phần Công c qun tr th i gian,s p x p công vic & l u tr d li u cá nhân tích h p T T-C -TRONG-1 https://www.trello.nguyencongthuc.com
thưởng?”. Tôi đã quyết định sử dụng một khoản tiền làm phần thưởng để bắt đầu hoạt động mà sau này sẽ trở thành một chương trình nghiên cứu lớn. Khía cạnh hấp dẫn của cuộc điều tra này, từ quan điểm của khoa học tâm lý, nằm ở chỗ tôi thật sự không biết liệu sự nghi ngờ của mình về tác động xấu của phần thưởng có chính xác hay không. Rõ ràng, theo “tri thức” học thuật thời điểm đó thì điều ngược lại mới đúng. Có thể động lực bên trong và phần thưởng bên ngoài sẽ kết hợp với nhau theo một cách tích cực và hữu ích, thay vì theo cách tiêu cực và đối chọi lẫn nhau. Có thể, chẳng hạn như, khi con người nhận được phần thưởng bên ngoài để làm một việc mà bản thân họ vốn dĩ đã tự thấy thú vị, thì họ càng thích thú với trải nghiệm đó hơn và muốn tiếp tục thực hiện nó. Nếu điều này hóa ra là đúng, thì tôi sẽ phải tìm hướng đi khác để trả lời câu hỏi tại sao có quá nhiều học sinh không có động lực học tập. Với sự giúp đỡ của Victor Vroom, giáo sư cố vấn của tôi tại Carnegie Mellon, tôi đã phát triển một đề cương nghiên cứu tổng quát - gọi là một mẫu hình thực nghiệm - để khám phá câu hỏi phần thưởng đã ảnh hưởng thế nào đến động lực nội tại. Công trình này diễn ra tại phòng thí nghiệm tâm lý, một căn phòng nhỏ bé, bình thường, với vài món đồ trang trí, nơi mà mọi thứ xảy ra có thể được kiểm soát và điều khiển bởi một nhà thí nghiệm. Dĩ nhiên đó là một môi trường nhân tạo, nhưng các nhà tâm lý học chúng tôi tin rằng nó cung cấp khả năng hiểu được thế giới thực nhờ sự tương đồng. Nếu chúng tôi có thể khiến điều gì đó xảy ra trong phòng thí nghiệm bằng cách sử dụng những tác nhân kích thích (được gọi là các yếu tố khả biến độc lập) diễn ra trong cuộc sống hằng ngày, thì chúng tôi tin rằng hiện tượng tương tự cũng có thể diễn ra ở thế giới thật ngoài kia. Lợi thế của phòng thí nghiệm này là nó cho phép chúng tôi đặt ra những câu hỏi cụ thể và quan sát những câu trả lời tương đối rõ ràng. Cuối cùng, khi tìm ra những kết quả thú vị trong phòng thí nghiệm, chúng tôi có thể mạo hiểm đưa chúng vào thực địa - như trường học, nhà riêng, nơi làm việc và phòng khám - để xem liệu những phát hiện này có đứng vững được ở đó không. Để làm thí nghiệm, tôi cần một nhiệm vụ, một việc gì đó mà các đối tượng là sinh viên đại học chắc chắn sẽ tìm thấy động lực nội tại. Một hôm, tôi tình cờ Kho sách t ng h p Google Drive VIP 800+ GB, 4000+ ebook & sách nói, 38 ch , c p nh t liên t c https://www.usbsach.nguyencongthuc.com
lang thang vào văn phòng của một nghiên cứu sinh đồng môn và phát hiện một bộ các khối hình kỳ lạ, một trò chơi ghép hình mới có tên là Soma, do công ty Parker Brothers sản xuất. “Trò chơi hình khối hay nhất thế giới” là lời quảng cáo về trò chơi trong tờ hướng dẫn. Bộ ghép hình này có bảy khối, mỗi khối có hình dạng khác nhau, khi lắp ghép với nhau theo một cách cụ thể thì các khối nhỏ này sẽ tạo thành một khối lập phương mỗi cạnh khoảng hơn 7cm. Ngoài ra, có hàng ngàn cách khác nhau để ghép các mảnh này thành nhiều hình khác. Một trong các mẫu của tờ hướng dẫn là “Con cún đang ngồi của Sam”, một kiểu khác là “Ghế dài”, mẫu thứ ba là “Máy bay”, và nhiều mẫu khác nữa. Hình của hai trong số bảy mảnh ghép và mẫu con cún đang ngồi được thể hiện ở trang sau. Một vài hình mẫu khá dễ ghép, nhưng một số rất khó. Sự thú vị nằm ở chỗ sử dụng những mảnh ghép khác nhau để tạo ra những thiết kế mới, và một khi bạn làm được, cảm giác thành công sẽ xuất hiện rõ ràng. Một khi đã bắt đầu chơi trò ghép hình này thì sẽ khó để dừng lại. Ngay lập tức, tôi trở thành nô lệ của trò chơi, cứ làm hết mẫu này đến mẫu khác. Thật ra, tôi bắt đầu giải chúng trong đầu. Có vẻ như một khi đã trở nên đủ quen thuộc, bạn sẽ có thể ráp chúng trong không gian tưởng tượng, mặc dù trong lần thử sức đầu tiên, việc đó dường như là bất khả. Công c qun tr th i gian,s p x p công vic & l u tr d li u cá nhân tích h p T T-C -TRONG-1 https://www.trello.nguyencongthuc.com
Kho sách t ng h p Google Drive VIP 800+ GB, 4000+ ebook & sách nói, 38 ch , c p nh t liên t c https://www.usbsach.nguyencongthuc.com
Soma quá hoàn hảo bởi nó rất linh hoạt cho các mục đích thí nghiệm: Cũng những mảnh ghép đó nhưng có thể tạo thành nhiều kiểu mẫu khác nhau; độ khó có thể thay đổi khi cần; và những kiểu trông có vẻ đơn giản lại là khó nhất. Nhưng tất nhiên, quan trọng hơn hết là trò chơi này mang tính thử thách và vô cùng thú vị, thử nghiệm thí điểm đã chứng minh rằng sinh viên yêu thích trò chơi này và chơi chỉ vì thấy vui. Trong thí nghiệm, đối tượng được cho xem một vài hình mẫu vẽ trên giấy, rồi họ được yêu cầu cố gắng mô phỏng lại các hình mẫu đó trong không gian ba chiều, bằng cách sử dụng những mảnh ghép thật. Mẫu hình thí nghiệm này được triển khai với hai nhóm đối tượng: một nhóm sẽ nhận được các phần thưởng từ bên ngoài cho việc giải câu đố (hoàn thành mỗi mẫu sẽ được một đô-la - năm 1969, một đô-la rất có giá trị), nhóm thứ hai không nhận được phần thưởng nào cả. Câu hỏi trọng tâm là: Điều gì xảy ra với động lực nội tại của các đối tượng được thưởng so với động lực nội tại của nhóm đối tượng không được thưởng? Liệu động lực giải đố có tăng lên khi được trả tiền không, nó sẽ vẫn không thay đổi, hay sẽ bị giảm sút? Đo lường động lực nội tại của các đối tượng nghiên cứu hóa ra là một vấn đề cần mưu mẹo. Đây là cách mà nó được thực hiện: Trong suốt buổi thí nghiệm, các đối tượng ngồi quanh một cái bàn, chăm chú lắp ghép trong nửa giờ đồng hồ hay khoảng đó. Rồi người điều khiển thí nghiệm sẽ báo cho các đối tượng biết thời gian giải đố đã hết, anh ta phải rời phòng trong vài phút để nhập dữ liệu vào máy tính và đợi máy tính in ra bảng hỏi để họ trả lời. Trên thực tế, người điều khiển thí nghiệm luôn rời khỏi phòng trong đúng tám phút, và