hồi lại nếu như gặp phải vận xui nào đó. Hoạt động hiệu quả hơn những người cá cược theo nguyên tắc Kelly không khó, nhưng đó là trong ngắn hạn. Một người bỏ qua "phí bảo hiểm"
và đặt cược 100% vốn của mình, cùng một lúc rải đều vốn đầu tư vào hàng trăm vụ cược đầy hứa hẹn sẽ không phải hối hận trong một sớm một chiều. Và tại sao chỉ dừng ở đó? Hãy thẳng tiến bằng các biện pháp đòn bẩy tài chính. Mượn thêm sổ tiền gấp 29 lần tổng vốn hiện có, thêm vào vốn của bạn và cược đều cho từng đồng xu. Bạn sẽ tạo ra lợi nhuận trung bình gấp 30 lần. - -—oOo-——— Mặt bất lơi của việc này là có rủi ro phá sản và nguy cơ cao hơn là lâm vào cảnh nợ nần trước những người cho bạn vay tiền. Những khả năng này không phải là quá xa. Khi bạn áp dụng phương pháp đòn bẩy tài chính, bạn cần phải có một số lượng nhất định những lần tung có thể mang lại cho bạn chiến thắng để trả cho chủ cho vay. Nếu bạn không thắng thì bạn sẽ phá sản hoặc lâm vào cảnh nợ nần. Những nguy cơ đó có chấp nhận được không? Bạn có thể làm một bài tính VaR để dễ quyết định. Hãy chọn một phương pháp đòn bẩy tài chính và mức rủi ro mà bạn cảm thấy thích hợp và bắt tay vào làm. Điều đó tương tự như những gì LTCM đã làm. Đó không hẳn là những việc điên khùng. Chúng ta luôn chấp nhận rủi ro, những điều luôn đồng hành cùng cuộc sống. Tuy nhiên, phương pháp này để lại quá ít khoảng trống cho sai lầm. Những dự tính về các khả năng của thị trường thì luôn luôn vẫn chỉ là ước tính, cần thấy rằng những ước tính này khác thực tế bao nhiêu và có bao nhiêu sai lầm có thể ảnh hưởng tới kết quả. "Lợi nhuận sai số" cũng chỉ là ước tính. Và bản tính con người thì thường nhìn những ước tính đó theo chiều hướng lạc quan. Ít có thập niên nào trôi qua mà không có một sự kiện thị trường nào khiến các nhà kinh tế học đáng kính thẳng thắn cho rằng đó là một cơn bão hoàn hảo, một sự kiện 10 sigma hay một thảm họa chưa từng được nghĩ tới đã thật sự xảy ra trong lịch sử vũ trụ kể từ vụ nổ tạo ra vũ trụ cho tới giờ. Trong một thế giới mà các mô hình tài chính có thể mắc những sai lầm không thể tin được, quá trình đề phòng các tình huống xấu nhất có thể xảy ra theo cách cược của Kelly không hề sai trái chút nào. Vì nhiều lí do, về toán học, tâm lý học, và xã hội học thì việc sử dụng hệ thống quản lý tiền có thể tránh được sai lầm trong quá trình tính toán là một ý tưởng hay.
Như đã nói ở những trang trước đó, giả sử như bạn đang đặt cược những lần tung đồng xu liên tục với niềm tin rằng sẽ có 55% khả năng mặt ngửa hiện ra. Nhưng trong lần tung này, chỉ có 45% khả năng là mặt ngửa. Đó gọi là trường hợp "mặt sấp xuất hiện nhiều hơn", hay có thể gọi đó là thất bại của hệ số tương quan, hay là lỗi sai của mô hình máy tính. Vậy thì điều gì sẽ xảy ra sau đó? Người đặt cược theo kiểu Kelly sẽ không bị thiệt hại chỉ trong một lần tung đồng xu. (Anh ta đã chuẩn bị để vẫn sống sót trong trường hợp xấu nhất là không có đồng xu nào lên mặt ngửa). Trong trường hợp này, vì còn nhiều đồng xu trong cuộc chơi, người cược theo phương pháp Kelly sẽ chỉ cược một phần nhỏ của lượng tiền ban đầu. Anh ta chỉ thắng 45% tiền cược, nhân đôi số tiền đặt cược vào những đồng ngửa đã đem lại chiến thắng cho mình. Theo đó người cược của Kelly sẽ bảo toàn được ít nhất 90% tiền vốn. Nếu biến cố trong một lần tung đồng xu, đa số chúng đều hiện mặt sấp, là do thiếu may mắn thì người đặt cược theo phương pháp Kelly vẫn còn có hy vọng khôi phục lại nhờ vào những lần tung đồng xu thành công sau đó. Nhưng thay vào đó, nếu như thực tế là khả năng xuất hiện mặt ngửa lại thấp hơn mức 55% dự tính thì một người định cược theo phương pháp Kelly sẽ trở nên đặt cược quá nhiều. Điều này sẽ lấy mất lợi nhuận kép và tăng tính bất ổn. Nhưng ở cấp độ nào thì người cược theo phương pháp Kelly cũng có
thời gian để tồn tại và học hỏi, và tạo ra cách ước tính xác suất hiệu quả hơn. Hãy so sánh trường hợp trên với một người sử dụng phương pháp đòn bẩy tài chính với cấp số 30 lần. Thay vì mất 10% tiền vốn thì họ sẽ mất tới 300%. Điều này có nghĩa là anh ta sẽ mất tất cả mọi thứ và gánh một khoảng nợ gấp đôi số vốn ban đầu. Anh ta có lẽ sẽ không còn cơ hội để học hỏi từ sai lầm. Còn ai dám cho anh ta cơ hội lần thứ hai kia chứ? Cốt lõi của triết lý John Kelly về rủi ro có thể được diễn đạt mà không cần tới toán học. Thậm chí vẫn đúng đối với những trường hợp tưởng chừng không có khả năng xảy ra lại xảy ra, và rồi cuối cùng cùng vẫn vượt qua được. Thế nên, những ai chấp nhận rủi ro dù là thấp là sẽ mất hết tài sản thì sẽ thật sự mất tất cả, không sớm thì muộn. Lợi nhuận to lớn từ kiểu đẩu tư đó rất nhạy cảm với những trường hợp rủi nhiều hơn may. William Ziemba của trường Đại học British Columbia ước tính là đòn bẩy tài chính của LTCM gần gấp đôi mức của Kelly. Nếu đúng như vậy, điều này bao hàm một ý nghĩa là tỉ lệ tăng trưởng kép thực sự của quỹ nằm ở mức gần bằng 0. Theo lời của Richard McEnally thuộc trường Đại học North Carolina, cách vẽ ra sai lệch trung bình quen thuộc không phải là cách hay để thể hiện vấn đề này. Trong đồ thị sai lệch trung bình (bên trái) thì gia tăng lợi nhuận là một đường thẳng, nó tăng lên khi mà lực đòn bẩy tài chính tăng lên. Rủi ro cũng tăng lên, nhưng đồ thị này không chỉ ra được lí do tại sao một thương gia táo bạo và chấp nhận rủi ro lại không nên gia tăng lực đòn bẩy lên đến hết mức có thể. Trong hình vẽ của Kelly (bên phải) thì đường biểu diễn lợi
nhuận lại là một đường cong, tăng và quay trở lại vị trí 0 và lợi nhuận âm. Vấn đề không phải ở chỗ cách biểu diễn nào là "đúng". Cả hai hình vẽ đều đúng đối với từng tình huống khác nhau. Một người đặt cược quá mức với lực đòn bẩy tài chính quá cao thì có khuynh hướng làm tốt trong những vụ cược không kéo dài. Chỉ khi những khoản cược tăng lên theo thời gian thì hình vẽ của Kelly mới thật sự phát huy tác dụng. Một chiến lược như của LTCM sẽ thất bại - và khi đó cái tên của quỹ này trở nên thật mỉa mai trong dài hạn. Với những nhà đầu tư dài hạn thật sự, tiêu chuẩn Kelly là ranh giới giữa sự táo bạo và sự chấp nhận rủi ro một cách không suy xét. Cũng như nhiều ranh giới khác, nó là một đường tưởng tượng. Bạn có thể đang đứng ngay trên nó, nhưng bạn lại không thấy được nó dù chỉ là một đường chấm vạch. Cũng sẽ không có gì ghê gớm ngay khi bạn vượt ra khỏi ranh giới đó. Tuy nhiên tình cảnh sẽ trở nên nguy hiểm bởi vì những người chấp nhận rủi ro cứ ngỡ như mọi thứ đang trở nên tốt đẹp trong khi họ sắp gặp phải những điều tệ hại mà lại không hề hay biết. Thorp nói: "Nếu bạn không có một hoạch định đường đi rõ ràng cho các giao dịch hội tụ, chẳng hạn như chỉ ra ngày hết hạn của chứng quyền, quyền lựa chọn mua cổ phiếu và những trái phiếu chuyển đổi ... thì giao dịch hội tụ sẽ là một con rắn độc". LTCM mua bán trái phiếu thời hạn 30 năm. Nó không thể ngồi chờ 30 năm để thu về các khoản lợi nhuận "chắc chắn". Nó cũng không thể giảm lực đòn bẩy tài chính trong những thương vụ này bằng lợi nhuận biên không đáng kể mà vẫn hấp dẫn được các nhà đầu tư. Theo nhận xét của Thorp: "Nếu như quỹ đã không mạo hiểm quá mức, thì có vẻ như là với chỉ 0,67% lợi nhuận hàng năm trong một thương vụ, với lực đẩy tài chính vào khoảng 5 hay 10 chỉ đem lại lợi nhuận vào khoảng 3,3 hay 6,7 % - thì khó lòng mà thu hút các đối tác hay nhà đầu tư." Thử so sánh, nếu như LTCM chịu bỏ qua những vụ mua bán chứng khoán thiếu thực tế đó và chỉ đơn thuần là mua trái phiếu chính phủ có thời hạn 30 năm ở mức lãi suất của tháng 8 năm 1998 thì lẽ ra nó đã có thể có được khoản lợi nhuận chắc chắn trong tay là 5,54 %
May mắn vĩnh cửu Thảm họa của LTCM cũng giống như là một tai nạn thảm khốc trên đường quốc lộ. Các quỹ mua bán chứng khoán giảm lực đòn bẩy tài chính xuống trong một vài thương vụ rồi lại trở lại như cũ. Một trong những nạn nhân của vụ vỡ nợ năm 1998 ở Nga là một thương nhân được đào tạo tại MIT, John Koonmen. Koonmen làm việc trong văn phòng Lehman Brothers ở Tokyo, chịu trách nhiệm mua bán trái phiếu chuyển đổi cho Lehman. Ông ta thua lỗ nhiều tới nỗi Lehman phải giảm tiền thưởng của toàn văn phòng Tokyo. Koonmen bị buộc phải rời khỏi công ty. Ông ta cũng nhận được một món quà lưu niệm từ vụ thất bại này. Nó là một bàn chơi bida mà trước kia được đặt ở văn phòng của LTCM ở Tokyo. Koonmen chơi cờ thỏ cáo (backgammon) rất giỏi. Trước khi đến Tokyo, ông đã từng là nỗi ám ảnh của các bàn cờ lớn bất hợp pháp ở New York. Nhờ vào giới chơi cờ, ông quen với John Bender, một con bạc và cũng là người đang quản lý quỹ chứng khoán Amber. Amber Arbitrage có nhiều nhà đầu tư và cũng là những tay chơi cờ và bài xì phé. Nhà đầu tư chính của quỹ là George Soros, thông qua quỹ Quantum của ông. Bender đang muốn thâm nhập vào thị trường Nhật Bản nên đã thuê Koonmen vào năm 1999. Sau đó, vào năm 2000, Bender bị đột qụy. Koonmen bắt đầu mua bán táo bạo hơn. Điều này đã vi phạm một trong những quy định về tác phong làm việc chuyên nghiệp: Khi ông chủ bị bệnh hay đang trong kì nghỉ thì đó không phải là lúc để thử nghiệm những phương pháp mới. Bender cảm thấy rằng Koonmen đang liều lĩnh quá mức. Vào tháng 10, Bender đã thu hồi đủ vốn để đóng quỹ, về nghi hữu tại một khu giải trí ở Costa Rica. Ông ta và Koonmen tranh chấp về việc chia lợi nhuận trong suốt nhiều năm sau đó. Trong khi đó, Koonmen tranh thủ tìm đến những nhà đầu tư của Amber Arbitrage và đưa ra mức tín dụng cho hoạt động gần đây của quỹ. Ông thuyết phục được nhiều người đầu tư tiền vào quỹ mới mà ông sắp thành lập là Eifuku Master Trust. Một trong những điều đầu tiên Koonmen phải giải thích cho những nhà đầu tư của mình là làm sao để phát âm đúng từ "Eifuku". Nó được đọc là ayfoo koo. Eifuku có nghĩa là may mắn vĩnh cửu. Soros đầu tư vào Eifuku. Và cũng giống như ngân hàng Kuwait hay
UBS, một ngân hàng Thụy Sĩ đang cảm thấy đau đớn vì đã trở thành nhà đầu tư lớn nhất của LTCM. Cũng như Meriwether, Koonmen tin rằng tài quản lý của mình đáng giá 25% lợi nhuận. Ông ta cũng định lấy 2% tài sản của quỹ hàng năm, dù quỹ làm ăn lời hay lỗ. Koonmert đặt chiếc bàn bi da của LTCM vào văn phòng Eifuku ở tầng 11 trong tòa nhà Kamiyacho MT. Những văn phòng xa xỉ này là những văn phòng khoa trương nhất trong thị trường bất động sản Tokyo. Koonmert thường ăn vận quần áo màu đen, áo cổ cao cùng với quần đen. Ông ta thường lái chiếc Aston Martin Vantage kim loại màu xanh dương dạo quanh thành phố Tokyo. Eifuku Master Trust lỗ 24% giá trị tài sản vào năm 2001. Bước đi sai lầm đó được bỏ qua khi nó thu về được 76% lợi nhuận năm 2002. Đó là một năm tồi tệ của thị trường chứng khoán nên những nhà đầu tư của Eifuku vẫn tin rằng họ đã rất may mắn. Trong 7 ngày đầu tiên giao dịch của năm 2003, Eifuku đã lỗ 98% của tổng số tiền đầu tư. Đầu năm 2003, Koonmen có một số cổ phần đáng giá 1,4 tỉ đô la cùng với 155 triệu đô trị giá tài sản. Đó là mức gấp chín lần đòn bẩy vốn, ít hơn mức đòn bẩy mà LTCM đã áp dụng. Không như LTCM, Koonmen thậm chí không thèm đa dạng hóa. Ông ta mua cổ phiếu của công ty điện thoại điện tín Nippon trị giá một nửa tỉ đô la rồi lại bán ngay cùng một lượng cổ phiếu của một công ty con chuyên về điện thoại di động NTT DoCoMo mà nó đang sở hữu một