phần vì ông ta không hơi đâu hạ cố hỏi han khách đi tàu. Ông ta chỉ quan tâm đến một điều duy nhất, đó là sự hợp lệ của tấm vé của tôi, một con rối hành khách vô danh, chứ còn sau khi thời hạn ghi trên vé đã hết và cuống vé đã bị thu hồi thì tôi đi đâu, làm gì ông ta cũng mặc xác. Có điều gì lạ lẫm và thiếu tự nhiên trong sự tiếp xúc này, nhưng người ta vẫn ngấm ngầm chấp nhận nó, bởi phá lệ là một việc bất thường, thậm chí có thể bảo là đi quá xa, vì chỉ cần một cử chỉ hơi lệch ra khỏi chuẩn mực ấy cũng đã đủ gây cảm giác sượng sùng khó xử cho cả đôi bên. Quả thực lúc chập tối một viên công chức hỏa xa, ngọn đèn bão treo toòng teng nơi thắt lưng, đã trả lại cho tôi tấm vé với một cái nhìn dài hơn thông lệ và một nụ cười chắc hẳn dành cho gương mặt trẻ trung của tôi. “Anh đi Paris?” ông ta hỏi, mặc dù cái đích chuyến đi của tôi được ghi rõ rành rành trên vé. “Dạ đúng thế, thưa ông thanh tra”, tôi nhanh nhảu gật đầu. “Tôi đi đến đó.” “Anh đến đó làm gì?” ông ta hỏi thêm câu nữa. “Ông biết không”, tôi trả lời, “tôi được giới thiệu đến đó làm việc trong ngành khách sạn.” “Chà chà!” ông ta bảo. “Chúc anh nhiều may mắn!” “Cũng xin chúc ông nhiều may mắn, ông chánh thanh tra”, tôi đáp lại. “Và xin gửi lời chào bà nhà cùng các cháu!” “Ơ, cám ơn - úi chà!” ông ta cười bối rối, rõ ràng không biết nói gì thêm, và hấp tấp quay đi, bước chập choạng vấp một cái mặc dù dưới đất chẳng có chướng ngại vật nào. Một chút tình người ấm áp cũng đủ làm ông ta mất thăng bằng đến thế... Cả khi đến biên giới, lúc tất cả hành khách phải xuống tàu mang hành lý vào trình báo thuế quan cửa khẩu hay còn gọi là nhà đoan*, tôi vẫn rất cao hứng, lòng bay bổng với một lương tâm trong sạch vì thực tình trong cái vali tí xíu của tôi chẳng có gì cần phải che giấu con mắt nhà chức trách; và thời gian chờ đợi
124 dài dằng dặc (dĩ nhiên các quan chức thuế vụ phải ưu tiên tiếp hành khách hạng sang trước để rồi sau đó càng cảm thấy có trách nhiệm lục tung hành lý của đám dân đen một cách kỹ lưỡng hơn) cũng không làm vẩn đục nổi tâm trạng vui vẻ của tôi. Thế nên khi đến lượt phải giở của nả ra cho họ kiểm tra, tôi lập tức bắt chuyện với người đàn ông đứng sau quầy, một nhân viên sở thuế, bộ tịch mẫn cán như thể muốn rũ tung từng chiếc áo sơ mi và lộn trái từng chiếc tất của tôi ra xem trong đó có chứa đồ quốc cấm không, với dụng ý trước hết lấy cảm tình của ông ta và sau nữa đánh lạc hướng để ông ta đừng quá tỉ mỉ trong khi làm nhiệm vụ. Người Pháp rất thích nói chuyện và trọng ngôn ngữ - một điều hoàn toàn đúng! Chẳng phải ngôn ngữ là thứ phân biệt con người với loài vật đó sao, và người ta không phải là không có lý khi cho rằng con người càng nói giỏi thì càng khác xa súc vật - nhưng mà phải là nói giỏi tiếng Pháp, vì dân tộc tự tôn này chỉ coi tiếng nói của mình là tiếng người. Tôi hình dung ra những bộ lạc yêu đời thời cổ Hy Lạp, bộ lạc nào cũng coi thổ ngữ của mình là tiếng nói chung nhất của loài người, còn những ngôn ngữ khác chẳng qua chỉ là những tiếng gầm gừ man rợ mà thôi - một quan điểm được