phần lớn bị bỏ lại dưới đáy, như Job. Nhưng các nền văn hóa khác (như Na Uy) thì lại hoàn toàn khác – với lối sống cực kỳ bình đẳng, đỉnh và đáy rất gần nhau. Trong những nền văn hóa đó, hầu như không có Solomon và hầu như không có Job – hầu hết mọi người sống ở vùng trung gian, như Số 10 đến Số 13 trong hệ thống phân cấp của khỉ đầu chó. Nếu áp dụng những hiểu biết của Robert cho con người, thì Richard và Kate biết rằng trong các xã hội bất bình đẳng cao như Hoa Kỳ, họ sẽ thấy mức độ đau khổ về tinh thần nhiều hơn, còn trong các xã hội bình đẳng cao như Na Uy, họ sẽ tìm thấy mức độ này ít hơn. Vì vậy, họ bắt tay vào một chương trình nghiên cứu lớn để tìm hiểu, sàng lọc một lượng dữ liệu khổng lồ. Cuối cùng, khi đã có thể dựng dữ liệu thành đồ thị, họ mới giật mình khi thấy mối quan hệ đó chặt chẽ đến thế nào. Xã hội của bạn càng bất bình đẳng thì tất cả các dạng bệnh tâm thần càng phổ biến. Sau đó, các nhà khoa học xã hội khác đã đi sâu hơn để xem xét cụ thể chứng trầm cảm, và phát hiện ra rằng bất bình đẳng càng cao thì trầm cảm càng nhiều. Điều này luôn đúng khi bạn so sánh các quốc gia khác nhau và cả khi bạn so sánh các tiểu bang khác Kho sách tổng hợp link Google Drive 3000+ ebook & sách nói, 38 chủ đề, 700+ GB https://bit.ly/usbsach
245 | T r an g nhau của Hoa Kỳ. Có ý kiến cho rằng, có điều gì đó liên quan đến bất bình đẳng dường như đang làm gia tăng chứng trầm cảm và lo âu. Richard nói với tôi, khi bạn sống trong một xã hội có những cách biệt lớn về thu nhập và địa vị, bạn sẽ có cảm giác “một số người dường như cực kỳ quan trọng, còn những người khác dường như chẳng quan trọng chút nào”. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến những người ở dưới cùng. Trong một xã hội có tính bất bình đẳng cao, mọi người đều phải suy nghĩ rất nhiều về địa vị. Mình có đang duy trì được vị trí xã hội của mình không? Những kẻ nào đang đe dọa mình? Mình có thể bị tuột xuống hạng nào? Cứ lẩn quẩn với những câu hỏi này sẽ khiến cuộc sống của chúng ta ngày càng thêm căng thẳng. Điều này có nghĩa là nhiều người sẽ phản ứng một cách vô thức với sự căng thẳng bằng một phản ứng đã nằm sâu trong lịch sử tiến hóa của chúng ta: Gục đầu xuống và cảm thấy bị đánh bại. Richard nói: “Chúng ta cực kỳ nhạy cảm với những điều này”. Khi khoảng cách địa vị quá lớn, nó tạo ra “cảm giác thất bại mà bạn không thể thoát được”. * Ngày nay, chúng ta đang sống với những cách biệt về địa vị lớn hơn Quản trị thời gian, công việc & lưu dữ liệu cá nhân chỉ bằng 1 app miễn phí duy nhất https://bit.ly/trelloaiov23
246 | T r an g bất kỳ thời điểm nào trong lịch sử nhân loại. Nếu bạn làm việc cho một công ty, thì ngày xưa ông chủ của bạn có thể kiếm được gấp hai mươi lần so với nhân viên bình thường. Bây giờ, con số đó là ba trăm lần. Sáu người thừa kế tài sản của Walmart giàu hơn 100 triệu người Mỹ có địa vị thấp nhất. Tám tỷ phú sở hữu số tài sản nhiều hơn 50% nghèo nhất của nhân loại. Khi hiểu được tất cả những điều này, Richard giải thích với tôi, bạn có thể biết tại sao nỗi đau khổ của nhiều người trong chúng ta không phải là do một sự lầm lạc tự phát nào đó của các chất hóa học trong não. Không, đó là “một thứ mà bạn cũng như rất nhiều người khác đều có. Đây là phản ứng chung của con người đối với hoàn cảnh mà tất cả chúng ta đang sống. Đây không phải là thứ ngăn cách bạn với thế giới. Mà thật ra, nó là thứ bạn có chung với vô số người khác”. Ông nói, chúng ta cần thấy “đây không chỉ là vấn đề của cá nhân tôi” , mà là “một vấn đề chung, có liên quan đến kiểu xã hội chúng ta đang sống”. * Sau khi trở về từ cuộc sống với bầy khỉ đầu chó hoang dã trên các đồng cỏ xavan ở Kenya, Robert Sapolsky đã có một giấc mơ lặp đi lặp lại. Trong mơ, ông đang ở trên một chuyến tàu điện ngầm ở New York, và bị một băng nhóm đầy đe dọa tiến đến, xác định sẽ đánh ông. Robert nhìn đám người ấy, lòng đầy kinh hãi. Có một hệ Kho sách tổng hợp link Google Drive 3000+ ebook & sách nói, 38 chủ đề, 700+ GB https://bit.ly/usbsach
247 | T r an g thống cấp bậc trong giấc mơ này và ông ở dưới đáy của hệ thống đó. Ông sẽ trở thành con mồi, giống như Job, con khỉ đầu chó yếu ớt người đầy vết cắn, vì bất kỳ con nào cũng có thể ra đòn với nó. Nhưng trong mơ, Robert lại làm một điều không ngờ. Ông nói chuyện với băng đảng bạo lực đó. Ông giải thích với những kẻ đang sẵn sàng tấn công mình rằng đây là một tình huống điên rồ và không nhất thiết phải như vậy. Một vài đêm, ông nói chuyện với những tên côn đồ về nguồn gốc nỗi đau của họ – tại sao họ lại muốn đánh ai đó – rằng ông cảm thông với họ và nỗi đau khổ của họ, rồi hướng dẫn cho họ một liệu pháp ngẫu hứng nho nhỏ. Lần khác, ông pha trò, và họ cười với ông. Mỗi lần như vậy, họ lại quyết định không làm tổn thương ông. Tôi nghĩ đây là một giấc mơ về cách chúng ta có thể thực hiện. Khỉ đầu chó bị khóa chặt trong hệ thống phân cấp của chúng. Chúng cần ai đó ở phía dưới để đánh đập và làm nhục. Job không thể thuyết phục Solomon đối xử tốt với mình bằng cách bày ra những trò đùa và liệu pháp nho nhỏ, cũng như không thể thuyết phục những con khỉ đầu chó khác chọn sống theo cách bình đẳng hơn. Nhưng con người có quyền lựa chọn. Chúng ta có thể tìm những cách thiết thực để phá hủy hệ thống thứ bậc và tạo ra một thế giới bình đẳng hơn, nơi mọi người cảm thấy họ có được một mức độ tôn trọng và địa vị. Hoặc chúng ta có thể dựng lên những hệ thống thứ Quản trị thời gian, công việc & lưu dữ liệu cá nhân chỉ bằng 1 app miễn phí duy nhất https://bit.ly/trelloaiov23
248 | T r an g bậc và làm tăng thêm nỗi đau bị sỉ nhục – như cách mà chúng ta đang làm. Khi làm như vậy, nhiều người trong chúng ta sẽ cảm thấy mình đang bị đạp xuống, cả về mặt thể chất, và nhiều người sẽ tỏ dấu hiệu phục tùng. Chúng ta sẽ gục đầu và cúi người xuống rồi thầm nói: Hãy để tôi yên. Bạn đã đánh bại tôi rồi. Tôi không thể chịu đựng nổi nữa. Kho sách tổng hợp link Google Drive 3000+ ebook & sách nói, 38 chủ đề, 700+ GB https://bit.ly/usbsach
249 | T r an g