cuãa baån xuöëng mûác thêëp nhêët – àïën nöîi khöng coân ai, khöng coân àiïìu gò coáthïílaâm baån thêët voång nûäa. Tuy nhiïn, theo nguyïn tùæc tñch cûåc chöëng laåi giaãi phaáp trïn, baån cêìn phaãi khùèng àõnh rùçng: “Töi chñnh laâàöång lûåc saáng taåo cuãa cuöåc àúâi mònh”. MÊTË CÊN BÙNG TRONG CUÖ Ç C SÖ Å NGË Cuöåc söëng thúâi cöng nghïå thöng tin àang ngaây caâng phûc ta áp, cùng thù å ng va è â khùc nghiï æ t. Chu å ng ta luön cö á ë gùæng têån duång töët quyäthúâi gian cuãa mònh, nöîlûåc laâm viïåc vaâ àûúng nhiïn cuäng gùåt haái nhiïìu thaânh cöng nhúâ vaâo nhûäng thaânh tûåu cöng nghïåhiïån àaåi. Thïëthò taåi sao chuáng ta laåi luön luön thêëy mònh röëi muâ vò nhûäng chuyïån lùåt vùåt vïì sûác khoãe, cuöåc söëng gia àònh, phêím chêët àaåo àûác, vaâ nhiïìu àiïìu khaác laâm aãnh hûúãng àïën cuöåc söëng? Sûå thêåt, nguyïn nhên khöng phaãi do cöng viïåc – vöën laâ àöång lûåc àïí duy trò cuöåc söëng, hay do sûåbiïën àöång phûác taåp cuãa xaähöåi hiïån taåi, maâ do löëi suy nghô phöí biïën trong nïìn vùn hoáa hiïån àaåi nhû: “Haäy àïën cöng súãsúám hún, úãlaåi lêu hún, laâm viïåc töët hún vaâhy sinh nhiïìu hún”. Chñnh löëi suy nghô naây àaälêëy ài sûå cên bùçng trong cuöåc söëng vaâ sûå thanh thaãn trong möîi têm höìn. Chó nhûäng ai coámöåt yáthûác roäraâng vïì khaát voång vaâ quyïët têm theo àuöíi noá bùçng têët caã sûác lûåc, têm huyïët múái coáthïí tûå taåo ra cho mònh möåt cuöåc söëng cên bùng, thanh tha ç n. ã TÑNH VÕ KYÃ Trong nïìn vùn hoáa chuáng ta, nïëu muöën àaåt àûúåc möåt àiïìu gò àoáthò baån phaãi “ài tòm vaâàaåt cho bùçng àûúåc àiïìu töët nhêët”. Vaâ cuäng theo nïìn vùn hoáa êëy, cuöåc söëng laâmöåt troâchúi, möåt cuöåc chaåy àua, möåt cuöåc caånh tranh, vaâbaån 20 7 THOIÁ QUEN ÀÏÍ THANH ÀA Â TÅ
phaãi thùæng trong caác cuöåc àoå sûác àoá. Nhûäng ngûúâi baån cuâng lúáp, caác àöìng nghiïåp, thêåm chñ caã nhûäng thaânh viïn trong gia àònh àïìu coáthïítrúãthaânh àöëi thuãcuãa nhau – nïëu hoå thùæng caâng nhiïìu thò phêìn coân laåi daânh cho baån caâng ñt. Têët nhiïn, chuáng ta vêîn luön thïí hiïån sûå vui mûâng trûúác nhûäng thùæng lúåi cuãa keã khaác – nhû möåt ngûúâi röång lûúång. Tuy vêåy, rêët nhiïìu ngûúâi trong chuáng ta vêîn ngêëm ngêìm ghen tyå khi ngûúâi khaác thaânh cöng. Trong lõch sûã àaä coá nhiïìu thaânh tûåu vô àaåi àaåt àûúåc nhúâ vaâo sûác lûåc vaâ têm huyïët cuãa möåt ngûúâi laâm viïåc àöåc lêåp, nhûng trong thúâi àaåi ngaây nay, nhûäng cú höåi thaânh cöng lúán vaâ nhûäng thaânh tûåu vö giaá chó daânh cho nhûäng ai thêëu hiïíu àûúåc nghïå thuêåt “húåp taác”. Song, cho duâcoá úãthúâi àaåi naâo ài nûäa thò sûå vô àaåi chên chñnh cuäng chó coáthïíàaåt àûúåc nhúâvaâo möåt têm höìn röång múã, laâm viïåc quïn mònh, tön troång lêîn nhau vaâvò lúåi ñch chung. NIÏMÌ KHAO KHAÁT ÀÛÚC LÙ Å NG NGHE Æ Bêt ky ë âai trong chung ta cu áng mong muö ä n nhû ë ng y ä ákiïnë cua mònh àûú ãc ngûú å i kha âc lù áng nghe, thê æ u hiï ë u, àûú íc àa å nhá giaácao vaâtao nïn a å nh hûú ãng. Chòa kho ã a àï á ígêy anh hûú ã ngã nùm ú ç ã khaã nùng giao tiïp – trònh ba ë y quan àiï âm mö ít ca å chá roärang, àu â ã sûc thuyï át phu ë c ngûú å i kha âc. Nhûng ba án co å á nhên ra rù å ng trong khi ngûú ç i kha âc àang no ái chuyï án vú å i ba án, å thay vò chuátêm lùng nghe àï æ íhiïu ro í yä ákiïn cu ë a ho ã , ba å n la å iå têp trung va å o viï âc chuê å n bõ àï í í àûa ra yá kiïn cu ë a mònh ã khöng? Viïc gêy àûú å c a å nh hûú ãng chó thû ãc sû å å bùt àê æ u khi ì ngûúi kha âc nhê án thê å y rù ë ng ho ç åàaälam cho ba ân tê å p trung chu å á y, thê á y àûú ë c úå ãban sû å åchia se, lù ãng nghe mö æ t ca å ch chùm chu á ,á chên thanh va â â cúi mú ã . Thï ã ë nhûng, do cam xu ãc dï á îbõ tacá àöng nïn hê å u hï ìt mo ë i ngûú å i àï â u khöng àu ì ã kiïn nhên àï î í 7 THOIÁ QUEN ÀÏÍ THANH ÀA Â TÅ 21
lùng nghe va æ â hiïu ro í yä á kiïn ngûú ë i kha âc trûú ác khi àûa ra y á á kiïn cu ë a mònh. Nï ãn vùn ho ì a cu á a chu ãng ta kïu go ái, thê å m chñ å àoi ho âi pha ãi thê ã u hiï ë u va í â gêy anh hûú ãng. Tuy nhiïn, theo ã nguyïn tùc gêy a æ nh hûú ãng, àï ã íthêu hiï ë u nhau thò trûú íc hï át,ë phai chu ã yá álùng nghe. æ XUNG ÀÖÅT VAÂ KHACÁ BIÏTÅ Con ngûúâi cuâng chia seãnhiïìu àiïím chung nhûng àöìng thúâi cuäng coánhiïìu neát khaác biïåt. Ngûúâi ta suy nghô khöng giöëng nhau, quan niïåm vïì caác giaá trõ khaác nhau, coá caác àöång cú vaâmuåc àñch khaác nhau. Nhûäng àiïím khaác biïåt naây àûúng nhiïn seädêîn àïën xung àöåt. Àïí giaãi quyïët nhûäng xung àöåt êëy, ngûúâi ta thûúâng sûã duång nhûäng caách thûác nhùçm “thu lúåi ñch vïìmònh caâng nhiïìu caâng töët”. Mùåc duâcoá nhiïìu kïët quaãtöët àaåt àûúåc bùçng nghïåthuêåt àaâm phaán, khi maâhai bïn tranh chêëp àïìu toãra nhûúång böåàïíài àïën thoãa thuên chung, nhûng thê å t ra, khöng bïn na å o hoa ân toa ân ha â iâ loâng vúái kïët quaã àaåt àûúåc. Vêåy taåi sao khöng tòm ra àiïím chung nhêët tûâ nhûäng khaác biïåt nïu trïn? Vêåy taåi sao laåi khöng aáp duång nguyïn tùæc húåp taác saáng taåo àïí tòm ra caác giai pha ãp tö át hún ca ë ãdûåtñnh ban àêu cu ì a ca ã ãhai bïn? BÏË TÙC CU Æ A BA Ã NÃ THÊN Baãn chêët cuãa con ngûúâi àûúåc thïíhiïån úãböën yïëu töë: thïí xac (body), trñ tuï á å (mind), têm hön (heart) va ì â tinh thênì (spirit). Hay so sa ä nh nhû áng kha ä c biï át va å â kït qua ë ã theo hai caách tiïp cê ë ån khaác nhau dûúái àêy: 22 7 THOIÁ QUEN ÀÏÍ THANH ÀA Â TÅ
Àêu laâgiaãi phaáp? Trûúc khi chu áng ta bù át tay va æ o nghiïn cû â u á 7 Thoi Quen á ÀïíThaânh Àaåt, töi muöën gúåi yáhai sûåbiïën àöíi mö thûcá coáthïí laâm gia tùng hiïåu quaãkhi baån sûãduång cuöën saách naây. Trûúác hïët, töi àïì nghõ caác baån khöng nïn “xem” têåp taâi liïåu naây nhû möåt cuöën saách chó viïåc àoåc xong röìi cêët lïn kïå saách, vò noácoáthïítrúãthaânh möåt ngûúâi àöìng haânh vúái baån trong quaá trònh thay àöíi vaâ phaát triïín. Nöåi dung trong cuöën saách naây àûúåc sùæp xïëp theo trònh tûåtùng dêìn mûác àöå sêu sùæc, vaâ úã cuöëi möîi phêìn àïìu coánhûäng gúåi yá aáp duång àïí baån coáthïí nghiïn cûáu vaâtêåp trung vaâo tûâng thoái quen cuå thïí cuãa riïng mònh. 7 THOIÁ QUEN ÀÏÍ THANH ÀA Â TÅ 23 Thïíxacá Trñ tuïå Têm höìn Tinh thêìn Xu hûúng chung á Duy trò löi sö ë ng. Nï ë u bõ bï ë nh thò å ài kham va á âchûa bï ä nh. å Xem ti-vi àïígiai trñ. ã Sûãdung ca å c mö ái quan hï ë åvúiá ngûúi kha âc nhù ám tru ç c lú å i ca å ánhên. Khuêt phu ë c chu å ãnghôa thïë tuc va å â chuãnghôa hoai nghi àang nga â yâ cang pha ât triï án. í Nguyïn tùcæ Phong ngû â a bï ânh tê å t va å âcac vê án àï ë ì sûc kho á e bù ãng ca ç ch àiï á u chónh lö ì ië söng phu ë âhúp vú å i ca ác quy tù ác ba æ oã vïåsûc kho á e àa ã äàûúc thû å a nhê ân. å Àao sêu kiï ân thû ë c, khöng ngû á ngâ hoåc hoãi. Lùng nghe, tön tro æ ng va å âgiup àú á ä ngûúi kha âc se á äàem lai sû å åhai lo â ngâ vaâcam gia ãc ha ánh phu å c.á Nhên ra rù å ng nguö ç n gö ìc cu ë a nhu ã cêu tòm hiï ì u vï í yì ánghôa vaânhûngä àiïìu töët àeåp trong cuöåc söëng nùçm ngay trong cac nguyïn tù ác.æ
Khi àaähiïíu sêu vaâvêån duång töët, baån coáthïíquay trúãlaåi caác nguyïn tùæc trong tûâng thoái quen àïí nghiïn cûáu sêu hún vïìkiïën thûc, ky á änùng vaâkhaát voång cuãa baãn thên. Thûá hai, töi muöën gúåi yá rùçng baån nïn thay àöíi mö thûác cuãa viïåc tham gia vaâo têåp taâi liïåu naây, nghôa laâ chuyïín tûâ vai troâ cuãa ngûúâi hoåc sang vai troâ cuãa ngûúâi daåy. Baån cuäng nïn aáp duång quan àiïím “bùæt àêìu tûâ bïn trong” – thay àöíi nhêån thûc cu á a chñnh mònh – va ã â cuâng chia seã hay thao luê ãn vú å iá möåt ngûúâi naâo àoánhûäng àiïìu baån hoåc àûúåc trong voâng 48 giúâsau àoá. Vñ duå, nïëu baån biïët trûúác rùçng seä daåy cho ai àoá vïì nguyïn tùc cên bù æ ng P/PC (sa ç n phê ã m/nùng lû íc sa å n xuê ãt)ë trong voâng 48 giúâ, thò àiïìu naây coálaâm cho viïåc àoåc cuãa baån khaác ài khöng? Haäy cöë gùæng laâm àiïìu naây ngay khi baån àoåc phêìn cuöëi cuãa cuöën saách. Haäy àoåc noávúái suy nghô baån cêìn coáàuãthöng tin vaâhiïíu biïët thêëu àaáo àïígiaãng giaãi cho vúå/ chöìng hay con caái, àöìng sûå, nhên viïn cuãa mònh thöng suöët möåt vêën àïìnaâo àoángay höm nay hoùåc ngaây mai. Töi baão àaãm rùçng nïëu tiïëp cêån taâi liïåu naây theo caách trïn, baån seäkhöng chó nhúá lêu hún nhûäng gò àaäàoåc maâ têìm nhòn cuãa baån cuäng seäàûúåc múãröång, sûå hiïíu biïët cuãa baån seäsêu sùæc hún vaâhiïåu quaã aáp duång nhûäng àiïìu àaähoåc seätùng lïn roärïåt. Ngoaâi ra, khi chia seãmöåt caách cúãi múãvaâchên thûåc àiïìu àaähoåc àûúåc vúái ngûúâi khaác, baån seängaåc nhiïn nhêån ra rùçng nhûäng thaânh kiïën hoùåc nhêån thûác tiïu cûåc maângûúâi khaác coá thïí coá vïì baån hêìu nhû biïën mêët. Nhûäng ngûúâi àûúåc baån chia seãseänhòn thêëy úã baån möåt con ngûúâi àang thay àöíi, trûúãng thaânh hún vaâhoåseähöîtrúåbaån hïët loâng àïí àûa 7 Thoái quen hoa nhê âp va å o cuö âc sö å ng cu ë a ba ãn. å 24 7 THOIÁ QUEN ÀÏÍ THANH ÀA Â TÅ
Chuáng ta coáthïíkyâvoång àiïìu gò? Nïëu baån quyïët àõnh múã “caánh cûãa cuãa sûåthay àöíi” àïí thûåc sûå hiïíu vaâsöëng theo caác nguyïn tùæc àûúåc trònh baây trong 7 Thoái quen thò töi coáthïí yïn têm baão àaãm vúái baån rùçng nhiïìu àiïìu tñch cûåc seäàïën vúái baån. Trûúác tiïn, sûå trûúãng thaânh cuãa baån seä diïîn ra, tuy chêåm raäi theo chu trònh cuãa noánhûng taác duång thay àöíi laåi trúã nïn rêët maånh meävaâtoaân diïån. Hïå quaã cuöëi cuâng cuãa viïåc múã “caánh cûãa cuãa sûåthay àöíi” àöëi vúái 3 thoi quen á àêuì tiïn - caác thoái quen cuãa thaânh tñch caánhên - seälaâm tùng sûå tûå tin möåt caách àaáng kïí. Baån seähiïíu baãn thên hún vúái nhûäng yánghôa sêu xa vïìbaãn chêët, giaátrõ vaânùng lûåc cöëng hiïën cuãa mònh. Khi söëng theo caác mö thûcá thò yáthûác vïì caá tñnh, tñnh tûå chuã vaâsûå tûå àõnh hûúáng trong baån seängêëm sêu vaâo bïn trong, giûächo tinh thêìn baån àûúåc bònh yïn, bònh yïn trong sûå phêën chêën. Baån seänhêån diïån baãn thên mònh tûâbïn trong thay vò thöng qua yákiïën cuãa ngûúâi khaác hay bùng ca ç ch so sa ánh vú ái nhû áng ngûú ä i kha âc. “Sai” hay á “Àuáng” seäkhöng aãnh hûúãng gò lúán àïën nhûäng gò baån àaä tòm thêy. ë Möåt khi khöng coân quan têm nhiïìu vïì nhûäng àiïìu ngûúâi khaác nghô vïì mònh, baån seäquan têm nhiïìu hún vïì nhûäng àiïìu ngûúâi khaác nghô vïìbaãn thên hoå vaâ vïìthïëgiúái cuãa hoå, kïícaãmöëi quan hïåcuãa hoåvúái baån. Baån seäkhöng coân xêy dûång cuöåc söëng tònh caãm cuãa mònh dûåa trïn sûå yïëu keám cuãa ngûúâi khaác. Baån seäcaãm thêëy dïîdaâng hún vaâsùén saâng hún àöëi vúái sûå thay àöíi, búãi vò coá caái gò àoá - nùçm sêu 7 THOIÁ QUEN ÀÏÍ THANH ÀA Â TÅ 25
bïn trong baån - vïìcú baãn khöng hïìàöíi thay. Khi tûå mònh àon nhê án å 3 thoi quen á tiïp theo - ca ë c tho á iá quen vïìthanh tñch tê âp thï å , ba ín se å äkham pha á ávaâgiai pho ã ngá ca yã muö án lê ë n nguö î n lû ìc àï å ha ín gù ân va æ xêy dû âng la å i ca å c mö á ië quan hïå quan trong àa å äbõ xoi mo án, hay sù âp bõ pha æ ávú. Co ä nâ cac mö ái quan hï ë åtöt àe ë p chù å c chù æ n se æ äàûúc ca å i thiï ãn, trú å ãnïn sêu sùc, vû æ ng chù ä c hún, sa æ ng ta á o va å âlyáthuáhún. Thoái quen thûá baãy, nïëu tiïëp thu möåt caách sêu sùæc, seä àem laåi sûác söëng múái cho 6 thoi quen á àêìu tiïn, seälaâm cho baån thûåc sûå trúã thaânh möåt ngûúâi àöåc lêåp vaâ coáàûúåc hiïåu quaãtöët àeåp trong caác möëi quan hïå höîtûúng. Qua àoá, baån cuäng coáthïítûåhoaân thiïån baãn thên mònh. Duâhoaân caãnh hiïån taåi cuãa baån thïënaâo ài nûäa, töi vêîn tin rùng ba ç n khöng pha å i la ã âmöt ngûú å i thu â ã cûu vú å i ca ác tho á iá quen cuäkyäcua mònh. Ba ãn co å áthïíthay àöi chu íng bù áng nhû ç ngä khuön mêu mú î i, nhû áng tho ä i quen mú ái cu á a sû ã å thanh àa ât,å hanh phu å c va á âcac mö ái quan hï ë ådûa trïn sû å åtin cêy lê å n nhau. î Vúái sûå quan têm thêt sû å å, töi mong rùçng sau khi nghiïn cûáu caác thoái quen naây, baån seämúã àûúåc caánh cûãa cuãa sûå thay àöíi àïítrûúãng thaânh hún. Roäraâng, moåi sûåthay àöíi àïìu khoácoáthïíthûåc hiïån àûúåc ngay, nhûng töi baão àaãm vúái caác baån rùçng baån seäcaãm thêëy coá lúåi vaâ àûúåc nhêån vïì nhûäng phêìn thûúãng xûáng àaáng. Haäy kiïn nhêîn vúái chñnh mònh vò khöng coásûåàêìu tû naâo lúán hún thïë. “Chuáng ta thûúâng khöng quyá nhûäng gò coáàûúåc möåt caách dïî daâng. Chó coá sûå cao quyá múái laâm cho moåi thûá trúã nïn coá giaá trõ.” (Thomas Paine) 26 7 THOIÁ QUEN ÀÏÍ THANH ÀA Â TÅ
MÖ THÛC VA Á Â NGUYÏN TÙCÆ “Khöng coásûåxuêët sùæc thêåt sûå naâo tön ta ì åi trïn àúâi maâ taách biïåt vúái caách söëng àuáng àùæn.” - David Starr Jordan
Bùæt àêìu tûâbïn trong Trong hún 25 nùm laâm viïåc, töi àaägùåp vaâtiïëp xuác vúái nhiïìu ngûúâi rêët thaânh àaåt. Hoå laâ doanh nhên, giaãng viïn àaåi hoåc, baån beâvaâcaãngûúâi thên trong gia àònh töi. Tuy thaânh àaåt nhû vêåy nhûng bïn trong hoå vêîn luön bûâng chaáy khao khaát àûúåc maän nguyïån vaâ bònh yïn núi têm höìn cuäng nhû coáàûúåc möëi quan hïåtöët àeåp vúái nhûäng ngûúâi xung quanh. Coáleävêën àïìhoå chia seã vúái töi cuäng giöëng nhû nhûäng trùn trúã cuãa caác baån: Töi àaäàaåt àûúåc caác muåc tiïu vaâgùåt haái nhûäng thaânh cöng vûúåt bêåc trong nghïì nghiïåp cuãa mònh, nhûng laåi chùèng coân chuát thúâi gian naâo daânh cho vúå con, cuäng nhû àïíhiïíu àûúåc baãn thên vaânhêån ra àêu laâ àiïìu quan troång nhêët àöëi vúái cuöåc àúâi mònh. Nhiïìu lêìn töi tûå hoãi: moåi thûá coá àaáng àïí töi àaánh àöíi nhû vêåy khöng? Töi lai bù å t àê æ ìu möåt chïë àö ùn kiïng mú å i - lê án thû ì á nùm trong nùm nay. Töi biït mònh thû ë a cên, va â âtöi muön thay àö ë i. Töi ào í cå têët caã caác thöng tin múái vïìùn kiïng. Töi àùåt ra caác muåc tiïu, tûå khñch lïå chñnh mònh bùçng möåt thaái àöåsöëng tñch cûåc vaâtûånhuãseä thûåc hiïån thaânh cöng. Nhûng röìi töi cuäng khöng laâm àûúåc túái núi túái chöën; sau vaâi tuêìn thûåc hiïån, töi àaäboã cuöåc. Dûúâng nhû töi cuäng khöng thïígiûänöîi möåt lúâi hûáa vúái chñnh mònh. Töi tham dûåhït kho ë a àa á o ta â o na å y àï ân kho ë a huê án luyï ë n kha å cá vïìquan trõ hiï ã u qua å . Töi cö ã ëàöi xû ë ãtöt va ë âtao mö å i quan hï ë å thên