Phần lớn người ta bất tỉnh khi chết. Vì sợ chân không nên họ chết trong mê man. Nếu bạn chết mà còn tỉnh táo... Và bạn có thể chết một cách tỉnh táo chỉ khi bạn chấp nhận cái chết, và để sửa soạn cho việc ấy ta phải học cả đời. Người ta phải yêu để sẵn sàng chết, và người ta phải thiền để sẵn sàng chết. Chỉ người đã yêu và thiền mới có thể chết tỉnh táo. Và một khi chết một cách tỉnh táo, bạn chẳng cần phải trở lại nữa bởi vì bạn đã học bài 92 Đó là lý do Mật tông lấy dục làm bàn đạp nhảy vào Thiền định. 93 Một trong những kinh nghiệm của tột đỉnh khoái lạc là ý niệm về không gian và thời gian hoàn toàn biến mất; bản ngã biến mất; ngay cả người yêu đang nằm bên cạnh cũng chẳng biết tới nữa.
70 Bát Nhã Tâm Kinh học về cuộc sống. Thế thì bạn tan biến trong cái đại thể; đó là niết bàn. Những nhà thực chứng nói rất hợp lý, nhưng có điều họ không hiểu - bởi vì thực tại rộng lớn nhiều hơn logic. Trong kinh nghiệm thông thường chúng ta hiểu họ nói gì: cái ghế này hiện ở đây, nếu đem nó đi, bạn sẽ nói không có ghế ở đó. Điều đó chỉ về sự vắng mặt - cái ghế đã bị dời đi. Đây là những trường hợp thông thường của chân không: ở một thời điểm nào đó đã có một căn nhà và rồi nó đã bị phá đi, nó không còn ở đấy nữa. Đó chỉ là một sự vắng mặt. Nhưng có những chân không nằm sâu bên trong bản thể của bạn, tại đáy sâu. Tại chính cốt lõi cuộc sống, cái chết hiện hữu. Cái chết là trung tâm của cơn xoáy lốc. Trong tình yêu hay trong thiền định, bạn tới gần trung tâm ấy; trong cái chết của thể xác bạn cũng tới gần nó. Trong lúc say ngủ, không chiêm bao, bạn đến gần nó. Chính nó đã ban cho sự sống, chính nó đã nâng cao cuộc sống. Người không ngủ say được sẽ trở nên ốm yếu, bởi vì chỉ trong giấc ngủ say, khi hắn rơi vào trong chiều sâu thẳm nhất của mình, hắn mới lấy lại cuộc sống, năng lượng, sức sống. Buổi sáng hắn lại tươi mát và đầy hứng khởi, thích thú và sống động. Hãy học về chết!94 Đó là nghệ thuật lớn lao nhất cần phải học, khả năng quan trọng nhất cần phải có. 94 Sách cho người chết của Tây Tạng là dạy về cái chết cho người sống. 49 ngày sau khi chết, gọi là Bardo, nếu được sửa soạn khi còn sống, người chết có thể tìm được chứng ngộ dễ dàng.
Qui Phục Là Hiểu Biết 71 Quan điểm của Heidegger95 rất hợp với quan điểm của Phật, và ngôn ngữ của ông ấy rất mới mẻ, đó là lý do tại sao tôi trích dẫn ông ấy. Ông ấy nói: “Mọi sinh linh, bất kỳ sinh linh nào, đều từ chân không mà ra.” Ki Tô Giáo cũng có một tín điều tương tự nhưng ít người biết đến - bởi vì các nhà thần học của giáo hội không dám đi sâu vào điều đó vì rất phức tạp, lại nhiều cạm bẫy. Học thuyết đó là creatio ex nihilo: sự sáng tạo từ hư không96 . Nếu hỏi nhà vật lý hiện đại thì ông ta sẽ đồng ý với Phật: càng đi sâu vào vật chất thì mọi vật bắt đầu biến mất. Một khi nguyên tử bị đập vỡ - vật thể hoàn toàn biến mất. Và khi đập vỡ âm điện tử, dương điện tử và trung hòa tử thì nào là muons, nào là neưtrino, nào là quarks - chúng không còn là vật thể nữa, chúng là chân không vật thể. Rất khó để hiểu. 97 Nhưng vật lý, nhất là vật lý hiện đại, đã tới rất gần với siêu hình học - bởi vì càng ngày nó 95 Heidegger có lần nói, sau khi đọc D.T Suzuki, rằng, “Nếu tôi thực sự hiểu người này thì những điều ông viết cũng chính là điều tôi muốn viết.” Một số người cho rằng Heidegger và các triết gia Hiện sinh khác đã vun xới mảnh đất tây phương để chờ Suzuki mang hạt giống Bồ Đề qua từ đông phương. Hạt giống ấy nay đã thành cây lớn, và gần đây đã được Osho phân bón và thêm nước trong hơn 50 tập sách bàn về các Tổ Thiền và rất nhiều công án Thiền. Quan trọng hơn nữa là trước khi nhập Niết Bàn, Osho đã làm sáng tỏ lại giáo lý Vô Ngã (anatta) của Đức Phật trong bộ Bản Tuyên Ngôn Thiền Tông. Đây là tập sách cuối cùng trong đời hoằng pháp của Osho. 96 Học thuyết này được các thánh Augustine và Thomas Aquinas lấy từ triết học Hy Lạp. Nếu nói rằng Thiên Chúa không tạo dựng từ hư không thì Ngài phải tạo ra từ cái gì đó. Và trước cái đó là gì? Và trước đó nữa lại là gì? Vậy thì nói về sự tạo thiên lập địa của Ngài cũng bằng thừa. 97 Siêu Sợi (super string theory) là ngành học cao nhất hiện nay của Vật lý học. Thuyết này giả thiết rằng mọi vật trong vũ trụ đều hợp bởi những sợi giây vô cùng nhỏ, và chúng rung động với tần số nhỏ không tưởng tượng được trong một không gian 26 chiều – không phải 3 chiều. Siêu Sợi đòi hỏi một khả năng rất cao về toán học nên chỉ một số nhỏ các nhà Vật lý tham gia. Nhiều tiên đoán của Siêu Sợi không thể nào kiểm chứng được bằng thí nghiệm. Siêu Sợi thâu tóm trọn vẹn cả thuyết tương đối (Relativity) lẫn Quantum Physics.
72 Bát Nhã Tâm Kinh càng tới gần với thực tại hơn. Nó đang tiến qua vật chất, và đi tới chân không. Vật chất không tồn tại nữa trong vật lý hiện đại. Vật chất chỉ là một ảo giác: nó chỉ có thực với giác quan, nhưng thực tế thì không. Tính chắc nịch của nó, yếu tính của nó, chỉ là ảo giác; chẳng có gì là thực cả, tất cả chỉ là sự biến đổi không ngừng của năng lượng. Vật chất không là gì ngoài năng lượng.98 Và khi bạn đi sâu hơn vào trong năng lượng thì năng lượng cũng không phải là vật, nó là không-vật. Cái chết là điểm mà tại đó tri thức đổ bể, và chúng ta hướng về bản thể. Đó là kinh nghiệm của Phật giáo qua nhiều thời đại. Phật thường phái các đệ tử đi quan sát người chết, đến xem xác đang cháy trên dàn hỏa thiêu: “Hãy thiền ở đó, hãy thiền về chân không của cuộc sống.” Cái chết là điểm mà tại đó trí năng bế tắc, và khi trí năng ngừng hoạt động, tâm trí cũng chịu thua luôn. Và khi tâm trí chịu thua, có nhiều triển vọng để chân lý thấm vào bạn. Nhưng mấy ai biết. Khi có ai chết, bạn không biết phải làm gì, bạn rất bối rối. Khi có người chết, đấy là lúc thuận lợi nhất để thiền. Tôi trường nghĩ rằng mỗi thành phố đều cần một trung tâm chết. Khi có người hấp hối và cái chết của người đó gần kề, người đó nên được chuyển vào trung tâm chết. Đó là một đền thờ nhỏ để những người biết thiền ngồi quanh người đó, giúp người đó chết, và nên tham gia vào bản thể của người đó khi ông ta sắp tan biến vào chân không. Khi có người biến mất trong chân không, một năng lượng lớn được thoát ra. Năng lượng bao quanh người ấy, đang được giải thoát. Nếu ở trong không gian tịch mịch gần người đó, bạn có thể nương theo năng lượng của người ấy mà tiếp tục cuộc hành trình lớn. Không có loại ma túy nào có thể đưa bạn tới chỗ đó được.99 Người ấy đang trả lại 98 E=MC2. Vật chất chỉ là năng lượng tĩnh tại. Năng lượng là vật chất động. 99 Ở Mỹ, khi một người dùng ma túy thì hắn được nói là đi du lịch (take a trip). Tương tự như ta nói ‘Phi xì ke’.
Qui Phục Là Hiểu Biết 73 cái năng lượng cho trời đất; nếu có thể hấp thụ năng lượng đó, bạn sẽ có thể nếm được kinh nghiệm chết cùng với người đó. Và bạn sẽ thấy điều tối thượng - từ ngọn nguồn đến cùng đích, từ khởi đầu đến chung cuộc. “Con người là sinh linh mà qua đó chân không xuất hiện,” Jean-Paul Sartre100 nói. Tâm thức không phải là vật này hay vật kia, nó không phải là bất kỳ vật nào cả; nhưng có chắc nó là nó không? “Không,” Sartre nói, “nhất định là không phải vậy. Tâm thức chưa bao giờ tự đồng nhất với chính mình. Vì vậy, khi tôi suy tư về chính mình, cái chủ thể được suy tư không phải là cái chủ thể đang suy tư. 101 Khi cố gắng phát biểu tôi là gì đó, tôi thất bại. Bởi vì trong khi tôi đang nói, cái mà tôi đang nói về đã trôi vào quá khứ, và cái tôi là gì ấy đã thành quá khứ. Tôi chỉ là quá khứ và tương lai của mình, nhưng tôi lại không hiện hữu trong hiện tại. Tôi đã là người này trong quá khứ, và tôi sẽ là người khác trong tương lai. Nhưng trong hiện tại, chỉ có chân không.” Nếu ai đó hỏi bạn, “Bạn là ai?” bạn sẽ trả lời thế nào? Có thể bạn trả lời bằng những cái bạn đã là - nghĩa là không còn nữa. Hoặc có thể bạn trả lời bằng những điều bạn sẽ là – nghĩa là chưa đến. Nhưng bạn là ai ngay trong khoảnh khắc này?102 Không là ai cả, chỉ là chân không. Chân không này là chính cốt lõi, là tâm điểm - tâm điểm của bản thể bạn. Thần chết không phải là chiếc rìu đốn ngã cây cuộc sống, nó là hoa trái trổ ra từ cây ấy. Cái chết chính là chất liệu tạo nên con người bạn. Chân không là chính bản thể 100 Sartre là triết gia hiện sinh quan trọng nhất. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông ta là Hữu Thể và Hư Vô (Being and Nothingness). 101 Với lập luận này Sartre bác bỏ Cogito của Descartes, “Tôi suy tư, vậy tôi hiện hữu.” (I think, thereforeI exist). 102 Thiên Chúa nói với Moses (Mai-sen), “I AM THAT I AM” (Exodus 3.14). Về mặt logic thì câu này hoàn toàn vô nghĩa như Osho đã bàn bên trên. Nhưng về mặt hiện thực, Ngài muốn nói Thiên Chúa chỉ hiện hữu trong hiện tại, không phải quá khứ, chẳng phải tương lai.
74 Bát Nhã Tâm Kinh của bạn. Chân không này có thể đạt tới hoặc bằng tình yêu, hoặc bằng thiền định, mỗi lần nếm một ít kinh nghiệm. Đây là điều Nagarjuna muốn nói về Tánh Không. Đây là điều Phật đã truyền cho Mahakashyapa trong bài giảng Bông Hoa. Đây là điều Mahakashyapa đã hiểu khi ông ấy cười to. Ông ấy thấy chân không, và sự thuần khiết của nó, sự hồn nhiên của nó, sự hồn nhiên nguyên thủy của nó, sự sáng ngời của nó, sự bất tử của nó - bởi vì chân không không thể chết được. Mọi thứ đều chết; chân không thì bất tử, vĩnh cửu. Nếu đồng nhất với bất kỳ cái gì, bạn sẽ phải đau khổ vì cái chết. Nhưng nếu biết rằng bạn là cái chết, sao bạn phải đau khổ vì cái chết? Vậy thì chẳng có gì có thể phá hủy được bạn; không có gì có thể hủy diệt nổi chân không. Ngụ ngôn của Phật giáo kể rằng Diêm vương hỏi con ma mới tới là khi sống nó có gặp ba sứ giả của thiên đường không. Và nó trả lời, “Không, tâu Diêm vương, con không gặp.” Ngài lại hỏi nó có gặp một ông già còng lưng vì tuổi tác, hay một người nghèo đói, ốm yếu lại không bè bạn, hay một người chết không? Phật tử gọi ba sứ giả này là ‘ba thiên sứ’: Lão, Bệnh, Tử - ba thiên sứ. 103 Tại sao? - bởi vì chỉ qua những kinh nghiệm này trong cuộc sống bạn mới để ý đến cái chết. Và nếu bạn để ý đến cái chết và bắt đầu tìm hiểu nó, hoan nghênh nó, tiếp nhận nó, bạn sẽ thoát khỏi ràng buộc, thoát khỏi bánh xe luân hồi.104 103 Mỗi người trong chúng ta, tất cả đều gặp ba thiên sứ ấy rất nhiều lần trong đời, nhưng ít người nhận ra. Phật cũng gặp ba thiên sứ ấy tại ba cửa thành khi còn là một thái tử và đã nhận ra họ. Việc nhận diện ba thiên sứ ấy đã dẫn Ngài đế cửa thành thứ tư và gặp một sa môn. Bốn lần gặp gỡ này đã thay đổi vĩnh viễn cuộc đời của Ngài. 104 Tổ Naropa của Mật tông qui phục được tướng cướp khét tiếng. Nó xin theo làm đệ tử. Ngài dạy cho nó niệm câu chú Rama. Rama là thiên chúa của Ấn độ giáo. Nó niệm không ngừng từ Rama, Rama.., Niệm hòai
Qui Phục Là Hiểu Biết 75 Heidegger và Soren Kierkegaard đều nói rằng chân không tạo ra sự khiếp sợ. 105 Đấy mới chỉ là một phần sự thật. Bởi vì hai ông chỉ là triết gia nên đối với họ chân không tạo ra khiếp sợ. Nếu hỏi Phật, hỏi Mahakashyapa, hỏi Nagarjuna, và nếu hỏi tôi, cái chết được nhìn với chỉ một phần sẽ tạo ra sự khiếp sợ. Phải nhìn một cách tuyệt đối, toàn triệt thì nó giải phóng bạn khỏi mọi khiếp sợ, mọi thống khổ, mọi lo âu,106 nó giải thoát bạn khỏi luân hồi... Bởi vì nếu chỉ nhìn một phần thôi, nó tạo ra nỗi sợ rằng bạn sẽ chết, rằng bạn sẽ trở thành hư không, rằng chẳng mấy chốc bạn sẽ biến mất. Và tự nhiên bản cảm thấy bồn chồn, run rẩy, bật gốc. Nếu nhìn vào cái chết một cách toàn triệt, bạn biết bạn là cái chết, bạn từ nó mà ra. Cho nên chẳng có gì sắp mất mát cả, chẳng có gì còn lại cả. Chỉ còn lại chân không. Phật giáo không phải là một tôn giáo yếm thế như nhiều người nghĩ. 107 Phật giáo là cách thức loại bỏ cả lạc quan lẫn bi quan, gạt bỏ hẳn nhị nguyên đối đãi. Hãy bắt đầu thiền về cái chết. Và khi nào bạn cảm thấy cái chết gần kề, hãy đón chào nó qua cánh cửa tình yêu, qua cánh cửa thiền, qua cánh cửa của người đang chết. Và nếu ngày nào đó bạn sắp chết - và ngày ấy đang tới qua từng ngày một - hãy đón nhận nó trong niềm vui sướng, an lạc. Và nếu bạn có thể đón nhận cái chết trong niềm vui sướng và ân sủng, bạn sẽ đạt tới đỉnh cao nhất, bởi vì cái chết là đỉnh cao của cuộc sống. Giấu kín trong thành từ Mara, Mara.. – nghĩa là thần chết. Một năm sau Naropa gặp lại và xác nhận nó đã chứng ngộ. 105 Kierkegaard gọi là run vì khiếp sợ (trembling with dread), và ông đề nghị phải nhảy vọt đức tin (leap of faith) để tìm về chân lý. 106 Thống khổ (anguish) và lo âu (anxiety) là những đề tài quen thuộc của Hiện sinh. 107 Gần đây nhiều Phật tử phẫn nộ vì Giáo hoàng John Paul II nói rằng Phật giáo là tôn giáo yếm thế và hư vô.
76 Bát Nhã Tâm Kinh cái chết là tột đỉnh khoái lạc, bởi vì ẩn giấu trong đó là tự do lớn nhất. Cái chết đang tình tự với Thượng Đế, hay Thượng Đế đang tình tự với bạn. Cái chết là tột đỉnh khoái lạc, toàn bộ và rộng lớn như vũ trụ. Cho nên hãy vứt bỏ tất cả những ý tưởng bạn đang có về cái chết. Hiểu sai như vậy nguy hiểm lắm. Chúng làm cho bạn thù nghịch với kinh nghiệm lớn lao nhất mà bạn cần phải có. Nếu chết trong mê man, bạn sẽ phải sinh ra nữa. Trừ phi bạn học được cách chết, bạn sẽ còn tiếp tục phải sinh ra hoài hoài. Đây là bánh xe luân hồi, samsara, thế gian. Một khi bạn nếm được tột đỉnh khoái lạc, bạn không cần phải sinh ra nữa. Bạn sẽ biến mất vì bạn sẽ mãi mãi nằm trong tột đỉnh khoái lạc ấy. Bạn không còn ý tưởng nào về bạn nữa. Bạn không hiện hữu như một thực thể, không còn bị giam hãm, không bị đồng hóa với bất kỳ cái gì. Bạn trở thành đại thể, không phải bộ phận. Đây là Tánh Không Luận của Nagarjuna, và đây cũng là thông điệp Bất Khả Thuyết, Bất Khả Tư Nghị của Đức Phật. Cả hai giống nhau y hệt. Câu hỏi cuối cùng: Osho kính yêu, Con sợ theo làm đệ tử của Thầy, mặc dầu con bị hấp dẫn ghê lắm. Con sợ bởi vì chồng con. Con nghĩ anh ấy sẽ có thể không hiểu điều đó. Chị không kính trọng chồng mình tí nào. Chị nghĩ là anh ấy ngu đần phải không? Tại sao anh ấy lại không thể nào hiểu được điều đó? Nếu anh ấy yêu chị thì anh ấy sẽ hiểu. Tình yêu là sự thông cảm. Nếu anh ấy không yêu
Qui Phục Là Hiểu Biết 77 chị, dù chị có làm đệ tử của tôi hay không, anh ấy cũng sẽ không hiểu chị. Điều thứ hai: nếu anh ấy không hiểu phát tâm nguyện của chị, đấy là khó khăn của anh ấy. Chị có cuộc sống của chị. Chớ bao giờ thỏa hiệp, nếu không, chị sẽ bị lỡ nhiều cơ hội lắm đấy. Đừng bao giờ thỏa hiệp! Nếu chị cảm thấy thích trở thành sannyasin thì hãy trở thành sannyasin. Hãy mạo hiểm. Nếu anh ấy yêu chị, sẽ không có vấn đề gì, anh ấy sẽ hiểu - bởi vì tình yêu đem lại tự do. Nếu anh ấy không yêu chị, sẽ có khó khăn cho anh ấy, bởi vì anh ấy sẽ cảm thấy chị đang thoát ra khỏi sự sở hữu của anh ấy, chị muốn độc lập, chị muốn trở thành con người như ý chị muốn. Nhưng chấp nhận những đòi hỏi như thế khác gì tự tử. Đó là vấn đề của anh ấy. Chị phải sống đời của chị, anh ấy phải sống đời của anh ấy. Ta không nên cố gắng áp đặt điều gì lên người khác. Nhưng theo ý của tôi, chắc chị cũng đang đòi hỏi anh ấy đủ điều. Đó là lý do tại sao chị sợ. Nếu chị không ép buộc anh ấy điều gì, chị có thể độc lập. Nhưng đây là sự thỏa thuận giữa đôi bên: mọi người là nô lệ lẫn nhau. Và bất kỳ khi nào chị bắt ai làm nô lệ cho chị, hãy nhớ, rằng chị đang làm cho người đó thành chủ của chị nữa.108 Đấy là thỏa thuận đôi bên. Chị chắc cũng làm khó chồng mình; chắc chị cũng cố gắng áp đặt mọi thứ lên anh ấy; có lẽ chị muốn làm cho anh ấy thành què quặt. Nay chị muốn được độc lập, và trong thâm tâm chị sợ rằng nếu chị được độc lập, anh ấy sẽ đòi hỏi sự độc lập của anh ấy. Thế thì anh ấy muốn làm gì thì làm, và điều đó chị không thể chấp nhận được. Đó là cái sợ thật sự. Mà nếu chị không làm điều mà chị thích, không làm được điều chị muốn làm, điều chị muốn trở thành, chị sẽ không bao giờ tha thứ cho anh ấy. Rồi chị sẽ trả thù, sẽ 108 Jean-Jacques Rousseau viết trong Social Contract rằng, “Nếu kẻ nào bắt người khác là nô lệ cho mình thì chính kẻ ấy sẽ trở thành một tên nô lệ lớn hơn nữa.”
78 Bát Nhã Tâm Kinh giận dữ, sẽ nổi điên lên - bởi vì chị thường xuyên nghĩ chị muốn trở thành một sannyasin, mà chỉ vì người này... Và chị sẽ cảm thấy bị nhốt cũi, bị cầm tù. Không ai thích bị cầm tù cả. Người ta căm ghét con người đã gây ra sự tù đày của mình, và người ta cố gắng trả thù bằng nhiều cách tinh vi. Điều đó sẽ phá vỡ hôn nhân của chị. Đừng bao giờ tạo ra một tình huống mà chị không thể nào tha thứ được cho người khác. Chỉ hai người độc lập mới có thể tha thứ được cho nhau. Nô lệ không hề biết tha thứ là gì. Mà ai biết được? Điều đó có thể giúp cho anh ấy ít nhiều không chừng. Hôm nọ tôi đã đọc một chuyện: Hai nhà thám hiểm gặp nhau trong đồng lầy Amazon.109 Cuộc đàm thoại diễn ra như sau: Nhà thám hiểm thứ nhất nói, “Tôi đến đây bởi vì cái máu thích lang thang. Văn minh làm tôi ngộp thở. Tôi thích nhìn nhiên nhiên trong cảnh tự nhiên của nó. Tôi thích đặt chân lên những nơi chưa có người đặt chân tới. Còn anh thì sao? Sao lại lần mò tới đây?” Nhà thám hiểm thứ hai: “Vợ tôi đã trở thành sannyasin của Osho, và cô ấy buổi sáng thì tập Dynamic Meditation, buổi tối thì tập Kundalini 110 - đó là lý do tại sao!” Nếu vậy thì tốt! Nếu chồng chị trốn vào Amazon và trở thành một nhà thám hiểm, nó sẽ cho anh ta một cơ hội tốt để làm gì đó. 109 Đồng lầy Amazon thuộc Ba Tây, Nam Mỹ. 110 Osho cho rằng con người hiện đại bồn chồn, nóng nảy, dể cáu kỉnh, khó có thể ngồi yên mà ngồi thiền. Vậy phải có phương pháp giúp cho tâm trí tĩnh lặng mới có thể thiền được. Dynamic Meditation gồm 4 giai đoạn, mỗi đoạn 10 phút. Kundalini có 3 giai đoạn, mỗi đoạn 15 phút.
3 Phủ Định Tri Thức Tại đây, này Sariputra, sắc tức là không, không tức là sắc, sắc chẳng khác không, không chẳng khác sắc, sắc chính là không, không chính là sắc. Thọ, hành, tưởng, thức cũng đều như thế. Tại đây, này Sariputra, vạn pháp đều không; Chúng không sinh, không diệt; Không nhơ, không sạch, Không tăng, không giảm. Do đó, này Sariputra, vì vậy trong không, không có sắc, thọ, tưởng; cũng không có hành, thức; không có mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; không có sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp; không có nhãn giới cho đến không có ý thức giới; không có vô minh, cũng không có hết vô minh; không có già chết cũng không có hết già chết; không khổ, tập, diệt, đạo; không có trí huệ, không có chứng đắc, cũng không có không chứng đắc.
80 Bát Nhã Tâm Kinh Tri thức là điều nguyền rủa, là tai ương, là ung thư. Chính vì qua tri thức mà con người bị chia lìa khỏi đại thể. Tri thức tạo ra khoảng cách. Bạn thấy một hoa dại trên núi, bạn không biết nó là gì, tâm trí bạn chẳng có ý kiến gì, tâm trí thinh lặng. Bạn nhìn vào hoa ấy, bạn thấy bông hoa, nhưng tri thức không nảy sinh trong đầu - rất là kỳ diệu, rất là bí ẩn. Hoa ở đấy, bạn ở đấy. Qua sự kì diệu ấy bạn không tách biệt, bạn được nối liền. Nếu biết đã rằng đây là hoa hồng hay, cúc vạn thọ, hay hoa gì khác thì sự cái hiểu biết đó tách rời bạn. Hoa ở đó, bạn ở đây, nhưng không có cầu nối - bạn biết rồi! Tri thức tạo khoảng cách. Bạn biết càng nhiều, khoảng cách càng lớn; bạn biết càng ít, khoảng cách càng nhỏ. Và nếu bạn không biết gì thì không có khoảng cách, bạn được nối liền. Bạn yêu một bà hay một ông - cái ngày bạn mới yêu thì không có khoảng cách. Chỉ có điều kì diệu, sự hồi hộp, sự kích động, sự khoan khoái - nhưng không có tri thức. Bạn không biết người này là ai. Không có tri thức thì chẳng có gì chia rẽ bạn. Do đó phút đầu gặp gỡ bao giờ cũng đẹp. Bạn sống với người này chỉ mới hai mươi bốn giờ đồng hồ, tri thức đã nảy sinh. Nay bạn đã có một số ý tưởng về người này: bạn biết người ấy là ai, bạn có một hình ảnh nào đó về người ấy. Hai mươi bốn giờ đã tạo ra một quá khứ. Hai mươi bốn giờ đã ghi lại dấu vết trong tâm trí: bạn nhìn vào cũng người này, bí ẩn ngày trước không còn nữa. Bạn đang đi xuống đồi, cái đỉnh của sự kỳ diệu đã mất. Hiểu điều này là hiểu nhiều lắm. Hiểu rằng tri thức phân chia, rằng tri thức tạo ra khoảng cách, là hiểu được chính cái bí mật của thiền định. Thiền định là trạng thái không biết. Thiền là không gian thuần khiết, không bị tri thức quấy nhiễu. Quả đúng vậy, chuyện trong kinh thánh thế mà lại đúng - rằng con người đã sa ngã vì tri thức, bởi
Phủ Định Tri Thức 81 việc ăn trái của cây hiểu biết. Không thánh thư nào khác trên thế giới vượt qua điều đó. Dụ ngôn đó là lời cuối cùng; không có dụ ngôn nào khác đạt tới đỉnh cao và nhận thức đó. Mới nghe có vẻ rất phi lý khi nói con người đã sa ngã vì tri thức. Có vẻ phi lý bởi vì logic là một