CHÚ THÍCH tập 3
[*]
Theo truyền thuyết của người Maya, dưới địa ngục có chín vị thần cai quản, gọi tên chung là Bolontiku. Vị thần thứ bảy được nhắc đến trong đoạn này là Abula Afaha; trong các tư liệu tiếng Anh và tiếng Trung Quốc có được trên Internet, người dịch không tìm thấy tư liệu nào nhắc đến tên của chín vị thần Bolontiku, nên chỉ tạm dịch phiên âm.
[*]
Đơn vị đo thời gian lớn nhất của người Maya cổ đại, tương đương với 63.081.429 năm
[*]
Dịch nghĩa theo từ tiếng Phạn Jivanjiva còn gọi mệnh mệnh điểu hay sinh sinh điểu là chim thần trong truyền thuyết Phật giáo; trong kinh Phật gọi là tuyết sơn thần điểu, một thân hai đầu, mặt người mình chim. Đời sau khi dịch văn tiếng Phạn thường dùng hai chữ ‘cộng mệnh’ (cùng mạng) để dịch nghĩa. Trong nhạc lộc sơn đạo lâm nhị tự hành của Đỗ Phủ có viết “Liên hoa giao hưởng cộng mệnh điểu/kim bảng song hồi tam túc ô.” Nghĩa là: “Con chim cộng mệnh cùng hót đài sen/Ba chân, vỗ cánh hai phen phạ vàng.”
[*]
Một điểm du lịch nổi tiếng của thành phố Lhasa
[*]
Tường biên mã là kiến trúc rất phổ biến trong các chùa miếu Tây Tạng; tên gọi này là do màu đỏ đặc trưng của nó được nhuộm bằng một loại cây bụi, tiếng Tạng gọi là cây biên mã
[*]
Atisas (942-1054), nhà Phật học Ấn Độ cổ đại, ông là người có công rất lớn trong công cuộc chấn hưng Phật giáo Tây Tạng hồi thế kỷ X sau công nguyên.
[*]
Olmec là nền văn minh lớn đầu tiên tại châu Mỹ thời tiền Colombo, kéo dài từ năm 1200 tr. CN đến năm 300 tr. CN.
[*]
Dõng là người đất hay người gỗ tuẫn táng theo người chết thời cổ; thành ngữ này nghĩa là “người khởi xướng ra việc làm dõng”, ý chỉ người đầu têu ra những tật xấu thói hư.
[*]
Nhật Bản ngày nay.
[*]
Quốc gia cổ nằm ở vùng phía Bắc Kashmir trên lưu vực sông Ấn.
[*]
Nepal ngày nay
[*]
Lop Nur hay La Bố Bạc là một nhóm các hố, hồ muối nhỏ nằm giữa sa mạc Taklamakan và sa mạc Taklamakan và sa mạc Kuruktag ở phía Đông khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương, Trung Quốc. Đây là nơi Trung Quốc thử bom hạt nhân.
[*]
Cách tây, viết tắt của Cách uy tây liên trong tiếng Tạng, dịch ra thành Thiện trí thức, là một học vị trong hệ thống Tạng truyền Phật giáo.
[*]
Một trong các tông phái của Phật giáo.
[*]
Hay còn gọi là Thánh Nathanael, một trong 12 tông đồ của Jesus.
[*]
Một vùng thuộc tỉnh Kashmir của Ấn Độ.
[*]
Đoạn này tác giả viết không rõ ràng, dịch giả trung thành với nguyên tác - (ND)
[*]
Bào Đinh là một đầu bếp rất giỏi nghề mổ trâu, ông chỉ cần một đường dao là đã có thể mổ phanh cả con trâu ra. (Nam Hoa Kinh, Trang Tử).
[*]
Địa hình nơi có con sông chảy qua khe hẹp giữa hai ngọn núi.
[*]
Bản tôn ở đây là dụng ngữ của Mật giáo, chỉ các vị thần Phật, chẳng hạn như Quan Thế Âm Bồ Tát, Văn Thủ Bồ Tát…
[*]
Trong truyện
Sở Lưu Hương
của Cổ Long, Thạch Quan Âm là một người đàn bà rất mạnh mẽ và độc ác.