phần của mớ hỗn độn mà thôi. Đây là thứ được gọi là cuộc sống: một cuộc đấu tranh dài đằng đẵng, tràn ngập những nỗi buồn phiền, thi thoảng thêm vào chút niềm vui thoáng chốc. Ai sẽ chỉ dẫn cho bạn về tất cả những điều này? Hoặc, làm sao bạn học hỏi được từ nó? Ngay cả khi bạn đầy tài trí và sở đắc năng lực thì bạn vẫn bị bao vây bởi lòng tham vọng và ham muốn đối với danh tiếng, cùng tất cả sự thất vọng và nỗi buồn phiền ẩn chứa trong đó. Tất cả chúng chính là cuộc sống, không phải sao? Và vượt trên tất cả chúng, cũng là cuộc sống.
- 6 - Khuôn mẫu nghiệt ngã Đời là vậy đấy. Mọi người đều bảo họ phải nỗ lực vì cuộc sống của mình, họ phải chăm lo cho đời sống riêng của mình nhân danh doanh nghiệp, tôn giáo hay đất nước. Bạn mong cầu danh vọng, hàng xóm của bạn cũng vậy, và hàng xóm của người ấy cũng vậy; mọi người từ địa vị cao nhất đến thấp nhất trong khắp hang cùng ngõ hẻm xã hội đều như vậy. Chúng ta đã xây dựng một xã hội dựa trên tham vọng, lòng đố kỵ, tính hám lợi, trong đó mỗi người trở thành kẻ thù của người khác; và bạn được “giáo dục” để tuân phục cái xã hội đang phân rã này, bạn được dạy cách để tự mình khớp vào cái khuôn khổ xấu xa của nó. “Nhưng chúng ta phải làm gì đây? Theo tôi thấy thì chúng ta phải tuân theo xã hội, hoặc là bị tiêu diệt. Liệu còn con đường nào khác không, thưa ông?” Cái được gọi là nền giáo dục hiện nay chỉ nhào nặn bạn trở nên phù hợp với xã hội này, chỉ phát triển những khả năng giúp bạn tồn tại trong mô hình sống sẵn có. Cha mẹ bạn, giáo viên của bạn, chính phủ của bạn đều chỉ quan tâm đến hiệu suất làm việc và khả năng an toàn tài chính của bạn, không phải vậy sao? Họ muốn bạn trở thành một “công dân tốt”, tức là trở nên giàu tham vọng, không ngừng đòi hỏi và chìm đắm vào thói tàn nhẫn được cả xã hội chấp nhận dưới hình thức là sự cạnh tranh, nhờ thế đời sống của bạn và cả của họ được đảm bảo. Đó là những nhân tố hình thành “một công dân tốt” nhưng có thật vậy không, hay chúng hóa ra là thứ gì đó tai hại vô cùng? Chẳng phải tình yêu nghĩa là để người được yêu thương có toàn quyền phát triển trọn vẹn, đủ đầy hay sao? Họ xứng đáng trở thành điều gì đó tuyệt diệu hơn là một cỗ máy đơn thuần trong xã hội. Tình yêu thương không bao giờ mang tính bắt buộc, dù cho sự thúc ép đó diễn ra công khai lộ liễu, hay ngấm ngầm ẩn náu dưới cái tên nhiệm vụ và trách nhiệm của một công dân trong xã hội.
- 7 - Trách nhiệm có phải là tình thương? Điều được các bậc phụ huynh gọi là trách nhiệm đâu có phải tình yêu thương, nó là một hình thức ép buộc. Xã hội sẽ ủng hộ bậc làm cha mẹ trong trường hợp này vì điều họ đang làm có vẻ đáng nể trọng. Các vị phụ huynh thì cho rằng con mình phải tuân phục theo xã hội để được tôn trọng và an toàn. Thế mà là tình yêu sao? Hay đó là nỗi sợ không hơn không kém nhưng được ta khỏa lấp bằng ngôn từ khi gọi nó là “tình yêu”?
- 8 - Tham vọng đồng nghĩa với sự đố kỵ, chia cách và chiến tranh Người lớn bảo với bạn rằng họ kỳ vọng bạn, thế hệ tiếp nối, sẽ tạo nên một thế giới khác biệt, nhưng điều họ muốn thì hoàn toàn ngược lại với lời nói. Họ nỗ lực thiết lập nên cái gọi là “nền giáo dục” để uốn nắn bạn tuân theo những kiểu mẫu xưa cũ với chỉ chút ít điều chỉnh. Dù họ có nói gì đi chăng nữa, nhìn chung cả thầy cô lẫn cha mẹ bạn đều được hậu thuẫn bởi xã hội để đào tạo bạn tuân phục truyền thống và khiến bạn chấp nhận sự tham vọng và đố kỵ như là một điều tất yếu. Họ hoàn toàn không quan tâm đến việc có một lối sống mới, đó là lý do tại sao bản thân nhà giáo dục cũng không được tiếp nhận một sự giáo dục đúng đắn. Thế hệ cha ông đã mang đến thế giới của những cuộc chiến, thế giới của sự đối chọi và chia rẽ giữa con người với con người; và những thế hệ sau lại cần mẫn và hăng hái tiếp bước. “Nhưng chúng ta muốn được giáo dục cho đúng cách chứ, thưa ông. Chúng ta nên làm gì đây?” Trước hết, hãy nhìn thật rõ vào thực tại: đừng trông mong gì các nhà giáo, hay các bậc làm cha mẹ bận tâm đến việc giáo dục bạn một cách đúng đắn; vì nếu vậy thì thế giới đã trở nên hoàn toàn khác so với hiện tại, đã chẳng còn những cuộc chiến tranh nữa rồi. Thế nên chỉ bạn mới có thể mang lại sự giáo dục đúng đắn cho chính mình, rồi sau đó con cái bạn cũng sẽ được thừa hưởng nền giáo dục thích đáng đó. “Nhưng làm thế nào để tự giáo dục? Không phải ta cần được ai đó dạy dỗ hay sao.” Bạn có giáo viên để hướng dẫn bạn học Toán, học Văn, v.v... còn giáo dục là một chuyện khác, nó sâu sắc hơn và rộng lớn hơn nhiều so với việc
thu thập thông tin thuần túy. Giáo dục là một sự vun trồng cho tâm trí để ngăn nó trở nên vị kỷ, là quá trình học hỏi từ đời sống bằng việc phá vỡ bức tường phòng vệ của tâm trí. Để tự giáo dục một cách đúng đắn, hãy luôn chăm chỉ học hỏi và đừng trì trệ lười biếng. Hãy hăng hái vui chơi, không phải để đánh bại người khác mà đơn giản là để thấy phấn khởi hơn. Hãy duy trì chế độ ăn uống lành mạnh và giữ gìn sức khỏe tốt. Hãy để cho tâm trí được linh hoạt và tỉnh táo ứng phó với các vấn đề của đời sống; để giáo dục mình một cách đúng đắn, bạn phải hiểu về bản thân và không ngừng đào sâu hiểu biết về chính mình. Ngay khi tiến trình học hỏi của bạn bị gián đoạn, cuộc sống tức khắc đầy ắp muộn phiền và những điều xấu xa. Nếu không mang trong mình sự tử tế cùng tình yêu thương thì xem như bạn cũng chưa được giáo dục một cách đúng đắn.