực nhớ, người ta kể chẳng hề mời thế mà lũ cầu hôn cứ kéo tới, không những đòi lấy thân mẫu mà còn phá hại gia cư, âm mưu sát hại quý hữu.

Nói ta hay, quý hữu cúi đầu chấp nhận tai ách, hay theo tiếng nói thần linh dân gian nghiêng lòng ghét bỏ quý hữu? Ai hay ngày nào đó Odysseus sẽ

trở về, có lẽ một mình, hoặc cùng đồng đội, bắt đám cầu hôn đền tội vì hung bạo, xấc xược? Lòng riêng ta cầu mong trinh thần mắt xanh lam lục sẽ

biểu lộ quan tâm thương yêu quý hữu như đã dành cho thân phụ lừng danh suốt cuộc chiến cam go trên đất Troad, nơi binh sĩ Achaian gánh chịu nhọc nhằn, cực khổ. Bởi bình sinh ta chưa hề thấy thần linh nào biểu lộ thương yêu thế nhân như Pallas Athena đối với Odysseus. Ôi, ước gì nữ thần cũng yêu thương, chăm sóc quý hữu như thế, nếu vậy đám người cố ý ve vãn sẽ

thôi ve vãn, nhất định cầu hôn sẽ ngừng tính chuyện trăm năm với thân mẫu thân thương!”

“Lão vương khả kính,” Telemachos dáng vẻ thận trọng nhìn rồi tiếp lời,

“tiện nhân không hy vọng những gì lão vương đề cập sẽ trở thành sự thật.

Điều lão vương nói là bất khả. Lão vương khiến tiện nhân ngỡ ngàng. Tiện nhân không bao giờ hy vọng điều đó xảy ra, dù thần linh muốn thế.”

“Ô, Telemachos,” nữ thần mắt xanh lam lục chen lời, “hiền điệt nói gì vậy?

Nếu muốn thần linh vẫn có thể mang bất kể người nào trở về an toàn dẫu cách xa đến mấy. Phần riêng ta thà trải qua trăm cay ngàn đắng rồi trở về

nhìn ngày tươi đẹp hơn là quay về mái nhà êm ấm chết như Agamemnon, phu nhân và Aigisthos xảo trá dụ lừa! Theo lẽ tự nhiên con người đều chết.

Dù có yêu thương thần linh cũng không cứu nổi thế nhân khi Tử Thần ghê rợn dang tay khiếp đảm nắm cổ mang đi.”

“Bá phụ Mentor,” Telemachos thận trọng nhìn rồi đáp, “ngô bối ngừng nói chuyện đau lòng dẫu buồn da diết. Thân phụ tiểu điệt sẽ không bao giờ trở

về. Chắc hẳn thần linh bất tử đã đưa vào đường đen tối dẫn đến quê hương Tử Thần. Nhưng vừa chợt nghĩ tiểu điệt muốn hỏi lão vương điều nữa, bởi về nhận thức, suy tư, khả năng giải quyết vấn đề thâm hậu, vượt xa mọi người. Người ta kể lão vương là quân vương trị vì ba thế hệ, mỗi lần nhìn tiểu điệt thấy hình như đang nhìn đấng bất tử. Thưa lão vương Nestor, công tử Neleus, xin cho tiện nhân hay sự thật. Quân vương oai phong, lẫm liệt Agamemnon công tử Atreus chết như thế nào? Menelaos lúc đó ở đâu?

Bằng mưu kế hiểm độc ra sao Aigisthos xảo trá hạ sát người can đảm hơn y gấp bội? Menelaos không ở Argos mà lang thang xứ người? Phải chăng vì thế Aigisthos cả gan thực hiện ý đồ?”

‘Con ơi,’ Nestor mã phu cao niên dằn từng lời, ‘ta sẽ kể con hay đầu đuôi sự thật. Tự mình con có thể tưởng tượng chuyện gì sẽ xảy ra nếu bào đệ

Agamemnon, Menelaos tóc vàng rời đất Troad trở về thấy Aigisthos ở trong cung điện. Y sẽ chết không chỗ chôn! Quăng thây qua tường thành ra ngoài

cánh đồng y sẽ làm mồi cho chó cùng chim, phụ nữ Achaia không buồn nhỏ

lệ xót thương. Tội ác y gây ra lớn lắm! Trong khi ngô bối bao vây thành Troa, hùng hục thực hiện chiến công anh hùng, sống nhàn rỗi giữa lòng Argos, nơi ngựa tung tăng gặm cỏ, suốt ngày y tỉ tê, ve vãn, quyến rũ phu nhân Agamemnon. Mới đầu vì bản tính chân thật nên khước từ tình yêu tội lỗi Klytaimestra vương giả không buồn để ý hành vi nhơ nhuốc. Hơn thế, bên cạnh công nương lại có thi sĩ ca công khi rời nhà tới thành Troa Agamemnon dặn dò phải trông nom, đỡ đần. Nhưng khi định mệnh giăng bẫy, thần linh xui khiến, công nương xiêu lòng, Aigisthos đưa thi sĩ ca công sang đảo hẻo lánh làm mồi cho chim, cùng lúc đem công nương về nhà, hai bên tâm đầu ý hợp, yêu đương y muốn, tình tứ nàng ưng. Việc làm táo bạo hoàn tất, y chất đùi bò lên bàn thờ hào quang óng ánh, treo trên tường đền thờ vô số cúng vật, lụa mỏng mịn, vàng óng ả, tạ ơn thần linh vì đã thành công ngoài dự tưởng. Rời thành Troa, vì là thân hữu chí thiết, ta và Menelaos cùng lênh đênh trên biển cả. Nhưng lúc ngô bối tới mũi Sounion thiêng liêng, đúng chỗ Athens nhô ra biển, Phoibos Apollo giương cung bắn mũi tên không gây đau đớn cắt đứt cuộc đời tức thì, hoa tiêu của Menelaos gục chết, tay vẫn cầm bánh lái, thuyền vẫn đè sóng lướt đi, Phrontis công tử

Onetor, đà thủ lỗi lạc điều khiển thuyền trong mọi phong ba bão táp. Mặc dù hối hả trở về Menelaos nán lại mai táng đồng đội đúng nghi thức xong xuôi mới lên đường. Menelaos lên thuyền rỗng không vượt biển đen đậm nhắm hướng mũi Maleia dốc đứng. Đúng lúc đó Chúa tể nhìn xa trông rộng dội sấm ngăn chặn hải trình, thả bão gào thét, nổi sóng ngất trời. Đoàn thuyền tách thành hai. Menelaos đưa một nửa vào đảo Krete, tới chỗ người Kydonian sinh sống trên triền sông Iardanos. Cuối vùng Gortys ngoài khơi sương mù bao phủ mặt biển có vách đá dốc thẳm đâm thẳng xuống nước.

Gió tây nam đẩy sóng lừng dồn dập về mũi đất hướng tây, gần thành phố

Phaistos, không có gì ngăn chặn lưỡi sóng điên cuồng trừ cồn đá nhỏ xíu.

Lúc thuyền tới chỗ này, khó khăn, cực nhọc lắm tay chèo mới thoát hiểm, nhưng thuyền đâm vào đá vỡ tan, vì biển cả nổi sóng kinh hoàng. Năm thuyền mũi xanh đậm còn lại gió thổi, sóng đẩy xuống Ai-cập. Phiêu bạt trên đất dân nói tiếng khác lạ, Menelaos làm giàu, vơ vét vàng, thu mua

hàng hóa. Thời gian đó ở nhà Aigisthos dự tính ý đồ xấu xa. Giết Agamemnon xong kẻ tiếm quyền lên ngôi cai trị Mycenae nổi tiếng nhiều vàng, đè đầu cưỡi cổ dân chúng bảy năm ròng rã. Đến năm thứ tám bất hạnh xảy ra khi Orestes xuất hiện. Từ Athens trở về thanh niên đâm chết Aigisthos đã hạ sát thân phụ vương giả. Chôn cất thân mẫu bỉ ổi và Aigisthos đê tiện xong xuôi sau đám tang Orestes tổ chức tiệc mời bằng hữu. Cùng ngày Menelaos lớn tiếng hô chiến đấu mang về biết bao vàng bạc, châu báu chất đầy kho chứa.

“Hãy thận trọng, quý hữu! Đừng đi quá xa, đừng rời nhà quá lâu. Và cũng đừng để của cải không canh gác, trông nom nơi nhan nhản côn đồ cấc lấc, vì chúng sẽ ăn hết, ngốn sạch, chia chác những gì quý hữu sở đắc, như vậy cuộc ra đi trở thành vô ích. Ta khuyên quý hữu dù thế nào cũng tới thăm Menelaos. Bởi Menelaos, người cuối cùng, vừa trở về từ miền xa xôi, xa xôi đến độ chẳng ai hy vọng trở về, gió thổi tan tác, phiêu bạt trên vùng biển quá ư bao la, rất đỗi nguy hiểm nên cả năm chim cũng không dang cánh bay qua. Bởi thế lấy thuyền cùng tay chèo ra đi bây giờ. Nếu muốn theo đường bộ, ta sẵn sàng trao ngựa và xe tùy nghi sử dụng. Con ta cũng sẵn lòng đi cùng tới tận Lakedaimon thơ mộng, nơi Menelaos tóc vàng cư

ngụ. Thân chinh diện kiến nài nỉ, nếu muốn Menelaos cho hay sự thật. Mặc dù rất ư kín đáo, Menelaos sẽ không trả lời.”

Lúc Nestor ngừng kể, mặt trời đã lặn, hoàng hôn buông từ từ. Nữ thần mắt xanh lam lục Athena cất tiếng: “Lão vương khả kính, chuyện kể nghe thật ý nghĩa. Nhưng thôi, bây giờ xin bảo gia nhân cắt lưỡi tế sinh, pha vang để

ngô bối rẩy rượu cúng Poseidon và thần linh bất tử, sau đó tính chuyện ngủ

nghê, kể cũng muộn rồi, ánh sáng tàn dần, bóng tối phủ buông. Chẳng nên ngồi lâu, ngay cả dự tiệc dâng thần linh, ngô bối phải rời bàn ra về.”

Ái nữ Chúa tể vừa dứt lời, mọi người liền làm theo. Lệnh sứ lấy nước mọi người rửa tay. Gia nhân trẻ tuổi pha vang đầy bình, sau khi rót vài giọt khai vị vào mỗi cúp, đi vòng mời mọi người thưởng thức. Bỏ lưỡi tế sinh vào

lửa, mọi người đứng dậy rẩy rượu làm lễ. Xong xuôi mọi người uống thỏa thuê. Đúng lúc đó, vẻ mặt rạng rỡ, Athena và Telemachos ngỏ lời cáo lui ra thuyền rỗng không. Nhưng Nestor vừa chặn bước vừa lớn tiếng: “Xin Chúa tể và thần linh bất tử trợ giúp khỏi gặp cảnh khó coi! Quý hữu muốn từ biệt ta trở lại thuyền? Quý hữu nghĩ ta nghèo khổ, đáng thương, tệ xá xơ xác, tiều tụy, không chăn, không mền để bản thân và quý hữu phủ đắp ngon giấc qua đêm! Không! Không! Ta có mền, ta có nệm êm ấm. Ta nhất định chừng nào còn sống không để công tử thân hữu, quý tử Odysseus nằm ngủ trên boong, và nhất quyết sau khi ta qua đời bầy con trông nom trang viên vẫn tiếp đãi khách lạ tới cổng nhà mình!”

“Lão vương quý mến, lời ngỏ ý nhị, tuyệt vời,” nữ thần mắt xanh lam lục đỡ lời, “vì thế Telemachos nên hoan hỉ đón nhận. Công tử sẽ đi cùng lão vương sau đó đón giấc trong cung điện. Tiện nhân trở lại thuyền đen cho tay chèo yên chí cùng lúc chỉ thị công việc phải làm. Bởi trong bọn tiện nhân là người lớn tuổi; số còn lại đều là thanh niên, do tình bằng hữu ra đi, phần lớn cùng tuổi Telemachos quả cảm. Đêm nay cho phép tiện nhân quay về ngủ trên thuyền màu đen. Rạng đông sáng mai tiện nhân lên đường đi gặp người Kaukon lì lợm, họ nợ món nợ từ lâu, số lượng lớn chứ không nhỏ. Nhưng vì Telemachos là khách quý tới nhà, nên chi rất mong lão vương cho xe, cấp ngựa chân cứng vó mạnh phi nhanh và để quý tử cùng lên đường.”

Dứt lời Athena mắt xanh lam lục biến dạng thành ưng biển bay đi. Mọi người sững sờ. Lão vương ngơ ngác nhìn theo vừa nắm tay Telemachos vừa ngỏ lời: “Quý hữu, ta hy vọng quý hữu sẽ không nhút nhát, nhu nhược; quý hữu còn trẻ, song bây giờ đã có thần linh đi cùng bao che. Trong số thần linh cư ngụ trên núi Olympos, thần linh này đúng là ái nữ Chúa tể, Tritogenia khả kính, luôn luôn có cảm tình với người Argive và thân phụ

dũng cảm. Hỡi nữ thần, xin khoan dung vui lòng ban danh thơm cho lão phu, bầy con cùng tiện nội khả ái! Đổi lại lão phu sẽ hạ bê tơ một tuổi, trán

rộng, chưa thuần, chửa đóng ách. Lão phu sẽ làm lễ tế sinh dâng nữ thần cùng cặp sừng vàng óng.”

Lão vương cầu xin như thế, Pallas Athena nghe thấy. Dứt lời lão vương về

tư thất nguy nga, con trai, con rể theo sau. Tới hoàng cung lộng lẫy tất cả

lần lượt ngồi vào ghế dài, ghế bành. Trong lúc mọi người đi vào, muốn khoản đãi tất cả, lão vương ra lệnh pha vang dịu ngọt vào cúp, lấy từ bình quản gia giữ cẩn thận suốt mười một năm bây giờ mới mở nắp, tháo dây, khui nút. Pha xong rót ra một chút, lão vương lầm rầm khấn vái, trịnh trọng kính dâng Athena, ái nữ Chúa tể mang khiên thần. Rẩy rượu lễ xong mọi người uống thỏa thích, sau đó ai nấy về nhà nghỉ đêm. Phần mình lão vương thu xếp để quý tử Odysseus, Telemachos ngủ tại tiền sảnh, giường gỗ cột dây kê dưới trụ quan cao rộng tiếng dội lao xao, không xa Peisistratos, tay thương lỗi lạc, thủ lĩnh chiến binh can trường, con út trong nhà chưa lấy vợ. Lão vương về phòng riêng phía sau ngôi nhà đồ sộ, hoàng hậu hiền thê đã sửa soạn giường chiếu nghỉ ngơi.

Rạng Đông non trẻ, ngón tay ửng hồng vừa xuất hiện, Nestor mã phu cao niên dậy giường. Lão vương ra ngoài ngồi xuống ghế đá nhẵn thín, trắng bong, bóng lộn kê trước ngọ môn cao ngất. Chỗ này là chỗ ngày trước Neleus, thân phụ thường ngồi chủ trì hội nghị ban phát ý kiến thâm thúy chẳng kém thần linh. Nhưng sau đó qua đời, khi Tử Thần tới mang đi, rời bỏ ngai vàng, cố vương xuống âm phủ trình diện Diêm Vương. Bởi vậy bây giờ đến lượt Nestor thay thế, quyền trượng trong tay trị vì bảo vệ Achaia.

Mấy con rời phòng ra đứng xung quanh. Đầu tiên Echephron, Stratios, tiếp theo Perseus, Aretos, rồi đến Thrasymedes lực lưỡng. Peisistratos dũng cảm sau cùng và là người thứ sáu.Telemachos chững chạc tới ngồi bên cạnh.

Đúng lúc đó lão vương cất tiếng: “Nhanh lên, các con yêu quý, thực hiện điều ta mong muốn để tạ ơn Athena, vì trong hàng thần linh, đến trước tất cả, nữ thần thân chinh tham dự yến tiệc linh đình ngô bối dâng cúng hàng bất tử. Vậy! Một ra đồng cỏ bắt bê tơ để nô bộc chăn bò đem về càng nhanh càng tốt; một xuống thuyền màu đen của Telemachos quả cảm dẫn hết tay

chèo về đây trừ hai người để lại trên boong; một đi gọi thợ vàng Laerkes đến mạ cặp sừng bê tơ. Số còn lại ở đây với ta, vào trong nhà bảo gia nhân sửa soạn yến tiệc, đồng thời mang ghế, củi, nước trong vắt.”

Lời vừa dứt tất cả túi bụi chạy việc. Bê tơ từ đồng cỏ mang về; tay chèo gan dạ của Telemachos dũng cảm từ thuyền vững chắc kéo tới; thợ kim hoàn đến mang theo đồ nghề, dụng cụ bằng đồng: đe, búa, kìm tinh xảo sử dụng khi gia công; Athena cũng tới nhận tế sinh. Lão vương đưa vàng, sau khi rát mỏng, nện khe khẽ, dát cẩn thận, thợ kim hoàn mạ kín cặp sừng, trang trí ngoạn mục để nhìn là nữ thần bằng lòng vừa ý. Stratios và Echephron nắm sừng bê tơ dẫn ra. Từ phòng chứa đồ Aretos bước tới, tay phải cầm chậu chạm hoa đựng nước phép, tay trái xách rổ đựng lúa mạch. Nắm chặt chiếc rìu sắc lưỡi, thân hình vạm vỡ, dáng vẻ hung hăng, Thrasymedes đứng chờ

đập sọ quật ngã tế sinh. Perseus nâng chậu hứng máu. Nestor làm lễ, rẩy nước phép, rắc hạt lúa, khấn vái khá lâu, khẩn khoản cầu xin Athena. Ném túm lông bứt khỏi đầu tế sinh vứt vào lửa lão vương ê a. Cầu xin, rắc lúa xong xuôi, công tử lão vương, Thrasymedes dáng vẻ hăm he bước tới vung cao chém mạnh. Lưỡi rìu chặt đứt gân cổ, bê tơ đuối sức quỵ từ từ. Vừa nom thấy con gái, con dâu, vợ yêu quý Eurydike, gái đầu lòng Klymenos rú kêu truy niệm. Nâng đầu bê tơ khỏi mặt đất, con trai, con rể nắm chặt, thủ

lĩnh chiến binh Peisistratos cứa cổ. Máu đậm đổ ra, sức sống rời bỏ thân xác bê tơ. Mấy thanh niên nhanh tay phanh thân thể, cắt đùi theo cách thông thường, lấy mỡ bao kín, đắp thịt còn máu lên trên. Lão vương khả kính đem nướng trên dàn củi, rẩy vang đỏ lên lửa hồng trong khi thanh niên xúm quanh, tay cầm nĩa năm ngạnh. Lúc đùi đã chín và nội tạng thưởng thức, họ

cắt phần còn lại thành miếng nhỏ, cắm vào xiên, cầm tay nướng trên lửa.

Polykaste xinh đẹp, gái út lão vương, quý tử Neleus, bây giờ dẫn Telemachos đi tắm. Tắm xong thoa dầu ô-liu bóng lẫy, nàng mặc cho Telemachos chiếc tu-ních và chiếc áo choàng lộng lẫy để lúc rời phòng tắm đi ra trông bề thế, đường bệ. Telemachos bước tới ngồi bên cạnh lão vương.

Lúc thịt nướng đã chín và lấy khỏi xiên, mọi người ngồi xuống thưởng

thức; gia nhân phục sức lịch sự túc trực phục dịch, tiếp rượu, tuần tự rót vang đầy cúp bằng vàng. Mọi người ăn uống thoải mái xong xuôi, lão vương mới lên tiếng: ‘Các con chọn cặp ngựa bờm dài thắng vào xe để

Telemachos lên đường!’ Vừa nghe bầy con tuân lệnh răm rắp. Chẳng mấy chốc cặp ngựa gân guốc đóng ách vào xe, quản gia chất bao bột mì, bình rượu vang cùng thức ăn cao lương mỹ vị quân vương thần linh bao che thường dùng. Telemachos lên xe ngoạn mục ngồi vào chỗ, công tử Nestor, Peisistratos thủ lĩnh chiến binh ngồi bên cạnh, tay cầm cương, tay giơ roi quất nhẹ thúc ngựa tung vó. Hăng hái phi ra cánh đồng, cặp ngựa giã từ

thành phố Pylos nhà cửa cao ngất, suốt ngày ách nhô lên, tụt xuống trên cần cổ.

Mặt trời lặn, đường xá tối om. Tới Pherai hai người đánh xe vào nhà Diokles, con trai Ortilochos, cháu nội Alpheios. Nghỉ đêm ở đây, hai người còn đón nhận phẩm vật chủ nhân hiếu khách trao tặng. Rạng Đông non trẻ

ngón tay ửng hồng vừa xuất hiện, hai người lại đóng ách cặp ngựa, lên xe màu sắc rực rỡ lái qua ngọ môn và trụ quan tiếng dội lao xao. Nghe roi vun vút cặp ngựa hăng hái phóng như bay. Ra đồng lúa bát ngát, mênh mông hai người hối hả phi nhanh, cặp ngựa ráng sức rút ngắn đường trường tới lúc mặt trời lặn, đường xá tối om.

Khúc 4

Vượt thung lũng ngoằn ngoèo, sâu thẳm tới Lakedaimon hai người đánh xe đến cung điện Menelaos lừng danh. Hai người thấy bên trong đông đúc, quân vương tiếp đãi thân nhân ăn mừng đám cưới công tử và ái nữ tuyệt vời. Quân vương gả con gái cho con trai Achilleus, chiến binh dũng mãnh ngoài chiến trường. Khi còn trên đất Troad đã hứa, gật đầu đồng ý gả cho, bởi thế bây giờ làm theo ý định thần linh tổ chức hôn lễ, quân vương cho xe, ngựa đưa cô dâu về thành phố nổi tiếng người Myrmidon, chú rể là quân vương. Chọn cô dâu cho con trai yêu quý mới lớn, Megapenthes cường tráng, quân vương nhắm ái nữ Alektor ở Sparta mang về. Chú rể là con phụ

nữ nô lệ sinh hạ với quân vương, vì sau khi hạ sinh ái nữ kiều diễm, Helen không sinh nở nữa, thiếu nữ xinh đẹp như Aphrodite óng vàng.

Bà con, hàng xóm Menelaos tiếng tăm dự tiệc dưới mái đại sảnh nguy nga, ai nấy đều vui vẻ. Thi sĩ ca công nâng đàn dạo khúc ca hát; hai nghệ nhân nhào lộn múa vũ theo nhạc điệu, uốn éo, lượn vòng tới lui quanh thực khách. Đúng lúc đó Telemachos quả cảm và công tử đĩnh đạc của Nestor dừng xe trước cổng ngoài. Vừa ra sân nom thấy lệnh sứ lực lưỡng Eteoneus vội chạy vào đại sảnh cấp báo Menelaos. Tới gần đứng thẳng, lệnh sứ lắp bắp lời như có cánh bay xa: “Bẩm đại vương, dòng dõi Chúa tể, có khách lạ, hai thanh niên khuôn mặt dường như thuộc dòng dõi Chúa tể phi thường.

Xin cho biết tôn ý, lệnh sứ tháo ách tuấn mã hay bảo khách lạ đi nhà khác người ta tiếp đón.”

Dáng vẻ bực bội Menelaos tóc vàng hạ giọng: “Ô, công tử Boethoos, Eteoneus, trước kia ngươi không hề đần độn, bây giờ ngươi nói năng ngớ

ngẩn như trẻ con! Trước khi lên đường trở về ngươi và ta biết bao lần được người khác tỏ lòng hiếu khách, cho ăn cho uống tử tế, ngô bối thầm mong Chúa tể chấm dứt cuộc đời buồn khổ từ đó về sau! Tháo ách tuấn mã tức thì, mời khách lạ vào dự tiệc cùng mọi người!”

Rời đại sảnh vừa chạy Eteoneus vừa gọi gia nhân mau mau ùa theo. Dắt cặp ngựa mồ hôi nhễ nhại, ách còn nguyên, buộc gần máng cỏ trong tàu, họ đổ

lúa mì trộn lúa mạch cho ăn. Sau đó dựa xe vào tường bóng lộn gần cổng họ dẫn khách lạ vào cung điện. Telemachos và đồng hành trố mắt tỏ vẻ ngạc nhiên trước những gì nhìn thấy lúc lần bước đi qua hoàng cung dòng dõi Chúa tể. Hai người dường như cảm thấy đại sảnh cao vút của Menelaos rực rỡ là do mặt trời chói lọi, mặt trăng óng ả rọi vào. Nhìn chán chê, nhìn đến no con mắt mới bước đi, hai người vào bồn tắm bóng lộn. Tắm xong, thoa dầu, tỳ nữ phục dịch đưa tu-ních và áo choàng cho mặc; hai người đến ngồi trong ghế bành bên cạnh Menelaos lừng danh, công tử Atreus. Tỳ nữ hầu phòng mang nước đựng trong bình bằng vàng xinh xắn vừa đổ ra để hai người rửa tay, vừa nâng chậu bằng bạc hứng phía dưới, rồi kéo chiếc bàn bóng lộn tới bên cạnh. Quản gia đĩnh đạc đem bánh mì bày bên món cao lương mĩ vị, sẵn sàng phục vụ để hai người thưởng thức. Tôi bộc ngự thiện mang đủ thứ thịt kén chọn kỹ lưỡng từ chạn gỗ bày trong đĩa đem ra mời, cùng lúc đặt cúp bằng vàng bên cạnh.

Menelaos tóc vàng dáng vẻ lịch thiêp ngỏ lời: “Trân trọng mời! Xin bắt đầu. Lót dạ xong xuôi ngô bối mới hỏi quý khách là ai. Dòng máu phụ mẫu nổi bật trên khuôn mặt, quý khách đúng là công tử quân vương, dòng dõi Chúa tể, tay cầm quyền trượng, bởi cha mẹ ti tiện không thể sinh hạ con cái tương tự!’ Trong khi phát biểu quân vương cầm sống lưng bò béo ngậy

nướng thơm phức dành riêng cho mình như món ăn danh dự đặt trước mặt mời hai người. Ăn no uống đủ Telemachos mới ngả đầu gần công tử Nestor nói nhỏ để người khác khỏi nghe: “Công tử Nestor, thân hữu chí thiết, quay nhìn đại sảnh âm thanh lao xao! Toàn bộ lấp lánh ánh đồng, vàng, bạc, hổ

phách, ngà voi. Châu báu nhiều quá đỗi! Nội cung Chúa tể trên núi Olympos chắc cũng chỉ thế này. Cảnh tượng khiến bản nhân ngạc nhiên!”

Menelaos tóc vàng thoáng nghe bèn thốt lời như có cánh bay xa: “Các con quý mến, không thế nhân nào có thể sánh bì cùng Chúa tể. Nhà ở, của cải của người đều bất tử. Tuy nhiên, khi nghĩ đến thế nhân, ta thấy dường như

rất ít hoặc chẳng có ai khả dĩ thi thố, sánh bì với ta về của cải. Sau bảy năm cực khổ triền miên rời thành Troa trở về hết chịu đựng đến phiêu bạt, ta thu thập từng ấy đem xuống thuyền! Lang thang ròng rã ta tới Cyprus, Phoinicia, Ai-cập; ta đến đất người da xạm nắng, người Sidon, người Erembi; ta còn tới cả Libya, nơi vừa lọt lòng mẹ cừu non mọc sừng, nơi mỗi năm cừu nái ở cữ ba lần, nơi từ hoàng tử đến mục phu không ai thiếu thịt, thiếu sữa, thiếu phô-mai, vì cừu nái nhả sữa quanh năm. Nào ngờ trong khi ta lang bạt kỳ hồ trên biển cả, trên phần đất vừa kể, kiếm của làm giàu, ở nhà có kẻ sát hại bào huynh, vốn không để ý, không đề phòng, qua mưu kế nham hiểm của hiền thê khả ố. Do vậy ta chẳng vui chút nào khi làm chủ

tài sản như thế. Chắc hẳn các con đã nghe thân phụ kể chuyện, bất kể thân phụ là ai. Ta đau lòng vô cùng, ta buồn rầu vô hạn; ta phá hại ngôi nhà, ngôi nhà sinh sống êm ấm, ngôi nhà ngoạn mục chứa đầy báu vật. Dẫu thế ta cầu mong trời phù hộ tiếp tục ở đây, ngay nhà mình, dù chỉ một phần ba tài sản trong tay, nếu số thân hữu đó còn sống - đồng đội bỏ mạng vùi thây trên cánh đồng bao la đất Troad, xa cách Argos muôn trùng, nơi ngựa tung tăng gặm cỏ! Mặc dù ngồi đây giữa lòng đại sảnh tĩnh mịch ta nhỏ lệ, thương nhớ tất cả, ta buồn khôn nguôi! Nghĩ tới mọi người, có lúc rên rỉ vãi nước mắt, có lúc nín nhịn cầm giọt lệ, vì thương tiếc, buồn nhớ khiến rùng mình, chẳng mấy chốc phát mệt! Thương nhớ tất cả, lòng buồn da diết, nước mắt giàn giụa, ta không thương xót ai bằng người đó, nghĩ tới là ăn không ngon, ngủ không yên. Bởi trong số người Achaian chiến đấu ở thành Troa, không

ai gian khổ, hy sinh bằng Odysseus. Nào ngờ gian khổ như thế lại dẫn tới buồn phiền đối với anh ấy, tiếc nuối khôn nguôi đối với riêng ta. Ra đi đã lâu anh ấy còn sống hay đã chết ngô bối không biết. Chắc hẳn ở nhà gia đình đã than khóc thảm thiết: Laertes cao niên, Penelope chung thủy, Telemachos bé bỏng còn ẵm trên tay lúc anh ấy rời nhà!”

Nghe Menelaos nói, xúc động khôn xiết, Telemachos muốn bật khóc. Lúc nghe nhắc tên thân phụ, Telemachos ứa nước mắt, lệ làm ướt vành mi, lăn trên gò má rơi xuống đất. Đưa hai tay Telemachos nâng áo choàng màu huyết dụ che mặt. Nhìn thấy Menelaos đắn đo suy nghĩ nên đợi thanh niên kể tên thân phụ hay đặt câu hỏi xem sao. Menelaos còn đang chần chừ tự

hỏi, tâm trí chưa quyết định, Helen từ phòng thượng ngào ngạt hương thơm đi xuống dáng vẻ tựa Artemis tay nâng niu cuộn chỉ vàng. Tỳ nữ Adreste vội kéo ghế sang trọng mời ngồi; Alkippe nhanh nhảu mang đệm len mềm nhẹ để dưới chân; Phylo bưng rổ kim chỉ bằng bạc, phẩm vật Alkandre, phu nhân Polybos sống ở Thebes Ai-cập trao tặng, nơi đó nhà nào cũng trưng bày kiểu cách, trang hoàng xa hoa. Phu quân biếu Menelaos hai bồn tắm bằng bạc, hai kiềng ba chân bằng vàng và mười ta-lăng vàng. Phần mình phu nhân tặng Helen phẩm vật xinh đẹp, trong số có guồng quay bằng vàng, chiếc rổ bằng bạc vành viền vàng đặt trên xe có bánh. Hầu phòng Phylo mang chiếc rổ vào để bên cạnh. Chiếc rổ đầy chỉ xe mịn, con suốt quấn len màu đỏ thắm để nằm bắc ngang. Ngồi xuống ghế, chân đặt trên đệm lót chân, chẳng ngần ngừ, Helen cất tiếng dồn dập hỏi Menelaos: “Thánh thượng, dòng dõi Chúa tể, ngô bối có hay khách lạ đến nhà là ai chưa hở?

Thần thiếp nên giữ lời hay nói ra? Lòng thôi thúc chẳng thể nín nhịn. Bởi thần thiếp thấy từ trước tới giờ không có thanh niên, thiếu nữ nào lại giống đến thế. Càng nhìn càng ngạc nhiên. Nhất định thanh niên là Telemachos, con trai Odysseus dũng cảm, can trường, thân phụ để lại, hài nhi mới lọt lòng còn ẵm trên tay, khi quân lính Achaian các người hăm hở kéo tới bao vây, tấn công thành Troa, vì thần thiếp hư thân mất nết!”

“Hiền thê,” Menelaos tóc vàng đáp, “vẻ tương tự hiền thê vừa nêu ta cũng thấy. Cặp chân, đôi tay, mái đầu, làn tóc giống thanh niên; cặp mắt, cách nhìn y hệt. Lúc nãy do nhớ nên kể lại Odysseus gian khổ, hy sinh vì ta ra sao, ta thấy khách lạ ứa lệ, nước mắt lăn trên gò má, nâng áo choàng đỏ như

son che mặt.”

Công tử Nestor, Peisistratos chêm lời: “Bẩm đại vương, công tử Atreus, dòng dõi Chúa tể, thủ lĩnh chiến binh, đại vương nói chí lý khi bảo thân hữu bỉ nhân hiện diện nơi đây là công tử Odysseus. Nhưng thân hữu bỉ nhân vốn khiêm nhường, lần đầu trực diện thế này ngại ngùng tự nhiên ngỏ lời trước mặt đại vương chuyện trò vui vẻ khiến ngô bối có cảm tưởng đang nghe thần linh phán truyền. Bởi thế mã phu cao niên Nestor phái bỉ nhân đi cùng dẫn đường, vì Telemachos nóng lòng muốn bệ kiến, hy vọng đại vương khuyên nhủ, chỉ bảo xử sự ra sao. Khi cha vắng mặt, đại vương thừa hiểu, ở

nhà con gặp vô vàn khó khăn, nếu không có người giúp đỡ! Như

Telemachos hiện nay, thân phụ ra đi biền biệt, chuyện chẳng lành xảy ra, xung quanh không có ai che chở.”

“Ôi trời đất ơi!” Menelaos tóc vàng thốt kêu. “Nào ngờ khách lạ tới nhà lại là công tử thân hữu chí thiết, người đã vì ta nhiều lần trực diện biết bao nguy hiểm, khuất phục vô vàn khó khăn! Ta định bụng tiếp đón long trọng hơn mọi người Argive khi anh ấy tới nhà. Nếu Chúa tể thần sấm trên núi Olympos, nhìn xa trông rộng, bao che hai đứa vượt đại dương trở về an toàn trên thuyền lướt sóng, ta sẽ nhường thành phố, xây biệt điện trên đất Argos để anh ấy nghỉ ngơi; ta sẽ đưa anh ấy, quý tử, của cải, thần dân từ Ithaka về

đó; ta sẽ di dân bỏ trống để tất cả vui sống gần thành phố nằm trong lãnh địa của ta. Ngô bối sẽ sống cùng xứ sở, gặp nhau thường xuyên. Không gì có thể ngăn cách chủ khách trò chuyện thân mật, thú vị, tới ngày tử thần buông màn đen bao phủ mới thôi. Nào ngờ vì thế có thần linh nổi đóa sinh lòng đố kỵ, quyết định thế nhân bất hạnh là thế nhân duy nhất không bao giờ trở về!”

Nghe Menelaos kể lể mọi người xúc động muốn bật khóc. Helen đất Argos ái nữ Chúa tể nức nở, Telemachos nghẹn ngào, Menelaos công tử Atreus thổn thức. Công tử Nestor cũng không cầm nổi nước mắt khi hình dung Antilochos dũng cảm gục chết dưới tay công tử Rạng Đông rực rỡ. Hồi tưởng bào huynh quay sang Menelaos, Peisistratos nói lời như có cánh bay xa: “Thưa công tử Atreus, ở nhà bất kể lúc nào ngô bối nhắc tên hỏi chuyện, Nestor thân phụ cao niên của bỉ nhân cũng kể trên đời không ai mẫn cảm bằng đại vương. Bởi thế tối nay, nếu không quản ngại, xin vui lòng để tai lắng nghe bỉ nhân thưa chuyện. Bỉ nhân không muốn lệ rơi khi dùng bữa; nhưng bình minh sắp rạng, ngày nữa sẽ tới, bỉ nhân sẽ là người đầu tiên nhỏ lệ thương khóc ai đó giã từ cõi đời, đi theo tiếng gọi định mệnh. Ngoài lọn tóc cắt khỏi mái đầu, ngoài giọt lệ lăn trên gò má còn biểu lộ nào để tỏ lòng tôn kính thế nhân bất hạnh sinh ra trong bể khổ trầm luân?

Trong số người qua đời có bào huynh bỉ nhân, nổi tiếng can trường trong hàng quân Argive. Chắc hẳn đại vương nghe tiếng. Phần riêng bỉ nhân chưa hề sống cùng, chưa hề gặp mặt, song nhiều người kể cho hay chạy việt dã, giao chiến ngoài chiến trường ít ai sánh kịp Antilochos!”

“Quý hữu,” Menelaos tóc vàng tiếp tục, “lời vừa thốt nghe chí lý, cách diễn tả khéo léo như người kinh nghiệm già dặn. Nói năng ý nhị, quý hữu đúng là quý tử thân phụ! Dòng dõi tốt đẹp lộ nguyên hình Chúa tể ban hồng ân cho thân phụ, lúc kết hôn, khi sinh con đẻ cái. Từ đầu chí cuối suốt cuộc đời luôn luôn may mắn, bây giờ về già dưới mái ấm gia đình, Nestor sống sung sướng với bầy con đã giỏi võ lại tài văn. Nên quên cảm nghĩ đẫm lệ ngô bối mang trong lòng, hãy nghĩ tới tiếp tục bữa ăn khi gia nhân mang nước rửa tay. Rạng đông sáng mai ta và Telemachos sẽ cùng nhau bàn chuyện quan trọng!”

Asphalion, tôi bộc đắc lực của Menelaos, dội nước cho mọi người rửa tay.

Tiếp theo mọi người dùng bữa ngon lành, món ăn bày trước mặt. Đúng lúc đó Helen ái nữ Chúa tể thực hiện ý định. Helen lén bỏ dược chất vào cúp vang, dược chất có khả năng làm tan buồn, tan giận, tan nhớ mọi thắc mắc,

mọi lo âu. Người uống suốt hôm đó sẽ không nhỏ giọt lệ, dù cha mẹ qua đời, dù em hay con yêu quý bị đâm chết bằng kiếm ngay trước mặt. Đây là dược chất tinh chế Polydamna phụ nữ Ai-cập, hiền thê của Thon, riêng tặng ái nữ Chúa tể. Đất Ai-cập phì nhiêu sản sinh hàng ngàn thứ lúa khác nhau có vô vàn dược thảo, nhiều thứ làm thuốc rất tốt, song cũng có nhiều thứ

làm thuốc rất độc. Về kiến thức y khoa người Ai-cập vượt xa mọi người trên thế gian. Ở đó ai cũng là thày thuốc. Họ là bầy con mang dòng máu danh y Paieon.

Sau khi bỏ dược chất vào cúp và bảo rót đầy rượu vang, Helen lại nói với mọi người: “Đại vương Menelaos, công tử Atreus, dòng dõi Chúa tể và quý khách công tử đại nhân, ngô bối đều biết, vì siêu phàm mọi việc nắm trong tay, Chúa tể lần lượt ban may rủi, nay người này, mai người nọ. Do vậy bây giờ và tiện đây thần thiếp đề nghị ngô bối thảnh thơi an tọa, vừa dùng bữa trong đại sảnh, vừa giải trí tìm vui nghe từng người kể chuyện. Phần riêng trong dịp này thần thiếp cũng góp phần kể mọi người cùng hay. Thần thiếp không thể kể, không thể đếm chiến công Odysseus trái tim kiên cường thực hiện. Song đây là chiến công tuyệt vời Odysseus đã liều mạng anh dũng hoàn thành trên đất Troad, nơi quân lính Achaian các người gánh chịu vô vàn gian khổ. Lấy roi quất mình mẩy thâm tím, quàng qua vai đồ rách bướp, Odysseus trông như tên đầy tớ. Lẩn vào thành phố quân thù phố xá rộng dài, muốn kín đáo hơn nữa, đóng vai ăn mày, Odysseus trông khác hẳn Odysseus trong doanh trại gần dãy thuyền! Người Troian không để ý. Chỉ

thần thiếp nhận ra; thần thiếp vặn hỏi, Odysseus sử dụng mưu trí tránh né.

Nhưng khi dẫn đi tắm, xoa dầu, đưa quần áo cho mặc, và trang trọng thề sẽ

không tiết lộ Odysseus đã vào thành phố trà trộn với người Troian trước khi trở lại doanh trại gần dãy thuyền. Lúc đó Odysseus mới cho thần thiếp hay toàn bộ kế hoạch quân Achaian dự định. Trước khi trở về doanh trại quân Argive, Odysseus dùng kiếm đồng hạ sát nhiều quân Troian. Hơn thế

Odysseus còn mang về nhiều tin tức quan trọng. Phụ nữ Troian thốt kêu kinh hãi, nhưng thần thiếp mừng thầm, bởi trong lòng đã có ý định trở về

quê hương. Thần thiếp ứa nước mắt, do mù quáng, điên rồ nghe lời

Aphrodite dụ dỗ khi nữ thần mang khỏi quê hương yêu dấu đưa tới thành Troa, bỏ lại ái nữ, phòng khuê và phu quân thông minh, tuấn tú hơn người!”

“Hiền thê,” Menelaos tóc vàng đỡ lời, “chuyện hiền thê kể nghe chí lý và ý nghĩa. Bình sinh từng lang thang góc biển chân trời, từng tìm hiểu đầu óc, tâm hồn nhiều người, đời mệnh danh là anh hùng, song chưa bao giờ ta thấy tận mắt người nào gan dạ, kiên cường như Odysseus. Hành động của anh ấy trong lòng ngựa gỗ tiêu biểu tinh thần kiên định, ý chí sắt đá của con người.

Ngô bối ngồi trong đó với nhóm quyết tử Argive chờ lúc mang tàn phá, chết chóc cho người Troian. Bỗng dưng hiền thê xuất hiện. Ta đoán chắc hẳn muốn quân Troian chiến thắng nên thần linh xúi giục hiền thê tới đó.

Deiphobos dáng vẻ oai nghiêm, hùng dũng đi cùng. Ba lần bước quanh ngựa gỗ ngô bối núp trong bụng, ba lần hiền thê đưa tay vỗ nhẹ, cất tiếng gọi tên chỉ huy Danaan, gọi lần lượt, nhái giọng vợ từng người. Công tử

Tydeus, Odysseus trầm tĩnh và ta ngồi ở giữa nghe tiếng nheo nhéo. Nôn nao khôn xiết chẳng thể ngồi im nữa ta và Diomedes định đứng dậy chui ra hay từ bên trong đánh tiếng cấp kỳ trả lời. Nhưng Odysseus nắm chặt giữ

ghịt không để ngô bối nôn nóng. Chiến binh còn lại im lặng như tờ, trừ

Antiklos lăm le mở miệng. Odysseus đưa hai tay nùng nục bịt chặt không cho nhúc nhích tới lúc Pallas Athena mang hiền thê đi mới thôi. Nhờ thế

đoàn quân thoát hiểm.’

Dáng vẻ trầm ngâm Telemachos đưa mắt nhìn rồi nói: ‘Thưa đại vương, công tử Atreus, thủ lĩnh chiến binh, dòng dõi Chúa tể, điều đại vương vừa nói càng suy ngẫm càng đau lòng! Tổ chức khéo léo đến thế mà không thể

bao che Odysseus khỏi thất bại thảm thương, và cũng chẳng dẫn tới đâu dù tim ông là sắt. Nhưng thôi, bây giờ ngô bối nên ngừng để nghỉ ngơi chờ

giấc qua đêm.’

Vừa nghe Helen đất Argos tức tốc sai tỳ nữ kê hai chiếc giường trong tiền sảnh, trước hết trải mền lông cừu màu đỏ tía, tiếp theo trải khăn phủ, sau cùng trải chăn đắp lên trên. Tay cầm đuốc, tỳ nữ rời đại sảnh đi làm giường.

Lệnh sứ dẫn khách tới lối vào. Telemachos đĩnh đạc và công tử điềm đạm của Nestor nghỉ đêm ở tiền đình cung điện. Menelaos chờ giấc trong biệt phòng phía sau tòa nhà mái cao, Helen xiêm y thướt tha nằm bên cạnh.

Rạng Đông tươi mát, ngón tay ửng hồng vừa xuất hiện, Menelaos lớn tiếng hô hào chiến đấu thức dậy, thay quần áo. Choàng kiếm sắc qua vai, thắt dây đôi dép xinh đẹp bó chặt cặp chân bóng loáng, rời phòng đi ra quân vương trông thật oai nghiêm. Tới gặp ngỏ lời chào hỏi, ngồi bên cạnh, quân vương cất tiếng: “Ô, Telemachos anh hùng, cần gì mà hiền điệt vượt biển bao la tới đất Lakedaimon dễ thương thế hở? Lo việc công hay chạy việc tư? Nói ta hay đừng giấu giếm.”

“Thưa đại vương Menelaos, công tử Atreus, thủ lĩnh chiến binh, dòng dõi Chúa tể,” Telemachos thận trọng đáp, “tiểu điệt đến dò hỏi hy vọng đại vương cho hay tin tức thân phụ. Gia cư đang bị ăn sạch; ruộng đất trù phú phá hại tan hoang; cung điện đầy bọn người thù nghịch, hằng ngày giết cừu ngồn ngộn, bò nùng nục bước đi vòng kiềng làm thịt; chúng kéo tới ganh nhau đòi lấy mẫu thân, thái độ cao ngạo khác thường. Bởi thế tiểu điệt tới đây nắm đầu gối van xin đại vương cho hay tin tức về cái chết đáng thương của ông, nếu đại vương thấy tận mắt, hoặc nghe tận tai người lang bạt kỳ hồ

như ông kể lại. Bởi trong đời nếu có người nào đau khổ hơn hết người đó là ông. Xin đừng vị nể hay thương hại mà nhẹ lời nhằm xoa dịu cõi lòng. Xin miêu tả cảnh tượng trung thực, không giấu giếm, đại vương mục kích sở thị.

Tiểu điệt khẩn thiết van xin, nếu trước kia Odysseus dũng cảm, thân phụ

tiểu điệt, năm tháng quân lính Achaian chịu đựng gian khổ trên đất người Troian, có bao giờ hứa hẹn với đại vương, sau đó thực hiện lời nói bằng việc làm, bây giờ xin nhớ lại, kể đầy đủ cho tiểu điệt hay.”

Mặt nóng ran Menelaos tóc vàng thốt lời: “Ôi! Đau đớn thay! Bọn hèn nhát muốn ngủ trên giường người dũng đảm! Sư tử dũng mãnh rời hang, hươu mẹ mang hai con mới ra đời để trong đó, lên dốc đồi um tùm, xuống thung lũng xanh rờn gặm cỏ, sư tử trở về, hươu non chết thảm, đám cầu hôn sẽ

chết tương tự dưới tay Odysseus! Ô Cha Chúa tể, ô Athena, ô Apollo! Cầu mong như ngày trước trên đảo Lesbos, đứng dậy đáp lời Philomeleides thách đố thi vật, cánh tay dũng mãnh quật ngã đối thủ, người Achaian đứng xem đều khoái trí, Odysseus trở về đương đầu với bọn đó! Chúng sẽ chết đứ đừ, tất cả không chừa đứa nào; đám cưới chúng hy vọng sẽ tang thương, bi thảm! Điều hiền điệt gạn hỏi, kêu gọi da diết, ta không muốn nói dối đánh lừa hoặc trả lời ẫm ờ, bâng quơ. Ta sẽ nhắc lại hiền điệt hay, không quanh co, không che đậy, từng lời nghe từ cửa miệng Ông già Biển cả.

Chuyện xảy ra ở Ai-cập. Lúc đó ta nôn nóng trở về, nhưng thần linh giữ lại, vì chưa cúng dường đúng cách, và thần linh muốn lúc nào ta cũng chấp hành luật lệ nghiêm chỉnh, không được phép lãng quên. Ở cửa sông Egyptos ngoài biển sóng ngút trời có hòn đảo mang tên Pharos, nếu gió thổi mạnh, mất một ngày thuyền rỗng không sẽ tới. Đảo có vũng kín hạ neo rất tốt, tay chèo tạt vào giếng sâu lấy nước ngọt đem lên boong, rồi lại hạ

thuyền xuống biển thăm thẳm ra đi. Thần linh giữ ta ở đấy hai mươi ngày; suốt thời gian đó ngoài khơi không thấy dấu hiệu gió thổi thuận chiều đẩy thuyền ra biển bao la. Đồ dự trữ cạn dần, tay chèo mệt nhoài, nếu không có thần linh mủi lòng thương hại. Eidothea ái nữ Ông già Biển cả Proteus quyền uy tới ra tay cứu giúp. Một hôm thấy ta thơ thẩn một mình, không có tay chèo đi cùng, vì đói dằn vặt hằng ngày họ phải tản mác khắp bờ biển dùng lưỡi câu cong khoằm kiếm cá, Eidothea xúc động sâu xa.

“Tiến lại gần nàng cất tiếng hỏi: ‘Ô, khách lạ, chết nỗi! Ngây thơ, mất trí hả? Buông tay đầu hàng, chấp nhận đau khổ? Bị giam cầm trên đảo lâu thế

mà không tìm cách vượt thoát! Không thấy tay chèo kiệt sức hay sao?’

Nghe nàng nói thế ta đáp lại tức thì: ‘Thưa, bỉ nhân không biết nữ thần là ai, song xin nói nữ thần hay bỉ nhân không muốn nấn ná ở lại nơi này. Chắc hẳn bỉ nhân đã thiếu xót đối với thần linh sống trên bầu trời bao la. Thần linh biết hết mọi chuyện. Vậy xin cho bỉ nhân hay vị nào giam hãm bỉ nhân ở đây, không để bỉ nhân ra đi, và cũng xin cho bỉ nhân biết làm thế nào vượt biển nhan nhản cá trở về quê hương.’”

“Nữ thần dễ thương trả lời tức khắc: ‘Ờ, không sao, khách lạ, ta sẽ thành thật cho hay những gì khách lạ muốn biết. Đảo này là nơi Ông già Biển cả

bất quyện, bất tử Proteus người Ai-cập thường lui tới, vì muốn tỏ ra là bầy tôi trung thành của Poseidon và hiểu thấu biển cả sâu thẳm. Người ta nói lão cũng là thân phụ sinh ra ta. Nếu khách lạ chịu khó mai phục, nằm chờ, chộp bắt, lão sẽ nói cho hay hải trình, khoảng cách vượt qua trên biển cả lúc nhúc cá trở về quê hương. Không những thế, ô dòng dõi Chúa tể, lão còn nói cho hay, nếu khách lạ muốn biết, những gì xảy ra ở nhà, chuyện lành, chuyện dữ, chuyện vui, chuyện buồn trong khi khách lạ tha phương biền biệt.’”

“Ta đáp: ‘Xin nữ thần vui lòng cho biết cung cách bỉ nhân mai phục, đón đường, tóm cổ thần linh cao niên? Bỉ nhân sợ nom thấy bỉ nhân từ xa, đoán biết kế hoạch bỉ nhân dự định, lão sẽ nhanh gót lánh xa. Khuất phục, kiềm chế thần linh là việc khó làm đối với thế nhân tầm thường.’”

“Nữ thần óng ả tiếp lời: ‘Ờ, ta sẽ cho khách lạ hay kế hoạch, đầy đủ và chi tiết. Lúc mặt trời lên cao tới đỉnh thiên cung, Ông già Biển cả bất quyện sẽ

nhô khỏi mặt nước, gió tây thổi mạnh, sóng đen đậm nhấp nhô che kín mái đầu. Ngoi lên, lão sẽ mò tới động sâu hoắm chờ giấc. Lách qua lớp bọt biển, hải cẩu quý tử giai thần biển cả kéo đàn đến ngủ xung quanh, toát mùi tanh nồng, mùi nước biển từ đáy sâu mằn mặn. Bình minh ló rạng ta sẽ thân chinh dẫn khách lạ tới nơi, tìm chỗ cho từng thế nhân ẩn núp. Phần mình khách lạ chọn ba tay chèo, chọn thật kỹ trong số xuất sắc trên thuyền. Dẫu thế ta phải nói khách lạ hay hành tung lắt léo của lão. Trước hết lão đi một vòng lần lượt đếm đầu hải cẩu; tiếp theo sau khi đếm xong, mỗi lần năm con, và thấy đầy đủ, lão sẽ nằm cùng tất cả như mục phu ngả lưng với đàn cừu. Vừa thấy lão phủ phục chờ giấc, thế nhân tức tốc tập trung sức lực và can đảm đè xuống, bất kể lão giãy giụa, vùng vằng quyết liệt, nhất định thoát thân. Lão sẽ tìm đủ cách thay hình đổi dạng, biến mình thành đủ loại sinh vật bò trên mặt đất, lướt dưới mặt nước hay lách trong đống lửa kỳ

diệu. Dù thế thế nhân vồ thật nhanh, nắm thật chặt, càng chặt, càng nhanh,

càng tốt. Nhưng lúc lão cất tiếng hỏi khách lạ về hình dạng tự nhiên của lão, như lão xuất hiện khi thế nhân thấy ngả thân nằm ngủ, đúng lúc đó khách lạ

buông tay, để lão đi, song hỏi lão thần linh nào nổi giận gây khó khăn cản trở khách lạ, và làm thế nào trở về quê hương theo hải trình đầy cá.’”

“Sau khi nói cho ta biết như vậy nữ thần biến vào sóng biển nhấp nhô, ta cất bước tới nơi thuyền đậu trên bãi cát. Lòng rộn ràng ta rùng mình, lo sợ. Lúc ta tới bãi biển, nom thấy thuyền ở đó, ngô bối sửa soạn bữa tối. Màn đêm trùng điệp nhẹ buông. Ngô bối nằm ngủ trên bãi cát gần mép biển. Rạng Đông tươi mát, ngón tay ửng hồng xuất hiện, ta nhỏm dậy, van vái cầu xin thần linh, lần bước dọc bờ biển mặt nước trải rộng xa xa, ba tay chèo đi cùng, đồng hành tín cẩn có thể cậy trông khi nguy nan cần cấp cứu.”

“Eidothea biến dạng xuống biển bao la, song bây giờ trở lại mang theo da bốn hải cẩu vừa mới lọc như phần kế hoạch đánh lừa thân phụ. Nữ thần bới cát trên bãi biển làm chỗ nấp cho ngô bối, rồi ngồi chờ. Ngô bối tới, nữ thần nhét ngay vào chỗ nấp gần nhau, lấy da hải cẩu phủ kín tất cả. Nằm im canh chừng, khiếp quá không sao chịu nổi, vì mùi hôi tanh tởm lợm toát ra từ