http://tieulun.hopto.org - Trang 1 Đoàn Kịch Tỉnh Lẻ Nguyễn Nhật Ánh 1 Ăn cơm xong, Quý (Q) ròm chưa kịp uống nước, nhỏ Diệp (D) đã cầm khuỷu tay nó giật giật: - Lẹ lên anh! - Từ từ đã! - Trễ giờ rồi! - Nhỏ Diệp nhăn nhó, vừa nói nó vừa liếc đồng hồ trên tường. Ba nói: - Chưa đâu! Tám giờ người ta mới bắt đầu lận. - Thấy chưa! - Q ròm way sang nhỏ em - Đến sớm chỉ tổ ngồi đợi chứ ích gì! Hẳn nhiên 1 đứa trẻ khác 0 thể có được sự ung dung như Q ròm. Đi xem kịch, đứa trẻ nào lại chẳng nôn nao. Mà 0 cứ là trẻ con. Người lớn cũng thế. Sắp đến giờ là chân cẳng rậm rịch, bụng dạ bứt rứt, mông đít cứ nhổm lên nhổm xuống hoài ấy chứ. cứ nhổm lên nhổm xuống hoài ấy chứ . Làm gì có cái chuyện thong thả, hờ hững thế ! Sở dĩ Quý ròm nhẩn nha làm vậy chẳng qua do nó xưa nay vốn không mề kịch . Nó chỉ thích xem xiếc và ảo thuật . Đối với nó, xiếc mới là nghệ thuật cao cấp . Những nghệ sĩ xiếc mới là những người thực hiện được những điều phi thường . Đi trên than hồng, nằm trên mũi dao, đút đầu vào miệng cọp, đu bay trong không trung, toàn những cái đáng xem . Ảo thuật còn kỳ diệu hơn nữa . Ở đây, những thuật sĩ không những tài năng mà còn bí ẩn . Họ dễ dàng biến những điều không thể thành có thể: đi xuyên qua vách, cưa người ra làm đôi rồi ráp lại, cho thân hình lơ lửng giữa khoảng không, biến đàn ông thành đàn bà, con gà thành quả bóng và mớ giấy vụn thành những con bồ câu . Thật là mầu nhiệm . Một nhà khoa học bẩm sinh như Quý ròm tất nhiên biết tỏng đó là những trò nhanh tay lẹ chân và những ảo thuật gia xét cho cùng chỉ là bậc thầy trong nghệ thuật đánh lừa giác quan của con người . Nhưng không vì vậy mà sự cảm phục của nó bị giảm sút . Nó vẫn luôn mơ ước lớn lên sẽ trở thành một nhà ảo thuật tầm cỡ như David Copperfield đó thôi . So với hai nghệ thuật trên, kịch chẳng có gì đáng xem . Kịch chẳng có gì phi thường . Trên sân khấu, người ta nói, người ta cười, người ta khóc . Thì hằng ngày nó vẫn nhìn thấy người ta khóc, người ta cười, người ta nói y như thế thôi . Thậm chí nó thấy mọi thứ còn gần hơn, rõ hơn. Mỗi khi nhỏ Diệp bù lu bù loa vì bị nó cốc đầu hay giật mất một thứ quý hiếm nào đó, nó có thể trông rõ mồn một cái lưỡi gà trong cuống họng đang mở ra hết cỡ kia. Kịch trên ti-vi, Quý ròm rất ít khi để mắt . Nó chỉ xem các chương trình xiếc, ảo thuật, khoa học, các cuộc
http://tieulun.hopto.org - Trang 2 thi đố và cuối cùng là bóng đá . Cho nên bữa nay mặc cho nhỏ Diệp mặt nhăn mày méo vì sốt ruột, nó cứ ngồi ngân nga là đúng lắm . Thậm chí, lẽ ra nó đã ở nhà . Hôm qua, mua được cuốn Tuyển tập những bài toán cổ, nó hào hứng quá, định tối nay nằm đọc . Nhưng ngặt nỗi, nhỏ Diệp cứ nằng nặc đòi đi xem kịch . Chả là hồi trưa, vừa đi học về nhỏ Diệp tình cờ trông thấy một cặp vé mời trên bàn . Vé mời của đoàn kịch Vàm Cỏ . Trong nhà tự nhiên xuất hiện vé mời xem kịch là lạ lắm . Xưa nay chưa từng có bao giờ . Nhỏ Diệp chạy vù xuống bếp : - Mẹ ơi mẹ, có người mời nhà ta đi xem kịch hở mẹ ? - Ừ - Tuyệt quá ! Nhỏ Diệp reo lên thích thú . Đang reo, chợt nhớ ra một chuyện quan trọng, nó bỗng ngừng bặt, thấp thỏm hỏi: - Vé mời có hai người thôi hở mẹ ? - Ừ Mặt nhỏ Diệp lập tức xịu xuống: - Như vậy là con không được đi rồi . Mẹ cười: - Làm gì mà xuôi xị thế . Con muốn đi xem thì nói anh Quý dẫn đi . Nhỏ Diệp ngạc nhiên: - Thế ba và mẹ không đi hở ? - Không . Tối nay ba mẹ bận công chuyện rồi . Thoắt cái, nhỏ Diệp đã lại nhảy tưng tưng: - Hay quá ! Nó vừa reo hò vừa nhảy chân sáo lên nhà trên . Vừa thấy Quý ròm ôm cặp bước vô, nhỏ Diệp hí hửng khoe ngay: - Anh Quý ơi, tối nay anh em mình được đi xem kịch . - Kịch ở đâu mà xem ? - Kịch người ta diễn ở rạp ấy .
http://tieulun.hopto.org - Trang 3 Quý ròm nhún vai: - Tự nhiên lại bày ra trò đi xem kịch . - Sao tại tự nhiên ? - Nhỏ Diệp chỉ tay lại đằng bàn - Có người gửi về mời nhà mình đi xem kịch kìa . Quý ròm bước lại bàn, tò mò cầm hai tấm vé mời lên xem: - Thế ba mẹ không đi à ? - Không . Tối nay ba mẹ bận công chuyện . Mẹ bảo anh dẫn em đi xem. Quý ròm đặt hai tấm vé xuống, hắng giọng: -Mày đi một mình đi . Tao là tao chúa ghét kich với cọt . Nhỏ Diệp ngơ ngác nhìn ông anh: - Làm sao em đi một mình được ? Quý ròm buông gọn: - Vậy mày ở nhà luôn ! - Không! Em không chịu đâu! - Nhỏ Diệp dậm chân bình bịch . Thấy con nhỏ chưa gì đã muốn sụt sịt, Quý ròm liền nói: - Không phải là tao không muốn dẫn mày đi. Nhỏ Diệp phồng má: -Rõ ràng là anh không muốn dẫn em đi! - Bậy! - Quý ròm hừ mũi - Chỉ vì đây là đoàn kịch không tên tuổi . Gì chứ đoàn kịch Vàm Cỏ là tao chưa từng nghe qua bao giờ! Nhỏ Diệp vùng vằng: - Anh đừng có mà kiếm cớ . Quý ròm cười kháy: - Mày cũng thừa biết đây là đoàn kịch chẳng hay ho gì mà . Nếu hay, ba mẹ đã đi xem rồi, đâu tới lượt tao và mày . - Ba mẹ không đi chỉ vì bận công chuyện thôi! - Mày ngốc quá! - Quý ròm hừ mũi - Ba mẹ không muốn đi nên nói vậy thôi! Thấy ông anh nêu đủ lý do để thoái thác, nhỏ Diệp đưa tay bịt chặt hai tai và lắc đầu quầy quậy: - Em không nghe anh nữa đâu!
http://tieulun.hopto.org - Trang 4 Mẹ từ dưới nhà đi lên, ngạc nhiên: - Hai anh em lại gây gỗ gì đấy ? Nhỏ Diệp nhìn mẹ bằng ánh mắt cầu cứu: - Anh Quý không chịu dẫn con đi xem kịch . Mẹ ngó Quý ròm: - Dẫn em đi xem đi con! Mẹ nói nhẹ nhàng, nhưng Quý ròm biết mình không thể nào thoái thác . Không thoái thác được, cho nên nó tìm cách trêu chọc nhỏ Diệp cho hả tức . Ăn cơm tối xong, nó cứ phởn phơ ngồi đằng ghế xa lông đọc sách, ra cái điều xem kịch là chuyện của ai chứ không phải của nó . Nhỏ Diệp ngồi bên cạnh, lòng nóng như lửa đốt, hết đảo mắt nhìn đồng hồ lại liếc sang ông anh, miệng giục chằm chặp: - Tới giờ rồi đó anh ! Quý ròm vẫn giả điếc, mắt cắm vào cuốn sách trên tay. Chắc chắn Quý ròm sẽ không rời mắt khỏi trang sách một lúc lâu nữa nếu ba nó không lên tiếng: - Đi được rồi đó tụi con! Ba nó can thiệp có nghĩa là ngay đến ông cũng sốt ruột trước sự đủng đỉnh quá đáng của nó . Quý ròm biết thế nên nó lật đật đứng lên khỏi ghế: - Vé đâu ? Nhỏ Diệp hớn hở đập tay lên túi áo: - Đây . Dĩ nhiên, nhỏ em hớn hở bao nhiêu thì ông anh ủ rũ bấy nhiêu. Quý ròm nhét cuốn Tuyển tập những bài toán cổ vào ngăn tủ, mặt tiếc ngẩn . Nó dắt xe ra cổng, biết nhỏ Diệp lẽo đẽo sau lưng, bèn gầm gừ: - Lần này là thôi đấy nhé! - Thôi là sao ? - Là từ nay tới già, đừng bao giờ bắt tao dẫn đi xem kịch thêm một lần nào nữa chư" là sao!
http://tieulun.hopto.org - Trang 5 2 RẠP CAO ĐỒNG HƯNG TOẠ LẠC TRÊN một con đường nhỏ. Đó là một rạp hát bình dân,nằm lọt thỏm giữa các hàng cà phê, các xe bánh bao, hủ tiếu chen chúc chung quanh. Khán giả của rạp Cao Đồng Hưng là khán giả cải lương. Dù vậy, các đoàn cải lương nổi tiếng thường thích diễn ở các rạp bề thế có đông chỗ ngồi như Thủ Đô, Hưng Đạo hơn là về đây. Ngay trong thời kỳ hoàng kim của cải lương, rạp này cũng chỉ là nơi tụ hội của các gánh cải lương tỉnh lẽ, do tiền thuê rạp phù hợp với túi tiền khiêm tốn của các gánh hát quanh năm lưu diễn này. Xưa nay, các đoàn kịch nói không bao giờ dám ghé Cao Đồng Hưng. Vì khán gải Cao Đồng Hưng không khoái kịch. Kịch về đây là chết. Kịch chỉ sống được ở sân khấu 5B, sân khấu IDECAF, Nhà hát Thành phố hay Nhà hát Hoà Bình. Tóm lại, theo sự hình thành của thói quen và sự bố trí dân cư, tự nhiên mà có sự phân ranh: kịch có nơi của kịch, cải lương có chỗ của cải lương, y như người ta vẫn hay nói “rừng nào cọp nấy” vậy. Thế nhưng, hôm nay con cọp kịch nói đã lạc rừng. Kịch Vàm Cỏ liều mình thuê rạp Cao Đồng Hưng để diễn kịch là điều chưa từng có. Là điều mà trong lịch sử biễu diễn của thành phố, các đoàn kịch lừng lẫy như Kịch nói Hà Nội, Kịch nói Cửu Long Giang, Kịch Sài Gòn, Kịch Bông Hồng, Kịch Kim Cương chưa bao giờ dám thử qua. Cọp lạc rừng. Nên cọp lẽ loi. Nên cọp không có ai cổ vũ, hò hét trợ oai. Quý ròm và nhỏ Diệp không phải xếp hàng đợi đến lượt mình vô rạp. Từ chỗ soát vé đến bức rèm cửa, hai anh em đi thẳng một lèo. Nhưng vừa qua khỏi cửa, Quý ròm và nhỏ Diệp phải đứng yên một lúc mới làm quen được với ánh sáng mờ ảo hắt từ chiếc bục bên dưới lên bức màn sân khấu vẫn còn buông kín mít. Ngay lúc đó, một luồng sáng từ xa đi lại. Người dẫn chỗ vung vẫy cây đèn pin trước mặt Quý ròm: - Vé đâu cháu? Nhỏ Diệp móc túi, chìa cặp vé ra. Ánh đèn chiếu vào hai tấm vé. Rồi một giọng nói ngạc nhiên cất lên: - À, ghế 5A, 7A! Khách danh dự đây! Người dẫn chỗ quay mình: - Các cháu đi theo chú! Số ghế 5A, 7A là hai chỗ ngồi ở hàng trên cùng. Đó là hàng ghế các đoàn kịch thường dành cho các quan chức ở Sở văn hoá thông tin, ở Phòng sân khấu, Phòng tổ chức biễu diễn và Hỗi sân khấu sở tại. Quý ròm và nhỏ Diệp dĩ nhiên không biết mình được liệt vào hàng thượng khách. Vừa ngồi vào chỗ, nhỏ Diệp đã ngọ nguậy đầu, quan sát chung quanh:
http://tieulun.hopto.org - Trang 6 - Rạp vắng quá hở anh? - Tao đã nói rồi mà lại! – Quý ròm được dịp làu bàu - Kịch tỉnh lẽ, ai mà xem! Nhỏ Diệp liếc phải liếc trái: - Ghế hàng đầu cũng chẳng có ai. Lần này, Quý ròm đáp lời nhỏ em bằng một cái nhún vai. - Đoàn kịch Vàm Cỏ hân hạnh đón chào bà con cô bác… Tiếng người xướng ngôn viên đột ngột cất lên từ sau bức màn nhưng khiến Quý ròm và nhỏ Diệp ngưn cựa quậy. Cả hai tò mò dán mắt lên bức màn. - Đoàn kịch chúng tôi sẽ phục vụ trong hai đêm 14 và 15 với vở diễn duy nhất Chiếc lá cuối cùng, rất mong được bà con cô bác ủng hộ. Ngưng một chút, người giới thiệu chương trình nói tiếp: - Bây giờ mời bà con cô bác chuẩn bị, vở diễn sắp bắt đầu… Người giới thiệu chương trình vừa nói xong, đèn trong rạp phụt tắt. Những tiếng trò chuyện rì rầm của số khán giả ít ỏi trong rạp cũng lập tức tắt theo. Bấy giờ, nổi lên bên tai mọi người là một điệu nhạc du dương, dìu dặt và trên sân khấu chậm rãi cháy lên một thứ ánh sáng màu xanh mờ mờ, cho thấy rõ bức màn nhung đang từ từ kéo sang hai bên. Quý ròm bất giác cảm thấy nhưng ngừng thở. Nó cắn chặt môi để đè nén một cảm xúc lạ lùng bất chợt ùa vào lòng nó. Quý ròm chưa bao giờ xem kịch tại rạp, chỉ thỉnh thoảng ghé mắt vào kịch truyền hình, xem dăm ba đoạn, nghe dăm ba câu rồi lạnh nhạt quay đi. Hôm nay, lần đầu tiên nó đến rạp. Và ngay ở phút đầu mở màng, nghĩa là ngay khi chưa thấy một diễn viên, chưa nghe một câu thoại nào, nó đã ngỡ ngàng khám phá ra bầu không khí huyền ảo đặc biệt của sân khấu. Những tiếng động , những âm thanh, sắc màu chung quanh từng phút từng phút kích thích mạnh các giác quan của nó khiến nó vừa háo hức lại vừa hồi hộp. Ở bên cạnh, nhỏ Diệp cũng nghệt mặt nhướn cổ nhìn lên sân khấu. Cũng háo hức và hồi hộp như anh mình. Trong ánh sáng xanh mờ, dần hiện ra hai bóng người. Rồi ánh đèn sáng dần lên. Khác giả lúc này đã có thể trông thấy rõ đó là hai cô gái. Một cô nửa nằm nửa ngồi trên chiếc giường sắt kê đối diện cửa sổ, dáng vẽ mệt mỏi. Cô thứ hai ngồi đằng bàn, trước một cái giá vẽ, cọ một tay và bảng màu một tay. Cũng lúc đó, từ hậu trường vang lên giọng người xướng nôn viên khi nãy: - Vỡ Chiếc lá cuối cùng do Hùng Trương chuyển thể từ truyện ngắn của O’Henry. Tiếp theo là một giọng nữ trong trẻo giới thiệu bảng phân vai:
http://tieulun.hopto.org - Trang 7 - Các diễn viên: Văn Vui trong vai họa sĩ Be-man, Thu Hà trong vai hoạ sĩ Xiu, Hồng Hạnh trong vai họa sĩ Giôn-xy, Hồng Minh trong vai người bác sĩ. Tiếng giới thiệu vừa dứt, các nhân vật trên sân khấu lập tức cử động. - Né, Giôn-xy! – Xiu giơ cánh tay cầm cọ lên, khẽ đưa qua đưa lại – Em nhìn tay áo của chị nè. Đẹp không? Mốt mới nhất dó. Giôn-xy vẫn giữ nguyên tư thế cũ. Cô không nhúc nhích, thậm chí cũng không liếc mắt về phía bạn. Xiu tặc lưỡi. Cô nhìn quanh. Và mắt cô sáng lên khi dừng lại ở bức tranh đang vẽ dang dở của mình. Xiu đứng lên, quay giá về phía Giôn-xy: - Giôn-xy nè. Em nhìn xem chị vẽ chiếc quần cỡi ngựa của tay chăn bò Ai-đa-hô này có đúng không? Giôn-xy làm như không nghe thấy. Cô vẫn bất động. Xiu không nản, lại nói: - Cả chiếc kính một mắt này nữa! Chị có cảm giác vẽ chưa chính xác lắm. Từng chút một, Quý ròm bị cuốn hút vào các diễn viên tiến trên sân khấu. Có lúc, nó ý thức rõ rệt nó là một khán giả, nó đang ngồi xem người ta diễn kịch. Nó ý thức những gì đang diễn ra trước mắt nó hoàn toàn là giả: Cô Xiu không phải là cô Xiu là mà diễn viên Thu Hà, cũng như thế cô Giôn-xy không phải là cô Giôn-xy mà chính là diễn viên Hồng Hạnh. Nhưng lại có lúc nó quên khuấy mất điều đó. Nó quên rằng nó là một khán giả đang ngóc cổ nhìn lên sân diễn. Nó có cảm giác đang nó đang tham dự vào những gì đang diễn ra. Và vở kịch không còn lạ vở kịch. Đó là cuộc đời thực. Cho nên, có lúc nó quên cô Thu Hà và cô Hồng Hạnh là hai diễn viên của đoàn kịch Vàm Cỏ. Nó tin cô Xiu là cô Xiu, cô Giôn-xy là cô Giôn-xy và số phận của học khiến nó thấp thỏm thoe dõi với một sự nghẹn thắt lạ lùng. Truyện ngắn Chiết lá cuối cùng của nhà văn Mỹ O’Henry chẳng xa lạ gì với Quý ròm. Nó đã được học truyện này trong chương trình môn văn năm ngoái. Và nó còn nhớ như in. Giôn xuy và Xiu là hai nữ hoạ sĩ trẻ và nghèo. Họ thuê chung một tầng thượng của một ngôi nhà gạch thấp tè ở khu Gri-niz nằm về phía Tây công viên Oa-sinh-tơn. Rồi một ngày tháng mười một, Giôn-xy mặc chứng viêm phổi. Cô nằm liệt giường, bi quan, chán nản, tin rằng mình không qua khỏi nên suốt ngày chỉ nằm chờ thần chết rước đi. Xiu rời bàn, bước lại ngồi xuống mép giường và dịu dàng vuốt tóc cô bạn gái: - Em phải tự tin lên chứ, Giôn-xy! - Em không thể! – Giôn-xy thì thào, khi nói khuôn mặt cô trông rất đỗi vô hồn – Em đã nhìn thấy em… Xiu ngạc nhiên: - Em nhìn thấy em? Ở đâu? - Ở trong đoàn người mắc chứng viêm phổi đang sắp hàng trước tiệm bán quan tài…
http://tieulun.hopto.org - Trang 8 Giọng Giôn-xy chợt cất cao: - Rồi sẽ đến lượt em. Một ngày không xa nữa sẽ đến lượt em! Nhỏ Diệp bất giác thò tay nắm chặt tay anh, run run: - Rồi cô ấy có chết không hở anh? - Không! Cô Giôn-xy sẽ không chết đâu! Quý ròm trấn an em. Nó biết nhỏ Diệp chưa đọc qua truyện này. Năm nay em nó mới học lớp sáu. Nghe anh nói vậy, nhỏ Diệp thở phào, tươi tỉnh: - Vậy mà em cứ thấy lo lo. Rồi nó chợt nghi ngờ: - Anh nói thật không đấy? - Thật chứ. - Anh đã xem qua vở kịch này rồi à? - Chưa. Nhưng truyện Chiếc lá cuối cùng thì anh đã được học năm lớp tám. Đến lúc này, nhỏ Diệp mới chịu tin. Nó buông tay anh nó, quay đầu nhìn lên sàn diễn. Lúc này, sân khấu đã chuyển cảnh. Một bức màn lửng buông xuống che khuất Giôn-xy lẫn chiếc giường. Chỉ còn lại cô Xiu dưới ánh đèn màu. Và thêm một vị bác sĩ vừa bước ra. - Thế nào hở bác sĩ? - Giọng cô Xiu lo lắng - Liệu bạn tôi có qua khỏi không? Quý ròm nhớ rõ đoạn này. Vị bác sĩ chắc chắn sẽ nói: - Bệnh tình của cô ấy có thể nói là mười