Le Bao N�oc@ 233 cio tqng da truy t6. Sau qua trinh nghj an, H<)i d6ng xet XU' da tuyen mac an n'.t hinh danh cho hai dc)i tu'(Jng. D6 la t6m tJt di�n bien CL!a Vl,l an c�u sinh vien ch9y Grab bi hai ten cuop sat h9i da man gay xf>n xao du lu�n vao thang 9 nam 2019. Trong Vl,l an nay c6 mot die'm d�c bi�t dang chu y, d6 la S\f mau thu�n trong tam ly cua n9n nhan: Truoc khi cha Giap va Truong, anh S. da su d1,mg di�n tho9i di dong de len chvp anh hai doi hrQTig roi gui cho nguoi than d�n r�ng "neu khong ve thi hay bao c6ng an". Hanh dong nay cua n9n nhan da cho thay ro tam ly nghi ng9i, cam thay bat an va nguy hiem khi cha hai doi hrQTig tren. T9i sao ngay tu daun;;m nhan da cam thay khong an toan, nghi ngo, lo ling nhung v�n nh�n cha khach? Theo nghien CU'U trong linh V\fC N 9n nhan h9c, S\f mau thu�n nay duqc gQi la "tam ly cuu non". Mot trong nhfrng khuon m�u noi b�t cua cuu la ngoan ngoan, nghe loi, tot d�p va ngay tho. Tam ly cuu non thuong xuat hi�n a nhfrng nguoi tre tuoi, thieu kien thuc xa hoi va ky nang XU' ly tlnh huong. Vi ban chat tot b1,mg va luon duqc giao d1,1c huong thi�n, nen h9 luon muon nghi tot cho nguoi khac, ch9n each tin ruang thay vi canh giac. Nhfrng nguoi c6 tam ly cuu non ngay tho deu c6 kha nang nh�n thuc tot. Trong cac tlnh huong kha nghi, h9 da phan nao luong truoc kha nang doi phuong la ke khong dang tin, ac y, cam nh�n duqc tlnh huong nay se d�n den
234 {I} 1Ahon9 pha1 SOI nhun9 e,0n9 aun9 laC,L!lJ nhieu nguy hiem. Nhung tv ban than ho l9i g9t di n6i SQ', tv nhu "Khong sao dau, ch�c minh lo l�ng qua thoi, lam gi den n6i nghiem trQng the" va tham mong ket thuc se c6 h�u de' c6 the tho phao "Minh lo l�ng va van roi". HQ c6 chut thv d9ng, de CUQC song day dua va d6n nh�n ket qua do doi phuang quyet dinh. HQ con mang net tinh each ca ne, khong dam tu choi nguai khac va thuang cam thay dn rut neu khong nh�n lai giup da ai d6. Trong m9t Vl,]. an noi tieng tc;1.i Hoa Ky, nc;1.n nhan ciing da xuat hi�n nhung linh cam bat an: Colleen Stan - m()t sinh vicn hai muoi tuoi - quy�t djnh rdi nha & thanh ph6 Eugene t&i California de chuc mvng sinh nh�t m(>t ngudi b<;tn than. Quang dudng dai hon 600km, nhung co gai tre khong c6 o to rieng, cung khong c6 tif:n de di xe bus nen co quy�t djnh xin di nhd xe de d�n du<_jc California. Bi kjch cua Colleen Stan bat d.iu vao ngay 19 thang 5 nam 1977 khi co dvng viy xe de kjp d�n sinh nh�t b<;tn. Luc du<_jc m(:,t djp v<_j ch{mg tip vao 1€: cho di nhd, co cam th:ly minh th�t may min. Tuy nhien, sau d6 Colleen l<;ti cam th:ly lo lang b&i th:ly ngudi ch{mg lien tt_1c nhin ch;1.m chim vao co qua guong chi�u h�u. Khi chi�c xe dvng l<;ti t<;ti m(>t tr<;tm xang de n<;tp nhien Heu, Colleen da tranh thu di vao nha ve sinh va b6ng cam th:ly c6 m(>t giong n6i vang len trong d.iu: "Hay ch<;ty di, nhay qua o'.ta s6 va dvng bao gia nhin l<;ti."
Le 5ao Ngoe,@255 Nhung sau d6, co tlf tr.in an ban than, nghi rang minh th�t ngd ngin, b6 qua nhftng cam giac bAt an va quay trd l<;ti xe. Chi�c xe ti�p t1,1c kh&i hanh. Di dtf<_ic m(>t luc, tdi m<)t noi v.lng ve ma Colleen kh{mg hif'.t la {1 dau, chif'.c xe ch<;ty ch�m ch�m r6i dc)t ngc)t du'ng l�i. Trong khi co gai tre con chua hieu chuyen gi dang xay ra thic.ta bt nguc'1i dan ong kh6ng ch�, tr6i ch�t tay, bit m.lt va diu co bt nhet trong m<)t chi�c h<)p go each am. Sau d6, Colleen da bt doi v<;j ch6ng d<)c ac iy bit lam no 1e, giam dm trong m<)t chi�c ruong ch�t h�p dudi gim giuc'1ng, bt tra tin va cuang bvc su6t bay nam! V 6i cac Vl,l lua dao chiem do<;1t tai san, co nhfrng nguai tr6 thanh n<;1n nhan chi vi suy nghi chu quan: "Khong sao, chic he;> khong lua minh dau!" CJ Vi�t Nam, co nhieu v1,1 cho nguai quen muQTI giay ta ca nhan ho�c s6 d6. Khi giao cac giay ta d�c bi�t nay, trong dau ai cung loe len suy nghi "MuQTI giay ta quan tr<;>ng khong phai la chuy�n chai, lo doi phuang dem di cam co ho�c vay n9 thi sao?" The nhung vi niem tin, cac n<;1n nhan v�n g<;1t di nhfrng nghi nga, de' roi den m9t ngay phat hi�n ra doi phuang SU' dt,mg giay ta cua minh de the chap, vay mu9n nhfrng khoan tien rat 16n. "Khong sao dau", den luc nh�n ra co sao thi nhieu khi da qua mu9n. Nhfrng cai b�y do nguai xau giang ra cfeu tac dong t6i m9t "b�y tam ly'' co s�n trong m6i chung ta, do la cau h6i "Neu he;> th�t S1,1' la nguai tot thi sao?"
236@ �hong pha1 s61 nhvng e,Ong dung la e,w Neu ho th�t sv la nguoi tot, minh b6 m�c thi toi nghi�p 1�m. Neu ho thvc sv la khach tot, minh khong nh�n lam thi phi ph<;1.m. Neu nhu day thvc sv la loi de nght tot, minh b6 qua thi mat co hoi. Neu ho thvc sv la nguoi tot, minh nghi ngo la oan cho ho roi, nhu the minh la ke xau tinh. Co nhtmg khi, cac dfrc tinh tot dt;'p cua con nguoi 1<;1.i chinh la ho sau chem vui ban than. Cht'.mg ta luon duQ'c d<;1.y r�ng hay yeu thuong va tot bvng v6i moi nguoi xung quanh, co niem tin la tot d�p, da nghi la tinh xau. Loi tu duy nay VO tinh khien nhung nguoi ngay tho Iva chon sai khi doi m�t v6i nhung tinh huong nguy cap - ho chon tin thay vi nghi, . chon nh�n loi thay vi tu choi, b6i day la hanh vi dUQ'C g�n mac "tot" ma ho luon dUQ'C d<;1.y. Khi da Iva chon tin tu6ng, con nguoi co XU huang bao v� quyet dtnh cua minh b�ng each tv nhu "Khong sao dau" de at di ban nang va linh cam nguy hie'm. Tuy cam thay co nhieu dieu kha nghi, nhung ho 1<;1.i barn lay hy vong la minh phan doan sai. Th�m chi, den nhung phut cuoi, ho v�n tin r�ng 6 hien g�p lanh, neu minh tot bvng thi doi phuong se khong no ra tay lam h<;1.i.
"L Le Bao N90G ggg 237 Khong chi trong cac Vl,l an, CUQC song thuimg ngay cua chung ta cung ton t9i nhung "dru non ngay tho". Luon c6 nhieu ke muon l9i dvng long tot cua b,:tn va d5 nhieu Ian, b,;m quyet dinh tin tu6ng hQ roi nh�n l�i Sl)' that Vt.mg. D6 c6 the la m<)t nguoi quen tim den vay tien roi tim each quit n9. D6 c6 the' la m<)t nguoi b,:tn mu9n do roi co tinh im di khong tra. D6 c6 the' la nhung nguoi nho b,:tn giup do khi g�p kh6 khan, nhung l,:ti tro m�t dam sau lung b,:tn khi da nh�n du l9i ich. D6 cung c6 the la nhung ke biet du9c sv tot bvng, hao ph6ng cua b,:tn nen luon tim each xin x6, Vl) l9i. HQ chi coi b,:tn nhu m<)t cai m6 de' khai thac l9i ich bat t�n, ngu9c l,:ti, b,:tn chiing bao gio nh�n du9c dieu gi c6 ich tu h9. Tru6c yeu cau cua nhfrng nguoi nay, b,:tn thuong tl,l' nhu "Khong sao, neu nhu h9 lua minh thi minh chi mat m<)t chut tai san, nhung l,:ti biet long d,:t m<)t nguoi", "Lan tru6c h9 khong tra, Ian nay minh cho mu9n them roi doi h9 tra m<)t the. Neu khong tra thi minh khong chai v6i h9 nfra". Nhung d6 cung chinh la dieu ma doi phuang muon b,:tn nghi:
2.3B@illh6ng phai JOi nhung e,Ong dung laC,lJU "Dung tiec cua, mat thi thoi, hay giao l9i ich d6 cho toi. Thu toi can la l9i ich toi dang nh�m den chu khong phai la moi quan h� voi b9n, khi d9t du9c mvc dich roi thi toi ciing ch�ng muon 6 ben b9n nfra dau." Ket qua la sau m6i Ian bi nguai ta khai thac, long tin cua b9n l9i bi mat di mot it. B9n chiu thi�t ca ve v�t chat l�n tinh than, chua ke' nhfrng h�u qua de roi c6 the' xuat hi�n phia sau. C6 cau: "Neu b9n giong mot trai hong chin nhiin t:ren cay, thi bat ky ai di ngang qua cung muon ch9i cho b9n vai vien da. Neu b9n bie"u hi�n giong m◊t ke de bi lam h9i, nguai xau nhat dinh se khong b6 qua cho b9n." Do d6, b9n khong can phai l9c 16i nhu s6i, nhung hay thoat kh6i tam ly cua cll'll non ngay tho. Long tin cua b9n la thu rat quy gia, xin dung phung phi. Va nho nhe, khi tn.rc giac canh bao nguy hiem, hay tin 6 n6!
Tranhlu$n Toi c6 theo doi Facebook ca nhan cua m9t Tien si la Vi�n tru6ng cua m9t vi�n nghien CU'U khoa h9c. Ba ay rat noi tieng trong nganh, thuang xuyen dong g6p y kien v6i vai tro chuyen gia. Tren tai khoan trang ca nhan, thinh thoang ba chia se m9t so g6c nhin xa h9i h9c thu hut nhieu lm1t like va share. Thuang thi se c6 m9t so nguoi ngoai nganh xuat hi�n hoi v�n v�o ho�c che bai, gay han, th�m chi xuc ph<;1m. Ba ay chi l�ng le xoa cac binh lu�n d6 di. Ngay n9, ba dang m9t status v6i n9i dung: "Minh chi la m9t ba gia thich cham s6c cac chau va nau an, cham lo vuan tuqc, nuoi ch6 nuoi meo. Gia roi, chi muon an yen tv t<;1i. Hom nay tranh thu c6 chau n9i den chai, minh nho chau chinh cho trang cua minh chi c6 b<;1n be m6i binh lu�n duqc. Tu nay khong con phai nghe tranh cai tu nguoi 1<;1, hy v9ng cac b<;1n trong Facebook cua minh cung ton tr9ng nhe. Minh gia roi, khong tranh lu�n v6i ai dau." Trong so cac b<;1n tren Facebook cua toi cung c6 m9t nguoi anh la Tien si, da h9c va nghien mu t<;1i vi�n nghien mu cua
2 40 {I? �honq pha; r61 nhunq e,Onq aunq la e,w mr6c ngoai, rung la giang vien cua mot trm'mg d.;i.i h9c. Anh da c6 nhieu nam h9c hanh va nghien cuut.;i.i Singapore, My, Nh�t v6i thanh tich rat xuat s�c. La mot nguai tre, anh thuang dang tai cac bai viet khoa h9c va g6c nhin xa hoi cua minh tren Facebook. Neu bai viet h9p y du lu�n thi khong sao, nhung mot khi da trai chieu du lu�n thi anh hung chiu can bao tan cong cua cong dong m.;i.ng. Trang hau het nhung d9t tan cong, khi b.;i.n be cam thay buc xuc thay cho anh, thi anh l.;i.i thuang ch9n each im l�ng khong tranh lu�n, du kien thuc cua minh ch�c ch�n hon dut tat ca nhung nguai dang co vui d�p anh. Mot c�u bc;in khac cua toi la thay d.;i.y tranh bi�n, v6i mot lu9ng kha kha thanh tich va giai thu6ng ve tranh bi�n t.;i.i Vi�t Nam. Le duang nhien, mot nguai dam me tranh bi�n va lam vi�c trong nganh lu�t se C\fC ky thich tranh lu�n. The nhung nhieu Ian toi thay c�u ta dot ngot ngll'l1g ngang khi tranh lu�n voi ai d6, ho�c c�u ta se tra lai theo kie'u ch9c tuc doi phuang. Ho�c chi lu�t SU la tien boi ma toi rat kinh tr9ng ciing v�y. Chi ay tu van luu loat, bao v� than chu hung hon bao nhieu thi trong nhieu tinh huong tranh lu�n tren m.;i.ng ciing nhu ngoai dai, chi ay l.;i.i the hi�n ve c9t nha bay nhieu. C6 nhung khi, doi phuang hung ho tan cong bing du thu lai le khich bac va v�n v�o, con chi ay chi than nhien dap: "O", "Toi lam v�y vi toi thich the", "Toi khong c6 nghia vt,1 phai giai thich nhe".
Le Bao N9oc@ 241 Toi da rat ng.;i.c nhien. Nhung nguoi nay cfeu thvc sv gi6i va c6 von kien thuc sau rc;mg, neu hQ tranh lu�n thi khong the nao thua kem doi phuong. The nhung t.;i.i sao hQ 1.;i.i tranh ne? Phai chang hQ SQ' xung d9t? Dem th�c m5c cua minh h6i nguoi cht lu�t SU', toi du9c giai thich: "Vi khong phai CUQC tranh lu�n nao ciing dang gia. C6 nhung ngui_yi trao doi de' nang cao kien thuc, ciing c6 nhung ke bien tranh lu�n thanh CUQC cai nhau cho su6ng mi�ng. Sa da vao tiep chuy�n lo.;i.i thu hai chi ton thoi gian." Th�t v�y, c6 nhung nguoi tham gia tranh lu�n khong phai de' trao doi thong tin ma la de chien th�ng b1ng mQi gia! Neu duoi ly, hQ se cai dm, tranh lu�n theo niem tin, ng\ly bi�n, th�m chi la tan cong ca nhan va an v.;i.. HQ tranh gianh th�ng thua den cung, CU' nhu the' vi�c thuyet phl).C nguoi khac dong y v6i minh la dieu quan trQng nhat tren CUQC doi. C6 ba kieu nguoi chinh trong nh6m nguoi "tranh lu�n chi de' th�ng": Dau tien la kieu nguoi thieu tv tin. N6i SQ' ban than thua kem se thuc day hQ tranh cai v6i doi phuong den cung, nh1m tang cam giac m.;i.nh me cua ban than. Thu hai la kieu nguoi t\! cao tv d.;i.i, bao thu, kieung.;i.o. HQ tranh cai v6i nguoi khac de the hi�n tam quan trQng cua ban than va phai cai den th�ng thi thoi, vi hQ khong the chap nh�n that b.;i.i.
2 4 2 @ �hong pha1 s61 nhung c.Ong dung lac.uu Thu ba la kie'u nguoi d� bi cam xuc chu quan chi phoi. Hoh.'.rc gi�n, dng th�ng, kich d(mg ... nen can cai thing de'binh on cam xuc ca nhan. Kieu nguoi nay khong the' tranh lu�n m9t each sang suot va ro rang, thuang hay dung phuang phap thao tung cam xuc va tan cong vao khia qnh dc;i.o due cua nguoi khac de gianh chien thing. Tren thvc te, cac CUQC tranh lu�n thuang xoay quanh y nghia chinh: "Toi muon chung minh r1ng y kien cua minh la tot ho�c dung." Dong thoi, con nguoi thuang sa vao m9t logic sai lam: Neu toi dung thi tuc la bc;i.n sai. Van de la b9 nao cua cht'.mg ta lubn hop ly h6a cac suy nghi va quyet dinh cua ban than, nen v6i tat ca nhung ca nhan tham gia tranh lu�n thi toan b9 suy nghi cua ho deu dung din va h9p ly. M9t CUQC tranh lu�n c6 y nghia la khi cac ben tham gia deu ling nghe va ton trong y kien cua doi phuang, cung nhau thao lu�n de di den ket qua, chu khong phai la phu nh�n va tan cong l�n nhau de' chung minh dung sai, phan dinh thing thua m9t each mu quang. M6i nguoi deu c6 the gi6i quan va h� thong gia tri cua rieng minh. Chung ta song trong the gi6i rieng, nhin CUQC song 6 g6c nhin thu nhat va c6 nhung trai nghi�m song khac nhau. Nhfrng nguoi khong hieu du9c van de nay nghi r1ng the gi6i chi c6 dung ho�c sai, den ho�c tring, neu ai d6 khong dong y v6i suy nghi cua minh thih.'.rc la doi phuang dang chong lc;i.i minh.