phần vào công việc giáo dục hòa bình và thực tập hòa giải trong phạm vi gia đình, cọng đồng, quốc gia và quốc tế. Con nguyện không giết hại sinh mạng, không tán thành sự chém giết, và thường xuyên quán chiếu với tăng thân con để tìm ra những biện pháp hữu hiệu nhằm bảo vệ sinh mạng, ngăn chận chiến tranh và xây dựng hòa bình. Sát nhân là một tội ác mà tất cả mọi đạo luật của tất cả mọi quốc gia cấm đoán. Giới bất sát của đạo Bụt bao trùm cả mọi loài chúng sanh
41 | Chương Hai: Giới Tướng trong đó có con người. Không ai có thể hành trì giới bất sát một cách tuyệt đối: uống một cốc nước hay bước một bước chân đều có thể làm tổn hại đến các sinh mạng nhỏ bé. Tuy nhiên, thể tính của giới này là ý nguyện tôn trọng và bảo vệ sự sống, và sự hành trì của giới này là đem hết cả khả năng mình để bảo vệ sự sống tới mức tối đa mà mình có thể làm được. Giới này có liên hệ mật thiết tới nguyên tắc chính mệnh của giới thứ mười một. Sinh kế của ta và sự tiêu thụ hàng ngày của ta có liên hệ tới sinh mạng của những con người và những sinh vật khác. Nguyên do của chiến tranh có thể là cuồng tín và cố chấp vào một chủ nghĩa; nguyên do của chiến tranh có thể là sự nghèo đói và bất công; nguyên do của chiến tranh có thể là sự tranh dành ảnh hưởng chính trị và quyền lợi kinh tế; nguyên do của chiến tranh có thể là sự khai thác bóc lột của những xã hội tiêu thụ dư dã đối với những xã hội yếu kém về kỹ thuật và tổ chức. Thường thường chúng ta chỉ biết chống đối chiến tranh mà ít biết ngăn chận chiến tranh. Ngăn chận chiến tranh tức là xây dựng hòa bình: đó là tìm cách công phá trong đời sống hàng ngày những cố chấp và cuồng tín, những tham vọng chính trị và kinh tế, những chủ tâm khai thác và bóc lột. Nếu những vấn đề lớn như thế mà không được quốc dân làm áp lực, đưa ra thảo luận và biểu quyết trong các quốc hội thì làm sao ta có thể ngăn chận được chiến tranh? Nhận thức và sự hành trì về giới bất sát trong đời sống hàng ngày của từng cá nhân là khởi điểm để tạo ra được dư luận của quốc dân về vấn đề chiến tranh và hòa bình. Nếp sống quên lãng và sự im lặng của ta với các vấn đề liên hệ tới hòa bình đã khiến cho ta trở nên đồng lõa không nhiều thì ít với cơ cấu của chiến tranh. Ta biết rằng số lượng ngũ cốc mà các nước Tây phương sử dụng để làm ra miếng thịt và ly rượu là những số lượng khổng lồ. Giáo sư François Perroux, Giám Đốc Viện Toán Học và Kinh Tế Học tại Pháp có cho biết rằng các nước Tây phương chỉ cần giảm bớt 50% sự tiêu thụ rượu và thịt thì đã có thể thay đổi cục diện của thế giới: ngũ cốc đó sẽ được sử dụng để giải quyết nạn đói và nạn thiếu dinh dưỡng tại các nước chậm tiến ở Á Phi và châu Mỹ La-Tinh. Tai nạn xe cộ và những bệnh
42 | Chương Hai: Giới Tướng thuộc tim và mạch máu ở Tây phương cũng sẽ vì vậy mà giảm bớt. Đó là một trong những cách thực hành trì giới bất sát của thời đại chúng ta. Ngân sách quốc phòng của các nước Tây phương là những ngân sách khổng lồ, dư dã để giúp các nước chậm tiến đối phó với đói kém, bệnh tật và nạn thất học. Những bản thống kê còn đó, ai cũng có thể tìm đọc. Trong đời sống bận rộn hàng ngày, chúng ta có đủ thì giờ và tâm lực để quán chiếu sâu sắc về giới bất sát hay không? Mấy ai trong chúng ta có thể nói rằng mình đang hành trì giới bất sát với tất cả khả năng mình? Giới thứ mười ba: Chí nguyện lợi tha Ý thức được sự khổ đau do lường gạt, trộm cướp và bất công xã hội gây ra, con xin học theo hạnh đại từ để đem niềm vui sống và an lạc cho mọi người và mọi loài, để chia xẻ thì giờ, năng lực và tài vật của con với những kẻ đang thật sự thiếu thốn. Con nguyện không lấy làm tư hữu bất cứ một của cải nào không phải do mình tạo ra. Con nguyện tôn trọng quyền tư hữu của kẻ khác, nhưng cũng nguyện ngăn ngừa kẻ khác không cho họ tích trữ và làm giàu một cách bất lương trên sự đau khổ của con người và của muôn loại. Giới mười ba lưu ý ta tới những bất công xã hội và khuyến khích ta hành động trong phương hướng xây dựng một xã hội công bình hơn. Giới này cũng có liên hệ mật thiết với giới thứ tư (ý thức về khổ đế), giới thứ năm (tri túc), giới thứ mười một (chính mệnh) và giới thứ mười hai (bất sát). Để hiểu được chiều sâu của giới thể, ta phải chiêm nghiệm lại về nội dung của bốn giới này. Tìm ra những phương pháp ngăn ngừa những kẻ tích trữ và làm giàu bất lương, đó là phận sự của những nhà luật pháp, những nhà chính trị và những nhà làm cách mạng xã hội! Tuy nhiên mỗi người trong chúng ta đều có thể quán chiếu và hành động để góp một phần trong chiều hướng xây dựng này. Gần gũi những kẻ bị áp bức và thua thiệt để giúp họ tổ chức lại những phương tiện sinh sống và những biện
43 | Chương Hai: Giới Tướng pháp tự vệ đối với kẻ bóc lột và áp bức. Việc đó tất cả chúng ta ai cũng có thể thực hiện được không nhiều thì ít. Giả dụ như chúng ta muốn giúp những người đang sống đau khổ dưới một chế độ độc tài; chúng ta biết rằng đưa quân đội tới để lật đổ chính quyền sẽ gây ra chết chóc cho những người vô tội. Nhờ quán chiếu sâu sắc và với tâm từ, chúng ta nhận ra được rằng thời gian tốt nhất để ta có thể giúp những người đau khổ này là giai đoạn trước khi dân tộc họ bị rơi vào bàn tay của kẻ độc tài: giúp cho giới trẻ của quốc gia đó có cơ hội học hỏi về cách thức điều hành chính phủ theo đường lối dân chủ là một đầu tư tốt đẹp nhất cho hòa bình trong tương lai. Còn nếu như chúng ta đợi đến khi tình thế trở nên cùng cực, có thể là đã muộn. Thực tập cùng với chính trị gia, binh sĩ, thương gia, nghệ sĩ, nhà giáo dục, luật sư và người làm ra luật pháp, chúng ta có thể tìm thấy đường hướng tốt đẹp nhất để thể hiện lòng từ bi và hiểu biết. Có tâm quảng đại chưa đủ, chúng ta cần thực tập sống theo chí nguyện lợi tha và điều này cần có thời gian. Chúng ta muốn giúp người khác được an lạc nhưng chúng ta bị kẹt vào những vấn đề của đời sống hàng ngày của chúng ta. Đôi khi một viên thuốc, một ít thực phẩm có thể cứu được mạng sống của một người bệnh hay một đứa trẻ ở xứ nghèo đói. Nhưng chúng ta có thể nghĩ rằng chúng ta không có thì giờ để giúp họ. Một bữa ăn trưa và tối cho một đứa trẻ ở các xứ nghèo chỉ tốn 20 xu, có biết bao nhiêu điều giản dị như thế mà chúng ta có thể làm để giúp người khác, nhưng sở dĩ chúng ta không làm gì hết đó cũng chỉ vì chúng ta không tự giải thoát được mình ra khỏi nếp sống quá bận rộn. Đại nguyện của bồ tát rộng như biển cả, ai trong chúng ta cũng có thể phát nguyện ngồi vào chiếc thuyền cứu độ. Giới thứ mười bốn: Bảo hộ thân tâm (Dành cho Tiếp Hiện Tại Gia) Ý thức được rằng sự tìm tới và phối hợp giữa hai cơ thể do sự thúc đẩy của dục tình không những đã không thể giải tỏa được nỗi cô đơn của con người mà còn tạo thêm nhiều khổ đau, chua cay và xa cách,
44 | Chương Hai: Giới Tướng con nguyện không ăn nằm vói những người không phải là vợ hay chồng của con. Con ý thức được rằng hành động tà dâm sẽ gây ra khổ đau cho kẻ khác và cho chính con trong hiện tại và trong tương lai. Con biết muốn bảo vệ hạnh phúc của mình và của kẻ khác thì phải biết tôn trọng những điều mà mình và kẻ khác đã cam kết. Con nguyện sẽ làm mọi cách có thể để bảo vệ trẻ em, không cho nạn tà dâm tiếp tục gây nên sự đổ vỡ của các gia đình và của đời sống đôi lứa. Con nguyện bảo trọng thân thể con, xem thân thể mình là đền thờ của tâm linh, là chiếc thuyền vượt biển, và thường xuyên học hỏi bảo tồn tinh, khí và thần để có đủ năng lực hành đạo. Con ý thức được trọn vẹn trách nhiệm của con về sự cho ra đời những sinh mạng mới và thường xuyên quán chiếu về môi trường sinh hoạt trong tương lai của những sinh mạng này. (Tiếp Hiện xuất gia) Ý thức được rằng lý tưởng xuất gia chỉ có thể thực hiện được với sự cắt bỏ hoàn toàn những ràng buộc đối với ái dục, con nguyện giữ mình thật tinh khiết, tự bảo vệ nếp sống phạm hạnh của con và hết lòng bảo vệ tiết hạnh của kẻ khác. Con biết cô đơn và khổ đau không thể nào được giải tỏa bằng dục tình mà chỉ có thể được chuyển hóa bằng sự thực tập hiểu biết và thương yêu đích thực. Con biết hành động dâm dục sẽ làm tan vỡ cuộc đời xuất gia của con, làm hại đến cuộc đời của kẻ khác và không cho con thực hiện được lý tưởng cứu độ chúng sanh của mình. Con nguyện không ép uổng thân thể con, không đối xử với thân thể con một cách bạo động và khinh xuất, không xem thân thể chỉ như là một dụng cụ. Con nguyện bảo trọng thân thể con, xem thân thể mình là đền thờ của tâm linh, là chiếc thuyền vượt biển, và thường xuyên học hỏi bảo tồn tinh, khí và thần để có đủ năng lực hành đạo. Trong xã hội đã có nhiều cặp vợ chồng, con cái và gia đình đau khổ vì những hành động tà dâm. Thực tập giới thứ mười bốn giúp cho ta tránh được đau khổ, tránh được sự gây ra thương tích; gia đình, xã hội và cọng đồng nhờ vậy cũng được vững chãi. Thực tập giới này sẽ
45 | Chương Hai: Giới Tướng chữa lành được những vết thương trong ta và ngoài xã hội. Đó cũng gọi là sống có chánh niệm. Đạo Bụt thấy con người là một hợp thể ngũ uẩn, tức là một tập hợp của sinh lý (sắc), cảm giác (thọ), tri giác (tưởng), tâm tư (hành) và nhận thức (thức). Sự phân biệt ra năm uẩn chỉ là một phương tiện chỉ bày; sự thật là năm uẩn nương tựa vào nhau mà có mặt và hiện hành, cái này có thì cái kia có, cái này không thì cái kia không. Vì vậy ta không thể chia con người ra hai phần: