hồi của bà, còn nhiều hơn nhìn con vật tế thần bị đâm tua tủa dưới kia với cặp cánh nhỏ nực cười trên gáy, từ đó rỉ ra một dòng máu đặc quánh. Tôi gọi nó là vật tế thần, vì phải là người hết sức ù lì mới không cảm nhận được bầu không khí vừa hồi hộp vừa hưng phấn bao trùm tất cả, một sự pha trộn vô tiền khoáng hậu giữa vui nhộn, đổ máu và thành kính trong một nghi lễ dân gian cổ xưa, lễ hội của sự chết. Sau đó, lúc ngồi trong xe trên đường về và đã có thể nói năng tự do, ông giáo sư còn giảng giải rất nhiều về nguồn gốc của sự kiện này, nhưng chẳng đóng góp thêm được điều gì mới mẻ đáng kể cho tâm hồn nhạy bén dễ rung động của tôi. Sự vui nhộn chen lẫn tức giận bùng nổ trong công chúng khi con bò tót, sau vài phút chống cự điên cuồng nhận ra rằng trò chơi bạo lực không cân sức này không thể kết thúc tốt đẹp cho nó, quay về phía cánh cửa vừa thả nó ra sân để, với những thanh giáo mác thắt đầy băng màu sặc sỡ cắm sâu trong da thịt, tìm cách chạy trở về chuồng. Một trận cười chế nhạo nổ ra như bão táp. Ở phía khán đài phơi nắng, nhưng cả ở bên phía chúng tôi, người ta đứng phắt dậy huýt sáo, hò reo, chửi bới và nguyền rủa nó. Cả người phụ nữ uy nghi ngồi cạnh tôi cũng bật dậy huýt một tiếng sáo lanh lảnh chói tai, đưa tay lên mũi chế giễu kẻ hèn nhát và cất tiếng cười mỉa mai bằng giọng nữ trầm của mình. Các Picadores phi ngựa nhảy ra chắn đường và xỉa những cây thương không có mũi nhọn vào mình nó. Những ngọn giáo mới sặc sỡ lại cắm vào cổ, vào lưng, vào sườn nó, để chọc tức một vài cây giáo còn buộc mấy quả pháo nổ đùng đùng và cháy xèo xèo trên lông nó. Bị khiêu khích như thế, chút khôn ngoan vừa nhen nhóm trong khối thịt khổng lồ kia nhanh chóng biến thành cơn điên giận mù quáng hướng toàn bộ sức mạnh của nó vào trò chơi chết người. Nó lại nghênh sừng chống trả và nhận được sự cổ vũ cuồng nhiệt như trước. Một con ngựa mang kỵ sĩ trên lưng nhảy vòng quanh sân cát. Một Capeador trượt chân và bị cặp sừng rượu khủng khiếp hất tung lên cao rồi từ đó rơi bịch xuống đất. Lợi dụng phản ứng thù địch tự nhiên của nó đối với tấm vải đồ, người ta đánh lạc hướng và dụ nó
399 ra xa tấm thân bất động nằm trên mặt đất, người bị thương được mang ra ngoài trong tiếng vỗ tay hoan hô vang dội, không rõ dành cho người bị đâm hay người dụ con thú dữ. Có lẽ cho cả hai người. Maria da Cruz hăng hái đóng góp vào sự cuồng nhiệt chung, vừa vỗ tay vừa làm dấu thánh giá lia lịa và còn lẩm bẩm điều gì đó bằng tiếng mẹ đẻ, chắc hẳn một lời cầu nguyện cho kẻ bị thương. Ông giáo sư bảo, mong sao anh ta chỉ bị gãy mấy rẻ xương sườn và chấn thương não nhẹ. “A, đây là Ribeiro”, bỗng ông ta hào hứng kêu lên. “Một chàng trai cừ khôi.” Từ nhóm đấu sĩ, một Espada* tách ra, được chào mừng bằng tiếng hò reo vang dội của công chúng, chứng tỏ anh ta rất được hâm mộ. Anh ta đứng một mình, vì tất cả những người khác đã rút lui ra ngoài vòng đấu, đối mặt với con thú điên giận máu chảy ròng ròng. Ngay từ lúc đi trong đoàn diễu hành vào sân anh ta đã thu hút sự chú ý đặc biệt của tôi, bởi cặp mắt tôi quen lọc tất cả những gì đẹp và tinh tế ra khỏi cái tầm thường. Mới chừng mười tám hay mười chín tuổi, anh chàng Ribeiro này quả thực rất đẹp trai. Dưới mái tóc đen mượt không rẽ ngôi xòa xuống tận chân mày là gương mặt Tây Ban Nha với những đường nét thanh tú, một nụ cười thấp thoáng trên làn môi, có thể vì tiếng hò reo cổ vũ, cũng có thể là một biểu hiện khinh thường cái chết và tự tin vào khả năng của mình, cặp mắt đen dài phóng ra cái nhìn trầm tĩnh nghiêm trang. Chiếc áo khoác ngắn thêu kim tuyến vai độn và cổ tay bó chẽn rất hợp với anh ta - chà, cha đỡ đầu Schimmelpreester của tôi đã có lần nhét tôi vào một bộ đồ hóa trang giống hệt như thế - và trong trang phục này anh ta đẹp trai ngời ngời, cũng như tôi dạo nào. Tôi nhìn anh ta bước đi, dáng người thanh mảnh, bàn tay quý phái cầm lưỡi kiếm thép Damascus tuốt trần, ve vẩy như cây ba-toong lúc dạo chơi. Tay kia anh ta cầm một tấm vải đỏ. Khi tới giữa vòng đấu rải cát bị cày tung và vấy máu, anh ta buông thanh kiếm xuống đất rồi khẽ vung vẩy tấm vải đỏ về phía con bò tót đứng cách đó một quãng đang tìm cách rũ mấy ngọn giáo cắm trên mình. Anh ta đứng đó bất động với nụ cười khinh bạc ẩn hiện trên môi, ánh mắt nghiêm nghị cảnh giác nhìn kẻ tử vì đạo nổi hung lao tới, lấy thân mình làm cái đích cho sức mạnh kinh hoàng của nó, như thân cây một mình hứng tia sét. Anh ta đứng như cắm rễ xuống đất - quá lâu, không còn nghi ngờ gì nữa; phải biết rõ lắm tài năng của anh ta mới khỏi
400 hoảng sợ tin rằng trong chớp mắt anh ta sẽ bị xô ngã, bị cặp sừng nhọn xọc qua người, bị quăng lên quật xuống và giẫm nát. Song đáng lẽ thế, anh ta đã chứng tỏ sự duyên dáng tuyệt vời lấy nhu thắng cương, một cảnh tượng vô cùng ngoạn mục. Cặp sừng của con dã thú lướt qua người anh ta và rứt phăng một mảnh kim tuyến trên gấu áo, nhưng chỉ bằng một cử động nhẹ duy nhất từ bàn tay truyền vào tấm vải đỏ, anh ta đã lái con vật say máu chệch sang một bên, đồng thời lắc hông uyển chuyển lách qua mạng sườn nó, thân hình con quái vật giờ đây như hòa nhập cùng với thân hình nhỏ bé của con người đang dang rộng cánh tay vươn dọc tấm lưng đen trũi về phía cặp sừng điên cuồng xoáy vào tấm vải đỏ phất phơ, thống nhất trong một biểu tượng chung rất đỗi hào hùng. Đám đông khán giả nhảy chồm lên reo hò, gọi “Ribeiro!” và “Toiro!”*, và vỗ tay vang dội. Tôi cũng vỗ tay như điên và bên cạnh tôi, cả nữ hoàng kiêu hãnh dòng dõi Iberia với bộ ngực phập phồng dữ dội, đối tượng thu hút ánh mắt tôi không khác gì biểu tượng người-thú nhanh chóng hợp tan trong trường đấu, đối với tôi người đàn bà uy nghiêm và mãnh liệt này ngày càng hòa nhập làm một với cuộc đấu đẫm máu dưới kia. Đấu sĩ sử dụng kiếm (tiếng Bồ Đào Nha, Espada có nghĩa là thanh kiếm). Toiro tiếng Bồ Đào Nha có nghĩa là con bò tót. Ribeiro và Toiro trong cuộc đấu tay đôi còn cung cấp cho công chúng một vài cảnh ngoạn mục nữa, và có thể thấy rất rõ rằng ở đây điều cốt yếu là làm nổi bật nét đẹp của điệu vũ nguy hiểm trong bức tranh truyền cảm kết hợp hài hòa giữa bạo lực và thẩm mỹ. Một lần, trong lúc con bò tót, đã đuối sức và đầy bất lực vì mọi cố gắng điên cuồng chẳng mang lại kết quả gì, đứng né sang bên chùng người xuống thở hồng hộc, người ta thấy đối thủ của nó quay lưng lại quỳ một gối xuống nền cát, và trong tư thế ấy anh ta vươn thân hình mảnh mai nhỏ bé một cách đáng sợ, đưa hai cánh tay lên cao giữ tấm vải đỏ căng rộng phía sau mái đầu cúi gục. Thật quá liều lĩnh, nhưng anh ta có vẻ tự tin tuyệt đối trước sự mù quáng ngu độn của vị sứ giả âm ti mang cặp sừng nhọn hoắt. Một lần khác lúc đang chạy trước con bò tót, anh ta vấp chân suýt ngã phải chống một tay xuống đất, nhưng tay kia đã nhanh nhẹn phất tấm vải đỏ nhử con quái vật rẽ sang bên, nhờ thế anh ta thoát chết và kịp đứng dậy để trong nháy mắt lẹ làng nhảy ra sau lưng nó. Anh ta nhận
401 được sự cổ vũ nồng nhiệt, nhưng không bao giờ cảm ơn khán giả, vì rõ ràng anh ta coi những tràng vỗ tay ấy dành cho cả con bò, mà đối với nó, ngưỡng mộ hay hàm ơn đều vô nghĩa. Tôi đã gần như sợ rằng anh ta có thể thiếu nhạy cảm mà chiều lòng khán giả, thế thì khác nào giở trò phá rối làm mất sự trang nghiêm long trọng của một buổi lễ giết súc vật tế thần ngoài đồng cỏ. Song mặt khác chính sự vui nhộn đã mang lại nét đặc thù dân gian cho cái nghi lễ tôn sùng đổ máu này. Cuối cuộc đấu Ribeiro chạy lại chỗ thanh gươm trần nãy giờ bị bỏ lăn lóc trên mặt đất, đứng lại đó, căng tấm vải đỏ ra trước mặt trong động tác mời mọc quen thuộc, một đầu gối hơi khuỵu xuống, ánh mắt nghiêm trang không rời con thú dữ với món vũ khí chết người cắm trên trán. Một lần nữa nó lại nặng nề lao về phía anh ta, bước chân đã hơi loạng choạng. Anh ta để nó phi lại thật gần, rất gần, tới sát bên mình rồi trong khoảnh khắc quyết định nhất mới nhặt lưỡi kiếm trên mặt đất và nhanh như chớp, thọc thanh sắt mỏng sáng loáng ngập đến gần phân nửa vào gáy con vật. Nó chựng lại, đổ vật xuống, trong một thoáng xoáy mũi sừng nhọn xuống nền đất như nhát đâm dành cho tấm vải đỏ, lăn kềnh sang bên, và cặp mắt trợn trừng của nó mờ đi. Đó quả thực là hình thức sát sinh thanh lịch nhất. Tôi vẫn còn như nhìn thấy trước mắt hình ảnh Ribeiro, tấm khăn đỏ kẹp dưới nách, nhón gót nhẹ nhàng như thể không muốn làm kinh động, bước tránh sang bên sau khi nhìn kỹ lần nữa xem con vật bị đâm gục đã thật sự hết cử động chưa. Từ trước đó, ngay trong màn cuối ngắn gọn của cuộc đấu sinh tử, tất cả công chúng trên khán đài đã đứng hết lên muôn người như một, đưa cao tay chào nhân vật chính của trò giải trí chết người, sau một lần duy nhất quay đầu chạy trốn đã xử sự một cách rất xứng đáng. Tràng vỗ tay của họ còn kéo dài mãi cho đến khi nó được đặt lên cỗ xe la kéo trang trí sặc sỡ và đưa ra ngoài. Ribeiro đi bộ bên cạnh cỗ xe như thể hộ tống nó về nơi yên nghỉ cuối cùng. Anh ta không quay trở lại nữa. Sau này tôi gặp lại anh ta, đúng là anh ta, nhưng dưới một cái tên khác, trong một vai trò khác, một