phần lớn chúng ta đều hài lòng với việc chỉ sống trên bề mặt.
- 4 - Tại sao chúng ta chấp nhận sự khổ sở của việc sống hời hợt? Bây giờ, liệu chúng ta có thể đi sâu hơn nữa để nhận ra động cơ của những điều chỉnh hời hợt ấy không? Nếu bạn nhận biết thoáng qua về toàn bộ quá trình này, bạn sẽ thấy rằng sự điều chỉnh về các quan điểm cùng các giá trị, sự tuân phục uy quyền và tương tự thế, đều được thúc đẩy bởi sự tự duy trì sức sống và sự tự bảo vệ. Nếu có thể quan sát sâu hơn nữa, bạn sẽ nhận thấy có một tác động ngầm to lớn mang tính chủng tộc, quốc gia của bản năng tập thể, của sự tích lũy những cuộc chiến đấu, kiến thức, sự nỗ lực, của giáo điều và truyền thống, của những thứ được gọi là giáo dục qua nhiều thế kỷ – tất cả chúng đã quy định lên tâm trí một mô thức nhất định. Nếu tiếp tục đi sâu hơn nữa, bạn lại thấy những ham muốn cốt lõi được trở thành ai đó, được thành công, ham muốn thể hiện mình ở nhiều dạng thức khác nhau của những hoạt động xã hội, gây ra những nỗi lo âu và sợ hãi. Tóm lại, toàn bộ quá trình kể trên chính là sự ý thức, hay nói cách khác, tư duy của chúng ta dựa trên sự thúc đẩy của việc được trở thành ai đó, và động cơ đó được phủ lên các lớp lang truyền thống, văn hóa, giáo dục, cùng với những điều lệ xã hội nông cạn – tất cả ép buộc chúng ta tuân theo một mô thức sống còn. Còn nhiều hơn nữa những chi tiết tỉ mẩn trong chuyện này, nhưng về bản chất thì đó là sự ý thức của chúng ta.
- 5 - Ta không thể chấm dứt phiền muộn thông qua sự cải thiện Bất kỳ sự tiến triển nào đi cùng với ý thức cũng đều là sự cải thiện bản thân, và sự tự cải thiện là một dạng tiến triển trong phiền muộn chứ không hề chấm dứt phiền muộn. Nếu tâm trí quan tâm đến việc tự do hoàn toàn khỏi nỗi phiền muộn, thì tâm trí phải làm gì? Bạn đã từng nghĩ về điều này chưa? Chúng ta đau khổ, không phải vậy sao? Chúng ta đau khổ, không chỉ vì những căn bệnh giày vò cơ thể, mà còn vì nỗi cô đơn, sự nghèo khó trong cuộc sống sinh tồn; chúng ta đau khổ khi ngỏ lời yêu ai đó mà không được đáp lại. Dù theo bất kỳ cách nào, hễ suy nghĩ là chúng ta phiền muộn; do đó tốt hơn hết chúng ta không suy nghĩ, thế là ta chấp nhận bừa một niềm tin nào đó và mê muội trong niềm tin ấy, đấy là cái chúng ta gọi là tôn giáo. Bây giờ, nếu tâm trí nhận ra rằng không thể chấm dứt nỗi phiền muộn thông qua sự tự cải thiện hoặc thông qua sự tiến triển, thì tâm trí phải làm gì? Liệu tâm trí có thể vượt qua được sự ý thức này cũng như những động cơ thúc đẩy khác nhau và những ham muốn mâu thuẫn nhau hay không? Và để làm được điều đó, liệu thời gian có phải là yếu tố quan trọng? Hãy chú ý đến điều này, không chỉ qua ngôn từ mà dựa trên cả thực tế. Nếu thời gian là yếu tố quan trọng, thì bạn đang quay trở lại với sự tiến triển, bạn có nhận ra điều đó không? Trong khuôn khổ ý thức, sự dịch chuyển theo bất kỳ hướng nào cũng đều quy thành sự cải thiện bản thân, do đó đều là sự tiếp diễn của nỗi phiền muộn. Nỗi phiền muộn có thể được kiểm soát, hoặc được rèn dũa, được hợp lý hóa, được tô vẽ để trở nên tinh tế hơn, nhưng các đặc điểm ẩn tàng của nỗi phiền muộn thì vẫn tồn tại ở đó. Để tự do khỏi nỗi phiền muộn thì phải có sự tự do khỏi hạt giống tiềm tàng của cái tôi, của bản ngã, của toàn bộ quá trình trở thành. Để vượt qua nỗi muộn phiền, ta phải chấm dứt toàn bộ tiến trình này.
- 6 - Ta không thể chấm dứt phiền muộn thông qua sự tiến triển Nếu bạn hỏi tôi: “Làm thế nào tôi vượt qua được điều này?”, thì “làm thế nào” trở thành một phương pháp, một sự thực hành, nên nó vẫn nằm trong khuôn khổ của sự tiến triển, do đó không có trạng thái vượt qua nào mà chỉ có quá trình tinh lọc ý thức trong nỗi phiền muộn. Cái tâm trí tư duy trên phương diện của sự tiến triển, cải thiện gắn liền với thời gian, làm sao có thể nhận thấy rằng cái được gọi là tiến triển thực ra chỉ là sự tiến triển của nỗi phiền muộn. Điều đó cần được kết thúc, không phải trong tương lai, không phải trong ngày mai, mà là ngay lập tức. Bằng không, bạn sẽ quay trở lại với con đường cũ, bạn sẽ mắc kẹt trong cái vòng luẩn quẩn cũ của nỗi phiền muộn. Nếu vấn đề được thấu hiểu rõ ràng, bạn sẽ tìm thấy câu trả lời thỏa đáng.
- 7 - Chấm dứt mọi thứ ngày này qua ngày khác Sự chuyển biến tất cả những điều đó đòi hỏi ở chúng ta một sự chú tâm ghê gớm. Sự chú ý toàn tâm này, trong nó không có sự chọn lựa hay cảm giác của sự trở thành, thay đổi, thế chỗ. Nó giải thoát tâm trí khỏi quá trình tự ý thức, phía sau nó không có người trải nghiệm nào cả, khi đó tâm trí được tự do khỏi nỗi phiền muộn. Chính sự tích lũy là căn nguyên của nỗi phiền muộn, chúng ta không để mọi thứ chấm dứt vào thời điểm kết thúc một ngày. Chúng ta không thoát khỏi vô số những truyền thống, ảnh hưởng từ gia đình, kinh nghiệm của riêng chúng ta, ham muốn làm tổn thương người khác của chúng ta. Người ta phải để mình chết đi cùng những thứ đó trong từng khoảnh khắc. Người ta phải chấm dứt được tất cả những điều đó, kể cả những ký ức được tích lũy; chỉ sau đó tâm trí mới lại được tự do khỏi cái tôi, vốn là một thực thể của sự tích lũy.