phần lớn nhờ vào tác động của cuộc Cách mạng Công nghiệp. Đến năm 1820, thu nhập trên đầu người ở Mỹ đã khoảng gấp đôi Trung Quốc; đến năm 1870 là cao gấp năm lần; đến năm 1913 gấp gần mười lần; đến năm 1950 gấp gần hai mươi hai lần. Tốc độ tăng trung bình hằng năm của GDP trên đầu người ở Mỹ là 1,57% trong khoảng thời gian từ 1820 đến 1950. Con số tương ứng của Trung Quốc là -0,24%. [513] Năm 1973, thu nhập của người Trung Quốc trung bình giỏi lắm cũng chỉ bằng một phần hai mươi một người Mỹ trung bình. Nếu tính bằng đồng đô la quốc tế theo tỷ giá hối đoái, sự khác biệt còn lớn hơn nữa. Cho đến năm 2006 gần đây thôi, tỷ số giữa thu nhập đầu người của Mỹ và Trung Quốc được đo theo cách này vẫn là 22,9/1. Sai lầm gì đã xảy ra ở Trung Quốc từ thập niên 1700 đến thập niên 1970? Một hướng lập luận cho rằng Trung Quốc đã không có được hai cơ may quan trọng về kinh tế vĩ mô, những điều không thể thiếu đối với sự cất cánh trong thế kỷ 18 của khu vực phía bắc phương Tây. Thứ nhất là sự chinh phục châu Mỹ và đặc biệt là việc biến các hòn đảo của vùng biển Caribê thành các thuộc địa sản xuất đường, "những mẫu đất ma", đã làm giảm áp lực đối với hệ thống nông nghiệp của châu Âu, tránh được thiệt hại do sự suy giảm tỷ
suất lợi nhuận như kiểu Trung Quốc. Thứ hai là khoảng cách gần từ những mỏ than đến các địa điểm thích hợp phát triển công nghiệp. Thêm vào đó, sự bành trướng đế quốc, ngoài việc mang lại những nguồn nhiệt lượng rẻ hơn, gỗ rẻ hơn, len rẻ hơn và bông rẻ hơn, còn mang đến những lợi ích kinh tế không dự tính trước. Đó là việc nó đã khuyến khích phát triển các phát minh cần cho quân sự - đồng hồ, súng ống, thấu kính và các thiết bị dẫn đường - điều này hóa ra lại có tác dụng phụ rất lớn đối với sự phát triển của ngành chế tạo máy công nghiệp. [514] Chẳng cần phải nói, còn nhiều cách giải thích khác được đưa ra về sự phân chia lớn giữa phương Đông và phương Tây: sự khác biệt về địa hình, về nguồn tài nguyên vốn có, về văn hóa, quan niệm đối với khoa học và công nghệ, thậm chí cả khác biệt về sự tiến hóa của con người. [515] Song có một giả thiết vẫn luôn đáng tin cậy là các vấn đề của Trung Quốc không chỉ liên quan đến tài nguyên, mà còn mang tính chất tài chính. Một mặt, đặc tính nhất thể của Đế quốc Trung Hoa đã ngăn sự cạnh tranh tài chính, điều được xem là động lực cho cải cách tài chính ở châu Âu thời kỳ Phục hưng và sau này. Mặt khác, việc Đế quốc Trung Hoa dễ dàng tài trợ cho thâm hụt bằng cách in tiền đã không khuyến khích xuất hiện các thị trường tài chính theo kiểu châu Âu. [516] Ngoài ra, tiền kim loại cũng dễ dàng có hơn so với ở châu Âu, bởi vì Trung Quốc có thặng dư thương mại với phương Tây. Nói tóm lại, Đế quốc Trung Hoa ít có động lực phát triển các loại thương phiếu, trái phiếu, vốn cổ đông. Khi các tổ chức tài chính hiện đại cuối cùng cũng đến Trung Quốc vào cuối thế kỷ 19, họ đến với tư cách một bộ phận của chủ nghĩa đế quốc phương Tây, và như chúng ta sẽ thấy, lúc nào cũng có thể bị đe dọa bởi những phản ứng yêu nước chống lại ảnh hưởng của nước ngoài. [517] Toàn cầu hóa, nếu chỉ có nghĩa là sự hội nhập nhanh chóng của các thị trường quốc tế về hàng hóa, sản phẩm công nghiệp, nguồn lao động và vốn, thì không phải là một hiện tượng mới mẻ. Trong ba thập niên trước năm 1914, tỷ lệ thương mại hàng hóa trên sản lượng toàn cầu đã đạt tới mức của ba mươi năm gần đây. [518] Trong một thế giới mà các biên giới ít bị kiểm soát hơn, tỷ lệ di cư quốc tế hầu như chắc chắn sẽ cao hơn trong tương quan với dân số thế giới; trên 14% người dân Mỹ vốn sinh ra ở nước ngoài năm 1910 so với chưa đến 12% trong năm 2003. [519] Mặc dù nếu xét theo con số trước thuế, tổng lượng vốn quốc tế so với GDP toàn cầu trong thập niên 1990 lớn hơn một thế kỷ trước, thì xét theo con số ròng, lượng vốn đầu tư ra nước ngoài - đặc biệt là từ các quốc gia giàu có vào các quốc gia nghèo - ở thời kỳ trước lại lớn hơn nhiều. [520] Hơn một thế kỷ trước đây, các nhà kinh doanh năng động ở châu Âu và Bắc Mỹ đã nhận ra nhiều cơ hội đầy cám dỗ ở khắp châu Á. Đến giữa thế kỷ 19, các công nghệ chủ chốt của cuộc Cách mạng Công nghiệp đã có thể được chuyển giao đến bất cứ đâu. Sự chậm trễ
trong thông tin liên lạc đã được rút ngắn mạnh mẽ nhờ việc đặt hệ thống cáp quốc tế dưới biển. Họ có trong tay số vốn dư dật, và như chúng ta sẽ thấy, các nhà đầu tư Anh không hề do dự đầu tư tiền vào những vùng đất xa xôi. Thiết bị không đắt, năng lượng sẵn có và nguồn lao động phong phú khiến cho ngành dệt may ở Trung Quốc hoặc Ấn Độ lẽ ra phải trở thành một lĩnh vực kinh doanh có lợi nhuận cực kỳ cao. [521] Vậy mà bất chấp món đầu tư trên một tỷ bảng Anh từ các quỹ phương Tây, lời hứa hẹn của toàn cầu hóa thời Victoria đã hầu như không thành hiện thực ở hầu hết châu Á, chỉ còn để lại di sản là nỗi cay đắng đối với điều mà đến tận ngày hôm nay vẫn được nhớ đến như là sự bóc lột thuộc địa. Thực vậy, các phản ứng chống lại toàn cầu hóa vào thế kỷ trước mạnh tới mức mà hai quốc gia đông dân nhất châu Á rốt cuộc đã hầu như tự tách mình ra khỏi thị trường toàn cầu từ thập niên 1950 đến thập niên 1970. Hơn thế nữa, thời đại toàn cầu hóa đầu tiên này chẳng hề có một cái kết có hậu. Ngược lại, chưa đầy 100 năm trước, vào mùa hè năm 1914, nó đã kết thúc không phải bằng một tiếng khóc thút thít, mà bằng một tiếng nổ đinh tai nhức óc, khi những kẻ hưởng lợi chính của nền kinh tế toàn cầu hóa đã lao vào một cuộc chiến tranh có mức độ tàn phá lớn nhất mà thế giới từng được chứng kiến. Chúng ta nghĩ rằng mình biết vì sao nguồn vốn quốc tế đã thất bại trong việc tạo ra tăng trưởng tự túc bền vững ở châu Á trước năm 1914. Song liệu còn có thêm mối liên quan nào đó giữa các tác động của hội nhập kinh tế toàn cầu với sự bùng nổ Thế chiến thứ nhất? Điều mới đây được nêu ra là cuộc chiến tranh ấy cần phải được hiểu như một dạng phản ứng chống lại toàn cầu hóa, được mở đầu bằng việc nâng thuế quan nhập khẩu và hạn chế nhập cư trong thập niên ngay trước 1914, và được hoan nghênh nồng nhiệt nhất bởi giới chủ ruộng đất châu Âu, những người có vị trí bị suy yếu dần trong suốt nhiều thập niên do sự sụt giảm giá nông sản và sự di cư của lao động nông nghiệp dư thừa sang Tân Thế giới. [522] Trước khi vô tâm đón nhận một thế giới đẹp đẽ, mới mẻ và được cho là "hậu Mỹ" ngày nay [523] , chúng ta cần chắc chắn rằng sẽ không có những phản ứng không dự đoán trước được tương tự kéo sập nền tảng địa chính trị của phiên bản toàn cầu hóa mới nhất. Toàn cầu hóa và trận quyết chiến cuối cùng Trước đây người ta thường nói các thị trường mới nổi là những nơi từng dễ lâm nguy [524] . Đầu tư vào các vùng đất xa xôi có thể làm cho bạn trở thành giàu có, song khi mà tình hình trở nên rắc rối, thì đó lại là con đường
nhanh nhất tiến đến sự lụi bại tài chính. Như chúng ta đã thấy trong