Chiến Tranh Không Có Một Khuôn Mặt Phụ Nữ

chương của anh lại, và tôi đã đặt chúng cạnh anh. Đấy là giờ bác sĩ thăm bệnh và anh ngủ. Bác sĩ bước lại gần: “Cô phải đi ra khỏi đây. Anh ấy đã chết.” Tôi trả lời: “Suỵt! Anh ấy còn sống.” Đúng lúc ấy, chồng tôi mở mắt, và nói: “Cứ như trần nhà màu xanh.” Tôi nhìn: “Không, Vassia, trần nhà không xanh, nó trắng.” Nhưng anh thấy nó xanh. Người nằm cạnh nói với anh: - Cậu ấy, Fedossenko ạ, nếu cậu thoát được phen này, cậu có thể cưng chiều vợ cậu đấy nhé. - Tớ sẽ cưng chiều cô ấy, cứ thế đi! Anh đồng ý. Tôi không biết... Hẳn anh cảm thấy anh đang chết, bởi anh nắm lấy bàn tay tôi, kéo tôi vào người anh và hôn tôi. Cô biết, khi người ta hôn lần cuối cùng: “Lioubotchka, thật tiếc; cho mọi người, đang là năm mới, và em và anh, chúng ta đang ở đây. Nhưng không sao đâu, chúng ta còn cả cuộc đời trước mặt chúng ta...” Khi anh chỉ còn có vài giờ nữa để sống, anh lại vướng chuyện phiền hà, khiến phải thay giường chiếu. Tôi đã trải một tấm ga sạch, tôi băng lại chân

cho anh, nhưng phải nâng anh lên khỏi gối, đấy là một người đàn ông, anh nặng, tôi cúi xuống người anh, rất thấp, để vực anh dậy và tôi cảm thấy mọi sự đã hết, rằng chỉ một lúc nữa, anh sẽ không còn... Tôi cũng muốn chết, cả tôi nữa... Nhưng tôi mang đứa con của chúng tôi bên dưới trái tim tôi, đấy là điều giữ tôi lại... Tôi đã sống sót qua những ngày ấy... Tôi đã chôn anh ngày một tháng Giêng, và ba mươi tám ngày sau, con trai tôi ra đời, nó sinh năm 1944, và chính nó cũng đã có những đứa con. Chồng tôi tên là Vassili, con trai tôi tên là Vassili Vassilievitch và tôi đã có một đứa cháu nội tên Vassia... Vassiliok[66].” Lioubov Fominitchna Fedossenko, binh nhì, hộ lý “Lúc nào chúng tôi cũng nhìn thẳng mặt cái chết... Có bao nhiêu là thương binh và chúng tôi thật thương xót tất cả họ, nhất là khi chúng tôi tự thấy rằng chúng tôi bất lực, rằng những chàng trai trẻ kia đang chết... và chúng tôi thì không làm gì được... chúng tôi muốn có thời gian để ít ra ôm hôn họ. Có được với họ một cử chỉ đàn bà, nếu đã không làm được với tư cách là thầy thuốc. Mỉm cười với họ. Nhiều năm sau chiến tranh, một người đàn ông đã thú thật với tôi rằng ông nhớ lại nụ cười thời con gái của tôi. Mà đối với tôi đấy là một thương binh như những thương binh khác, tôi thậm chí không giữ ký ức gì về ông. Ông tâm sự với tôi rằng nụ cười của tôi đã đưa ông trở lại cuộc sống, đã đưa ông trở về từ thế giới bên kia, như cách người ta nói... Một nụ cười phụ nữ…” Vera Vladimirovna Chevaldycheva, thượng úy, bác sĩ phẫu thuật “Chúng tôi đến Mặt trận thứ nhất Biélorussi. Hai mươi bảy cô gái. Những người đàn ông thán phục nhìn chúng tôi: “Không phải thợ giặt, không phải điện thoại viên, mà là các xạ thủ bắn tỉa. Đây đúng là lần đầu tiên họ nhìn

thấy cảnh này. Và đều là những cô gái xinh đẹp!” Một anh thượng sĩ đã làm một bài thơ ca ngợi chúng tôi. Ý nghĩa bài thơ là mong các cô gái còn mãi gây xúc động như những đóa hồng tháng Năm và chiến tranh sẽ không làm què quặt tâm hồn các cô. Trước khi ra trận, mỗi chúng tôi đã có lời thề: thề sẽ không có một vụ dan díu nào. Tất cả những chuyện đó sẽ đến với chúng tôi, nếu chúng tôi thoát chết, sau chiến tranh. Nhưng trước chiến tranh, chúng tôi thậm chí không có thời gian để biết đến một cái hôn. Chúng tôi có một cái nhìn chặt chẽ hơn về những chuyện đó so với lớp trẻ hôm nay. Đối với chúng tôi, hôn nhau có nghĩa là yêu nhau suốt đời. Nhưng trong chiến tranh, tình yêu coi như bị cấm (nếu các cấp trên biết có chuyện gì, thì một trong hai người yêu bị chuyển sang đơn vị khác, đơn giản là người ta chia tách họ ra) cho nên phải khéo léo với nó, bảo vệ nó. Tôi tin rằng nếu trong chiến tranh tôi đã không yêu, thì tôi đã không sống sót. Hoặc giả, tôi sống sót, nhưng với một tâm hồn khác. Tình yêu cứu chúng tôi. Tình yêu đã cứu tôi...” Sofia Kriegel, thượng sĩ, xạ thủ bắn tỉa “Cô hỏi tôi về tình yêu? Tôi không sợ nói sự thật... Tôi đã là VCT[67], có nghĩa là vợ chiến trường. Vợ chiến tranh, nếu cô thích hơn. Một người vợ thứ hai. Bất hợp pháp. Người thứ nhất của tôi là tiểu đoàn trưởng. Đấy là một anh chàng tốt, nhưng tôi không yêu anh ta. Tuy nhiên, tôi đã đến với anh trong căn lều của anh sau vài tháng. Tôi sẽ trở thành gì nếu tôi không như vậy? Chung quanh tôi chỉ có đàn ông, vậy thì tốt nhất là sống với một người trong số họ hơn là lúc nào cũng sợ tất cả. Tôi ít lo âu trong trận đánh hơn là sau trận đánh, nhất là khi chúng tôi nghỉ và chúng tôi xa mặt trận trước khi được tập họp trở lại. Hễ địch còn bắn, khi còn dưới lửa đạn, thì họ gọi: “Y tá! Cô bé!”, nhưng sau trận đánh là mỗi anh chàng rình ta... Ban đêm, không thể ra khỏi lều của mình... Những cô gái khác không nói với cô sao? Tôi nghĩ họ thẹn... Họ thích ỉm chuyên đó đi. Họ quá kiêu hãnh! Nhưng sự thể diễn ra như thế đó... Bởi vì không ai muốn chết. Thật bực tức phải chết khi ta còn trẻ đến thế... Và rồi

nữa, thật khó cho đàn ông không có đàn bà suốt bốn năm... Trong quân đội chúng ta, không có nhà thổ, và người ta cũng không phân phát thuốc phòng. Có thể ở nơi khác người ta quan tâm đến vấn đề này hơn, nhưng ở ta thì không. Bốn năm... Chỉ có các sếp được phép vài chút suồng sã, nhưng lính thường thì không. Phải chịu phạt. Nhưng người ta không nói đến chuyện đó... Tôi chẳng hạn: ở tiểu đoàn, tôi là phụ nữ duy nhất và tôi ở cùng lều với những người khác. Ba người đàn ông. Họ dành cho tôi một chỗ riêng ra, nhưng riêng ra thế nào khi cái lều không đủ sáu mét vuông? Ban đêm tôi thức giấc, tôi luôn vung tay: tôi tát vào một người, tôi đập vào bàn tay một người khác... Khi tôi bị thương, tôi ở bệnh viện, ở đấy tôi vẫn tiếp tục khua tay khi ngủ. Cô hộ lý đánh thức tôi dậy ban đêm: “Cô làm sao thế?” Nhưng kể chuyện đó với ai? Người đầu tiên của tôi chết vì một quả mìn. Người thứ hai của tôi cũng là một tiểu đoàn trưởng. Anh này, tôi yêu. Tôi đi cùng anh trong các trận đánh, chỉ để được gần anh. Tôi yêu anh, dù anh có một người vợ mà anh thích hơn tôi và hai đứa con. Anh cho tôi xem ảnh họ. Và tôi biết, sau chiến tranh, nếu anh còn sống, anh sẽ trở về với họ. Ở Kalouga. Và sao nào? Chúng tôi đã có những lúc thật hạnh phúc! Chúng tôi đã sống hạnh phúc đến thế! Chẳng hạn, chúng tôi trở về sau trận đánh... Một trận đánh khủng khiếp. Và chúng tôi còn sống... Không bao giờ anh biết đến một điều như vậy với một ai khác. Sẽ không ổn. Tôi biết điều đó... Tôi biết anh sẽ không hạnh phúc khi không có tôi... Anh sẽ không thể... Cuối chiến tranh, tôi có thai. Chính tôi muốn... Nhưng tôi đã nuôi con gái chúng tôi một mình, anh ấy không giúp tôi. Anh không động một ngón tay. Không một món quà, không một lá thư. Những tấm bưu thiếp. Chiến tranh đã chấm dứt, tĩnh yêu cũng đi. Như một bài hát... Anh đã đi tìm lại người vợ hợp pháp của anh, các con anh. Anh để lại cho tôi tấm ảnh anh làm kỷ niệm. Tôi, tôi không muốn chiến tranh chấm dứt... Thật kinh khủng khi thú nhận điều ấy... Tôi không muốn... Tôi phát điên. Tôi biết rằng tình yêu của chúng tôi sẽ kết thúc cùng lúc với chiến tranh. Tình yêu của anh... Nhưng tôi vẫn biết ơn anh về những tình cảm anh đã cho tôi được khám phá, mà tôi đã được biết cùng anh. Anh, tôi đã yêu anh suốt đời, tôi giữ nguyên vẹn các tình cảm của tôi qua năm tháng. Tôi không có lý do gì để dối. Vâng, xuyên suốt cuộc đời

tôi! Tôi không hối tiếc gì hết... Con gái tôi trách tôi: “Mẹ, sao mẹ lại yêu ông ấy?” Nhưng tôi yêu anh... Mới đây, tôi biết anh đã chết. Tôi đã khóc rất nhiều. Thậm chí tôi đã gây bất hòa với con gái tôi vì chuyện đó: “Tại sao mẹ khóc? Đối với mẹ, ông ấy đã chết từ lâu rồi.” Nó không hiểu tôi, nhưng tôi, tôi là thế. Hôm nay tôi vẫn còn yêu anh. Chiến tranh, là thời gian đẹp nhất trong đời tôi, bởi đó là thời tôi yêu. Thời tôi hạnh phúc. Nhưng tôi van cô, đừng ghi tên tôi. Vì con gái tôi...” SofiaK-vitch, cáng thương “Tôi giữ những kỷ niệm gì? Trong chiến tranh... Người ta đưa tôi đến đơn vị của tôi. Ở tuyến đầu... Ông chỉ huy đón tôi bằng những lời này: “Xin cô giở mũ ra”. Tôi ngạc nhiên... Tuy nhiên tôi vâng lệnh... Ở phòng tuyển quân, người ta cắt tóc tôi như một cậu con trai, nhưng thời gian học xong ở trại huấn luyện, rồi chúng tôi đi đến mặt trận, tóc tôi đã mọc lại đôi chút. Lại đã bắt đầu xoăn, vì hồi đó tôi uốn tóc. Uốn xoăn như một con cừu... Bây giờ sẽ không đoán ra được. Và ông ấy cứ nhìn tôi, nhìn tôi: “Đã hai năm, tôi không nhìn thấy phụ nữ. Để cho tôi nhìn cô ít ra một chút...” Sau chiến tranh... Sau chiến tranh, tôi sống trong một khu nhà tập thể. Tất cả các bà láng giềng của tôi đều có chồng và suốt ngày họ tìm cách gây sự với tôi. Họ chửi tôi: “Ha! Ha! Ha! Kể cho ta nghe ở ngoài ấy cô ngủ với đàn ông thế nào...? Lúc thì họ đổ dấm vào chảo khoai tây của tôi, lúc thì họ cho vào đấy một thìa muối to tướng. Và họ cười, rất khoái chí... Ông chỉ huy của tôi đã xuất ngũ. Ông đến tìm tôi. Chúng tôi cưới nhau. Nhưng một năm sau, ông đã bỏ tôi để đi với một phụ nữ khác, cô phụ trách căng tin nhà máy chúng tôi: “Cô ấy thơm mùi nước hoa, còn cô thì chỉ bốc

mùi ủng với lại mùi vớ.” Trong chiến tranh, tôi biết một người đàn ông, sau chiến tranh, tôi khám phá ra một người khác. Trong chiến tranh, đàn ông khác. Không có phụ nữ, họ khác... Không có phụ nữ và trước cái chết... Trước bom đạn..” Ekaterina Nikititchna Sannikova, trung sĩ, xạ thủ VỀ MỘT SỰ IM LẶNG KỲ LẠ TRƯỚC BẦU TRỜI VÀ VỀ MỘT CHIẾC NHẪN ĐÁNH MẤT “Khi tôi từ giã Kazan ra trận, tôi là một cô bé mười chín tuổi... Sáu tháng sau, tôi viết thư về cho mẹ rằng người ta cho tôi đã hăm lăm hay hăm bảy tuổi. Mỗi ngày trong nỗi sợ, trong kinh hoàng. Một mảnh pháo bay qua và ta tưởng mình bị giết tươi. Và những người đàn ông chết. Họ chết mỗi ngày, mỗi giờ qua. Thậm chí ta có cảm giác, mỗi lúc người ta lại chết. Thiếu chăn để bó người chết. Người ta đặt họ xuống mồ trong đồ lót của họ. Một sự im lặng khủng khiếp ngự trị trong các phòng. Tôi không nhớ còn biết một thứ im lặng như thế ở đâu khác. Khi một người hấp hối, bao giờ họ cũng nhìn lên trên, không bao giờ họ nhìn về một bên hay về phía ta, nếu ta ở gần họ. Chỉ về phía trên... Lên trần nhà... Nhưng cái trần nhà ấy, họ nhìn như nhìn trời... Và tôi tự nhủ tôi sẽ không nghe được dù chỉ một từ nhỏ nhất về tình yêu giữa chốn địa ngục này. Rằng tôi không thể tin ở điều đó. Chiến tranh đã kéo dài nhiều năm, mà tôi không nhớ lấy một bài hát nào. Ngay bài Pháo đài nổi tiếng. Không một bài hát nào. Tất cả những gì tôi nhớ là lúc tôi đi ra trận, những cây anh đào trong vườn nhà chúng tôi đang ra hoa. Bước đi xa, tôi quay nhìn lại: “Có thể đây là lần cuối tôi thấy anh đào ra hoa.” Sau đó, hẳn tôi còn đi qua những khu vườn khác ven đường. Hẳn chúng tiếp tục ra hoa, đúng không? Ngay cả trong chiến tranh. Nhưng tôi không còn giữ được kỷ niệm nào. Ở trường, tôi là loại hay cười, nhưng ở đấy, tôi không bao giờ cười. Nếu tôi nhìn thấy một cô gái tỉa lông mày hay bôi môi son, tôi thấy khó chịu. Tôi chê bai dứt khoát: làm sao có thể như thế, làm sao cô lại có thể muốn chưng diện với ai đó giữa thời này?

Ở đâu cũng là người bị thương, ở đâu cũng những tiếng rên. Làm sao có thể nghĩ đến niềm vui? Đến hạnh phúc của riêng mình? Tôi không muốn gắn tình yêu với tình trạng này. Tình trạng này, cô thấy đấy... Tôi nghĩ ở đây, đối mặt với hoàn cảnh này, tình yêu nào rồi cũng tàn lụi trong phút chốc. Không có sự trân trọng, không có vẻ đẹp, tình yêu nào còn khả dĩ? Khi chiến tranh sẽ chấm dứt, ừ thì vâng, ta sẽ có một cuộc sống đẹp. Nhưng ở đây... Ở đây thì không! Và rồi, nếu tôi chết đi, người yêu tôi sẽ đau đớn. Và tôi, tôi đau đớn khi hình dung ra điều đó. Tôi cảm nhận sự thể như thế đó... Người đàn ông là chồng tôi hôm nay đã tán tỉnh tôi ở ngoài đó, chúng tôi gặp nhau ngoài mặt trận. Nhưng tôi đã không muốn nghe anh: “Không, không, khi chiến tranh chấm dứt, lúc đó chúng ta sẽ có thể nói về chuyện này.” Tôi sẽ không bao giờ quên cái ngày, sau một trận đánh trở về, anh hỏi tôi: “Em có một cái áo ngực không? Mặc vào đi, xin em. Hãy để cho anh nhìn em khi em mặc áo ngực.” Nhưng tôi chẳng có gì cả, ngoài chiếc áo varơi của tôi. Ngay cả với một trong các cô bạn tôi, đã làm đám cưới ngoài mặt trận, tôi bảo cô: “Anh ấy không bao giờ tặng hoa cậu. Anh ấy không bao giờ tán tỉnh cậu. Và, hôm trước hôm sau, các cậu đã cưới nhau. Tình yêu là thế ư?” Tôi không tán thành tình cảm của cô. Chiến tranh kết thúc... Chúng tôi nhìn nhau, chúng tôi đã tin rằng đúng vậy và chúng tôi còn sống. Từ nay, chúng tôi sẽ sống... Chúng tôi sẽ yêu... Nhưng chúng tôi đã quên mất chuyện đó, chúng tôi không còn biết người ta đã làm việc đó như thế nào. Tôi trở về nhà và tôi cùng mẹ đi đặt một chiếc áo dài. Chiếc áo dài hậu chiến đầu tiên của tôi. Đến lượt tôi, người ta hỏi: “Cô thích kiểu nào? -Tôi không biết. - Sao thế? Cô đến một hiệu may và cô không biết cô muốn kiểu áo nào? - Không, tôi không biết.”

Đã năm năm, tôi không nhìn thấy dù chỉ một chiếc áo dài. Tôi cũng đã quên mất người ta may một chiếc áo dài thế nào. Nào là đường chiếc, nào là chỗ khoét... Nào là thân trước với lại thân sau... Đối với tôi, cứ như tiếng Tàu. Tôi đã mua một đôi giày cao gót, tôi đi thử một chút trong nhà rồi tôi bỏ ra. Tôi xếp chúng vào một xó và tự nhủ: “Tôi sẽ không bao giờ tập đi lại thứ này…” Maria Selivestrovna Bojok, y tá “Tôi muốn nhớ lại... Tôi muốn nói rằng tôi đã mang về từ chiến tranh một tình cảm kỳ lạ. Tôi không biết thực sự diễn đạt bằng từ thế nào đây niềm hân hoan và ngưỡng mộ mà những người đàn ông đã dành cho chúng tôi. Chúng tôi đã chia sẻ cùng họ những căn lều chung, ngủ cùng họ dưới cùng những gác xép, cùng họ hoàn thành những chuyến công tác, và khi tôi bị lạnh đến mức cảm thấy lá lách của tôi đóng băng trong bụng, lưỡi tôi đóng băng trong miệng, khi tôi sắp bất tỉnh đi, tôi hỏi: “Micha, cởi cúc áo lót lông của anh ra đi, sưởi ấm cho tôi với.” Anh ấy đã sưởi ấm cho tôi: “Có thấy khá hơn không? - Vâng, đã khá hơn.” Tôi không còn bao giờ gặp lại điều đó trong đời. Nhưng không thể nghĩ đến bất cứ điều gì có tính chất cá nhân, khi Tổ quốc đang lâm nguy. - Nhưng có những chuyện tình chứ? - Vâng, có. Tôi có chứng kiến đôi chuyện. Nhưng cô sẽ thứ lỗi cho tôi, tôi sợ tôi sai, và hẳn như thế là không hoàn toàn tự nhiên, nhưng tự trong thâm tâm, tôi không tán thành những người đó. Tôi coi đây không phải là lúc nghĩ đến tình yêu. Chúng tôi bị vây quanh bởi cái ác. Bởi hận thù. Tôi tin rằng nhiều người chia sẻ tình cảm đó... Các bạn tôi chia sẻ tình cảm đó... - Trước chiến tranh bà là kiểu con gái như thế nào? - Tôi thích ca hát. Tôi thích cười. Tôi thích trở thành nữ phi công. Tôi có những chuyện khác để nghĩ đến ngoài tình yêu! Đối với tôi, đấy không phải là điều cốt yếu trong cuộc sống. Cốt yếu, là Tổ quốc. Chúng tôi khác, rất

khác với cô. Chúng tôi có niềm tin.” Elena Viktorovna Klenovskaia, du kích “Ở bệnh viện...Tất cả họ đều hạnh phúc. Họ hạnh phúc vì họ còn sống. Một trung úy hai mươi tuổi đau đớn vì anh mất một cái chân. Nhưng hồi ấy, trong tai họa chung, chúng tôi coi như anh đã may mắn: anh còn sống, thế thì có thiếu một cái chân, chuyện nhỏ!... Quan trọng là anh còn sống. Anh sẽ còn biết đến tình yêu, anh sẽ có một người vợ, anh sẽ có tất cả! Hôm nay, thiếu một cái chân, thật khủng khiếp, nhưng hồi bấy giờ, phải thấy tất cả bọn họ nhảy lò cò một chân, hút thuốc, cười đùa. Phải nói họ là những người anh hùng! Thế thì cô bảo sao? - Ở ngoài ấy, trong số các bà, có ai đã yêu không? - Tất nhiên, chúng tôi trẻ thế. Hễ có thương binh về, là chúng tôi nhất thiết yêu một người trong số họ. Một trong các cô bạn của tôi đã đem lòng yêu một anh trung úy, anh chàng khốn khổ đầy mình vết thương. Cô ấy chỉ cho tôi: này, anh ấy kia. Nhưng, tôi cũng vậy, chắc chắn tôi đã quyết định anh ấy cũng làm tôi thích. Hôm chúng tôi đến tìm anh để chuyển anh đi tuyến khác, anh đòi tôi cho anh một tấm ảnh. Nhưng tôi chỉ có một tấm: một bức ảnh chụp nhóm tôi không biết ở ga nào đó. Tôi đã lấy tấm ảnh ấy để tặng anh, rồi tôi suy nghĩ: nếu rồi ra không phải là tình yêu thật, thì tôi tặng anh ấy tấm ảnh để rồi chẳng làm gì sao? Đã đến lúc người ta mang anh đi, tôi đưa tay ra cho anh, tấm ảnh trong nắm tay tôi, nhưng tôi đã quyết định không mở các ngón tay ra. Và vậy đó, kết thúc một mối tình... Rồi có Pavlik, cũng là một trung úy. Anh ấy rất đau đớn, nên tôi đã luồn sôcôla xuống dưới gối anh. Và khi chúng tôi gặp lại nhau hai mươi năm sau chiến tranh, anh muốn cám ơn người bạn gái của anh là Lilia Drozdova về món sôcôla đó. Lilia trả lời anh: “Sôcôla nào?” Lúc đó tôi đã thú nhận là tôi. Và anh đã ôm hôn tôi. Hai mươi năm sau, anh ôm hôn tôi...” Svetlaba Nikolai’evna Lioubitch,

hộ lý “Một hôm sau buổi hòa nhạc. Trong một bệnh viện sơ tán lớn[68]. Bác sĩ trưởng đến gặp tôi và bảo tôi: “Chúng ta có một chiến sĩ xe tăng bị thương nặng đã bố trí vào một phòng riêng. Anh ấy không có phản ứng với bất cứ điều gì, có thể anh ấy sẽ thư giãn hơn khi nghe cô hát.” Tôi vào phòng ấy. Suốt đời tôi, tôi sẽ không quên người đàn ông đã chỉ có thể thoát ra khỏi chiếc xe tăng của anh bằng phép lạ và đã bị bỏng từ đầu đến chân. Anh nằm dài trên giường, bất động, mặt đen, mắt vô hồn. Tôi nghẹn cổ họng và mất nhiều phút tôi mới lấy lại được bình tĩnh. Rồi, tôi bắt đầu hát nhỏ. Và tôi thấy khuôn mặt người thương binh rung động nhẹ. Người đàn ông thầm thì một điều gì đó. Tôi cúi xuống trên người anh và tôi nghe: “Hát nữa đi.” Vậy là tôi hát, tôi hát, tôi hát hết toàn bộ vốn tiết mục của tôi, cho đến khi bác sĩ trưởng nói với tôi: “Tôi nghĩ là anh ấy đã ngủ...” Lilia Alexandrovskaïa, nghệ sĩ “Ở chỗ chúng tôi, thì đấy là tiểu đoàn trưởng và Liouba Silina. Cả hai, họ mới yêu nhau làm sao! Họ yêu nhau làm sao! Mọi người đều thấy. Anh ấy đi chiến đấu, cô ấy chạy bổ theo sau anh. Cô bảo cô sẽ không bao giờ tự tha thứ cho mình, nếu có chuyện anh ấy chết xa cô, nếu cô không có ở đấy để nhìn thấy phút cuối cùng của anh. “Mong sao chúng ta sẽ chết cùng nhau, cô bảo. Mong một quả đạn cuốn đi cả hai chúng mình.” Họ có ý định cùng chết hay cùng sống sót. Tình yêu đối với chúng tôi không chia thành hôm nay và ngày mai, chỉ hôm nay là đáng kể. Mỗi người biết rằng người mình yêu lúc này có thể không còn nữa vài phút sau. Trong chiến tranh, thời gian không giống như nó vẫn thế... Nó trôi đi theo một kiểu khác... Trong một trận đánh, anh tiểu đoàn trưởng bị thương nặng, trong khi Liouba thoát được chỉ với một vết đạn sướt nhẹ. Anh được đưa về hậu phương và cô ở lại tại chỗ một mình. Do cô có thai, anh đã trao cho cô một bức thư: “Hãy đi tìm bố mẹ anh. Dẫu anh có thế nào, em là vợ anh. Và cả hai chúng ta sẽ nuôi lớn con trai hay con gái của chúng ta.”

Về sau, Liouba đã viết thư cho tôi rằng bố mẹ của người đàn ông đã không chấp nhận cô và đứa con, họ đã đuổi cô đi. Và anh tiểu đoàn trưởng đã chết. Dẫu vậy, tôi thèm muốn được như cô. Bất chấp tất cả, cô ấy hạnh phúc... Trong chiến tranh, mọi sự diễn ra nhanh hơn: sự sống cũng như cái chết. Tất cả diễn ra trong một chiều kích khác. Ở ngoài ấy, chỉ trong vài năm, chúng tôi sống trọn cả một cuộc đời. Chúng tôi cảm biết tất cả các cảm xúc...” Nina Leonidovna Mikhal, thượng sĩ, y tá “Ngày kỷ niệm Chiến thắng. Chúng tôi gặp nhau trong cuộc họp truyền thống. Tôi đi khỏi khách sạn và các cô gái nói với tôi: “Cô ở đâu thế Lila? Chúng tôi đã khóc bao nhiêu.” Tôi biết tin có một người đàn ông đã gặp họ, một người Kazakh, và người ấy đã hỏi họ: “Các cô đến từ đâu thế, các cô gái? Từ bệnh viện nào? - Ông tìm ai? - Năm nào tôi cũng đến đây và tôi tìm một cô y tá. Cô ấy đã cứu sống tôi. Tôi đã yêu cô ấy. Tôi muốn tìm lại cô ấy.” Các cô bạn tôi phá lên cười: “Đừng có mà nhọc công đi tìm một cô y tá nhỏ bé, chắc chắn đã thành một bà nội rồi. - Không...

- Anh đã có vợ rồi chứ? Có con không? - Tôi đã có các cháu, các con, tôi đã có một người vợ. Nhưng tôi đã mất linh hồn của tôi... Tôi không còn có linh hồn...” Các cô gái đã kể với tôi như vậy, và chúng tôi cùng nhau nhớ lại câu chuyện: liệu anh chàng Kazakh ấy có đúng là anh chàng Kazakh của tôi? Người ta đã đưa đến chỗ chúng tôi một anh Kazakh rất trẻ. Một cậu con trai, đúng thế. Chúng tôi đã mổ cho anh. Anh có bảy hay tám chỗ rách ở ruột. Trường hợp anh coi như tuyệt vọng. Anh lả đi đến mức tôi chú ý đến anh ngay. Hễ rảnh được một phút là tôi chạy vụt sang chỗ anh: “Thế nào rồi?” Thậm chí tự tay tôi tiêm tĩnh mạch, cặp nhiệt độ cho anh. Cuối cùng, anh qua được. Anh chuyển sang dưỡng sức. Nhưng chúng tôi không giữ người bệnh ở lại chỗ chúng tôi lâu vì chúng tôi ở tuyến đầu. Chúng tôi cấp cứu, kéo họ ra khỏi cái chết rồi gửi họ về các bệnh viện khác. Cho nên đến ngày anh phải ra đi cùng một lô các thương binh mới cần di tản. Anh nằm trên cáng và người ta đến báo với tôi là anh muốn gặp tôi. “Cô gái, đến gần đây chút. - Có chuyện gì thế? Anh muốn gì? Anh phải chuyển về hậu phương. Mọi sự sẽ tốt. Coi như anh đã thoát nạn mà.” Anh bảo: “Xin cô, bố mẹ tôi không có đứa con nào khác ngoài tôi. Cô đã cứu tôi.” Và rồi anh tặng tôi một món quà: một chiếc nhẫn, một thứ vòng mỏng. Tôi không bao giờ đeo nhẫn. Không bao giờ thích thế. Nên tôi từ chối: “Không, tôi không thể, tôi thật không thể.” Anh cố nài. Những người thương binh khác giúp anh: “Nào, cô cứ nhận đi, anh ấy tặng thật lòng mà. - Tôi chỉ làm nhiệm vụ của tôi, anh hiểu chứ?”

Bằng mọi cách, cuối cùng họ đã thuyết phục tôi nhận. Đúng ra, sau đó tôi đã đánh mất chiếc nhẫn ấy. Nó to quá và một hôm tôi ngủ quên, xe bị lao ra ngoài đường, chiếc nhẫn đã rơi khỏi ngón tay, tôi không biết ở đâu. Tôi rất tiếc. - Bà có gặp lại người đàn ông đã đi tìm bà không? - Không, tôi đã không gặp được anh ấy. Tôi không biết có phải đúng anh ấy. Chúng tôi đã đi tìm anh ấy suốt ngày, cùng các cô gái. Năm 1946, tôi trở về nhà. Người ta hỏi tôi: “Từ nay cô sẽ ăn mặc dân sự hay mặc quân phục?” Quân phục, chắc chắn thế. Tôi không hề muốn bỏ. Một buổi tối, tôi đến nhà sĩ quan, dự một cuộc khiêu vũ. Này nhé, cô sẽ nghe người ta ứng xử như thế nào với các cô gái đã tham gia chiến tranh. Tôi mặc một chiếc áo dài, tôi đi giày ban, tôi để áo khoác và ủng ở phòng gửi quần áo. Một quân nhân đến gần tôi và mời tôi nhảy. “Hẳn cô không phải là người ở đây, anh ta nói. Trông cô rất có văn hóa.” Anh ở cạnh tôi suốt buổi tối, không rời tôi một bước. Khi cuộc khiêu vũ chấm dứt, anh bảo tôi: “Đưa cho tôi phiếu gửi áo.” Anh ra trước tôi. Ở phòng gửi đồ, người ta trao cho anh ủng và áo khoác của tôi. “Chắc ông nhầm rồi.” Tôi bước tới gần: “Không, đúng là của tôi đấy. - Nhưng cô không nói với tôi là cô đã ra mặt trận. - Anh có hỏi tôi điều đó không?” Anh lúng túng. Anh không thể ngửng lên nhìn tôi. Mà, chính anh cũng vừa từ chiến tranh trở về.

“Tại sao anh lại ngạc nhiên thế? - Tôi không bao giờ hình dung cô từng ở trong quân đội. Cô hiểu đấy, các cô gái đã ra mặt trận... - Có thể anh ngạc nhiên là tôi độc thân? Không có chồng, cũng không có thai?” Tôi đã không cho phép anh đưa tôi về. Tôi luôn tự hào đã tham gia chiến tranh. Đã bảo vệ Tổ quốc.” Lilia Mikhailovna Boutko, y tá phẫu thuật “Nụ hôn đầu tiên của tôi. Thiếu uý Nikolai Belokhvostik... Tôi nghĩ... Tôi chắc chắn không ai trong đại đội ngờ tôi yêu anh ấy. Yêu đến cuồng dại. Và tôi chắc chắn chính anh ấy cũng không biết chút gì. Tình yêu đầu tiên của tôi... Chúng tôi chuẩn bị chôn anh. Anh nằm trên một tấm vải lều, anh vừa bị giết chết. Mọi người đều vội. Bọn Đức có khả năng bao vây chúng tôi. Chúng giã pháo. Chúng tôi tìm được một cái cây. Một cây bạch dương già hơi xa đường. Một bên đường. Tôi cố nhớ thật kỹ địa điểm để về sau có thể trở lại và tìm lại được nơi này. Để không mất anh. Không... Không phải thế... Tôi muốn thêm điều khác... Tôi quên là gì. Tôi xúc động. Xúc động kinh khủng... Phút vĩnh biệt đã đến... Người ta bảo tôi: “Cô lên đầu tiên đi!” Tôi hiểu. Tôi hiểu mọi người đều biết tình yêu thầm kín của tôi. Và có thể anh ấy cũng biết... Anh ở đấy, nằm dài... Nhưng không còn nữa. Và tuy vậy, bất chấp tất cả, tôi hạnh phúc với ý nghĩ - ý nghĩ rằng, có thể anh biết tôi yêu anh. Rằng anh cũng vậy, anh thích tôi. Tôi nhớ anh đã tặng tôi sôcôla Đức dịp năm mới... Tôi đến gần anh và tôi ôm hôn anh. Trước đó tôi chưa bao giờ ôm hôn một

người đàn ông tôi yêu. Anh là người đầu tiên...” Lioubov Mikhailovna Grozd, cáng thương VỀ NỖI CÔ ĐƠN CỦA VIÊN ĐẠN VÀ CỦA CON NGƯỜI “Câu chuyện của tôi đặc biệt... Tôi không kể cho ai hết... Nhưng tôi có thể giải thích điều gì? Chính tôi cũng không biết giải mã số phận... Tôi đành cầu Chúa. Những lời cầu khấn chẳng rỉ tai cho tôi điều gì cả, nhưng chúng làm tôi vững lòng. Tôi cầu khấn bằng những từ của riêng tôi... Tôi nhớ một câu ngạn ngữ mẹ tôi thường nhắc lại: “Viên đạn thì ngu xuẩn, số phận thì gian ác.” Câu ngạn ngữ ấy bà dùng để bình luận bất cứ tai họa nào. Viên đạn cô đơn, con người cô đơn, viên đạn bay đâu là tùy ý nó, trong khi số phận điều khiển con người tùy sở thích. Đẩy y lúc thì về hướng này, lúc lại theo hướng kia. Con người giống như một chiếc lông vũ, một chiếc lông nhỏ của con chim sẻ. Không ai biết được tương lai của nó. Điều đó ta không được ban. Một bà gitan[69] đoán số cho chúng tôi, khi chúng tôi từ chiến tranh trở về. Bà đến gần tôi trong một nhà ga. Bà chọn tôi... Bà hứa cho tôi một tình yêu lớn. Tôi có một chiếc đồng hồ, tôi đã tháo ra và biếu bà vì tình yêu lớn đó. Tôi tin bà. Và bây giờ, cả cuộc đời tôi cũng không đủ để khóc mối tình ấy. Tôi vui vẻ chuẩn bị ra trận. Như một đoàn viên Komsomol chân chính. Cùng lúc với tất cả những người khác. Tôi đã học để trở thành xạ thủ bắn tỉa. Tôi cũng có thể trở thành điện báo viên vô tuyến, đấy là một nghề có ích, thời chiến cũng như thời bình. Một nghề nữ tính. Nhưng người ta bảo tôi phải bắn, thế là tôi bắn. Tôi bắn tốt. Tôi đã được thưởng hai Huân