Chú Thích
[1]
Lan học, sau mở rộng thành Tây học, là một phong trào học thuật kéo dài khoảng 200 năm (1641-1853) khi chính quyền Mạc phủ thực thi chính sách bế quan tỏa cảng nghiêm ngặt. Thời gian này Hà Lan là quốc gia phương Tây duy nhất có quan hệ giao thương với Nhật Bản.
[2]
Các biện pháp đàn áp diễn ra tương đối mạnh tay vào thời Mạc phủ Tokugawa, từ cho binh lính càn quét đến khuyến khích chỉ điểm, bắt tín đồ giẫm đạp tranh vẽ Chúa và Đức mẹ Đồng trinh, bắt cải đạo sang Phật giáo, đi tu ở chùa.
(Chú thích của tác giả)
[3]
(1560-1614), nữ bá tước nổi tiếng xinh đẹp và tàn ác, một trong những phụ nữ giết người nhiều nhất theo sử liệu. Bathory bị cáo buộc tra tấn và giết chết hàng trăm cô gái trong khoảng thời gian 1590-1610.
[4]
Gilles de Montmorency-Laval (1405-1440), nam tước de Rais, là một hiệp sĩ kiêm lãnh chúa, sĩ quan trong quân đội Pháp, thú nhận sát hại 8o-200 trẻ em.
[5]
Genji (Huyền Nhi) có thể hiểu là “con của Gen”.
[6]
Thang máy không phải thiết bị gì quá mới mẻ ở Nhật, thang máy nội địa đầu tiên đi vào hoạt động từ năm 1915.