Ba Chị Em

hồi còn là bộ trưởng, ông đã không để ý tới. Bây giờ ông ta đã được trả lại tự do rồi. Hẳn là ông ta đã thôi không để ý đến đàn chim đó nữa. Các cô cũng thế, khi đã sống ở Moskva thì cũng không để ý đến nó nữa đâu. Chúng ta không có hạnh phúc, và hạnh phúc không tồn tại, chúng ta chỉ có cách mơ ước nó mà thôi. Tudanbich: (Cầm một chiếc hộp trên bàn) - Kẹo đâu cả rồi? Irina: - Xolioni đã ăn cả rồi. Tudanbich: - Tất cả? Anphixa: (Mời trà) - Thưa ngài, có một lá thư gửi đến cho ngài. Versinin: - Cho tôi à? (Cầm lấy lá thư) Thư của con gái tôi(Đọc). Vâng, tất nhiên... Marina Xergeevna, xin lỗi cô, tôi phải lẻn đi ngay. Tôi không uống nước trà đâu(Đứng dậy bối rối). Quanh quẩn vẫn cái chuyện đó... Masa: - Có gì thế? Không phải chuyện bí mật đấy chứ?

Versinin: (Nói khẽ) - Vợ tôi lại tự đầu độc. Tôi phải về ngay nhà. Tôi sẽ lẳng lặng đi, không làm phiền ai cả. Thật là lắm chuyện bực mình! (Hôn tay Masa) Em yêu, em nhỏ, em ngoan của tôi... Tôi sẽ đi ra lối kia, không để ai biết cả...(Đi vào). Anphixa: - Ông ấy đi đâu rồi? Mà tôi lại bưng trà ra rồi kia chứ... Thật cái ông này! Masa: (Cáu gắt) - Thôi vú im đi! Vú không chịu yên đi cho. (Cầm chén đi ra bàn) Vú ạ, vú làm rầy tôi vừa vừa chứ! Anphixa: - Cô thân yêu ơi, tôi có làm gì cô đâu kia chứ? Tiếng gọi của Andrei: - Anphixa! Anphixa: (Nhại lại giọng của Andrei) - Anphixa! Lúc nào cũng rúc vào một xó... (Đi vào). Masa: (ở trong buồng ăn, tựa vào bàn, cáu gắt) - Xe cho tôi ngồi với chứ! Bài với bạc, bề bộn hết cả chỗ thế này! (Xoá những cây bài rải trên bàn) Uống trà đi! Irina: - Masa, sao chị ác thế! Masa: - Nếu tôi ác thì cô đừng nói với tôi nữa. Đừng có mà mó vào tôi! Trebutikin: (Cười) - Đừng có mà mó vào cô ta, đừng có mà mó vào cô ta... Masa: - Cụ sáu mươi tuổi rồi thật đấy, nhưng vẫn luôn mồm nói bậy như trẻ ranh! Natasa: (Thở dài) - Cô Masa, sao cô lại ăn nói như thế? Tôi nói thật, một người đẹp như cô, trong một xã hội thượng lưu và đứng đắn, chắc chắn là sẽ được tôn thờ, nhưng đừng có nói năng như thế chứ. Je vous prie, pardonez moi, Marie, mais vous avez des manières un peu grossières (1) Tudanbich: (Nhịn cười) - Nhờ đưa giúp hộ tôi... đưa giúp hộ tôi... hình như có một chai rượu cô nhắc ở đấy thì phải? Natasa: - Ib parait que mon Bobik déjà ne dort pas (2). Nó dậy rồi. Hôm nay cháu nó ươn người. Xin lỗi, tôi ra với cháu... (Đi vào). Irina: - Còn Alexandr Ignatievich, ông ta biến đi đâu rồi? Masa: - Ông ấy về nhà rồi. Lại có chuyện gì bất thường xảy ra cho vợ ông ta đấy. Tudanbich: (Đi lại gần Xolioni, trong tay cầm một bình cônhắc) - Ông ấy

lúc nào cũng ngồi tách riêng ra một mình mà nghĩ ngợi, không hiểu nghĩ gì thế? Thôi chúng ta làm lành với nhau đi. Ta cùng uống với nhau một chén rượu cônhắc nào. (Cả hai cùng uống rượu) Đêm nay chắc chắn tôi phải ngồi bên chiếc đàn dương cầm mà chơi các thứ bản nhạc lăng nhăng... Thôi được, mặc kệ! Xolioni: - Tại sao chúng ta lại phải làm lành với nhau? Chúng ta có cãi nhau đâu. Tudanbich: - Mỗi khi gặp ông là bao giờ tôi cũng có cảm tưởng xảy ra một cái gì giữa chúng mình. Phải thừa nhận là tính nết ông rất kỳ lạ. Xolioni: (Cất cao giọng ngâm) - "Tôi là người lạ kỳ, nhưng ai mà chẳng kỳ lạ? Aleko, xin đừng có giận" (1) Tudanbich: - Ai nói đến Aleko ở đây làm gì chứ? (Im lặng) Xolioni: - Khi chỉ có một mình tôi đứng với ai, thì còn tạm được, tôi cũng như mọi người, nhưng đến chỗ đông người, tôi lại buồn rầu, rút rát và... nói bậy nói bạ. Tuy nhiên tôi còn lương thiện, còn cao thượng hơn nhiều, nhiều người khác. Và tôi có thể dẫn chứng điều đó ra đây. Tudanbich: - Tôi thường thường hay giận ông vì mỗi khi chúng ta ở chỗ đông người, bao giờ ông cũng công kích tôi. Song, tôi cũng không hiểu sao, tôi vẫn có cảm tình với ông. Dẫu sao đi nữa, hôm nay tôi phải say mới được, ta cùng cạn chén nào! Xolioni: - Nào, cạn chén! (Cùng uống) (Im lặng) Nam tước ạ, tôi chẳng hề bao giờ có gì chống đối lại ông đâu. Nhưng tính tôi cũng hơi giống tính Lermontov một tí (Nói khẽ). Người ta còn cho là... tôi hơi giống ông ta nữa kia...(Rút trong túi ra một lọ nước hoa và vẩy vào tay). Tudanbich: - Tôi xin từ chức. Kệ! Tôi đã nghĩ đến việc này mất năm năm và cuối cùng tôi quyết định. Tôi sẽ làm việc. Xolioni: (Cất cao giọng ngâm) - "Aleko, xin đừng có giận... hãy quên đi, quên đi những điều người mơ mộng...". (Trong khi họ đang nói chuyện, Andrei lẳng lặng đi ra, tay cầm một quyển

sách, và ngồi xuống gần ngọn nến). Tudanbich: - Tôi sẽ làm việc. Trebutikin: (Sang phòng khách cùng với Irina) - Các món ăn cũng nấu theo đúng kiểu Cavcaz: một món súp hành và một đĩa thịt quay tsêkháctma. Xolioni: - Tsêrămma không phải là thịt mà là một thứ cây vào loại hành ở ta ấy. Trebutikin: - Không phải đâu, ông bạn thân mên của tôi ơi. Tsêkháctma không phải là hành mà là thịt cừu quay. Xolioni: - Tôi xin nói với cụ tsêrămma là hành. Trebutikin: - Còn tôi, tôi xin nói với ông, tsêkháctma là thịt cừu. Xolioni: - Còn tôi, tôi xin nói với cụ, tsêrămma là hành. Trebutikin: - Hoài hơi mà cãi với ông. Ông chưa bao giờ ở Cavcaz và chưa bao giờ ăn món tsêkháctma cả. Xolioni: - Tôi chưa bao giờ ăn, vì tôi không thể chịu được mùi của nó. Tsêrămma cũng nặng mùi như tỏi. Andrei: (Van xin) - Thôi, tôi xin các ông! Tudanbich: - Bao giờ thì mặt nạ được đem tới? Irina: - Họ hẹn chín giờ sẽ có, nghĩa là đem đến đây ngay bây giờ đấy. Tudanbich: (Ôm lấy Andrei và hát) - "A! Cái máng này, cái máng xinh đẹp của tôi vừa mới dựng lên..." Andrei: (Nhảy và hát) - "Cái máng trắng, làm bằng ván...". Trebutikin: (Nhảy và hát) - "Gỗ thông bào..." (Mọi người cười ồ). Tudanbich: (Ôm lấy Andrei) - Cần cóc gì? Andrei ạ, chúng mình cạn chén chúc mừng tình bạn và ta xưng hô với nhau là "cậu, tớ" cho thân nhé. Andrei ạ, cả tớ nữa, tớ cũng đi Moskva, đến trường đại học với cậu. Xolioni: - Trường đại học nào? Có hai trường đại học ở Moskva. Andrei: - Chỉ có một trường đại học ở Moskva thôi. Xolioni: - Còn tôi, tôi nói với ông rằng có hai trường. Andrei: - Ba trường cũng được, tuỳ ý ông. Càng tốt. Xolioni: - Ở Moskva có hai trường đại học. (Tiếng lao xao ồn ào) Ở Moskva có hai trường đại học: trường cũ và trường mới. Nhưng nếu ông không thích nghe tôi, nếu điều tôi nói làm ông bực mình, thì tôi đành im

không nói nữa. Tôi còn có thể đi sang một phòng khác vậy (Mở một cái cửa và đi vào). Tudanbich: - Hoan hô! Hoan hô!(Cười) Thưa các bà, các ông, xin mời bắt đầu khiêu vũ, tôi xin đánh đàn dương cầm! Cái anh chàng này thật buồn cười!... (Ngồi vào trước đàn dương cầm, dạo một điệu "vanxơ"). Masa: (Quay "vanxơ" một mình) - Ông nam tước say rồi, ông nam tước say rồi! Ông nam tước say rồi! (Natasa đi ra) Natasa: (Nói với Trebutikin) - Ivan Romanovich (Nói một việc gì đó riêng với Trebutikin, rồi lặng lẽ đi vào. Trebutikin khẽ vỗ vai Tudanbich và ghé vào tai nói thầm). Irina: - Có gì thế hả? Trebutikin: - Chúng tôi phải về thôi. Tạm biệt nhé. Tudanbich: - Chào ngủ ngon nhé. Chúng ta phải về đi thôi. Irina: - Ô kìa... Thế còn mặt nạ thì sao? Andrei: (Bối rối) - Mặt nạ sẽ không tới đâu. Em gái của anh, em biết đấy, Natasa bảo là cháu Bobich hơi bị mệt cho nên... Tóm lại anh cũng chẳng biết gì cả, đối với anh thế nào cũng được. Irina: (Nhún vai) - Bobich mệt! Masa: - Thôi được, cần quái gì! Nếu họ đã đuổi chúng ta thì chỉ có việc đi thôi (Nói với Irina). Chính chị ấy ốm đấy, chứ không phải Bobich đâu... ở đây này. (Lấy ngón tay tự gõ vào trán mình) Đồ tư sản hèn hạ! (Andrei đi sang buồng mình bằng cửa bên phải, có Trebutikin theo sau. Trong buồng ăn, mọi người chào nhau chia tay). Phedotich: - Tiếc quá! Tôi tính ở đây vui chơi cả tối nay, nhưng nếu cháu bé ốm, thì tất nhiên... Mai tôi sẽ mang đồ chơi đến cho cháu. Rode: (Nói to) - Tôi nghĩ là sẽ nhảy suốt đêm, nên tôi đã phải ngủ một giấc sau bữa cơm trưa... Mới có chín giờ! Masa: - Ta hãy đi ra đường, rồi ở ngoài kia sẽ bàn định đi đâu và làm gì sau. (Tiếng chào nhau: "Chia tay! Tạm biệt!". Tiếng cười vui vẻ của Tudanbich. Mọi người đi vào. Anphixa và chị hầu phòng dọn bàn, tắt nến. Có tiếng vú em hát ru trẻ. Andrei mặc áo khoác ngoài và đội mũ, cùng với Trebutikin nhẹ nhàng đi ra).

Trebutikin: - Tôi không có thời giờ lấy vợ nữa, bởi vì cuộc đời vụt đi qua như một tia chớp, vả lại tôi yêu mẹ anh đến phát điên lên được, mà mẹ anh lúc đó đã lấy chồng rồi... Andrei: - Không nên lấy vợ. Không nên, vì lấy vợ chán lắm. Trebutikin: - ừ đã đành vậy, nhưng cô độc mãi à? Người ta tha hồ lý luận với nhau, nhưng sự cô độc vẫn là một điều đáng sợ, anh bạn thân yêu của tôi ạ. Mặc dù thực ra... đã đành, thế nào rồi cũng xong! Andrei: - Ta đi nhanh lên! Trebutikin: - Sao phải vội thế? Hãy còn thừa thời giờ. Andrei: - Tôi sợ vợ tôi nó giữ lại. Trebutikin: - À! Andrei: - Hôm nay tôi không định chơi đâu, tôi chỉ ngồi một lát thôi. Tôi thấy trong người khó chịu... Ivan Romanovich, cụ bảo tôi làm thế nào để khỏi thở hổn hển. Trebutikin: - Hỏi tôi làm cái gì! Anh bạn ạ, tôi không còn nhớ nữa. Tôi không biết... Andrei: - Ta đi đằng nhà bếp... (Cả hai đi vào. Tiếng chuông réo, rồi lại réo lên lần nữa; tiếng nói, tiếng cười). Irina: (Đi ra) - Ai thế? Anphixa: (Nói khẽ) - Mặt nạ đã đem tới. (Tiếng chuông réo) Irina: - Vú ra bảo không có ai ở nhà cả. Và xin lỗi họ. (Anphixa đi vào. Irina tư lự đi bách bộ quanh phòng. Cô có vẻ rất bối rối trong lòng. Xolioni đi ra). Xolioni: (Ngạc nhiên) - Không có ai cả... họ đi đâu hết rồi. Irina: - Về cả nhà rồi. Xolioni: - Lạ quá, có mình cô ở đây thôi à? Irina: - Vâng (Im lặng). Chào anh. Xolioni: - Vừa nãy, tôi tỏ ra thiếu ý tứ, thiếu tế nhị. Nhưng cô không như những người khác, cô là một phụ nữ cao thượng và trong trắng, cô nhìn rõ

sự thực... Chỉ có cô là hiểu được tôi thôi. Tôi yêu, tôi yêu nồng nàn, tha thiết... Irina: - Chào anh! Mời anh đi ra... Xolioni: - Không có cô, tôi không tài nào sống được. (Đi theo Irina) Ôi, nguồn vui của tôi! (Rơm rớm nước mắt) Ôi, hạnh phúc! Ôi, đôi mắt xinh đẹp, kỳ diệu đáng yêu thế kia, đôi mắt mà tôi chưa bao giờ được thấy ở một người đàn bà nào khác... Irina: (Lạnh lùng nói) - Vaxili Vaxilievich, anh thôi ngay đi! Xolioni: - Đây là lần đầu tôi nói đến tình yêu của tôi đối với cô và tôi cảm thấy như mình không còn ở trái đất, mà đã ở một hành tinh nào khác (Đưa tay lên bóp trán). Thôi được, không sao cả. Đã đành là tình yêu không thể bắt buộc được... Nhưng tôi không có kẻ tình địch may mắn... Không... tôi sẽ giết chết kẻ tình địch đó, xin thề có mọi quỷ thần chứng giám. Hỡi ơi, con người xinh đẹp làm sao! (Natasa đi ra tay cầm một ngọn nến) Natasa: (Mở một cái cửa ngó vào, rồi đến một cái cửa khác và đi qua trước cửa buồng của chồng nàng) - Andrei ở trong này đây. Cứ để cho anh ấy đọc sách. Vaxili Vaxilievich, xin lỗi anh, tôi không biết là anh còn ở đây, nên chỉ mặc áo ngủ... Xolioni: - Không sao cả. Chào chị (Đi vào) Natasa: - Em nhỏ tội nghiệp thân yêu của chị, em mệt rồi! (Ôm hôn Irina) Em nên đi ngủ sớm hơn. Irina: - Bobich đã ngủ chưa? Natasa: - Rồi. Nhưng nó ngủ không yên giấc. Em ạ, chị đang có chuyện muốn nói với em, nhưng lúc thì em vắng mặt, lúc thì chị lại bận việc. Chị thấy cái buồng của cháu Bobich có vẻ lạnh và ẩm. Còn buồng của em thì rất hợp với cháu. Em ạ, chiều lòng chị mà dọn sang ở tạm một thời gian bên buồng cô Olga nhé! Irina: (Không hiểu) - Ở đâu kia? (Tiếng nhạc ngựa của một cỗ xe trượt tuyết ba ngựa dừng trước nhà). Natasa: - Em sẽ ở tạm buồng với cô Olga, và sẽ để cháu Bobich sang ở buồng em. Cháu nó kháu, kháu lắm kia! Hôm nay chị bảo với nó: "Chú Bobich, chú Bobich của mẹ ơi!" Thế là nó nhìn chị với đôi mắt thật xinh đẹp.

(Tiếng chuông réo) Chắc là Olga đấy. Cô ấy sao về muộn thế! (Chị hầu phòng đến gần Natasa và ghé vào tai nói thầm). Natasa: - Protopopov? Thật là người kỳ quái! Protopopov đến mời chị ngồi xe ngựa đi chơi một lát. (Cười) Những cái ông này rõ thật buồn cười... (Tiếng chuông réo) Có người đến đấy. Hay là chị đi một lát, chừng mười lăm phút thôi... (Nói với chị hầu phòng) Nói với ông ấy là tôi ra ngay bây giờ đây. (Tiếng chuông réo) Có người giật chuông... Chắc là Olga (Đi vào). (Chị hầu phòng chạy vào; Irina ngồi tư lự, Culigin và Olga đi ra, có Versinin theo sau). Culigin: - Ô kìa, sao lại thế này! Họ bảo với tôi là tối nay ở đây có dạ hội kia mà? Versinin: - Lạ thật! Tôi vừa mới bỏ đi cách đây chưa đầy nửa giờ đồng hồ, họ còn đang đợi mặt nạ đến... Irina: - Mọi người đi hết rồi. Culigin: - Cả Masa nữa à? Cô ấy đi đâu? Mà Protopopov ngồi trong cỗ xe ngựa ở dưới kia chờ đợi gì thế? Ông ta chờ ai vậy? Irina: - Đừng có hỏi gì tôi cả... Tôi mệt lắm. Culigin: - Thôi được, cái cô bé tính nết đến là hay thay đổi... Olga: - Họp hội đồng vừa tan xong. Tôi mệt bã cả người. Tôi phải thay thế bà hiệu trưởng bị ốm. Tôi nhức đầu, nhức, nhức đầu lắm... (Ngồi xuống) Hôm qua, Andrei lại thua bạc mất hai trăm rúp... Cả thành phố họ đồn đại điều đó... Culigin: - Tôi cũng mệt, cuộc họp cũng làm tôi mệt nhoài ra (Ngồi xuống). Versinin: - Hôm nay, vợ tôi định tìm cách doạ tôi, nhưng suýt nữa thì lại tự đầu độc chết. Thôi, rồi cũng vô sự, tôi cũng yên tâm và bây giờ có thể nghỉ ngơi một chút... Bây giờ thế là chúng ta phải về ư? Thế thì cho phép tôi cáo từ vậy. Phedoilich, hay là chúng ta đi đâu đi? Tôi không thể về nhà được, nhất định không!... Ta đi đi! Culigin: - Tôi mệt lắm. Tôi không đi đâu cả (Đứng dậy) Tôi mệt lắm. Vợ tôi về nhà rồi? Irina: - Chắc thế.

Culigin: (Hôn bàn tay Irina) Tạm biệt! Mai và ngày kia, tôi sẽ nghỉ cả ngày. Thôi chào cô (Bước đi vào) Tôi rất thèm một chén nước trà! Tôi tưởng cùng mọi người vui chơi hết tối nay ở đây, thế mà... O, fallacem hominum spem!... Một cảm thán từ đòi phải dùng tân cách!..(1) Versinin: - Thế thì tôi đi về một mình vậy (Đi vào, miệng khẽ huýt sáo, theo sau có Culigin). Olga: - Tôi nhức đầu, nhức đầu... Andrei thua bạc... cả thành phố họ đồn đại... Thôi, mình phải đi nằm đây (Đi ra). Ngày mai mình được nghỉ... Trời ơi, thật là thú! Mình được nghỉ ngày mai, cả ngày kia nữa... Tôi nhức đầu, nhức đầu... (Đi vào). Irina: - Mọi người đi cả rồi. Không còn ai nữa. (Tiếng phong cầm dạo ở ngoài phố, tiếng vú nuôi hát ru trẻ). Natasa: (Mặc áo khoác ngoài, đội mũ lông đi ngang qua buồng ăn, chị hầu phòng theo sau) - Nửa tiếng nữa thì tôi sẽ trở về. Tôi chỉ đi một lát thôi (Đi vào). Irina: (Còn lại một mình, vô cùng buồn bã) - Về Moskva! Moskva! Moskva! HẠ MÀN Hồi ba (Buồng ngủ của Olga và Irina. Bên trái và bên phải là giường, che khuất sau những tấm bình phong. Đã hơn hai giờ sáng. Trong hậu trường vang lên tiếng chuông đổ hồi báo tin một đám cháy đã bắt đầu từ lâu. Trong nhà người ta thấy rõ là chưa ai đi ngủ. Masa nằm dài trên đi văng, mặc đồ đen như thường lệ. Olga và Anphixa đi ra). Anphixa: - Bây giờ, các cô ấy ngồi cả dưới gầm cầu thang. Tôi bảo các cô ấy: "Đi lên gác chứ! Ai lại ngồi ở đây bao giờ..." Nhưng các cô ấy chỉ khóc thôi, và bảo: " Chúng cháu không biết ba ở đâu rồi. Chỉ sợ ba chết cháy thôi". Thật là chỉ nghĩ dại dột thôi! Và ở trong sân còn bọn khác nữa... và tất cả chúng nó đều không mặc xống áo gì cả. Olga: (Lấy vài chiếc áo chùng trong tủ ra) - Đây, cầm lấy chiếc áo chùng màu xám này... và cái này nữa... Cả chiếc áo cộc kia... Cả chiếc váy này nữa, vú già... A! Trời ơi, thật là tai vạ! Phố Kirxanov khéo đã cháy sạch cả rồi... Cầm lấy cái này... Và cả cái này nữa... (Vắt những chiếc áo chùng lên

cánh tay vú già) Tội nghiệp gia đình ông Versinin, họ sợ quá... Chỉ tí nữa là nhà họ cháy. Đêm nay để họ ngủ ở nhà ta... không nên để họ trở về nhà... Tội nghiệp cho Phedotich, anh ta không còn gì cả... cháy sạch sành sanh. Anphixa: - Cô Olga, hay là cô gọi Pherapon nữa, chứ mình tôi không sao mang nổi hết đâu... Olga: (Giật chuông) Không có ai thưa cả... (Mở cửa và kêu to) Có ai ở ngoài ấy không? Vào đây! (Qua cửa ra vào mở ngỏ, người ta thấy một khung cửa sổ đỏ rực ánh lửa của đám cháy, và nghe tiếng xe cứu hoả chạy qua trước nhà). Khủng khiếp quá! Mà thôi, tôi cũng mệt lắm rồi! (Pherapon đi ra). Cầm lấy những cái này và đưa tất cả xuống dưới nhà... Bác sẽ thấy các cô nhà Colitilinnư ở dưới gầm cầu thang... đưa cho các cô ấy... thêm cả cái này nữa... Pherapon: - Thưa cô vâng... Năm 1812, Moskva cũng bị cháy (1) . A! Lạy Chúa tôi! Bọn Pháp hoảng lắm. Olga: - Thôi, đi đi... Pherapon: - Thưa cô vâng.(Đi vào) Olga: - Vú ơi, nhà có gì vú cứ đem cho cả đi. Chúng ta không cần gì, cho họ hết, vú ạ... Tôi mệt lắm tôi đứng không vững nữa... Đừng để gia đình ông Versinin bỏ về đấy... Lũ trẻ con thì ngủ ở phòng khách. Alexandr Ignatievich thì xuống dưới nhà ông nam tước. Cả Phedotich cũng đến nhà ông nam tước, hay thôi, cứ để anh ta ở trong buồng ăn nhà ta cũng được... Cụ bác sỹ thì như cố tình nhằm đúng lúc này mà say rượu, say mềm ra, không thể để ai ở nhà ông ta được nữa. Bà vợ ông Versinin cũng sẽ ngủ ở phòng khách. Anphixa: (Mệt mỏi) - Cô Olga yêu quý ơi, đừng đuổi tôi đi! Đừng đuổi tôi đi! Olga: - Vú già, vú chỉ nói bậy bạ. Ai đuổi vú đi nào? Anphixa: (Ngả đầu vào ngực Olga) - Cô thân yêu của tôi, hòn vàng của tôi ơi, tôi cố gắng làm lụng vất vả... Nay tôi không còn sức lực nữa thì người ta bảo tôi: "Cút đi"! Nhưng tôi nay đã tám mươi tuổi rồi, thì cô bảo tôi đi đâu bây giờ chứ! Sắp sửa tám mươi hai... Olga: - Anphixa, vú ngồi xuống đây... Tội nghiệp, vú mệt lắm rồi.(Đỡ vú

già ngồi xuống) Vú ơi, vú ngồi nghỉ đi. Trông mặt vú tái xanh thế kia! (Natasa đi ra) Natasa: - Nghe người ta nói phải thành lập cấp tốc một tổ chức cứu tế nạn nhân. Chị rất đồng ý. Cũng là một ý kiến rất hay đấy. Nói chung là phải cứu giúp kẻ nghèo khó, đó là bổn phận của người giàu. Bobich và con bé Xophia cứ ngủ đi như chẳng có gì xảy ra cả. Có rất nhiều người đến ở khắp nhà ta đấy, xó xỉnh nào cũng chật ních những người. Hiện nay trong thành phố đang có dịch cúm, chị chỉ lo lũ trẻ mắc phải. Olga: (Không để ý nghe) - Ở trong phòng này, không nhìn thấy lửa cháy, ở đây yên tĩnh thật... Natasa: - Ừ... Đầu tóc chị có lẽ rối bù hết cả rồi.(Ra đứng trước gương)... Họ bảo là chị béo lên... không phải! Không béo lên tí nào cả! Masa ngủ rồi, cô ấy mệt, tội nghiệp... (Nói với Anphixa giọng lạnh lùng). Tôi cấm vú không được phép ngồi khi có mặt tôi! Đứng lên! Đi ra ngoài kia! (Anphixa đi vào). (Im lặng) Chị không hiểu sao cô còn giữ con mụ già này? Olga: (Kinh ngạc) - Xin lỗi chị, nhưng chính em, em cũng không hiểu... Natasa: - Mụ ấy ở đây chẳng được việc gì nữa. Nó là một con mụ nhà quê, về làng mà ở. Cứ nuông chiều mãi thì được ích gì. Chị thích nhà cửa ngăn nắp, trật tự, không nên có những hạng người ăn không ở trong nhà (Vuốt má Olga). Em bé nhỏ tội nghiệp của chị, em mệt lắm rồi! Cô hiệu trưởng của chúng tôi mệt lắm rồi! Khi nào mà con bé Xophia của chị lớn lên mà phải vào trường học thì chị sẽ sợ cô đấy... Olga: - Em sẽ không làm hiệu trưởng đâu. Natasa: - Olga ạ, em sẽ được bổ nhiệm đấy. Đã quyết định rồi. Olga: - Em sẽ từ chối... Em không thể làm nổi... Công việc đó quá sức của em (Uống một ngụm nước). Vừa rồi chị đối với Anphixa thật là lỗ mãng... Xin lỗi chị, em không thể nào chịu đựng như thế được... em chóng cả mặt... Natasa: (Hốt hoảng) - Xin lỗi em, Olga, xin lỗi em... Chị không muốn làm em phiền lòng đâu. (Masa đứng dậy cầm lấy gối và bực tức đi vào). Olga: - Chị ơi mong chị hiểu em... Chúng em được giáo dục có lẽ cũng hơi khác thường đấy, nhưng em không thể nào chịu đựng như thế được. Thái độ

như vậy làm em bực dọc, em đến phát ốm mất... Em mất hết cả can đảm!... Natasa: - Xin lỗi em... xin lỗi em... (Ôm hôn Olga). Olga: - Bất cứ một cử chỉ lỗ mãng, một lời nói bất nhã nào cũng làm em bàng hoàng hết cả người... Natasa: - Chị thường cứ hay bạ đâu nói đấy, thực tình như vậy, nhưng mà em cũng phải thừa nhận là mụ ấy có thể về sống ở nhà quê được. Olga: - Vú ấy ở nhà ta đã ba mươi năm nay rồi. Natasa: - Nhưng bây giờ mụ ấy không làm được việc nữa kia mà! Hoặc là chị không còn hiểu ra sao nữa, hoặc là em cố tình không hiểu chị. Mụ ấy không làm việc được nữa, mụ ấy chỉ ngủ hoặc cứ ngồi ỳ thần xác ra ở ghế ấy. Olga: - Thì vú ấy cứ ngồi. Natasa: (Ngạc nhiên) - Sao lại cứ ngồi, mụ ấy cũng chỉ là một đứa đầy tớ thôi (Rớm rớm nước mắt) Olga, chị không hiểu em nữa. Chị đã có một đứa trông trẻ, một vú sữa, chúng ta lại có một con hầu phòng và một mụ bếp... thế thì em bảo chúng ta còn cần gì đến con mụ già ấy nữa hả? (Tiếng chuông báo hoả hoạn vang lên). Olga: - Đêm nay tôi già đi mười tuổi. Natasa: - Olga, chúng mình cần phải hiểu nhau. Cô, cô ở nhà trường còn tôi lo việc gia đình. Cô thì dạy học, còn tôi thì lo nội trợ. Và khi tôi bàn tới chuyện đầy tớ là tôi biết rồi tôi mới nói, là tôi biết - rồi - tôi - mới - nói... Nội nhật ngày mai đừng có để tôi trông thấy còn có cái con mụ ăn cắp, cái con già gàn dở ấy ở nhà này nữa... (Giậm chân) Cái con mụ phù thuỷ già ấy nữa!... Mà đừng có trêu gan chọc tiết tôi! Tôi cấm cô không được thế! (Bớt nóng, bình tĩnh lại) Cô nghe tôi, nếu mà cô không dọn xuống ở dưới nhà, thì chúng ta đến cãi nhau luôn mất thôi. Thật là ghê sợ. (Culigin đi ra). Culigin: - Masa đâu? Đã đến giờ về nhà rồi đấy... Hình như đám cháy đang dịu dần (Vươn vai). Mặc dù có gió, chỉ một dãy nhà bị cháy thôi, nhưng lúc đầu tưởng như cả thành phố đang bốc lửa. (Ngồi xuống) Tôi mệt lắm... Olga, tôi thường tự nhủ rằng: Nếu không có Masa thì tôi sẽ lấy chị, Olga ạ. Chịu rất tốt. Tôi mệt rũ ra rồi (Nghểnh tai nghe ngóng). Olga: - Gì thế hả? Culigin: - Cụ bác sĩ lại cố tình nhằm đúng vào lúc này mà lên cơn nghiện

rượu, cụ ta say bí tỉ (Đứng dậy). Nếu tôi không nhầm thì ông cụ đang đến kia... Chị có nghe thấy không? Phải, ông cụ đến đấy (Cười). Đấy, dáng đi lạ không, thật là... Để tôi đi trốn vào một chỗ (Trốn sau một góc tủ) A.! Cái lão ăn cướp này! Olga: - Ông cụ đã hai năm không uống rượu, thế rồi bỗng nhiên say như thế đấy (Đi về cuối phòng; Natasa theo sau). (Trebutikin đi ra, ông cụ bước đi vững vàng, không hề loạng choạng như người say rượu đi vào buồng ăn, dừng lại nhìn chung quanh mình, rồi đến gần bồn nước và bắt đầu rửa tay). Trebutikin: (Cau có) - Ma quỷ bắt hết chúng nó đi. Họ cứ tưởng mình là thầy thuốc là biết chữa hết mọi bệnh tật; thế mà mình hoàn toàn chẳng hiểu cái quái gì cả, mình đã quên hết những điều mình đã hiểu biết, mình không còn nhớ gì cả, chả còn nhớ quái gì cả. (Olga và Natasa đi vào, nhưng ông cụ vẫn không nhìn thấy). Ma quỷ bắt nó đi! Thứ tư vừa rồi, mình chữa bệnh cho một người đàn bà... mụ ta chết rồi, và nếu mụ ta chết đi thì đó chính là lỗi tại mình. Cách đây hăm nhăm năm, mình cũng biết ít nhiều, nhưng bây giờ thì mình quên hết rồi. Quên hết. Có thể là mình cũng không phải là một con người nữa; mà chỉ là mình làm ra vẻ có chân có tay và một cái đầu. Có thể là mình không hề tồn tại, và mình đang đi, ăn ngủ đây cũng chính là chuyện mình tưởng tượng ra đấy thôi(Khóc). ồ, giá mà ta đừng tồn tại! (Nín khóc, vẻ mặt cau có) Đồ quỷ... Hôm kia, ở câu lạc bộ, họ nói về Shakespeare và Vonte... Mình chưa đọc sách của họ, chưa bao giờ đọc, nhưng mình làm ra vẻ như người đã đọc qua rồi. Và những kẻ khác thì cũng làm như mình nốt. Thật tầm thường! Thật hèn hạ! Và mình lại nhớ tới người đàn bà mà mình đã làm chết hôm thứ tư... Rồi mình nhớ lại, nhớ lại hết cả, và mình cảm thấy lòng mình có cái gì rất giả dối, xấu xa, ghê tởm... mình bỏ đi, mình uống rượu... (Irina, Versinin và Tudanbich đi ra; Tudanbich mặc thường phục, quần áo mới theo thời trang mới nhất). Irina: - Ta ngồi đây thôi. Không có ai vào đây đâu. Versinin: - Không có binh lính thì tất cả thành phố sẽ cháy hết. Thật là những người dũng cảm!(Xoa hai bàn tay khoan khoái) Những tấm lòng vàng! Những người dũng cảm!

Culigin: (Đến gần bên họ) - Mấy giờ rồi các ông? Tudanbich: - Hơn ba giờ rồi. Trời sắp sáng rồi. Irina: - Mọi người đều ở trong buồng ăn, không ai về cả. Cả Xolioni của ông cũng ở đó. (Nói với Trebutikin) Bác sĩ, cụ nên đi nằm thì hơn. Trebutikin: - Không sao cả... Cám ơn...(Chải râu). Culigin: (Cười) Ivan Romanovich say mềm rồi! (Vỗ vài cái lên vai ông cụ) Hoan hô! Người xưa đã nói: In vino ve ritas Tudanbich: - Mọi người yêu cầu tôi tổ chức một buổi hoà nhạc lấy tiền giúp đỡ các nạn nhân. Irina: - Thôi đi! Tổ chức với ai... Tudanbich: - Nếu muốn thì cũng làm được thôi. Theo ý tôi Maria Xergeevna, chơi dương cầm rất tuyệt. Culigin: - Rất tuyệt, đúng thế. Irina: - Chị ấy quên rồi. Đã ba năm nay chị ấy bỏ không chơi nữa... có lẽ đến bốn năm. Tudanbich: - Trong thành phố này, không có ai hiểu một tí gì về âm nhạc cả, mà quả tình là không có lấy một ai. Nhưng tôi, tôi hiểu âm nhạc và tôi xin lấy danh dự mà nói rằng Maria Xergeevna, chơi một cách tuyệt diệu, gần như có thiên tài. Culigin: - Nam tước, ông nói đúng. Tôi yêu Masa lắm. Vợ tôi rất ngoan. Tudanbich: - Chơi tuyệt như vậy mà đành tự nhận ra là không ai, không ai hiểu mình cả! Culigin: (Thở dài) - ...Vâng... nhưng để vợ tôi chơi ở một buổi hoà nhạc như vậy, liệu có coi được không? (Im lặng) Còn tôi, thưa các ông, tôi không hiểu gì về những cái đó cả. Có lẽ thế mà lại tốt kia đấy. Phải thừa nhận ông hiệu trưởng chúng tôi là một người tốt, rất tốt nữa, và rất là thông minh, nhưng ông ta có những ý kiến như thế này... Đã đành, cái đó không dính dáng gì đến ông ta, nhưng dù sao nếu các ông muốn thì tôi cũng xin sẵn sàng bàn việc đó với ông ta. (Trebutikin cầm chiếc đồng hồ treo bằng sứ và ngắm nghía). Versinin: - Tôi bị bẩn hết cả người ở trong đám cháy; trông tôi thế nào? (Im lặng) Hôm qua, tôi chợt nghe đồn là đại đoàn chúng tôi sắp sửa thuyên chuyển

đến một nơi nào đó rất xa. Người này thì nói là Ba Lan, kẻ khác lại bảo là Tsita. Tudanbich: - Tôi cũng nghe thấy nói như thế. Nếu vậy thì đến lúc đó thành phố sẽ vắng tanh vắng ngắt. Irina: - Còn chúng tôi, chúng tôi cũng sẽ đi. Trebutikin: (Đánh rơi vỡ chiếc đồng hồ) - Vỡ tan mất rồi! (Im lặng; mọi người đều ngượng ngùng thất vọng). Culigin: (Nhặt những mảnh vụn) - A, Ivan Romanovich, Ivan Romanovich, ai lại đánh vỡ một vật quý giá như vậy bao giờ! Cụ sẽ được một điểm không về hạnh kiểm! Irina: - Cái đồng hồ này trước là của mẹ tôi. Trebutikin: - Có thể lắm... Nếu là của mẹ thì ừ, nó là của mẹ. Có thể là tôi không đánh vỡ, mà chỉ là tưởng chừng như đã đánh vỡ thôi. Có thể chỉ là chúng ta có vẻ tồn tại, chứ thực ra chúng ta không hề tồn tại! Tôi không biết gì cả, chẳng ai biết gì cả. (Đi ra trước cửa) Các người nhìn gì tôi kia chứ? Natasa đi lại tằng tịu với Protopopov, thế mà các người chẳng hay biết gì cả. Các người ngồi sờ sờ ra đấy mà không thấy gì cả, trong khi đó thì Natasa đang đi lại tằng tịu với Protopopov. (Hát) "Xin ông vui lòng ngậm bồ hòn làm ngọt nhé" (1) (Đi vào). Versinin: - Phải... (Cười) Tất cả cái đó thật là kỳ lạ! (Im lặng) Khi đám cháy mới bắt đầu, tôi vội chạy về nhà; tôi về đến nơi, thấy nhà còn đứng nguyên vẹn, không việc gì. Nhưng còn hai đứa con gái nhỏ của tôi thì đang đứng trên ngưỡng cửa, mặc độc manh áo lót phong phanh, mẹ chúng nó không có ở đấy, mọi người chạy tán loạn, chung quanh ngựa chó chạy rông, mặt con gái nhỏ của tôi lộ vẻ hốt hoảng, van xin, và gì nữa, tôi chẳng biết? Nhìn sắc mặt chúng nó như vậy, tôi thấy đau lòng. Trời ơi, tôi tự nhủ: hai đứa trẻ đáng thương này, còn phải chịu đựng những thử thách nào nữa trong cuộc đời dài dằng dặc của chúng? Tôi vội dắt tai hai cháu và dẫn chúng nó chạy đi, trong đầu chỉ có một ý nghĩ ám ảnh: chúng còn phải chịu đựng những gì nữa trong cuộc đời này! (Tiếng chuông báo hoả hoạn đổ hồi, im lặng). Tôi đến đây thì thấy mẹ chúng ở đây, đang nổi giận và kêu gào... (Masa cầm gối đi ra và ngồi xuống đi văng)

Versinin: - Khi nhìn thấy lũ con tôi mặc độc chiếc áo lót phong phanh, đứng trên ngưỡng cửa, và phố phường bốc cháy đỏ rực, tiếng ầm ầm khủng khiếp, tôi nghĩ đến một cái gì tương tự đã xảy ra cách đây lâu năm, khi quân thù bất ngờ xông tới chúng ta, cướp bóc, đốt phá... Nhưng giữa cái hiện nay và cái đã qua kỳ thực là khác nhau xa! Trải qua một khoảng thời gian nữa, cứ cho là hai hoặc ba trăm năm, người ta cũng sẽ nói tới cuộc sống hiện nay của chúng ta với một sự kinh khủng và mai mỉa như vậy. Những việc ngày hôm nay sẽ đầy vẻ vụng dại, nặng nề, lủng củng, quái lạ. Ôi! Cuộc đời mai sau, cuộc đời sẽ đẹp bao nhiêu!(Cười) Xin lỗi, tôi lại đang triết lý rồi. Các bạn thân mến, cho phép tôi cứ tiếp tục nhé! Hôm nay, tôi rất thèm triết lý, tôi đang sẵn hứng. (Im lặng) Hiện nay, toàn thể xã hội hình như đang ngủ say cả. Cho nên tôi nói rằng cuộc đời mai sau sẽ đẹp bao nhiêu! Đấy, các cô chỉ cần tưởng tượng xem... Những người như các cô, hiện nay trong thành phố này mới chỉ có ba, nhưng đến các thế hệ tương lai thì sẽ có nhiều hơn, và sẽ tới lúc mọi cái đều sẽ biến đổi theo ý muốn các cô. Người ta sẽ sống như các cô thường mong ước, và khi đến lượt các cô già đi, thì những người khác sẽ sinh ra, tốt đẹp hơn các cô...(Cười) Hôm nay tâm tình của tôi cũng hơi khác thường. Tôi thèm khát sống đến điên cuồng...(Hát) "Lứa tuổi nào mà chẳng lụỵ ái tình, khi lửa tình làm ta mãi tái sinh" (1)(Cười). Masa: - Ta - ra - ta... Versinin: - Ta - ta... Masa: - Ta - ra - tăm... Versinin: - Ta - ta - ta...(Cười) (Phedotich đi ra) Phedotich: (Nhảy) - Cháy hết rồi! Cháy hết rồi! Sạch sành sanh. (Cười). Irina: - Có phải trò cười đâu? Cháy hết cả rồi à? Phedotich: (Cười) - Hết cả, cháy sạch sành sanh. Cái đàn ghita của tôi cháy rồi, tấm ảnh cháy rồi và tất cả thư từ của tôi nữa... Cả quyển sổ tay của tôi định tặng cô cũng cháy nốt rồi. (Xolioni đi ra) Irina: - Không, Vaxili Vaxilievich, tôi xin anh, anh ra. Cấm không được vào đây.

Xolioni: - Tại sao nam tước thì được phép vào, mà tôi thì lại không! Versinin: - Thực ra chúng ta cũng nên về đi thôi. Còn đám cháy thế nào? Xolioni: - Hình như nó đang dịu dần. Không, tôi quả thực lấy làm lạ là tại sao nam tước được phép vào, mà tôi lại không? (Rút trong túi ra một lọ nước hoa và vẩy lên người). Versinin: - Ta - ra - ta. Masa: - Ta - ta. Versinin: (Cười nói với Xolioni) - Chúng ta sang buồng ăn đi. Xolioni: - Được lắm, tôi sẽ ghi nhớ mãi chuyện này (Nhìn Tudanbich) Tí ti, tí ti... (Cùng đi vào với Versinin và Phedotich). Irina: - Cái anh chàng Xolioni này, anh ta hun khói vào bầu không khí của chúng ta. (Ngạc nhiên) Nam tước ngủ rồi! Nam tước! Nam tước! Tudanbich: (Sực tỉnh) - Tôi mệt lắm... Xưởng máy gạch... Không... Không phải là tôi mê sảng đâu, chuyện đứng đắn đấy, tôi sắp đến một xưởng máy gạch, tôi bắt đầu làm việc... Tôi đã bàn bạc với họ rồi.(Âu yếm nói với Irina) Cô xanh quá, đẹp quá, xinh quá... Tôi tưởng như vẻ xanh tái của cô, như một luồng ánh sáng, xua tan không khí hắc ám... Cô buồn, cô bất mãn với cuộc đời... Ôi! Cô hãy cùng đi với tôi, ta cùng làm việc với nhau! Masa: - Nicolai Vovich, ông đi ra ngay! Tudanbich: (Cười) - Cô đấy à? Tôi không trông thấy cô. (Hôn tay Irina) Chào cô, tôi đi đây... Tôi nhìn cô lúc này và tôi nhớ có một lần, đã lâu rồi, vào ngày sinh nhật của cô, cô vui vẻ và phấn khởi xiết bao khi nói đến những thú vui của sự làm việc... Cuộc đời sung sướng mà tôi mơ ước hồi đó... cuộc đời đó đâu rồi! (Hôn tay Irina) Mắt cô ướt lệ. Cô đi nằm đi, trời bắt đầu sáng rồi... Nếu tôi được phép hiến cả cuộc đời tôi cho cô nhỉ? Masa: - Nicolai Vovich, ông đi ra ngay! Chẳng ra đâu vào với đâu cả. .. Tudanbich: - Tôi đi ra đây... (Đi vào). Masa: (Nằm xuống) - Phedor, anh ngủ đấy à? Culigin: - Hở? Masa: - Hay là anh về đi hơn. Culigin: - Masa thân yêu của anh. Masa yêu quý của anh... Irina: - Chị ấy mệt. Phedia, để chị ấy nghỉ ở đây. Culigin: - Anh đi đây... Vợ của anh, vợ hiền, vợ ngoan của anh... Anh yêu em, người yêu duy nhất của anh...

Masa: (Cáu gắt) - Amo, amas, amat, amamus, amatis, amant (1) Culigin: (Cười) - Không, quả em thật là kỳ diệu. Chúng ta lấy nhau đã bảy năm, mà anh tưởng như mới cưới em hôm qua. Xin lấy danh dự mà thề đúng là như vậy. Không, quả thực em là một người đàn bà kỳ diệu. Anh mãn nguyện, mãn nguyện, mãn nguyện rồi! Masan: - Anh làm em chán lắm, chán lắm, chán lắm rồi... (Đứng lên rồi lại ngồi xuống và nói). Việc đó cứ luẩn quẩn trong óc em. Thật là bất bình. Cứ như gai đâm vào mắt ấy, em không thể nín lặng được. Em nói Andrei đấy... Anh ấy cầm nhà đi và được bao nhiêu tiền thì vợ anh ấy nắm lấy cả; nhưng nhà không phải của riêng mình anh ấy, mà là của cả bốn người chúng ta! Nếu là người biết điều thì anh ấy phải hiểu như vậy chứ. Culigin: - Masa, thôi nói làm gì! Em không cần đến cái đó kia mà. Andrei nợ nần ngập đến tận cổ, thế thì mặc anh ta muốn làm gì thì làm. Masa: - Dù sao cũng rất bất bình. (Lại nằm xuống). Culigin: - Anh và em chúng ta không nghèo. Anh dạy ở trường trung học, ngoài ra anh còn dạy tư nữa... Anh là một người lương thiện. Giản dị... Như người ta thường nói là Omaniamea mecum porto (1) Masa: - Em không cần gì cả, nhưng sự bất công làm em bất bình. (Im lặng) Phedor, anh về đi. Culigin: (Ôm hôn vợ) - Em mệt rồi, em cứ nghỉ một lát chừng nửa tiếng, còn anh, anh sẽ ngồi bên kia chờ em. Ngủ đi... (Vừa đi vừa nói). Tôi thấy toại nguyện, hoàn toàn toại nguyện(Đi vào). Irina: - Đúng thế... Anh Andrei của chúng ta quả đã trở nên ti tiện, anh ta quả đã tàn tạ, quả đã già đi từ khi sống cạnh người vợ đó! Trước kia, đã có thời kỳ anh ta gắng trở thành giáo sư đại học, thế mà hôm qua anh ta lại hãnh diện vì đã làm được uỷ viên hội đồng tự trị địa vị địa phương! Mà lại là uỷ viên của một cái hội đồng do Protopopov làm chủ tịch kia chứ. Cả thành phố người ta bàn tán chuyện đó và cười giễu anh ấy, chỉ có mình anh ấy là không thấy gì và không biết gì cả... Rồi khi mọi người ai nấy xô nhau đi chữa cháy, thì anh ấy vẫn ngồi ở lỳ trong phòng bằng chân như vại. Anh ấy chỉ có ngồi kéo đàn. (Tức tối) Ôi! Thật là ghê sợ, ghê sợ, ghê sợ! (Khóc) Em không sao chịu đựng nổi anh ấy nữa đâu!... Không, không, em không sao chịu đựng được nữa...

(Olga đi ra, thu dọn cái bàn nhỏ của cô) Irina: (Khóc to) - Đuổi tôi đi, đuổi tôi đi, tôi không sao chịu đựng được nữa. Olga: (Sợ hãi) - Em! Em làm sao thế, em làm sao thế? Irina: (Nức nở) - Thế là hết! Biết tìm đâu quá khứ! Hết rồi! Ôi, trời ơi, trời ơi! Em quên, quên hết cả rồi... đầu óc em rối loạn lên rồi... Em không nhớ người ta gọi cánh cửa sổ hoặc cái trần nhà bằng tiếng Italia là gì nữa... Em quên hết, mỗi ngày lại quên đi một ít, trong khi cuộc sống trôi qua, và không bao giờ trở lại. Không bao giờ, không bao giờ chúng ta sẽ lên đường đi Moskva cả... Rõ ràng là chúng ta sẽ không thể đi được. Olga: - Irina, em thân yêu của chị... Irina: (Tự chủ lại) - Ôi, em thật là đau khổ... Em không làm việc được, em sẽ không làm việc... Thôi, đủ rồi, đủ rồi! Trước đây, em làm điện tín viên, giờ em làm việc ở Tòa thị chính. Nhưng em chán ghét, em khinh bỉ mọi cái người ta bảo em làm... Em đã gần hăm tư tuổi đầu rồi, em đã làm việc từ bao lâu nay, đầu óc em khô kiệt rồi, em gầy đi, xấu đi, già đi, thế mà không vẫn hoàn không, không một lạc thú nào trong cuộc đời. Trong khi đó, thời gian thấm thoát trôi qua và em lúc nào cũng tưởng như là mình đang xa cuộc sống chân chính và đẹp đẽ; càng ngày càng rời xa cuộc sống đó, không biết rồi sẽ còn rơi xuống vực sâu của một cái hố nào nữa. Em tuyệt vọng rồi, em không hiểu tại sao mình lại còn sống và không hiểu tại sao mình còn chưa tự sát đi cho rảnh... Olga: - Nín đi em, cô gái nhỏ của chị, nín đi em. Em khóc làm chị đau lòng. Irina: - Em không khóc đâu, không... Hết rồi... Chị thấy không, em không khóc nữa. Thôi... đủ rồi! Olga: - Em thân yêu, chị nói với em như một người chị, như một người bạn, nếu em bằng lòng nghe lời chị thì em nên lấy ông nam tước đi. (Irina, se sẽ khóc). Olga: - Em quý trọng ông ta, em đánh giá ông ta rất cao. Đã đành là ông ta không đẹp, nhưng ông ta thật là trong sạch... Người ta không phải lấy nhau vì tình yêu, phải không em; mà là để làm tròn bổn phận. ít nhất đó cũng là ý kiến của chị, rồi chị sẽ lấy chồng mà không yêu. Chị sẽ bằng lòng lấy bất cứ ai, miễn là một người đứng đắn... Một ông già cũng được... Irina: - Em vẫn hy vọng là chúng ta sẽ có thể đến ở Moskva, ở đó em sẽ

gặp được người em hằng mơ ước và yêu thương. Khốn nhưng tất cả chỉ là ảo tưởng, chỉ là ảo tưởng... Olga: (Vòng hai tay ôm chầm lấy cô em gái) - Em thân yêu của chị, em xinh đẹp của chị, chị hiểu lắm chứ; khi nam tước Nicolai Vovich giải ngũ và ông ta mặc thường phục đến nhà ta, chị thấy ông ta xấu đến nỗi không cầm nổi nước mắt... Ông ta hỏi chị: "Tại sao cô khóc?" Chị biết nói với ông ta thế nào được! Nhưng nếu Trời xe duyên cho em lấy ông ta, chị sẽ rất sung sướng, vì đấy là một việc khác, một việc hoàn toàn khác. (Natasa cầm một ngọn nến từ cửa bên phải bước ra lặng lẽ đi ngang qua sân khấu, rồi theo cửa bên trái đi vào). Masa: (Ngồi dậy) - Cứ nhìn chị ấy đi qua như vậy, thì tưởng như chính chị ấy đã châm lửa đốt nhà. Olga: - Masa, em thật là ngu dại. Chính em là cái đứa ngu dại nhất nhà. Em thứ lỗi cho chị. (Im lặng) Masa: - Chị và em thân mến, tôi muốn thú tội đây. Tôi rất khổ tâm. Tôi sẽ thú tội với hai người và sẽ không bao giờ còn nói với ai nữa... Giờ đây tôi phải nói điều đó với các cô (Nói nhỏ). Đây là bí mật của tôi, nhưng các cô cần phải biết. Tôi không thể nín lặng được... (Im lặng) Tôi yêu, tôi yêu... Tôi yêu người đó... Các cô vẫn thấy ông ta đấy. Có thế này thôi... Nói toạc ra là tôi yêu Versinin. Olga: (Đi ra sau bình phong) - Thôi đừng nói. Dù thế thế nào chị cũng không nghe kia mà. Masa: - Biết làm thế nào! (Hai tay ôm lấy đầu) Thoạt đầu, em thấy ông ta kỳ lạ, rồi em thương hại ông ta, và em đi đến yêu ông ta... em yêu ông ta từ giọng nói, lời nói và những đau khổ của ông ta đến hai đứa con gái nhỏ... Olga: (Sau bình phong) - Dù thế nào thì chị cũng không nghe kia mà. Em muốn nói bậy bạ gì mặc em, dù thế nào chị cũng không nghe kia mà. Masa: - À, Olia, chị ngốc thế. Em yêu ông ta, đó là cái số của em như thế. Chẳng qua là tiền định... Và cả ông ta nữa, ông ta cũng yêu em... Tất cả những cái đó thật là đáng sợ... phải không? Xấu lắm, phải không ? (Cầm tay Irina kéo về phía mình) Ôi, em thân yêu của chị... Chúng ta sẽ sống cuộc đời của chúng ta như thế nào đây? Cái gì sẽ xảy đến với chúng ta? ... Khi ta

đọc một quyển tiểu thuyết, tất cả những cái đó hình như chẳng có gì mới lạ, và rất dễ hiểu, nhưng khi chính mình yêu, thì mới thấy rõ ràng là chẳng ai hiểu biết gì cả và mỗi người phải tự định đoạt lấy cho mình... Chị và em thân yêu... tôi đã thú với các cô rồi, và từ nay tôi sẽ nín lặng... Từ nay tôi sẽ như người điên của Gogo (1) ... Nín lặng... Nín lặng... (Andrei đi ra theo sau có Pherapon) Andrei: (Cáu gắt) - Bác muốn gì hả? Tôi không hiểu gì cả. Pherapon: (Đứng trên ngưỡng cửa, vẻ sốt ruột) - Ông Andrei Xergeevich, tôi đã nhắc với ông về việc đó hàng chục lượt rồi. Andrei: - Này, trước hết tôi không phải là Andrei Xergeevich của bác trống không như vậy, mà phải thưa Quan. Pherapon: - Thưa Quan, đội cứu hỏa xin phép Quan cho họ đi tắt qua vườn để ra sông. Nếu không, họ bắt buộc phải đi vòng quanh rất xa, thế thì thật cực lắm. Andrei: - Thôi được, ra bảo họ là tôi bằng lòng rồi. (Pherapon đi vào) Chỉ được cái quấy rầy người ta thôi, Olga đâu (Olga từ sau bình phong đi ra). Tôi đến tìm cô, cô đưa cho tôi cái chìa khoá tủ, tôi đánh mất cái của tôi rồi. Hình như cô cũng có một cái chìa nhỏ như vậy. (Olga không nói gì, lặng lẽ đưa chìa khoá cho Andrei. Irina đi ra sau tấm bình phong. Im lặng) Andrei: - Cháy to ghê quá Versinin. Bây giờ bắt đầu dịu dần rồi đấy. Cái lão Pherapon chết tiệt này, hắn làm tôi phát cáu lên, mà tôi cũng nói với hắn một câu thật ngu ngốc... Thưa Quan... (Im lặng) Olia, tại sao cô không nói gì cả? (Im lặng) Từ giờ hãy bỏ hết cái trò ngu ngốc ấy đi và cũng đừng mặt sưng mày sỉa lên nữa... Có Masa ở đây, Irina cũng ở đây, tốt lắm. Lần này có gì thì chúng ta cứ nói với nhau cho ra nhẽ, các cô oán giận gì tôi, hả? Olga: - Thôi, anh Andrei. Mai ta sẽ giảng giải với nhau (Bối rối). Thật là một đêm kinh khủng! Andrei: (Rất lúng túng) - Cô cứ bình tĩnh. Tôi, tôi rất bình tĩnh và tôi hỏi các cô: các cô oán giận gì tôi hả? Cứ nói toạc ra, đừng úp mở gì hết.

(Tiếng nói của Versinin. -Ta - ta - ta!) Masa: (Đứng dậy, nói to) - Ta - ta - tăm (Nói với Olga) Olia, chào chị, chào chị, cầu Chúa che chở chị. (Đi ra sau bình phong, ôm hôn Irina) Ngủ ngon nhé... Andrei, chào anh. A đi đi, các cô ấy mệt, mai anh sẽ giảng giải với họ sau...(Đi vào). Olga: - Phải đấy, anh Andrei ạ, ta để chuyện đó đến ngày mai... (Đi ra sau bình phong của cô) Đi ngủ thôi. Andrei: - Tôi chỉ nói vài câu cần nói thôi, rồi tôi sẽ đi ra. Phải đấy... Thứ nhất, các cô ghét Natasa, vợ tôi; ngay từ hôm cưới, tôi đã thấy thế rồi. Natasa là một người đoan trang, thẳng thắn, cao quý, đó là quan niệm của tôi. Tôi yêu và trọng vợ tôi, các cô hiểu không? Tôi trọng vợ tôi, nên tôi yêu cầu những người khác cũng phải trọng vợ tôi. Tôi nhắc lại, vợ tôi là một người đoan trang và cao quý, và xin lỗi, tôi cứ nói thực, mọi chuyện hờn dỗi của các cô chỉ là cái trò trái thói thôi. (Im lặng) Thứ hai, nghe nói các cô giận tôi vì tôi không trở thành giáo sư, không chuyên về khoa học. Nhưng tôi ở trong chính quyền, tôi là ủy viên hội đồng tự trị địa phương, và tôi cho như thế là tôi đã làm tròn nhiệm vụ cũng thiêng liêng và cao quý như tôi nghiên cứu khoa học... Tôi là ủy viên hội đồng và tôi lấy làm hãnh diện về điều đó, nếu như cô muốn biết... (Im lặng) Thứ ba... Để tôi nói hết... Tôi đã cầm nhà và không xin phép các cô. Việc đó, thật ra tôi có nhận là tôi sai, và tôi xin lỗi các cô. Vì nợ nần đã xô đẩy tôi... Ba mươi nhăm ngàn... Tôi không đánh bạc nữa rồi, nhưng có một điều gỡ tội cho tôi, đó là, các cô là con gái, các cô có tiền trợ cấp (1) , còn như tôi có thể nói là tôi chẳng có lương bổng gì hết... (Im lặng) Culigin: (Đứng ở ngưỡng cửa hé mở) - Masa không có ở đây à? (Lo lắng) Thế vợ tôi ở đâu? Lạ nhỉ... (Đi vào) Andrei: - Người ta không nghe tôi nói à? Natasa là một người đoan trang, cao quý. (Đi lại trên sân khấu, không nói năng gì, rồi đứng dừng lại) Khi vợ chồng tôi cưới nhau, tôi tưởng rằng chúng ta sẽ được sung sướng... tất cả chúng ta sung sướng. Nhưng mà, - trời ơi... (Khóc) Các em thân mến của anh, các em yêu quý tội nghiệp của anh, đừng có tin lời anh, đừng có tin lời

anh...(Đi vào). Culigin: (Đứng ở ngưỡng cử hé mở, lo sợ) - Masa đâu rồi? Masa không có ở đây à? Thật quái lạ! (Đi vào). (Tiếng chuông báo hỏa hoạn đổ hồi, sân khấu vắng người) Irina: (Ở sau bình phong) - Olia, có ai gõ ở dưới sàn nhà thế. Olga: - Ông cụ bác sĩ Ivan Romanovich đấy. Ông ta say rượu. Irina: - Thật là một đêm ồn ào! (Im lặng) Irina: (Đầu thò ra khỏi bình phong) - Chị có nghe thấy nói gì không? Đại đoàn sẽ phải điều động đi một nơi khác ở rất xa. Olga: - Đó chỉ là lời đồn thế thôi. Irina: - Chúng ta sẽ ở lại một mình thôi... Olia! Olga: - Sao hả? Irina: - Chị hiền hậu, chị yêu quý của em, em tôn trọng và cảm phục nam tước, ông ta là người xinh đẹp... Em sẽ lấy ông ta, em bằng lòng rồi, nhưng mà chúng ta phải đi Moskva! Em van chị đấy, chúng ta đi đi! Trên đời này không có gì tốt đẹp bằng Moskva! Chúng ta đi đi! Olia, chúng ta đi đi! HẠ MÀN Hồi bốn (Tại khu vườn cũ ở nhà họ Porozorov, một lối đi dài có trồng thông; ở cuối lối đi, trông thấy con sông. Bên kia sông là rừng. Bên phải là hiên nhà; trên một chiếc bàn có bày chai và cốc: mọi người vừa uống rượu sâm banh xong. Giữa trưa. Thỉnh thoảng lại có một người ngoài phố đi ngang qua vườn để qua sông; năm người lính vội vàng đi qua. Trebutikin vẻ mặt bình thản và trong suốt hồi bốn vẫn giữ nguyên vẻ mặt đó, ngồi yên trong một chiếc ghế bành trong vườn và chờ người ta đến gọi ông ta; ông cụ đội mũ lưỡi trai và cầm một cái gậy, Irina, Culigin đeo huân chương Thánh Stanislav ở cổ, ria mép cạo nhẵn nhụi và Tudanbich, đứng trước cửa nhà hiên, đưa tiễn Phedotich và Rode, cả hai đang từ trên bậc thềm đi xuống, hai sĩ quan đều mặc đồng phục hành quân.) Tudanbich: (Ôm hôn Phedotich) - Anh thật là một người tốt, chúng ta ở với nhau thân mật như thế này. (Ôm hôn Rode) Hôn anh lần nữa... Vĩnh biệt anh bạn thân mến! Irina: - Tạm biệt các anh!

Phedotich: - Không, không phải là tạm biệt, mà là vĩnh biệt, chúng ta không bao giờ còn gặp lại nhau nữa! Culigin: - Biết đâu đấy! (Lau nước mắt và mỉm cười) Ấy đấy, thế là tôi khóc rồi. Irina: - Một ngày kia chúng ta sẽ gặp lại nhau. Phedotich: - Trong mười năm hay mười lăm năm nữa? Nhưng lúc đó, nếu mà còn nhận ra được mặt thì cũng nói chuyện với nhau một cách lạnh nhạt thôi. (Chụp một kiểu ảnh). Đứng yên... Một lần cuối cùng. Rode: (Quàng tay lên vai Tudanbich) - Chúng ta sẽ không còn gặp lại nhau nữa đâu... (Hôn tay Irina) Cám ơn, cám ơn tất cả! Phedotich: (Cáu gắt) - Đứng yên một chút nào! Tudanbich: - Nếu trời mà để sống thì chúng ta còn gặp nhau. Viết thư cho chúng tôi. Đừng quên nhé. Rode: (Nhìn bao quát cả khu vườn) - Vĩnh biệt cỏ cây. (Kêu lên) Ô! Ô! (Im lặng) Vĩnh biệt tiếng vang! Culigin: - Chưa biết chừng các anh sẽ cưới vợ ở Ba Lan... Cô vợ Ba Lan sẽ ôm anh hôn và nói "Kôsanê" (1)(Cười). Phedotich: (Xem đồng hồ mình) - Còn ngót một giờ nữa. ổ pháo đội chúng tôi, chỉ có minh Xolioni là sẽ đi thuyền; còn chúng tôi, chúng tôi cùng đi với đơn vị. Ba pháo đội ra đi hôm nay, ngày mai lại ba pháo đội khác, rồi cả thành phố sẽ trở lại vắng vẻ yên tĩnh. Tudanbich: - Và buồn chết người. Rode: - Còn Maria Xergeevna, chị ấy đâu nhỉ? Culigin: - Masa ở ngoài vườn. Phedotich: - Chúng tôi muốn gặp để chào chị ấy. Rode: - Vĩnh biệt, chúng tôi phải đi thôi, nếu không tôi đến khóc mất... (Vội vã ôm hôn Tudanbich và Culigin và hôn tay Irina) Chúng tôi đã sống qua những ngày rất thú vị ở đây. Phedotich: (Nói với Culigin) - Ông cầm lấy cái này làm chút quà kỷ niệm... Một quyển sổ tay kèm theo chiếc bút chì... Chúng tôi sẽ đi ra sông về phía này... (Cả hai đi xa dần, sau còn quay đầu lại) Rode: (Kêu) - Ô! Ô!

Culigin: (Kêu) - Vĩnh biệt! (Cuối sân khấu, Phedotich và Rode gặp Masa vào chào từ biệt nàng; Masa cùng đi vào với họ.) Irina: - Họ đi mất rồi... (Ngồi xuống bậc thềm cuối cùng của hành lang). Trebutikin: - Thế còn tôi, họ quên không chào tôi à. Irina: - Tâm trí bác để đi đâu cả rồi? Trebutikin: - Phải đấy, không hiểu sao tôi cũng quên khuấy đi mất. Vả lại bác cũng gặp họ ngay đấy thôi, mai bác đi rồi. Phải... bác còn được ở lại một ngày. Một năm nữa, họ sẽ cho bác về hưu, bác sẽ quay lại đây sống cuộc đời bác ở bênh cạnh các cháu... Thấm thoát chỉ còn một năm nữa là bác được về hưu trí (Nhét một tờ báo vào trong túi và lấy ra một tờ báo khác) Bác sẽ quay trở về đây với các cháu, bác sẽ thay đổi lối sống của bác, thay đổi đến tận gốc. Bác sẽ trở thành một người im lặng dễ chịu... Thật biết điều, thật có lễ độ. Irina: - Ông bác thân mến ơi, bác mà thay đổi được lối sống thì cũng là điều hay cho bác đấy. Bác cũng nên thử xem... Trebutikin: - Phải, tôi cũng thấy thế. (Khẽ hát) " Ta - ra - ba - bum - điê". Culigin: - Chứng nào tật ấy! Ivan Romanovich, cụ thật là chứng nào tật ấy. Trebutikin: - Có lẽ phải giao tôi cho ông. Chính ông, may ra ông sẽ sửa chữa được cho tôi. Irina: - Phedor đã cạo mất bộ ria của anh ấy rồi. Cháu không dám nhìn mặt anh ấy nữa. Culigin: - Tại sao? Trebutikin: - Tôi có thể nói rõ cho ông biết, hiện giờ mặt ông giống như cái gì, nhưng tôi không dám nói ra. Culigin: - Đành vậy! Đó là tập quán, một thứ modus vivendi (1) . Ông hiệu trưởng chúng tôi cạo ria, và từ khi tôi trở thành thanh tra học chính, tôi cũng cạo ria nốt. Mọi người không thích thì tôi cũng chẳng cần. Tôi rất mãn nguyện. Có ria hay không, bao giờ tôi cũng mãn nguyện như thế (Ngồi xuống). (Cuối sân khấu, Andrei đẩy một chiếc xe nôi đi qua) Irina: - Bác Ivan Romanovich hiền từ, thân mến của cháu ơi, cháu lo ngại ghê lắm: hôm qua bác ở ngoài đường phố phải không? Bác bảo cho cháu

biết đã xảy ra chuyện gì thế? Trebutikin: - Xảy ra cái gì à? Có gì đâu. Cái chuyện vặt ấy mà (đọc báo), kể làm gì? Culigin: - Nghe nói là hôm qua Xolioni và nam tước có gặp nhau ở ngoài phố, bên cạnh nhà hát. Tudanbich: - Xin ông im đi cho! Thật là... (Khoát tay và bước vào nhà ). Culigin: - Bên cạnh nhà hát... Xolioni yêu Irina, cho nên anh ta đâm thù ghét nam tước... Cái đó cũng dễ hiểu thôi. Irina là một cô thiếu nữ xinh đẹp. Tôi cũng còn có thể nói là cô ấy hơi giống Masa nữa, cũng mơ mộng như Masa. Nhưng tính tình Irina có hiền dịu hơn. Tuy nhiên tính tình của Masa cũng rất tốt. Tôi yêu Masa. (Ở cuối vườn, sau sân khấu, tiếng hú gọi: ới ơi! ới ơi!".) Irina: (Giật mình) - Hôm nay cái gì cũng làm em sợ hãi cả. (Im lặng) Em đã thu xếp xong cả rồi, xong bữa cơm chiều là cho chở hành lý đi. Ngày mai nam tước và em sẽ cưới nhau và ngay sau đó, chúng em sẽ đến xưởng máy gạch; ngày kia thì em đã ở trường học rồi, chúng em sẽ bắt đầu một cuộc đời mới. Lạy Chúa che chở cho tôi! Khi em đã thi đỗ giáo học, em suýt khóc vì mừng vui, sung sướng quá. (Im lặng) Em chờ chiếc xe bò sắp đến chở hành lý đi... Culigin: - Đã đành thế, nhưng vẫn không có vẻ gì là đứng đắn cả. Toàn là ý định viển vông và chẳng có gì là đứng đắn cả. Tuy nhiên, nói vậy thôi, anh xin thành tâm chúc mừng cô... Trebutikin: (Bồi