Hồi 1942 một hạ sĩ quan SS ở ga Prokocim cũng đã gợi ý như vậy với Oskar. Cứ khư khư lấy mấy cái tên làm gì, Herr Direktor. Và, cũng như ở Prokocim, Oskar lại dùng bài cũ. Đây là công nhân đạn dược lành nghề, không thể thay thế. Đích thân tôi đã huấn luyện họ nhiều năm. Kỹ năng của họ không thể thay thế trong một sớm một chiều. Tôi biết tên nào, là tôi cứ đòi tên ấy thôi. Khoan đã, kẻ chào mời nói. Tôi thấy trong danh sách một con bé chín tuổi, con gái của Phila Rath. Và một con bé mười một, con gái của Regina Horowitz. Lẽ nào ông định bảo tôi rằng hai đứa bé lên chín và lên mười một là công nhân đạn dược lành nghề? Chúng làm nhiệm vụ đánh bóng vỏ đạn 45 mm, Oskar nói. Chúng được chọn vì có ngón tay dài, luồn sâu vào lòng vỏ đạn,
điều người lớn không làm được. Những cuộc trao đổi kiểu này, để yểm trợ cho cô gái bạn của gia đình, được Oskar thực hiện trực tiếp hoặc qua điện thoại. Oskar sẽ truyền đạt lại kết quả đàm phán với những người thân cận trong nhóm tù nam, và từ họ thông tin sẽ được chuyển tới công nhân dưới xưởng. Tuyên bố của Oskar rằng ông cần trẻ em để đánh bóng lòng vỏ đạn chống tăng là hoàn toàn bốc phét. Nhưng đây không phải lần đầu ông sử dụng nó. Một đêm năm 1943, khi được gọi ra Appellplatz ở Płaszów, cô bé mồ côi Anita Lampel thấy Oskar đang tranh luận với một phụ nữ trung niên, Alteste ở trại tù nữ. Những gì bà ta nói cũng gần giống Höss/Hössler ở Auschwitz về sau sẽ nói. “Ông không thể nói rằng ông cần một con bé mười bốn tại Emalia. Ông không thể nói rằng Commandant Goeth cho phép ông tuyển mộ một đứa bé mười bốn về Emalia.” (Tất nhiên, người Alteste này sợ rằng nếu danh sách tù chuyển tới Emalia đã bị sửa đổi, bà ta sẽ lãnh đủ. Đêm đó, Anita Lampel kinh ngạc lắng nghe Oskar, người chưa thấy bàn tay cô lần nào, khẳng định ông chọn cô vì giá trị sản xuất của những ngón tay thon dài ấy, và Herr Commandant đã chấp thuận. Bây giờ Anita Lampel đang ở Auschwitz, nhưng cô đã lớn và không cần đến lá bùa ngón tay dài nữa. Bởi vậy nó được chuyển lại cho con gái bà Horowitz và bà Rath. Đầu mối của Schindler đã đúng khi nói rằng nhóm phụ nữ đã mất gần hết giá trị lao động. Khi bị kiểm tra, những cô gái như Mila Pfefferberg, như Helen Hirsch và em gái không giấu được dáng lưng còng và vẻ già nua mà những cơn co thắt do kiết lỵ gây ra. Bà Dresner không thiết ăn nữa, kể cả món xúp phế phẩm. Danka không sao đẩy được hơi ấm nhạt nhẽo của nó xuống cổ họng bà. Như vậy nghĩa là bà sẽ sớm trở thành Mussulman. Đó là tiếng lóng ở trại, xuất phát từ ký ức của mọi người về những thước phim quay nạn đói ở các nước đạo Hồi, chỉ người đã vượt qua ranh giới phân định giữa người sống đói khát và người-đang-
chờ-chết. Clara Sternberg, ngoài bốn mươi, bị tách khỏi nhóm Schindler chuyển tới một nơi có thể gọi là lán Mussulman. Tại đây, sáng sáng, những phụ nữ chờ chết xếp hàng trước cửa để SS thanh lọc. Đôi khi chính Mengele ghé sát vào họ. Trong khoảng năm trăm người thuộc nhóm mới của Clara Sternberg, một trăm có thể bị lọc ra vào một sáng bất kỳ. Hôm nào ít thì năm mươi. Họ lấy đất sét Auschwitz để đánh má hồng; nếu cố được thì đứng cho thẳng lưng. Đứng yên mà nuốt nghẹn chứ đừng ho. Sau một lần kiểm tra như vậy, Clara nhận thấy không còn ai để dự bị cho hôm sau nữa. Bà có chồng và con trai bé Brinnlitz, nhưng giờ đây họ còn xa vời hơn kênh rạch trên Sao Hỏa. Bà không hình dung nổi Brinnlitz hay chồng con ở đó nữa. Bà dật dờ đi trong trại nữ để tìm hàng rào điện. Khi mới đến đi đâu bà cũng gặp. Giờ khi cần lại chẳng thấy đâu. Mỗi ngã rẽ dẫn bà tới một nẻo đường lầy lội khác, làm bà chán nản với cảnh tượng những căn lán tồi tàn như nhau. Gặp một người quen ở Płaszów, một phụ nữ Cracow như mình, bà lao tới. “Hàng rào điện ở đâu?” Clara hỏi. Trong cơn cùng quẫn, câu hỏi ấy với bà hoàn toàn hợp lẽ, và Clara không nghi ngờ gì việc người bạn cũ, nếu còn chút tình chị em, sẽ chỉ dẫn cho mình. Câu trả lời của người phụ nữ ấy điên khùng không kém, nhưng lại hàm chứa một góc nhìn tĩnh tại, cân bằng, một tinh thần tỉnh táo đầy méo mó. “Đừng tự sát bằng hàng rào, Clara,” bà ta khuyên. “Làm vậy chị sẽ không bao giờ biết điều gì xảy ra với mình đâu.” Đó luôn là câu trả lời hiệu nghiệm nhất cho người tự tử. Chị sẽ không bao giờ biết cốt truyện kết thúc ra sao. Clara chẳng hào hứng gì cho lắm với cốt truyện. Nhưng vì lẽ gì đó câu trả lời đã có tác dụng. Bà quay đi. Khi trở về lán, lòng bà còn rối bời hơn cả lúc đi tìm hàng rào. Nhưng với câu trả lời ấy, người bạn Cracow, bằng cách nào đó, đã loại tự tử khỏi danh sách lựa chọn của bà. Một điều tồi tệ đã xảy ra tại Brinnlitz. Oskar, lữ khách xứ
Moravia, đi vắng. Ông đi buôn đồ bếp, kim cương, rượu, xì gà khắp tỉnh. Một số thương vụ có ý nghĩa quan trọng. Biberstein đã nhắc đến tủ thuốc và thiết bị y tế trang bị cho phòng khám ở Brinnlitz. Những thứ này bình thường làm gì có. Có lẽ Oskar đã phải mua thuốc từ kho của Wehrmacht, hoặc từ hiệu thuốc của một trong những bệnh viện lớn tại Brno. Dù vì lý do gì thì ông cũng không có nhà khi thanh tra từ Gröss-Rosen đến thị sát dưới xưởng cùng Untersturmführer Josef Liepold, viên Commandant mới, kẻ luôn vui mừng khi có cơ hội xâm nhập vào nhà máy. Viên thanh tra thực hiện chỉ thị từ Oranienburg là rà soát các trại phụ của Gröss-Rosen để bắt trẻ con cho thí nghiệm y khoa của bác sĩ Josef Mengele tại Auschwitz. Olek Rosner lẫn cậu em họ Richard Horowitz, nghĩ rằng ở đây mình không việc gì phải ẩn nấp, bị phát hiện đang chạy quanh xưởng, đuổi nhau trên cầu thang, và nô đùa giữa đám máy xe sợi bỏ không. Cùng chung số phận là con trai bác sĩ Leon Gross, người điều trị bệnh tiểu đường mới phát của Amon, hỗ trợ bác sĩ Blancke trong Chiến dịch Sức khỏe, và còn phải trả lời về nhiều tội ác khác. Viên thanh tra nhận xét với Untersturmführer Liepold rằng đây rõ ràng không phải công nhân đạn dược quan trọng. Liepold - thấp, đậm người, không điên như Amon - nhưng vẫn là một sĩ quan SS tin vào chế độ, chẳng buồn bảo vệ lũ nhóc. Tiếp đó, tới lượt cậu bé chín tuổi của Roman Ginter bị phát hiện. Ginter biết Oskar từ thời ghetto mới ra đời, là người cung cấp sắt vụn của DEF cho xưởng kim khí tại Płaszów làm nguyên liệu. Nhưng Untersturmführer Liepold và viên thanh tra không thấy mối quan hệ đặc biệt nào. Cậu bé nhà Ginter bị giải ra cổng với những đứa trẻ khác. Con trai Frances Spira, mười tuổi rưỡi, nhưng cao lớn và trên danh sách ghi là mười bốn, đang trèo thang lau cửa kính. Cậu may mắn thoát nạn. Chỉ thị ra lệnh bắt cả bố mẹ lũ trẻ, có lẽ để phòng ngừa nguy cơ phụ huynh vì cùng quẫn sẽ gây bạo động. Do vậy cả Rosner
nghệ sĩ violin, Horowitz và Roman Ginter đều bị bắt. Bác sĩ Leon Gross từ phòng khám chạy xuống để trình bày, mặt mũi đỏ gay. Ông ta hy vọng chứng tỏ cho viên thanh tra từ Gröss-Rosen thấy mình là mẫu tù nhân rất có trách nhiệm, người bạn của chế độ. Nỗ lực ấy hoàn toàn vô ích. Một viên Unterscharführer mang súng tiểu liên được giao nhiệm vụ áp giải cả nhóm đi Auschwitz. Đoàn cha và con ấy đi tàu khách từ Zwittau đến Katowice, Thượng Silesia. Henry Rosner ngỡ hành khách sẽ tỏ ra thù địch. Trái lại, một phụ nữ táo tợn tới chỗ họ, cho Olek và các bạn đầu mẩu bánh mì và một quả táo, đồng thời nhìn thẳng mặt viên trung sĩ với vẻ khiêu khích. Tuy nhiên, viên Unterscharführer chỉ giữ thái độ lịch sự, gật đầu chào. Khi tàu dừng ở Usti, anh ta để họ lại cho phụ tá canh giữ rồi bỏ tiền túi mua bánh bích quy và cà phê mang về. Anh ta bắt chuyện với Rosner và Horowitz. Càng nói họ càng thấy anh không thuộc về cùng một lực lượng cảnh sát với Amon, Hujar, John và đồng bọn. “Tôi sẽ đưa mọi người đến Auschwitz,” anh ta tiết lộ, “rồi nhận một nhóm phụ nữ đưa về Brinnlitz.” Trớ trêu thay, những người đàn ông đầu tiên ở Brinnlitz biết tin chị em sắp được thả khỏi Auschwitz lại là Rosner và Horowitz, bản thân đang trên đường tới đó. Cả hai ngây ngất. Họ bảo các con: chú này sắp đưa mẹ các con về Brinnlitz. Rosner nhờ viên Unterscharführer chuyển hộ thư cho Manci, còn Horowitz xin được viết cho Regina. Cả hai dùng giấy viên Unterscharführer cho họ, thứ giấy anh vẫn viết cho vợ mình. Rosner gửi Manci một địa chỉ ở Podgórze để hẹn ngày đoàn tụ nếu cả hai sống sót. Khi cả hai viết xong, viên sĩ quan SS bỏ thư vào túi áo. Cậu ở đâu mấy năm qua? Rosner tự hỏi. Ban đầu cậu có cuồng tín không? Có hò reo khi lũ ác thần cưỡi diều hâu gào lên, “Do Thái là nỗi bất hạnh của chúng ta!” không? Thêm một quãng, Olek vùi mặt vào tay Henry và bắt đầu khóc.
Đầu tiên cậu không chịu nói tại sao. Sau cùng cậu thú nhận mình ân hận vì đã khiến Henry bị bắt theo đi Auschwitz. “Chỉ vì con mà bố phải chết,” cậu nói. Henry có thể nói dối để vỗ yên Olek, nhưng anh biết sẽ chẳng ăn thua. Lũ trẻ đều biết tới phòng ngơi ngạt. Chúng dằn dỗi nếu người lớn định lừa chúng. Viên Unterscharführer cúi xuống. Hẳn anh ta chưa nghe được câu chuyện, nhưng mắt anh đẫm lệ. Olek dường như ngỡ ngàng vì cảnh tượng ấy - theo cách trẻ con sững sờ trước con thú đạp xe ở rạp xiếc. Cậu ngẩn người nhìn viên sĩ quan. Điều đáng kinh ngạc là những giọt lệ ấy nhìn như nước mắt người cha, nước mắt bạn tù. “Chú biết điều gì sắp đến,” viên Unterscharführer bảo. “Chúng tôi đã bại trận. Cháu sẽ được xăm số. Cháu sẽ sống sót.” Henry cảm giác, không phải anh đang hứa với cậu bé, mà với chính mình, tự trang bị một lời đảm bảo - để có lẽ năm năm sau, khi hồi tưởng lại chuyến tàu này - anh có thể dùng để trấn an bản thân mình. * Buổi chiều đi tìm hàng rào điện, Clara Sternberg nghe tiếng gọi tên, tiếng cười của chị em từ lán Schindlerfrauen. Từ căn lán lầy lội, bà bò ra và thấy các phụ nữ của Schindler xếp hàng bên kia hàng rào trong trại nữ. Một số chỉ mặc độc sơ mi quần đùi. Tất cả đều da bọc xương, chẳng có cơ hội nào. Nhưng họ rúc rích như một lũ gái non. Đến nữ nhân viên SS tóc vàng cũng lộ vẻ phấn khởi, bởi nếu họ được giải phóng khỏi Auschwitz thì cô ta cũng vậy. “Schindlergruppe,” cô ta thông báo, “các cô sẽ đi tắm rồi lên tàu.” Có vẻ cô ta cũng cảm nhận được tính chất đặc biệt của sự kiện này. Tù nhân tận số từ các lán chung quanh đờ đẫn nhìn họ reo mừng qua rào thép gai. Đoàn phụ nữ ấy, họ buộc tất cả phải nhìn. Vì đột nhiên họ quá bất tương xứng với